১৫. সুখৱগ্গো

১. ঞাআতিকলহৱূপসমনৱত্থু

সুসুখং ৱতাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সক্কেসু ৱিহৰন্তো কলহৱূপসমনত্থং ঞাতকে আৰব্ভ কথেসি.

সাকিযকোলিযা কিৰ কপিলৱত্থুনগৰস্স চ কোলিযনগৰস্স চ অন্তৰে ৰোহিণিং নাম নদিং একেনেৱ আৱৰণেন বন্ধাপেত্ৱা সস্সানি কৰোন্তি. অথ জেট্ঠমূলমাসে সস্সেসু মিলাযন্তেসু উভযনগৰৱাসিকানম্পি কম্মকাৰা সন্নিপতিংসু. তত্থ কোলিযনগৰৱাসিনো আহংসু – ‘‘ইদং উদকং উভযতো হৰিযমানং নেৱ তুম্হাকং, ন অম্হাকং পহোস্সতি, অম্হাকং পন সস্সং একউদকেনেৱ নিপ্ফজ্জিস্সতি, ইদং উদকং অম্হাকং দেথা’’তি. ইতৰেপি আহংসু – ‘‘তুম্হেসু কোট্ঠকে পূৰেত্ৱা ঠিতেসু মযং ৰত্তসুৱণ্ণনীলমণিকাড়কহাপণে চ গহেত্ৱা পচ্ছিপসিব্বকাদিহত্থা ন সক্খিস্সাম তুম্হাকং ঘৰদ্ৱাৰে ৱিচৰিতুং, অম্হাকম্পি সস্সং একউদকেনেৱ নিপ্ফজ্জিস্সতি, ইদং উদকং অম্হাকং দেথা’’তি. ন মযং দস্সামাতি. মযম্পি ন দস্সামাতি এৱং কথং ৱড্ঢেত্ৱা একো উট্ঠায একস্স পহাৰং অদাসি, সোপি অঞ্ঞস্সাতি এৱং অঞ্ঞমঞ্ঞং পহৰিত্ৱা ৰাজকুলানং জাতিং ঘট্টেত্ৱা কলহং ৱড্ঢযিংসু.

কোলিযকম্মকাৰা ৱদন্তি – ‘‘তুম্হে কপিলৱত্থুৱাসিকে গহেত্ৱা গজ্জথ, যে সোণসিঙ্গালাদযো ৱিয অত্তনো ভগিনীহি সদ্ধিং সংৱসিংসু, এতেসং হত্থিনো চেৱ অস্সা চ ফলকাৱুধানি চ অম্হাকং কিং কৰিস্সন্তী’’তি. সাকিযকম্মকাৰাপি ৱদন্তি ‘‘তুম্হে ইদানি কুট্ঠিনো দাৰকে গহেত্ৱা গজ্জথ, যে অনাথা নিগ্গতিকা তিৰচ্ছানা ৱিয কোলৰুক্খে ৱসিংসু, এতেসং হত্থিনো চ অস্সা চ ফলকাৱুধানি চ অম্হাকং কিং কৰিস্সন্তী’’তি. তে গন্ত্ৱা তস্মিং কম্মে নিযুত্তানং অমচ্চানং কথযিংসু, অমচ্চা ৰাজকুলানং কথেসুং. ততো সাকিযা ‘‘ভগিনীহি সদ্ধিং সংৱসিতকানং থামঞ্চ বলঞ্চ দস্সেস্সামা’’তি যুদ্ধসজ্জা নিক্খমিংসু. কোলিযাপি ‘‘কোলৰুক্খৱাসীনং থামঞ্চ বলঞ্চ দস্সেস্সামা’’তি যুদ্ধসজ্জা নিক্খমিংসু.

সত্থাপি পচ্চূসসমযে লোকং ৱোলোকেন্তো ঞাতকে দিস্ৱা ‘‘মযি অগচ্ছন্তে ইমে নস্সিস্সন্তি, মযা গন্তুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা এককোৱ আকাসেন গন্ত্ৱা ৰোহিণিনদিযা মজ্ঝে আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদি. ঞাতকা সত্থাৰং দিস্ৱা আৱুধানি ছড্ডেত্ৱা ৱন্দিংসু. অথ নে সত্থা আহ – ‘‘কিং কলহো নামেস, মহাৰাজা’’তি? ‘‘ন জানাম, ভন্তে’’তি. ‘‘কো দানি জানিস্সতী’’তি? তে ‘‘উপৰাজা জানিস্সতি, সেনাপতি জানিস্সতী’’তি ইমিনা উপাযেন যাৱ দাসকম্মকৰে পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, উদককলহো’’তি আহংসু. ‘‘উদকং কিং অগ্ঘতি, মহাৰাজা’’তি? ‘‘অপ্পগ্ঘং, ভন্তে’’তি. ‘‘খত্তিযা কিং অগ্ঘন্তি মহাৰাজা’’তি? ‘‘খত্তিযা নাম অনগ্ঘা, ভন্তে’’তি. ‘‘অযুত্তং তুম্হাকং অপ্পমত্ততং উদকং নিস্সায অনগ্ঘে খত্তিযে নাসেতু’’ন্তি. তে তুণ্হী অহেসুং. অথ তে সত্থা আমন্তেত্ৱা ‘‘কস্মা মহাৰাজা এৱৰূপং কৰোথ, মযি অসন্তে অজ্জ লোহিতনদী পৱত্তিস্সতি, অযুত্তং ৱো কতং, তুম্হে পঞ্চহি ৱেৰেহি সৱেৰা ৱিহৰথ, অহং অৱেৰো ৱিহৰামি. তুম্হে কিলেসাতুৰা হুত্ৱা ৱিহৰথ, অহং অনাতুৰো. তুম্হে কামগুণপৰিযেসনুস্সুক্কা হুত্ৱা ৱিহৰথ, অহং অনুস্সুক্কো ৱিহৰামী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

১৯৭. ‘‘সুসুখং ৱত জীৱাম, ৱেৰিনেসু অৱেৰিনো,

ৱেৰিনেসু মনুস্সেসু, ৱিহৰাম অৱেৰিনো.

১৯৮. ‘‘সুসুখং ৱত জীৱাম, আতুৰেসু অনাতুৰা;

আতুৰেসু মনুস্সেসু, ৱিহৰাম অনাতুৰা.

১৯৯. ‘‘সুসুখং ৱত জীৱাম, উস্সুকেসু অনুস্সুকা;

উস্সুকেসু মনুস্সেসু, ৱিহৰাম অনুস্সুকা’’তি.

তত্থ সুসুখন্তি সুট্ঠু সুখং. ইদং ৱুত্তং হোতি – যে গিহিনো সন্ধিচ্ছেদাদিৱসেন, পব্বজিতা ৱা পন ৱেজ্জকম্মাদিৱসেন জীৱিতৱুত্তিং উপ্পাদেত্ৱা ‘‘সুখেন জীৱামা’’তি ৱদন্তি, তেহি মযমেৱ সুসুখং ৱত জীৱাম, যে মযং পঞ্চহি ৱেৰীহি ৱেৰিনেসু মনুস্সেসু অৱেৰিনো, কিলেসাতুৰেসু মনুস্সেসু নিক্কিলেসতায অনাতুৰা, পঞ্চকামগুণপৰিযেসনে উস্সুকেসু তায পৰিযেসনায অভাৱেন অনুস্সুকাতি. সেসং উত্তানত্থমেৱ.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ঞাতিকলহৱূপসমনৱত্থু পঠমং.

২. মাৰৱত্থু

সুসুখং ৱত জীৱামাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা পঞ্চসালায ব্ৰাহ্মণগামে ৱিহৰন্তো মাৰং আৰব্ভ কথেসি.

একদিৱসঞ্হি সত্থা পঞ্চসতানং কুমাৰিকানং সোতাপত্তিমগ্গস্সূপনিস্সযং দিস্ৱা তং গামং উপনিস্সায ৱিহাসি. তাপি কুমাৰিকাযো একস্মিং নক্খত্তদিৱসে নদিং গন্ত্ৱা ন্হত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তা গামাভিমুখিযো পাযিংসু. সত্থাপি তং গামং পৱিসিত্ৱা পিণ্ডায চৰতি. অথ মাৰো সকলগামৱাসীনং সৰীৰে অধিমুচ্চিত্ৱা যথা সত্থা কটচ্ছুভত্তমত্তম্পি ন লভতি, এৱং কত্ৱা যথাধোতেন পত্তেন নিক্খমন্তং সত্থাৰং গামদ্ৱাৰে ঠত্ৱা আহ – ‘‘অপি, সমণ, পিণ্ডপাতং লভিত্থা’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং, পাপিম, তথা অকাসি, যথাহং পিণ্ডং ন লভেয্য’’ন্তি? ‘‘তেন হি, ভন্তে, পুন পৱিসথা’’তি. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘সচে পুন পৱিসতি, সব্বেসং সৰীৰে অধিমুচ্চিত্ৱা ইমস্স পুৰতো পাণিং পহৰিত্ৱা হস্সকেড়িং কৰিস্সামী’’তি. তস্মিং খণে তা কুমাৰিকাযো গামদ্ৱাৰং পত্ৱা সত্থাৰং দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. মাৰোপি সত্থাৰং আহ – ‘‘অপি, ভন্তে, পিণ্ডং অলভমানা জিঘচ্ছাদুক্খেন পীড়িতত্থা’’তি. সত্থা ‘‘অজ্জ মযং, পাপিম, কিঞ্চি অলভিত্ৱাপি আভস্সৰলোকে মহাব্ৰহ্মানো ৱিয পীতিসুখেনেৱ ৱীতিনামেস্সামা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

২০০. ‘‘সুসুখং ৱত জীৱাম, যেসং নো নত্থি কিঞ্চনং;

পীতিভক্খা ভৱিস্সাম, দেৱা আভস্সৰা যথা’’তি.

তত্থ যেসং নোতি যেসং অম্হাকং পলিবুজ্ঝনত্থেন ৰাগাদীসু কিঞ্চনেসু একম্পি কিঞ্চনং নত্থি. পীতিভক্খাতি যথা আভস্সৰা দেৱা পীতিভক্খা হুত্ৱা পীতিসুখেনেৱ ৱীতিনামেন্তি, এৱং মযম্পি, পাপিম, কিঞ্চি অলভিত্ৱা পীতিভক্খা ভৱিস্সামাতি অত্থো.

দেসনাৱসানে পঞ্চসতাপি কুমাৰিকাযো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসূতি.

মাৰৱত্থু দুতিযং.

৩. কোসলৰঞ্ঞো পৰাজযৱত্থু

জযং ৱেৰন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোসলৰঞ্ঞো পৰাজযং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ কাসিকগামং নিস্সায ভাগিনেয্যেন অজাতসত্তুনা সদ্ধিং যুজ্ঝন্তো তেন তযো ৱাৰে পৰাজিতো ততিযৱাৰে চিন্তেসি – ‘‘অহং খীৰমুখম্পি দাৰকং পৰাজেতুং নাসক্খিং, কিং মে জীৱিতেনা’’তি. সো আহাৰূপচ্ছেদং কত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি. অথস্স সা পৱত্তি সকলনগৰং পত্থৰি. ভিক্খূ তথাগতস্স আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, ৰাজা কিৰ কাসিকগামকং নিস্সায তযো ৱাৰে পৰাজিতো, সো ইদানি পৰাজিত্ৱা আগতো ‘খীৰমুখম্পি দাৰকং পৰাজেতুং নাসক্খিং, কিং মে জীৱিতেনা’তি আহাৰূপচ্ছেদং কত্ৱা মঞ্চকে নিপন্নো’’তি. সত্থা তেসং কথং সুত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, জিনন্তোপি ৱেৰং পসৱতি, পৰাজিতো পন দুক্খং সেতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

২০১. ‘‘জযং ৱেৰং পসৱতি, দুক্খং সেতি পৰাজিতো;

উপসন্তো সুখং সেতি, হিত্ৱা জযপৰাজয’’ন্তি.

তত্থ জযন্তি পৰং জিনন্তো ৱেৰং পটিলভতি. পৰাজিতোতি পৰেন পৰাজিতো ‘‘কদা নু খো পচ্চামিত্তস্স পিট্ঠিং দট্ঠুং সক্খিস্সামী’’তি দুক্খং সেতি সব্বিৰিযাপথেসু দুক্খমেৱ ৱিহৰতীতি অত্থো. উপসন্তোতি অব্ভন্তৰে উপসন্তৰাগাদিকিলেসো খীণাসৱো জযঞ্চ পৰাজযঞ্চ হিত্ৱা সুখং সেতি, সব্বিৰিযাপথেসু সুখমেৱ ৱিহৰতীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কোসলৰঞ্ঞো পৰাজযৱত্থু ততিযং.

৪. অঞ্ঞতৰকুলদাৰিকাৱত্থু

নত্থি ৰাগসমোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং কুলদাৰিকং আৰব্ভ কথেসি.

তস্সা কিৰ মাতাপিতৰো আৱাহং কত্ৱা মঙ্গলদিৱসে সত্থাৰং নিমন্তযিংসু. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো তত্থ গন্ত্ৱা নিসীদি. সাপি খো ৱধুকা ভিক্খুসঙ্ঘস্স উদকপৰিস্সাৱনাদীনি কৰোন্তী অপৰাপৰং সঞ্চৰতি. সামিকোপিস্সা তং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. তস্স ৰাগৱসেন ওলোকেন্তস্স অন্তো কিলেসো সমুদাচৰি. সো অঞ্ঞাণাভিভূতো নেৱ বুদ্ধং উপট্ঠহি, ন অসীতি মহাথেৰে. হত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘তং ৱধুকং গণ্হিস্সামী’’তি পন চিত্তং অকাসি. সত্থা তস্সজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৱা যথা তং ইত্থিং ন পস্সতি, এৱমকাসি. সো অদিস্ৱা সত্থাৰং ওলোকেন্তো অট্ঠাসি. সত্থা তস্স ওলোকেত্ৱা ঠিতকালে ‘‘কুমাৰক, ন হি ৰাগগ্গিনা সদিসো অগ্গি নাম, দোসকলিনা সদিসো কলি নাম, খন্ধপৰিহৰণদুক্খেন সদিসং দুক্খং নাম অত্থি, নিব্বানসুখসদিসং সুখম্পি নত্থিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

২০২. ‘‘নত্থি ৰাগসমো অগ্গি, নত্থি দোসসমো কলি;

নত্থি খন্ধসমা দুক্খা, নত্থি সন্তিপৰং সুখ’’ন্তি.

তত্থ নত্থি ৰাগসমোতি ধূমং ৱা জালং ৱা অঙ্গাৰং ৱা অদস্সেত্ৱা অন্তোযেৱ ঝাপেত্ৱা ভস্মমুট্ঠিং কাতুং সমত্থো ৰাগেন সমো অঞ্ঞো অগ্গি নাম নত্থি. কলীতি দোসেন সমো অপৰাধোপি নত্থি. খন্ধসমাতি খন্ধেহি সমা. যথা পৰিহৰিযমানা খন্ধা দুক্খা, এৱং অঞ্ঞং দুক্খং নাম নত্থি. সন্তিপৰন্তি নিব্বানতো উত্তৰিং অঞ্ঞং সুখম্পি নত্থি. অঞ্ঞঞ্হি সুখং সুখমেৱ, নিব্বানং পৰমসুখন্তি অত্থো.

দেসনাৱসানে কুমাৰিকা চ কুমাৰকো চ সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু. তস্মিং সমযে ভগৱা তেসং অঞ্ঞমঞ্ঞং দস্সনাকাৰং অকাসীতি.

অঞ্ঞতৰকুলদাৰিকাৱত্থু চতুত্থং.

৫. একউপাসকৱত্থু

জিঘচ্ছাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা আড়ৱিযং ৱিহৰন্তো একং উপাসকং আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি দিৱসে সত্থা জেতৱনে গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো আড়ৱিযং একং দুগ্গতমনুস্সং দিস্ৱা তস্সূপনিস্সযসম্পত্তিং ঞত্ৱা পঞ্চসতভিক্খুপৰিৱাৰো আড়ৱিং অগমাসি. আড়ৱিৱাসিনো সত্থাৰং নিমন্তযিংসু. সোপি দুগ্গতমনুস্সো ‘‘সত্থা কিৰ আগতো’’তি সুত্ৱা ‘‘সত্থু সন্তিকে ধম্মং সোস্সামী’’তি মনং অকাসি. তংদিৱসমেৱ চস্স একো গোণো পলাযি. সো ‘‘কিং নু খো গোণং পৰিযেসিস্সামি, উদাহু ধম্মং সুণামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘গোণং পৰিযেসিত্ৱা পচ্ছা ধম্মং সোস্সামী’’তি পাতোৱ গেহা নিক্খমি. আড়ৱিৱাসিনোপি বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৱা পৰিৱিসিত্ৱা অনুমোদনত্থায পত্তং গণ্হিংসু. সত্থা ‘‘যং নিস্সায অহং তিংসযোজনমগ্গং আগতো, সো গোণং পৰিযেসিতুং অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো, তস্মিং আগতেযেৱ ধম্মং দেসেস্সামী’’তি তুণ্হী অহোসি.

সোপি মনুস্সো দিৱা গোণং দিস্ৱা গোগণে পক্খিপিত্ৱা ‘‘সচেপি অঞ্ঞং নত্থি, সত্থু ৱন্দনমত্তম্পি কৰিস্সামী’’তি জিঘচ্ছাপীড়িতোপি গেহং গমনায মনং অকত্ৱা ৱেগেন সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. সত্থা তস্স ঠিতকালে দানৱেয্যাৱটিকং আহ – ‘‘অত্থি কিঞ্চি ভিক্খুসঙ্ঘস্স অতিৰিত্তভত্ত’’ন্তি? ‘‘ভন্তে, সব্বং অত্থী’’তি. তেন হি ‘‘ইমং পৰিৱিসাহী’’তি. সো সত্থাৰা ৱুত্তট্ঠানেযেৱ তং নিসীদাপেত্ৱা যাগুখাদনীযভোজনীযেহি সক্কচ্চং পৰিৱিসি. সো ভুত্তভত্তো মুখং ৱিক্খালেসি. ঠপেত্ৱা কিৰ ইমং ঠানং তীসু পিটকেসু অঞ্ঞত্থ গতাগতস্স ভত্তৱিচাৰণং নাম নত্থি. তস্স পস্সদ্ধদৰথস্স চিত্তং একগ্গং অহোসি. অথস্স সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেত্ৱা সচ্চানি পকাসেসি. সো দেসনাৱসানে সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. সত্থাপি অনুমোদনং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. মহাজনো সত্থাৰং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তি.

ভিক্খূ সত্থাৰা সদ্ধিং গচ্ছন্তাযেৱ উজ্ঝাযিংসু – ‘‘পস্সথাৱুসো, সত্থু কম্মং, অঞ্ঞেসু দিৱসেসু এৱৰূপং নত্থি, অজ্জ পনেকং মনুস্সং দিস্ৱাৱ যাগুআদীনি ৱিচাৰেত্ৱা দাপেসী’’তি. সত্থা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতকোৱ ‘‘কিং কথেথ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছিত্ৱা তমত্থং সুত্ৱা ‘‘আম, ভিক্খৱে, অহং তিংসযোজনং কন্তাৰং আগচ্ছন্তো তস্স উপাসকস্সূপনিস্সযং দিস্ৱা আগতো, সো অতিৱিয জিঘচ্ছিতো, পাতোৱ পট্ঠায গোণং পৰিযেসন্তো অৰঞ্ঞে ৱিচৰি. ‘জিঘচ্ছদুক্খেন ধম্মে দেসিযমানেপি পটিৱিজ্ঝিতুং ন সক্খিস্সতী’তি চিন্তেত্ৱা এৱং অকাসিং, জিঘচ্ছাৰোগসদিসো ৰোগো নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

২০৩. ‘‘জিঘচ্ছাপৰমা ৰোগা, সঙ্খাৰপৰমা দুখা;

এতং ঞত্ৱা যথাভূতং, নিব্বানং পৰমং সুখ’’ন্তি.

তত্থ জিঘচ্ছাপৰমা ৰোগাতি যস্মা অঞ্ঞো ৰোগো সকিং তিকিচ্ছিতো ৱিনস্সতি ৱা তদঙ্গৱসেন ৱা পহীযতি, জিঘচ্ছা পন নিচ্চকালং তিকিচ্ছিতব্বাযেৱাতি সেসৰোগানং অযং পৰমা নাম. সঙ্খাৰাতি পঞ্চ খন্ধা. এতং ঞত্ৱাতি জিঘচ্ছাসমো ৰোগো নত্থি, খন্ধপৰিহৰণসমং দুক্খং নাম নত্থীতি এতমত্থং যথাভূতং ঞত্ৱা পণ্ডিতো নিব্বানং সচ্ছি কৰোতি. নিব্বানং পৰমং সুখন্তি তঞ্হি সব্বসুখানং পৰমং উত্তমং সুখন্তি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

একউপাসকৱত্থু পঞ্চমং.

৬. পসেনদিকোসলৱত্থু

আৰোগ্যপৰমা লাভাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৰাজানং পসেনদিকোসলং আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি সমযে ৰাজা তণ্ডুলদোণস্স ওদনং তদুপিযেন সূপব্যঞ্জনেন ভুঞ্জতি. একদিৱসং ভুত্তপাতৰাসো ভত্তসম্মদং অৱিনোদেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা কিলন্তৰূপো ইতো চিতো চ সম্পৰিৱত্ততি, নিদ্দায অভিভূযমানোপি উজুকং নিপজ্জিতুং অসক্কোন্তো একমন্তং নিসীদি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘কিং, মহাৰাজ, অৱিস্সমিত্ৱাৱ আগতোসী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে, ভুত্তকালতো পট্ঠায মে মহাদুক্খং হোতী’’তি. অথ নং সত্থা, ‘‘মহাৰাজ, অতিবহুভোজনং এৱং দুক্খং হোতী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘মিদ্ধী যদা হোতি মহগ্ঘসো চ,

নিদ্দাযিতা সম্পৰিৱত্তসাযী;

মহাৱৰাহোৱ নিৱাপপুট্ঠো,

পুনপ্পুনং গব্ভমুপেতি মন্দো’’তি. (ধ. প. ৩২৫); –

ইমায গাথায ওৱদিত্ৱা, ‘‘মহাৰাজ, ভোজনং নাম মত্তায ভুঞ্জিতুং ৱট্টতি. মত্তভোজিনো হি সুখং হোতী’’তি উত্তৰি ওৱদন্তো ইমং গাথমাহ –

‘‘মনুজস্স সদা সতীমতো,

মত্তং জানতো লদ্ধভোজনে;

তনুকস্স ভৱন্তি ৱেদনা,

সণিকং জীৰতি আযুপালয’’ন্তি. (সং. নি. ১.১২৪);

ৰাজা গাথং উগ্গণ্হিতুং নাসক্খি, সমীপে ঠিতং পন ভাগিনেয্যং, সুদস্সনং নাম মাণৱং ‘‘ইমং গাথং উগ্গণ্হ, তাতা’’তি আহ. সো তং গাথং উগ্গণ্হিত্ৱা ‘‘কিং কৰোমি, ভন্তে’’তি সত্থাৰং পুচ্ছি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘ৰঞ্ঞো ভুঞ্জন্তস্স ওসানপিণ্ডকালে ইমং গাথং ৱদেয্যাসি, ৰাজা অত্থং সল্লক্খেত্ৱা যং পিণ্ডং ছড্ডেস্সতি, তস্মিং পিণ্ডে সিত্থগণনায ৰঞ্ঞো ভত্তপচনকালে তত্তকে তণ্ডুলে হৰেয্যাসী’’তি. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সাযম্পি পাতোপি ৰঞ্ঞো ভুঞ্জন্তস্স ওসানপিণ্ডকালে তং গাথং উদাহৰিত্ৱা তেন ছড্ডিতপিণ্ডে সিত্থগণনায তণ্ডুলে হাপেসি. ৰাজাপি তস্স গাথং সুত্ৱা সহস্সং সহস্সং দাপেসি. সো অপৰেন সমযেন নাড়িকোদনপৰমতায সণ্ঠহিত্ৱা সুখপ্পত্তো তনুসৰীৰো অহোসি.

অথেকদিৱসং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, ইদানি মে সুখং জাতং, মিগম্পি অস্সম্পি অনুবন্ধিত্ৱা গণ্হনসমত্থো জাতোম্হি. পুব্বে মে ভাগিনেয্যেন সদ্ধিং যুদ্ধমেৱ হোতি, ইদানি ৱজীৰকুমাৰিং নাম ধীতৰং ভাগিনেয্যস্স দত্ৱা সো গামো তস্সাযেৱ ন্হানচুণ্ণমূলং কত্ৱা দিন্নো, তেন সদ্ধিং ৱিগ্গহো ৱূপসন্তো, ইমিনাপি মে কাৰণেন সুখমেৱ জাতং. কুলসন্তকং ৰাজমণিৰতনং নো গেহে পুৰিমদিৱসে নট্ঠং, তম্পি ইদানি হত্থপত্তং আগতং, ইমিনাপি মে কাৰণেন সুখমেৱ জাতং. তুম্হাকং সাৱকেহি সদ্ধিং ৱিস্সাসং ইচ্ছন্তেন ঞাতিধীতাপি নো গেহে কতা, ইমিনাপি মে কাৰণেন সুখমেৱ জাত’’ন্তি. সত্থা ‘‘আৰোগ্যং নাম, মহাৰাজ, পৰমো লাভো, যথালদ্ধেন সন্তুট্ঠভাৱসদিসম্পি ধনং, ৱিস্সাসসদিসো চ পৰমা ঞাতি, নিব্বানসদিসঞ্চ সুখং নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

২০৪. ‘‘আৰোগ্যপৰমা লাভা, সন্তুট্ঠিপৰমং ধনং;

ৱিস্সাসপৰমা ঞাতি, নিব্বানপৰমং সুখ’’ন্তি.

তত্থ আৰোগ্যপৰমা লাভাতি অৰোগভাৱপৰমা লাভা. ৰোগিনো হি ৱিজ্জমানাপি লাভা অলাভাযেৱ, তস্মা অৰোগস্স সব্বলাভা আগতাৱ হোন্তি. তেনেতং ৱুত্তং – ‘‘আৰোগ্যপৰমা লাভা’’তি. সন্তুট্ঠিপৰমং ধনন্তি গিহিনো ৱা পব্বজিতস্স ৱা যং অত্তনা লদ্ধং অত্তনো সন্তকং, তেনেৱ তুস্সনভাৱো সন্তুট্ঠী নাম সেসধনেহি পৰমং ধনং. ৱিস্সাসপৰমা ঞাতীতি মাতা ৱা হোতু পিতা ৱা, যেন সদ্ধিং ৱিস্সাসো নত্থি, সো অঞ্ঞাতকোৱ. যেন অঞ্ঞাতকেন পন সদ্ধিং ৱিস্সাসো অত্থি, সো অসম্বন্ধোপি পৰমো উত্তমো ঞাতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱিস্সাসপৰমা ঞাতী’’তি. নিব্বানসদিসং পন সুখং নাম নত্থি, তেনেৱাহ – নিব্বানপৰমং সুখন্তি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

পসেনদিকোসলৱত্থু ছট্ঠং.

৭. তিস্সত্থেৰৱত্থু

পৱিৱেকৰসন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেসালিযং ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ভিক্খুং আৰব্ভ কথেসি.

সত্থাৰা হি, ‘‘ভিক্খৱে, অহং ইতো চতূহি মাসেহি পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৱুত্তে সত্থু সন্তিকে সত্ত ভিক্খুসতানি সন্তাসং আপজ্জিংসু, খীণাসৱানং ধম্মসংৱেগো উপ্পজ্জি, পুথুজ্জনা অস্সূনি সন্ধাৰেতুং নাসক্খিংসু. ভিক্খূ ৱগ্গা ৱগ্গা হুত্ৱা ‘‘কিং নু খো কৰিস্সামা’’তি মন্তেন্তা ৱিচৰন্তি. অথেকো তিস্সত্থেৰো নাম ভিক্খূ ‘‘সত্থা কিৰ চতুমাসচ্চযেন পৰিনিব্বাযিস্সতি, অহঞ্চম্হি অৱীতৰাগো, সত্থৰি ধৰমানেযেৱ মযা অৰহত্তং গণ্হিতুং ৱট্টতী’’তি চতূসু ইৰিযাপথেসু এককোৱ ৱিহাসি. ভিক্খূনং সন্তিকে গমনং ৱা কেনচি সদ্ধিং কথাসল্লাপো ৱা নত্থি. অথ নং ভিক্খূ আহংসু – ‘‘আৱুসো, তিস্স তস্মা এৱং কৰোসী’’তি. সো তেসং কথং ন সুণাতি. তে তস্স পৱত্তিং সত্থু আৰোচেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেসু তিস্সত্থেৰস্স সিনেহো নত্থী’’তি আহংসু. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কস্মা তিস্স এৱং অকাসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা তেন অত্তনো অধিপ্পাযে আৰোচিতে ‘‘সাধু, তিস্সা’’তি সাধুকাৰং দত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, মযি সিনেহো তিস্সসদিসোৱ হোতু. গন্ধমালাদীহি পূজং কৰোন্তাপি নেৱ মং পূজেন্তি, ধম্মানুধম্মং পটিপজ্জমানাযেৱ পন মং পূজেন্তী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

২০৫. ‘‘পৱিৱেকৰসং পিত্ৱা, ৰসং উপসমস্স চ;

নিদ্দৰো হোতি নিপ্পাপো, ধম্মপীতিৰসং পিৱ’’ন্তি.

তত্থ পৱিৱেকৰসন্তি পৱিৱেকতো উপ্পন্নং ৰসং, একীভাৱসুখন্তি অত্থো. পিত্ৱাতি দুক্খপৰিঞ্ঞাদীনি কৰোন্তো আৰম্মণতো সচ্ছিকিৰিযাৱসেন পিৱিত্ৱা. উপসমস্স চাতি কিলেসূপসমনিব্বানস্স চ ৰসং পিত্ৱা. নিদ্দৰো হোতীতি তেন উভযৰসপানেন খীণাসৱো ভিক্খু অব্ভন্তৰে ৰাগদৰথাদীনং অভাৱেন নিদ্দৰো চেৱ নিপ্পাপো চ হোতি. ৰসং পিৱন্তি নৱৱিধলোকুত্তৰধম্মৱসেন উপ্পন্নং পীতিৰসং পিৱন্তোপি নিদ্দৰো নিপ্পাপো চ হোতি.

দেসনাৱসানে তিস্সত্থেৰো অৰহত্তং পাপুণি, মহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.

তিস্সত্থেৰৱত্থু সত্তমং.

৮. সক্কৱত্থু

সাহু দস্সনন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱগামকে ৱিহৰন্তো সক্কং আৰব্ভ কথেসি.

তথাগতস্স হি আযুসঙ্খাৰে ৱিস্সট্ঠে লোহিতপক্খন্দিকাবাধস্স উপ্পন্নভাৱং ঞত্ৱা সক্কো দেৱৰাজা ‘‘মযা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা গিলানুপট্ঠানং কাতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা তিগাৱুতপ্পমাণং অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা হত্থেহি পাদে পৰিমজ্জি. অথ নং সত্থা আহ ‘‘কো এসো’’তি? ‘‘অহং, ভন্তে, সক্কো’’তি. ‘‘কস্মা আগতোসী’’তি? ‘‘তুম্হে গিলানে উপট্ঠহিতুং, ভন্তে’’তি. ‘‘সক্ক, দেৱানং মনুস্সগন্ধো যোজনসততো পট্ঠায গলে বদ্ধকুণপং ৱিয হোতি, গচ্ছ ত্ৱং, অত্থি মে গিলানুপট্ঠকা ভিক্খূ’’তি. ‘‘ভন্তে, চতুৰাসীতিযোজনসহস্সমত্থকে ঠিতো তুম্হাকং সীলগন্ধং ঘাযিত্ৱা আগতো, অহমেৱ উপট্ঠহিস্সামী’’তি সো সত্থু সৰীৰৱড়ঞ্জনভাজনং অঞ্ঞস্স হত্থেনাপি ফুসিতুং অদত্ৱা সীসেযেৱ ঠপেত্ৱা নীহৰন্তো মুখসঙ্কোচনমত্তম্পি ন অকাসি, গন্ধভাজনং পৰিহৰন্তো ৱিয অহোসি. এৱং সত্থাৰং পটিজগ্গিত্ৱা সত্থু ফাসুককালেযেৱ অগমাসি.

ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘অহো সত্থৰি সক্কস্স সিনেহো, এৱৰূপং নাম দিব্বসম্পত্তিং পহায মুখসঙ্কোচনমত্তম্পি অকত্ৱা গন্ধভাজনং নীহৰন্তো ৱিয সত্থু সৰীৰৱড়ঞ্জনভাজনং সীসেন নীহৰন্তো উপট্ঠানমকাসী’’তি. সত্থা তেসং কথং সুত্ৱা কিং ৱদেথ, ভিক্খৱে, অনচ্ছৰিযং এতং, যং সক্কো দেৱৰাজা মযি সিনেহং কৰোতি. অযং সক্কো হি দেৱৰাজা মং নিস্সায জৰসক্কভাৱং ৱিজহিত্ৱা সোতাপন্নো হুত্ৱা তৰুণসক্কস্স ভাৱং পত্তো, অহং হিস্স মৰণভযতজ্জিতস্স পঞ্চসিখগন্ধব্বদেৱপুত্তং পুৰতো কত্ৱা আগতকালে ইন্দসালগুহাযং দেৱপৰিসায মজ্ঝে নিসিন্নস্স –

‘‘পুচ্ছ ৱাসৱ মং পঞ্হং, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি;

তস্স তস্সেৱ পঞ্হস্স, অহং অন্তং কৰোমি তে’’তি. (দী. নি. ২.৩৫৬) –

ৱত্ৱা তস্স কঙ্খং ৱিনোদেন্তো ধম্মং দেসেসিং. দেসনাৱসানে চুদ্দসন্নং পাণকোটীনং ধম্মাভিসমযো অহোসি, সক্কোপি যথানিসিন্নোৱ সোতাপত্তিফলং পত্ৱা তৰুণসক্কো জাতো. এৱমস্সাহং বহূপকাৰো. তস্স মযি সিনেহো নাম অনচ্ছৰিযো. ভিক্খৱে, অৰিযানঞ্হি দস্সনম্পি সুখং, তেহি সদ্ধিং একট্ঠানে সন্নিৱাসোপি সুখো. বালেহি সদ্ধিং পন সব্বমেতং দুক্খন্তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –

২০৬. ‘‘সাহু দস্সনমৰিযানং, সন্নিৱাসো সদা সুখো;

অদস্সনেন বালানং, নিচ্চমেৱ সুখী সিযা.

২০৭. ‘‘বালসঙ্গতচাৰী হি, দীঘমদ্ধান সোচতি;

দুক্খো বালেহি সংৱাসো, অমিত্তেনেৱ সব্বদা;

ধীৰো চ সুখসংৱাসো, ঞাতীনংৱ সমাগমো’’.

তস্মা হি –

২০৮. ‘‘ধীৰঞ্চ পঞ্ঞঞ্চ বহুস্সুতঞ্চ,ধোৰয্হসীলং ৱতৱন্তমৰিযং;

তং তাদিসং সপ্পুৰিসং সুমেধং,ভজেথ নক্খত্তপথং ৱ চন্দিমা’’তি.

তত্থ সাহূতি সুন্দৰং ভদ্দকং. সন্নিৱাসোতি ন কেৱলঞ্চ তেসং দস্সনমেৱ, তেহি সদ্ধিং একট্ঠানে নিসীদনাদিভাৱোপি তেসং ৱত্তপটিৱত্তং কাতুং লভনভাৱোপি সাধুযেৱ. বালসঙ্গতচাৰী হীতি যো বালেন সহচাৰী. দীঘমদ্ধানন্তি সো বালসহাযেন ‘‘এহি সন্ধিচ্ছেদাদীনি কৰোমা’’তি ৱুচ্চমানো তেন সদ্ধিং একচ্ছন্দো হুত্ৱা তানি কৰোন্তো হত্থচ্ছেদাদীনি পত্ৱা দীঘমদ্ধানং সোচতি. সব্বদাতি যথা অসিহত্থেন ৱা অমিত্তেন আসীৱিসাদীহি ৱা সদ্ধিং একতো ৱাসো নাম নিচ্চং দুক্খো, তথেৱ বালেহি সদ্ধিন্তি অত্থো. ধীৰো চ সুখসংৱাসোতি এত্থ সুখো সংৱাসো এতেনাতি সুখসংৱাসো, পণ্ডিতেন সদ্ধিং একট্ঠানে সংৱাসো সুখোতি অত্থো. কথং? ঞাতীনংৱ সমাগমোতি যথাপি ঞাতীনং সমাগমো সুখো, এৱং সুখো.

তস্মা হীতি যস্মা বালেহি সদ্ধিং সংৱাসো দুক্খো, পণ্ডিতেন সদ্ধিং সুখো, তস্মা হি ধিতিসম্পন্নং ধীৰঞ্চ, লোকিযলোকুত্তৰপঞ্ঞাসম্পন্নং পঞ্ঞঞ্চ, আগমাধিগমসম্পন্নং বহুস্সুতঞ্চ, অৰহত্তপাপনকসঙ্খাতায ধুৰৱহনসীলতায ধোৰয্হসীলং, সীলৱতেন চেৱ ধুতঙ্গৱতেন চ ৱতৱন্তং, কিলেসেহি আৰকতায অৰিযং, তথাৰূপং সপ্পুৰিসং সোভনপঞ্হং যথা নিম্মলং নক্খত্তপথসঙ্খাতং আকাসং চন্দিমা ভজতি, এৱং ভজেথ পযিৰুপাসেথাতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

সক্কৱত্থু অট্ঠমং.

সুখৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

পন্নৰসমো ৱগ্গো.