৯. সন্ততিমহামত্তৱত্থু
অলঙ্কতো চেপীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সন্ততিমহামত্তং আৰব্ভ কথেসি.
সো হি একস্মিং কালে ৰঞ্ঞো পসেনদিকোসলস্স পচ্চন্তং কুপিতং ৱূপসমেত্ৱা আগতো. অথস্স ৰাজা তুট্ঠো সত্ত দিৱসানি ৰজ্জং দত্ৱা একং নচ্চগীতকুসলং ইত্থিং অদাসি. সো সত্ত দিৱসানি সুৰামদমত্তো হুত্ৱা সত্তমে দিৱসে সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধৱৰগতো ন্হানতিত্থং গচ্ছন্তো সত্থাৰং পিণ্ডায পৱিসন্তং দ্ৱাৰন্তৰে দিস্ৱা হত্থিক্খন্ধৱৰগতোৱ সীসং চালেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. সত্থা সিতং কত্ৱা ‘‘কো নু খো, ভন্তে, সিতপাতুকৰণে হেতূ’’তি আনন্দত্থেৰেন পুট্ঠো সিতকাৰণং আচিক্খন্তো আহ – ‘‘পস্সানন্দ, সন্ততিমহামত্তং, অজ্জ সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতোৱ মম সন্তিকং আগন্ত্ৱা চতুপ্পদিকগাথাৱসানে অৰহত্তং পত্ৱা সত্ততালমত্তে আকাসে নিসীদিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি. মহাজনো থেৰেন সদ্ধিং কথেন্তস্স সত্থু ৱচনং অস্সোসি. তত্থ মিচ্ছাদিট্ঠিকা চিন্তযিংসু – ‘‘পস্সথ সমণস্স গোতমস্স কিৰিযং, মুখপ্পত্তমেৱ ভাসতি, অজ্জ কিৰ এস এৱং সুৰামদমত্তো যথালঙ্কতোৱ এতস্স সন্তিকে ধম্মং সুত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সতি, অজ্জেৱ তং মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হিস্সামা’’তি. সম্মাদিট্ঠিকা চিন্তেসুং – ‘‘অহো বুদ্ধানং মহানুভাৱতা, অজ্জ বুদ্ধলীড়ঞ্চেৱ সন্ততিমহামত্তলীড়ঞ্চ দট্ঠুং লভিস্সামা’’তি.
সন্ততিমহামত্তোপি ন্হানতিত্থে দিৱসভাগং উদককীড়ং কীড়িত্ৱা উয্যানং গন্ত্ৱা আপানভূমিযং নিসীদি. সাপি ইত্থী ৰঙ্গমজ্ঝং ওতৰিত্ৱা নচ্চগীতং দস্সেতুং আৰভি. তস্সা সৰীৰলীড়ায দস্সনত্থং সত্তাহং অপ্পাহাৰতায তং দিৱসং নচ্চগীতং দস্সযমানায অন্তোকুচ্ছিযং সত্থকৱাতা সমুট্ঠায হদযমংসং কন্তিত্ৱা অগমংসু. সা তঙ্খণঞ্ঞেৱ মুখেন চেৱ অক্খীহি চ ৱিৱটেহি কালমকাসি. সন্ততিমহামত্তো ‘‘উপধাৰেথ ন’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘নিৰুদ্ধা, সামী’’তি চ ৱুত্তমত্তেযেৱ বলৱসোকেন অভিভূতো তঙ্খণঞ্ঞেৱস্স সত্তাহং পীতসুৰা তত্তকপালে উদকবিন্দু ৱিয পৰিক্খযং অগমাসি. সো ‘‘ন মে ইমং সোকং অঞ্ঞে নিব্বাপেতুং সক্খিস্সন্তি অঞ্ঞত্ৰ তথাগতেনা’’তি বলকাযপৰিৱুতো সাযন্হসমযে সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ভন্তে, ‘এৱৰূপো মে সোকো উপ্পন্নো, তং মে তুম্হে নিব্বাপেতুং সক্খিস্সথা’তি আগতোম্হি, পটিসৰণং মে হোথা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘সোকং নিব্বাপেতুং সমত্থস্সেৱ সন্তিকং আগতোসি. ইমিস্সা হি ইত্থিযা ইমিনাৱ আকাৰেন মতকালে তৱ ৰোদন্তস্স পগ্ঘৰিতঅস্সূনি চতুন্নং মহাসমুদ্দানং উদকতো অতিৰেকতৰানী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘যং পুব্বে তং ৱিসোসেহি, পচ্ছা তে মাহু কিঞ্চনং;
মজ্ঝে চে নো গহেস্সসি, উপসন্তো চৰিস্সসী’’তি. (সু. নি. ৯৫৫, ১১০৫; চূড়নি. জতুকণ্ণিমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৬৮);
গাথাপৰিযোসানে সন্ততিমহামত্তো অৰহত্তং পত্ৱা অত্তনো আযুসঙ্খাৰং ওলোকেন্তো তস্স অপ্পৱত্তনভাৱং ঞত্ৱা সত্থাৰং আহ – ‘‘ভন্তে, পৰিনিব্বানং মে অনুজানাথা’’তি. সত্থা তেন কতকম্মং জানন্তোপি ‘‘মুসাৱাদেন নিগ্গণ্হনত্থং সন্নিপতিতা মিচ্ছাদিট্ঠিকা ওকাসং ন লভিস্সন্তি, ‘বুদ্ধলীড়ঞ্চেৱ সন্ততিমহামত্তলীড়ঞ্চ পস্সিস্সামা’তি সন্নিপতিতা সম্মাদিট্ঠিকা ইমিনা কতকম্মং সুত্ৱা পুঞ্ঞেসু আদৰং কৰিস্সন্তী’’তি সল্লক্খেত্ৱা ‘‘তেন হি তযা কতকম্মং ময্হং কথেহি, কথেন্তো চ ভূমিযং ঠিতো অকথেত্ৱা সত্ততালমত্তে আকাসে ঠিতো কথেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একতালপ্পমাণং উগ্গম্ম ওৰোহিত্ৱা পুন সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা উগ্গচ্ছন্তো পটিপাটিযা সত্ততালপ্পমাণে আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা ‘‘সুণাথ মে, ভন্তে, পুব্বকম্ম’’ন্তি ৱত্ৱা আহ –
ইতো একনৱুতিকপ্পে ৱিপস্সীসম্মাসম্বুদ্ধকালে অহং বন্ধুমতিনগৰে একস্মিং কুলে নিব্বত্তিত্ৱা চিন্তেসিং – ‘‘কিং নু খো পৰেসং ছেদং ৱা পীড়ং ৱা অকৰণকম্ম’’ন্তি উপধাৰেন্তো ধম্মঘোসককম্মং দিস্ৱা ততো পট্ঠায তং কম্মং কৰোন্তো মহাজনং সমাদপেত্ৱা ‘‘পুঞ্ঞানি কৰোথ, উপোসথদিৱসেসু উপোসথং সমাদিযথ, দানং দেথ, ধম্মং সুণাথ, বুদ্ধৰতনাদীহি সদিসং অঞ্ঞং নাম নত্থি, তিণ্ণং ৰতনানং সক্কাৰং কৰোথা’’তি উগ্ঘোসেন্তো ৱিচৰামি. তস্স ময্হং সদ্দং সুত্ৱা বুদ্ধপিতা বন্ধুমতিমহাৰাজা মং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘দেৱ, তিণ্ণং ৰতনানং গুণং পকাসেত্ৱা মহাজনং পুঞ্ঞকম্মেসু সমাদপেন্তো ৱিচৰামী’’তি ৱুত্তে, ‘‘কত্থ নিসিন্নো ৱিচৰসী’’তি মং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পদসাৱ, দেৱা’’তি মযা ৱুত্তে, ‘‘তাত, ন ত্ৱং এৱং ৱিচৰিতুং অৰহসি, ইমং পুপ্ফদামং পিলন্ধিত্ৱা অস্সপিট্ঠে নিসিন্নোৱ ৱিচৰা’’তি ময্হং মুত্তাদামসদিসং পুপ্ফদামং দত্ৱা দন্তং অস্সং অদাসি. অথ মং ৰঞ্ঞা দিন্নপৰিহাৰেন তথেৱ উগ্ঘোসেত্ৱা ৱিচৰন্তং পুন ৰাজা পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তদেৱ, দেৱা’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাত, অস্সোপি তে নানুচ্ছৱিকো, ইধ নিসীদিত্ৱা ৱিচৰা’’তি চতুসিন্ধৱযুত্তৰথং অদাসি. ততিযৱাৰেপি মে ৰাজা সদ্দং সুত্ৱা পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘তদেৱ, দেৱা’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাত, ৰথোপি তে নানুচ্ছৱিকো’’তি ময্হং মহন্তং ভোগক্খন্ধং মহাপসাধনঞ্চ দত্ৱা একঞ্চ হত্থিং অদাসি. স্ৱাহং সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতো হত্থিক্খন্ধে নিসিন্নো অসীতি ৱস্সসহস্সানি ধম্মঘোসককম্মং অকাসিং, তস্স মে এত্তকং কালং কাযতো চন্দনগন্ধো ৱাযতি, মুখতো উপ্পলগন্ধো ৱাযতি. ইদং মযা কতকম্মন্তি.
এৱং সো অত্তনো পুব্বকম্মং কথেত্ৱা আকাসে নিসিন্নোৱ তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযি. সৰীৰে অগ্গিজালা উট্ঠহিত্ৱা মংসলোহিতং ঝাপেসি, সুমনপুপ্ফানি ৱিয ধাতুযো অৱসিস্সিংসু. সত্থা সুদ্ধৱত্থং পসাৰেসি, ধাতুযো তত্থ পতিংসু. তা পত্তে পক্খিপিত্ৱা চতুমহাপথে থূপং কাৰেসি ‘‘মহাজনো ৱন্দিত্ৱা পুঞ্ঞভাগী ভৱিস্সতী’’তি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং, ‘‘আৱুসো, সন্ততিমহামত্তো গাথাৱসানে অৰহত্তং পত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তোযেৱ আকাসে নিসীদিত্ৱা পৰিনিব্বুতো, কিং নু খো এতং ‘সমণো’তি ৱত্তুং ৱট্টতি উদাহু ব্ৰাহ্মণো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, মম পুত্তং ‘সমণো’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতি, ‘ব্ৰাহ্মণো’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতিযেৱা’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১৪২. অলঙ্কতো চেপি সমং চৰেয্য,
সন্তো দন্তো নিযতো ব্ৰহ্মচাৰী;
সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং,
সো ব্ৰাহ্মণো সো সমণো স ভিক্খূ’’তি.
তত্থ অলঙ্কতোতি ৱত্থাভৰণেহি পটিমণ্ডিতো. তস্সত্থো – ৱত্থালঙ্কাৰাদীহি অলঙ্কতো চেপি পুগ্গলো কাযাদীহি সমং চৰেয্য, ৰাগাদিৱূপসমেন সন্তো ইন্দ্ৰিযদমনেন দন্তো চতুমগ্গনিযমেন নিযতো সেট্ঠচৰিযায ব্ৰহ্মচাৰী কাযদণ্ডাদীনং ওৰোপিততায সব্বেসু ভূতেসু নিধায দণ্ডং. সো এৱৰূপো বাহিতপাপত্তা ব্ৰাহ্মণোতিপি সমিতপাপত্তা সমণোতিপি ভিন্নকিলেসত্তা ভিক্খূতিপি ৱত্তব্বোযেৱাতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সন্ততিমহামত্তৱত্থু নৱমং.