২. বাহিযদাৰুচীৰিযত্থেৰৱত্থু

সহস্সমপি চে গাথাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দাৰুচীৰিযত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

একস্মিঞ্হি কালে বহূ মনুস্সা নাৱায মহাসমুদ্দং পক্খন্দিত্ৱা অন্তোমহাসমুদ্দে ভিন্নায নাৱায মচ্ছকচ্ছপভক্খা অহেসুং. একোৱেত্থ একং ফলকং গহেত্ৱা ৱাযমন্তো সুপ্পাৰকপট্টনতীৰং ওক্কমি, তস্স নিৱাসনপাৰুপনং নত্থি. সো অঞ্ঞং কিঞ্চি অপস্সন্তো সুক্খকট্ঠদণ্ডকে ৱাকেহি পলিৱেঠেত্ৱা নিৱাসনপাৰুপনং কত্ৱা দেৱকুলতো কপালং গহেত্ৱা সুপ্পাৰকপট্টনং অগমাসি, মনুস্সা তং দিস্ৱা যাগুভত্তাদীনি দত্ৱা ‘‘অযং একো অৰহা’’তি সম্ভাৱেসুং. সো ৱত্থেসু উপনীতেসু ‘‘সচাহং নিৱাসেস্সামি ৱা পাৰুপিস্সামি ৱা, লাভসক্কাৰো মে পৰিহাযিস্সতী’’তি তানি ৱত্থানি পটিক্খিপিত্ৱা দাৰুচীৰানেৱ পৰিদহি. অথস্স বহূহি ‘‘অৰহা অৰহা’’তি ৱুচ্চমানস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘যে খো কেচি লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো’’তি. অথস্স পুৰাণসালোহিতা দেৱতা এৱং চিন্তেসি.

পুৰাণসালোহিতাতি পুব্বে একতো কতসমণধম্মা. পুব্বে কিৰ কস্সপদসবলস্স সাসনে ওসক্কমানে সামণেৰাদীনং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা সত্ত ভিক্খূ সংৱেগপ্পত্তা ‘‘যাৱ সাসনস্স অন্তৰধানং ন হোতি, তাৱ অত্তনো পতিট্ঠং কৰিস্সামা’’তি সুৱণ্ণচেতিযং ৱন্দিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠা একং পব্বতং দিস্ৱা ‘‘জীৱিতে সালযা নিৱত্তন্তু. নিৰালযা ইমং পব্বতং অভিৰুহন্তূ’’তি ৱত্ৱা নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা সব্বেপি তং অভিৰুয্হ নিস্সেণিং পাতেত্ৱা সমণধম্মং কৰিংসু. তেসু সঙ্ঘত্থেৰো একৰত্তাতিক্কমেনেৱ অৰহত্তং পাপুণি. সো অনোতত্তদহে নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা তে ভিক্খূ আহ – ‘‘আৱুসো, ইমং দন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা মুখং ধোৱিত্ৱা ইমং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জথা’’তি. কিং পন, ভন্তে, অম্হেহি এৱং কতিকা কতা ‘‘যো পঠমং অৰহত্তং পাপুণাতি, তেনাভতং পিণ্ডপাতং অৱসেসা পৰিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’তি. ‘‘তেন হি সচে মযম্পি তুম্হে ৱিয ৱিসেসং নিব্বত্তেস্সাম, সযং আহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু. দুতিযদিৱসে দুতিযত্থেৰো অনাগামিফলং পাপুণি. সোপি তথেৱ পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা ইতৰে নিমন্তেসি. তে এৱমাহংসু – ‘‘কিং পন, ভন্তে, অম্হেহি এৱং কতিকা কতা ‘মহাথেৰেন আভতং পিণ্ডপাতং অভুঞ্জিত্ৱা অনুথেৰেন আভতং ভুঞ্জিস্সামা’’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’তি. ‘‘এৱং সন্তে তুম্হে ৱিয মযম্পি ৱিসেসং নিব্বত্তেত্ৱা অত্তনো পুৰিসকাৰেন ভুঞ্জিতুং সক্কোন্তা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু. তেসু অৰহত্তং পত্তো ভিক্খু পৰিনিব্বাযি, অনাগামী ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. ইতৰে পঞ্চ থেৰা ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা সুস্সিত্ৱা সত্তমে দিৱসে কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ততো চৱিত্ৱা তত্থ তত্থ কুলঘৰেসু নিব্বত্তিংসু. তেসু একো পুক্কুসাতি ৰাজা (ম. নি. ৩.৩৪২) অহোসি, একো কুমাৰকস্সপো (ম. নি. ১.২৪৯), একো দাৰুচীৰিযো (উদা. ১০), একো দব্বো মল্লপুত্তো (পাৰা. ৩৮০; উদা. ৭৯) একো সভিযো পৰিব্বাজকোতি (সু. নি. সভিযসুত্তং). তত্থ যো ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো ভিক্খু তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘পুৰাণসালোহিতা দেৱতা’’তি.

তস্স হি ব্ৰহ্মুনো এতদহোসি – ‘‘অযং মযা সদ্ধিং নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা পব্বতং অভিৰুহিত্ৱা সমণধম্মং অকাসি, ইদানি ইমং লদ্ধিং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তো ৱিনস্সেয্য, সংৱেজেস্সামি ন’’ন্তি. অথ নং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘নেৱ খো ত্ৱং, বাহিয, অৰহা, নপি অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো, সাপি তে পটিপদা নত্থি, যায ত্ৱং অৰহা ৱা অস্স অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি. বাহিযো আকাসে ঠত্ৱা কথেন্তং মহাব্ৰহ্মানং ওলোকেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহো ভাৰিযং কম্মং কতং, অহং ‘অৰহন্তোম্হী’তি চিন্তেসিং, অযঞ্চ মং ‘ন ত্ৱং অৰহা, নপি অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নোসী’তি ৱদতি, অত্থি নু খো লোকে অঞ্ঞো অৰহা’’তি. অথ নং পুচ্ছি – ‘‘অত্থি নু খো এতৰহি দেৱতে লোকে অৰহা ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি. অথস্স দেৱতা আচিক্খি – ‘‘অত্থি, বাহিয, উত্তৰেসু জনপদেসু সাৱত্থি নাম নগৰং, তত্থ সো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, বাহিয, ভগৱা অৰহা চেৱ অৰহত্তত্থায চ ধম্মং দেসেতী’’তি.

বাহিযো ৰত্তিভাগে দেৱতায কথং সুত্ৱা সংৱিগ্গমানসো তং খণংযেৱ সুপ্পাৰকা নিক্খমিত্ৱা একৰত্তিৱাসেন সাৱত্থিং অগমাসি, সব্বং ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং একৰত্তিৱাসেনেৱ অগমাসি. গচ্ছন্তো চ পন দেৱতানুভাৱেন গতো. ‘‘বুদ্ধানুভাৱেনা’’তিপি ৱদন্তিযেৱ. তস্মিং পন খণে সত্থা সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিট্ঠো হোতি. সো ভুত্তপাতৰাসে কাযআলসিযৱিমোচনত্থং অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে সম্বহুলে ভিক্খূ ‘‘কহং এতৰহি সত্থা’’তি পুচ্ছি. ভিক্খূ ‘‘ভগৱা সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি ৱত্ৱা তং পুচ্ছিংসু – ‘‘ত্ৱং পন কুতো আগতোসী’’তি? ‘‘সুপ্পাৰকা আগতোম্হী’’তি. ‘‘কদা নিক্খন্তোসী’’তি? ‘‘হিয্যো সাযং নিক্খন্তোম্হী’’তি. ‘‘দূৰতোসি আগতো, নিসীদ, তৱ পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা থোকং ৱিস্সমাহি, আগতকালে সত্থাৰং দক্খিস্সসী’’তি. ‘‘অহং, ভন্তে, সত্থু ৱা অত্তনো ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, একৰত্তেনেৱম্হি কত্থচি অট্ঠত্ৱা অনিসীদিত্ৱা ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থাৰং পস্সিত্ৱাৱ ৱিস্সমিস্সামী’’তি. সো এৱং ৱত্ৱা তৰমানৰূপো সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা ভগৱন্তং অনোপমায বুদ্ধসিৰিযা পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘চিৰস্সং ৱত মে গোতমো সম্মাসম্বুদ্ধো দিট্ঠো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনতসৰীৰো গন্ত্ৱা অন্তৰৱীথিযমেৱ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা গোপ্ফকেসু দড়্হং গহেত্ৱা এৱমাহ – ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৱ, বাহিয, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হা পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি.

তং সুত্ৱা বাহিযো, ভন্তে, সংসাৰে সংসৰন্তেন কবড়ীকাৰাহাৰো ন অলদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৱা ময্হং ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, দেসেতু মে ধম্মন্তি. সত্থা দুতিযম্পি পটিক্খিপিযেৱ. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘ইমস্স মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসৰীৰং পীতিযা নিৰন্তৰং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৱপীতিৱেগো ধম্মং সুত্ৱাপি ন সক্খিস্সতি পটিৱিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খায তাৱ তিট্ঠতু, একৰত্তেনেৱ ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতত্তা দৰথোপিস্স বলৱা, সোপি তাৱ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৱিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ততিযং যাচিতো অন্তৰৱীথিযং ঠিতোৱ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং ‘দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতী’’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন ধম্মং দেসেসি. সো সত্থু ধম্মং সুণন্তোযেৱ সব্বাসৱে খেপেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তাৱদেৱ চ পন ভগৱন্তং পব্বজ্জং যাচি, ‘‘পৰিপুণ্ণং তে পত্তচীৱৰ’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘ন পৰিপুণ্ণ’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘তেন হি পত্তচীৱৰং পৰিযেসাহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.

‘‘সো কিৰ ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কৰোন্তো ‘ভিক্খুনা নাম অত্তনা পচ্চযে লভিত্ৱা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৱা সযমেৱ পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’তি একভিক্খুস্সাপি পত্তেন ৱা চীৱৰেন ৱা সঙ্গহং ন অকাসি, তেনস্স ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰং ন উপজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং ন অদাসি. তম্পি পত্তচীৱৰং পৰিযেসমানমেৱ একা যক্খিনী ধেনুৰূপেন আগন্ত্ৱা উৰম্হি পহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. সত্থা পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং নিক্খন্তো বাহিযস্স সৰীৰং সঙ্কাৰট্ঠানে পতিতং দিস্ৱা ভিক্খূ আণাপেসি, ‘‘ভিক্খৱে, একস্মিং গেহদ্ৱাৰে ঠত্ৱা মঞ্চকং আহৰাপেত্ৱা ইমং সৰীৰং নগৰতো নীহৰিত্ৱা ঝাপেত্ৱা থূপং কৰোথা’’তি. ভিক্খূ তথা কৰিংসু, কত্ৱা চ পন ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনা কতকিচ্চং আৰোচেত্ৱা তস্স অভিসম্পৰাযং পুচ্ছিংসু. অথ নেসং ভগৱা তস্স পৰিনিব্বুতভাৱং আচিক্খিত্ৱা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং খিপ্পাভিঞ্ঞানং যদিদং বাহিযো দাৰুচীৰিযো’’তি (অ. নি. ১.২১৬) এতদগ্গে ঠপেসি. অথ নং ভিক্খূ পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, তুম্হে ‘বাহিযো অৰহত্তং পত্তো’তি ৱদেথ, কদা সো অৰহত্তং পত্তো’’তি? ‘‘মম ধম্মং সুতকালে, ভিক্খৱে’’তি. ‘‘কদা পনস্স, ভন্তে, তুম্হেহি ধম্মো কথিতো’’তি? ‘‘পিণ্ডায চৰন্তেন অন্তৰৱীথিযং ঠত্ৱা’’তি. ‘‘অপ্পমত্তকো হি, ভন্তে, তুম্হেহি অন্তৰৱীথিযং ঠত্ৱা কথিতধম্মো কথং সো তাৱত্তকেন ৱিসেসং নিব্বত্তেসী’’তি, অথ নে সত্থা ‘‘কিং, ভিক্খৱে, মম ধম্মং ‘অপ্পং ৱা বহুং ৱা’তি মা পমাণং গণ্হথ. অনেকানিপি হি গাথাসহস্সানি অনত্থনিস্সিতানি ন সেয্যো, অত্থনিস্সিতং পন একম্পি গাথাপদং সেয্যো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

১০১. ‘‘সহস্সমপি চে গাথা, অনত্থপদসংহিতা;

একং গাথাপদং সেয্যো, যং সুত্ৱা উপসম্মতী’’তি.

তত্থ একং গাথাপদং সেয্যোতি ‘‘অপ্পমাদো অমতপদং…পে… যথা মযা’’তি (ধ. প. ২১) এৱৰূপা একা গাথাপি সেয্যোতি অত্থো. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

বাহিযদাৰুচীৰিযত্থেৰৱত্থু দুতিযং.