৪. কোণ্ডধানত্থেৰৱত্থু
মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কোণ্ডধানত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
তস্স কিৰ পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায একং ইত্থিৰূপং থেৰেন সদ্ধিংযেৱ ৱিচৰতি. তং থেৰো ন পস্সতি, মহাজনো পন পস্সতি. অন্তোগামং পিণ্ডায চৰতোপিস্স মনুস্সা একং ভিক্খং দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অযং তুম্হাকং হোতু, অযং পন তুম্হাকং সহাযিকাযা’’তি ৱত্ৱা দুতিযম্পি দদন্তি.
কিং তস্স পুব্বকম্মন্তি? কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কিৰ দ্ৱে সহাযকা ভিক্খূ একমাতুকুচ্ছিতো নিক্খন্তসদিসা অতিৱিয সমগ্গা অহেসুং. দীঘাযুকবুদ্ধকালে চ অনুসংৱচ্ছৰং ৱা অনুছমাসং ৱা ভিক্খূ উপোসথত্থায সন্নিপতন্তি. তস্মা তেপি ‘‘উপোসথগ্গং গমিস্সামা’’তি ৱসনট্ঠানা নিক্খমিংসু. তে একা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তদেৱতা দিস্ৱা ‘‘ইমে ভিক্খূ অতিৱিয সমগ্গা, সক্কা নু খো ইমে ভিন্দিতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা অত্তনো বালতায চিন্তিতসমনন্তৰমেৱ আগন্ত্ৱা তেসু একেন, ‘‘আৱুসো, মুহুত্তং আগমেহি, সৰীৰকিচ্চেনম্হি অত্থিকো’’তি ৱুত্তে সা দেৱতা একং মনুস্সিত্থিৱণ্ণং মাপেত্ৱা থেৰস্স গচ্ছন্তৰং পৱিসিত্ৱা নিক্খমনকালে একেন হত্থেন কেসকলাপং, একেন নিৱাসনং সণ্ঠাপযমানা তস্স পিট্ঠিতো নিক্খমি. সো তং ন পস্সতি, তমাগমযমানো পন পুৰতো ঠিতভিক্খু নিৱত্তিত্ৱা ওলোকযমানো তং তথা কত্ৱা নিক্খমন্তং পস্সি. সা তেন দিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা অন্তৰধাযি. ইতৰো তং ভিক্খুং অত্তনো সন্তিকং আগতকালে আহ – ‘‘আৱুসো, সীলং তে ভিন্ন’’ন্তি. ‘‘নত্থাৱুসো, ময্হং এৱৰূপ’’ন্তি. ইদানেৱ তে মযা পচ্ছতো নিক্খমমানা তৰুণইত্থী ইদং নাম কৰোন্তী দিট্ঠা, ত্ৱং ‘‘নত্থি ময্হং এৱৰূপ’’ন্তি কিং ৱদেসীতি. সো অসনিযা মত্থকে অৱত্থটো ৱিয মা মং, আৱুসো, নাসেহি, নত্থি ময্হং এৱৰূপন্তি. ইতৰো ‘‘মযা সামং অক্খীহি দিট্ঠং, কিং তৱ সদ্দহিস্সামী’’তি দণ্ডকো ৱিয ভিজ্জিত্ৱা পক্কামি, উপোসথগ্গেপি ‘‘নাহং ইমিনা সদ্ধিং উপোসথং কৰিস্সামী’’তি নিসীদি. ইতৰো ‘‘ময্হং, ভন্তে, সীলে অণুমত্তম্পি কাড়ং নত্থী’’তি ভিক্খূনং কথেসি. সোপি ‘‘মযা সামং দিট্ঠ’’ন্তি আহ. দেৱতা তং তেন সদ্ধিং উপোসথং কাতুং অনিচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘ভাৰিযং মযা কম্মং কত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা – ‘‘ভন্তে, ময্হং অয্যস্স সীলভেদো নত্থি, মযা পন ৱীমংসনৱসেনেতং কতং, কৰোথ তেন সদ্ধিং উপোসথ’’ন্তি আহ. সো তস্সা আকাসে ঠত্ৱা কথেন্তিযা সদ্দহিত্ৱা উপোসথং অকাসি, ন পন থেৰে পুব্বে ৱিয মুদুচিত্তো অহোসি. এত্তকং দেৱতায পুব্বকম্মং.
আযুপৰিযোসানে পন তে থেৰা যথাসুখং দেৱলোকে নিব্বত্তিংসু. দেৱতা অপীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা একং বুদ্ধন্তৰং তত্থ পচ্চিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে সাৱত্থিযং নিব্বত্তিত্ৱা ৱুদ্ধিমন্ৱায সাসনে পব্বজিত্ৱা উপসম্পদং লভি. তস্স পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায তং ইত্থিৰূপং তথেৱ পঞ্ঞাযি. তেনেৱস্স কোণ্ডধানত্থেৰোতি নামং কৰিংসু. তং তথাৱিচৰন্তং দিস্ৱা ভিক্খূ অনাথপিণ্ডিকং আহংসু – ‘‘মহাসেট্ঠি, ইমং দুস্সীলং তৱ ৱিহাৰা নীহৰ. ইমঞ্হি নিস্সায সেসভিক্খূনং অযসো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি. কিং পন, ভন্তে, সত্থা ৱিহাৰে নত্থীতি? অত্থি উপাসকাতি. তেন হি, ভন্তে, সত্থাৱ জানিস্সতীতি. ভিক্খূ গন্ত্ৱা ৱিসাখাযপি তথেৱ কথেসুং. সাপি নেসং তথেৱ পটিৱচনং অদাসি.
ভিক্খূপি তেহি অসম্পটিচ্ছিতৱচনা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং – ‘‘মহাৰাজ, কোণ্ডধানত্থেৰো একং ইত্থিং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তো সব্বেসং অযসং উপ্পাদেসি, তং তুম্হাকং ৱিজিতা নীহৰথা’’তি. ‘‘কহং পন সো, ভন্তে’’তি? ‘‘ৱিহাৰে, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কতৰস্মিং সেনাসনে ৱিহৰতী’’তি? ‘‘অসুকস্মিং নামা’’তি. ‘‘তেন হি গচ্ছথ, অহং তং গণ্হিস্সামী’’তি সো সাযন্হসমযে ৱিহাৰং গন্ত্ৱা তং সেনাসনং পুৰিসেহি পৰিক্খিপাপেত্ৱা থেৰস্স ৱসনট্ঠানাভিমুখো অগমাসি. থেৰো মহাসদ্দং সুত্ৱা ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা পমুখে অট্ঠাসি. তম্পিস্স ইত্থিৰূপং পিট্ঠিপস্সে ঠিতং ৰাজা অদ্দস. থেৰো ৰঞ্ঞো আগমনং ঞত্ৱা ৱিহাৰং অভিৰুহিত্ৱা নিসীদি. ৰাজা থেৰং ন ৱন্দি, তম্পি ইত্থিং নাদ্দস. সো দ্ৱাৰন্তৰেপি হেট্ঠামঞ্চেপি ওলোকেন্তো অদিস্ৱাৱ থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং ঠানে একং ইত্থিং অদ্দসং, কহং সা’’তি? ‘‘ন পস্সামি, মহাৰাজা’’তি. ‘‘ইদানি মযা তুম্হাকং পিট্ঠিপস্সে ঠিতা দিট্ঠা’’তি ৱুত্তেপি ‘‘অহং ন পস্সামি’’চ্চেৱাহ. ৰাজা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইতো তাৱ নিক্খমথা’’তি আহ. থেৰে নিক্খমিত্ৱা পমুখে ঠিতে পুন সা থেৰস্স পিট্ঠিপস্সে অট্ঠাসি. ৰাজা তং দিস্ৱা পুন উপৰিতলং অভিৰুহি, তস্স আগতভাৱং ঞত্ৱা থেৰো নিসীদি. পুন ৰাজা তং সব্বট্ঠানেসু ওলোকেন্তোপি অদিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, কহং সা ইত্থী’’তি পুন থেৰং পুচ্ছি. নাহং পস্সামি মহাৰাজাতি. ‘‘কিং কথেথ, ভন্তে, মযা ইদানেৱ তুম্হাকং পিট্ঠিপস্সে ঠিতা দিট্ঠা’’তি আহ. আম, মহাৰাজ, মহাজনোপি ‘‘মে পচ্ছতো পচ্ছতো ইত্থী ৱিচৰতী’’তি ৱদতি, অহং পন ন পস্সামীতি. ৰাজা ‘‘পটিৰূপকেন ভৱিতব্ব’’ন্তি সল্লক্খেত্ৱা পুন থেৰং, ‘‘ভন্তে, ইতো তাৱ ওতৰথা’’তি ৱত্ৱা থেৰে ওতৰিত্ৱা পমুখে ঠিতে পুন তং তস্স পিট্ঠিপস্সে ঠিতং দিস্ৱা উপৰিতলং অভিৰুহি. পুন নাদ্দস. সো পুন থেৰং পুচ্ছিত্ৱা তেন ‘‘ন পস্সামি’’চ্চেৱ ৱুত্তে ‘‘পটিৰূপকমেৱেত’’ন্তি নিট্ঠং গন্ত্ৱা থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, এৱৰূপে সংকিলেসে তুম্হাকং পিট্ঠিতো ৱিচৰন্তে অঞ্ঞো কোচি তুম্হাকং ভিক্খং ন দস্সতি, নিবদ্ধং মম গেহং পৱিসথ, অহমেৱ চতূহি পচ্চযেহি উপট্ঠহিস্সামী’’তি থেৰং নিমন্তেত্ৱা পক্কামি.
ভিক্খূ ‘‘পস্সথাৱুসো, ৰঞ্ঞো পাপকিৰিযং, ‘এতং ৱিহাৰতো নীহৰা’তি ৱুত্তে আগন্ত্ৱা চতূহি পচ্চযেহি নিমন্তেত্ৱা গতো’’তি উজ্ঝাযিংসু. তম্পি থেৰং আহংসু – ‘‘অম্ভো, দুস্সীল, ইদানিসি ৰাজকোণ্ডো জাতো’’তি. সোপি পুব্বে ভিক্খূ কিঞ্চি ৱত্তুং অসক্কোন্তো ‘‘তুম্হে দুস্সীলা, তুম্হে কোণ্ডা, তুম্হে ইত্থিং গহেত্ৱা ৱিচৰথা’’তি আহ. তে গন্ত্ৱা সত্থু আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, কোণ্ডধানত্থেৰো অম্হেহি ৱুত্তো অম্হে ‘দুস্সীলা’তিআদীনি ৱত্ৱা অক্কোসতী’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, ভিক্খু, এৱং ৱদেসী’’তি? ‘‘সচ্চং, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? ‘‘মযা সদ্ধিং কথিতকাৰণা’’তি. ‘‘তুম্হে, ভিক্খৱে, ইমিনা সদ্ধিং কস্মা কথেথা’’তি. ‘‘ইমস্স পচ্ছতো ইত্থিং ৱিচৰন্তিং দিস্ৱা, ভন্তে’’তি. ‘‘ইমে কিৰ তযা সদ্ধিং ইত্থিং ৱিচৰন্তিং দিস্ৱা ৱদন্তি, ত্ৱং কস্মা কথেসি, এতে তাৱ দিস্ৱা কথেন্তি. ত্ৱং অদিস্ৱাৱ ইমেহি সদ্ধিং কস্মা কথেসি, ননু পুব্বে তৱেৱ পাপিকং দিট্ঠিং নিস্সায ইদং জাতং, ইদানি কস্মা পুন পাপিকং দিট্ঠিং গণ্হাসী’’তি. ভিক্খূ ‘‘কিং পন, ভন্তে, ইমিনা পুব্বে কত’’ন্তি পুচ্ছিংসু. অথ নেসং সত্থা তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৱা ‘‘ভিক্খু ইদং পাপকম্মং নিস্সায ত্ৱং ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তো, ইদানি তে পুন তথাৰূপং পাপিকং দিট্ঠিং গহেতুং ন যুত্তং, মা পুন ভিক্খূহি সদ্ধিং কিঞ্চি কথেহি, নিস্সদ্দো মুখৱট্টিযং ছিন্নকংসথালসদিসো হোহি, এৱং কৰোন্তো নিব্বানপ্পত্তো নাম ভৱিস্সতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১৩৩. ‘‘মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চি, ৱুত্তা পটিৱদেয্যু তং;
দুক্খা হি সাৰম্ভকথা, পটিদণ্ডা ফুসেয্যু তং.
১৩৪. ‘‘সচে নেৰেসি অত্তানং, কংসো উপহতো যথা;
এস পত্তোসি নিব্বানং, সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতী’’তি.
তত্থ মাৱোচ ফৰুসং কঞ্চীতি কঞ্চি একপুগ্গলম্পি ফৰুসং মা অৱচ. ৱুত্তাতি তযা পৰে ‘‘দুস্সীলা’’তি ৱুত্তা, তম্পি তথেৱ পটিৱদেয্যুং. সাৰম্ভকথাতি এসা কৰণুত্তৰা যুগগ্গাহকথা নাম দুক্খা. পটিদণ্ডাতি কাযদণ্ডাদীহি পৰং পহৰন্তস্স তাদিসা পটিদণ্ডা চ তৱ মত্থকে পতেয্যুং. সচে নেৰেসীতি সচে অত্তানং নিচ্চলং কাতুং সক্খিস্সসি. কংসো উপহতো যথাতি মুখৱট্টিযং ছিন্দিত্ৱা তলমত্তং কত্ৱা ঠপিতকংসথালং ৱিয. তঞ্হি হত্থপাদেহি ৱা দণ্ডকেন ৱা পহটম্পি সদ্দং ন কৰোতি, এস পত্তোসীতি সচে এৱৰূপো ভৱিতুং সক্খিস্সসি, ইমং পটিপদং পূৰযমানো ইদানি অপ্পত্তোপি এসো নিব্বানপ্পত্তো নাম. সাৰম্ভো তে ন ৱিজ্জতীতি এৱং সন্তে চ পন ‘‘ত্ৱং দুস্সীলো, তুম্হে দুস্সীলা’’তিএৱমাদিকো উত্তৰকৰণৱাচালক্খণো সাৰম্ভোপি তে ন ৱিজ্জতি, ন ভৱিস্সতিযেৱাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু, কোণ্ডধানত্থেৰোপি সত্থাৰা দিন্নওৱাদে ঠত্ৱা অৰহত্তং পাপুণি, ন চিৰস্সেৱ আকাসে উপ্পতিত্ৱা পঠমং সলাকং গণ্হীতি.
কোণ্ডধানত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.