৮. সহস্সৱগ্গো
১. তম্বদাঠিকচোৰঘাতকৱত্থু
সহস্সমপি চে ৱাচাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো তম্বদাঠিকচোৰঘাতকং আৰব্ভ কথেসি.
একূনপঞ্চসতা কিৰ চোৰা গামঘাতকাদীনি কৰোন্তা জীৱিকং কপ্পেসুং. অথেকো পুৰিসো নিব্বিদ্ধপিঙ্গলো তম্বদাঠিকো তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অহম্পি তুম্হেহি সদ্ধিং জীৱিস্সামী’’তি আহ. অথ নং চোৰজেট্ঠকস্স দস্সেত্ৱা ‘‘অযম্পি অম্হাকং সন্তিকে ৱসিতুং ইচ্ছতী’’তি আহংসু. অথ নং চোৰজেট্ঠকো ওলোকেত্ৱা ‘‘অযং মাতু থনং ছিন্দিত্ৱা পিতু ৱা গললোহিতং নীহৰিত্ৱা খাদনসমত্থো অতিকক্খড়ো’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘নত্থেতস্স অম্হাকং সন্তিকে ৱসনকিচ্চ’’ন্তি পটিক্খিপি. সো এৱং পটিক্খিত্তোপি আগন্ত্ৱা একং তস্সেৱ অন্তেৱাসিকং উপট্ঠহন্তো আৰাধেসি. সো তং আদায চোৰজেট্ঠকং উপসঙ্কমিত্ৱা, ‘‘সামি, ভদ্দকো এস, অম্হাকং উপকাৰকো, সঙ্গণ্হথ ন’’ন্তি যাচিত্ৱা চোৰজেট্ঠকং পটিচ্ছাপেসি. অথেকদিৱসং নাগৰা ৰাজপুৰিসেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা তে চোৰে গহেত্ৱা ৱিনিচ্ছযমহামচ্চানং সন্তিকং নযিংসু. অমচ্চা তেসং ফৰসুনা সীসচ্ছেদং আণাপেসুং. ততো ‘‘কো নু খো ইমে মাৰেস্সতী’’তি পৰিযেসন্তা তে মাৰেতুং ইচ্ছন্তং কঞ্চি অদিস্ৱা চোৰজেট্ঠকং আহংসু – ‘‘ত্ৱং ইমে মাৰেত্ৱা জীৱিতঞ্চেৱ লভিস্সসি সম্মানঞ্চ, মাৰেহি নে’’তি. সোপি অত্তানং নিস্সায ৱসিতত্তা তে মাৰেতুং ন ইচ্ছি. এতেনূপাযেন একূনপঞ্চসতে পুচ্ছিংসু, সব্বেপি ন ইচ্ছিংসু. সব্বপচ্ছা তং নিব্বিদ্ধপিঙ্গলং তম্বদাঠিকং পুচ্ছিংসু. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তে সব্বেপি মাৰেত্ৱা জীৱিতঞ্চেৱ সম্মানঞ্চ লভি. এতেনূপাযেন নগৰস্স দক্খিণতোপি পঞ্চ চোৰসতানি আনেত্ৱা অমচ্চানং দস্সেত্ৱা তেহি তেসম্পি সীসচ্ছেদে আণত্তে চোৰজেট্ঠকং আদিং কত্ৱা পুচ্ছন্তা কঞ্চি মাৰেতুং ইচ্ছন্তং অদিস্ৱা ‘‘পুৰিমদিৱসে একো পুৰিসো পঞ্চসতে চোৰে মাৰেসি, কহং নু খো সো’’তি. ‘‘অসুকট্ঠানে অম্হেতি দিট্ঠো’’তি ৱুত্তে তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘ইমে মাৰেহি, সম্মানং লচ্ছসী’’তি আণাপেসুং. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা তে সব্বেপি মাৰেত্ৱা সম্মানং লভি. অথ নং ‘‘ভদ্দকো অযং পুৰিসো, নিবদ্ধং চোৰঘাতকমেৱ এতং কৰিস্সামা’’তি মন্তেত্ৱা তস্স তং ঠানন্তৰং দত্ৱাৱ সম্মানং কৰিংসু. সো পচ্ছিমদিসতোপি উত্তৰদিসতোপি আনীতে পঞ্চসতে পঞ্চসতে চোৰে ঘাতেসিযেৱ. এৱং চতূহি দিসাহি আনীতানি দ্ৱে সহস্সানি মাৰেত্ৱা ততো পট্ঠায দেৱসিকং একং দ্ৱেতি আনীতে তে মনুস্সে মাৰেত্ৱা পঞ্চপণ্ণাস সংৱচ্ছৰানি চোৰঘাতককম্মং অকাসি.
সো মহল্লককালে একপ্পহাৰেনেৱ সীসং ছিন্দিতুং ন সক্কোতি, দ্ৱে তযো ৱাৰে পহৰন্তো মনুস্সে কিলমেতি. নাগৰা চিন্তযিংসু – ‘‘অঞ্ঞোপি চোৰঘাতকো উপ্পজ্জিস্সতি, অযং অতিৱিয মনুস্সে কিলমেতি, কিং ইমিনা’’তি তস্স তং ঠানন্তৰং হৰিংসু. সো পুব্বে চোৰঘাতককম্মং কৰোন্তো ‘‘অহতসাটকে নিৱাসেতুং, নৱসপ্পিনা সঙ্খতং খীৰযাগুং পিৱিতুং, সুমনপুপ্ফানি পিলন্ধিতুং, গন্ধে ৱিলিম্পিতু’’ন্তি ইমানি চত্তাৰি ন লভি. সো ঠানা চাৱিতদিৱসে ‘‘খীৰযাগুং মে পচথা’’তি ৱত্ৱা অহতৱত্থসুমনমালাৱিলেপনানি গাহাপেত্ৱা নদিং গন্ত্ৱা ন্হত্ৱা অহতৱত্থানি নিৱাসেত্ৱা মালা পিলন্ধিত্ৱা গন্ধেহি অনুলিত্তগত্তো গেহং আগন্ত্ৱা নিসীদি. অথস্স নৱসপ্পিনা সঙ্খতং খীৰযাগুং পুৰতো ঠপেত্ৱা হত্থধোৱনোদকং আহৰিংসু. তস্মিং খণে সাৰিপুত্তত্থেৰো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায ‘‘কত্থ নু খো অজ্জ মযা গন্তব্ব’’ন্তি অত্তনো ভিক্খাচাৰং ওলোকেন্তো তস্স গেহে খীৰযাগুং দিস্ৱা ‘‘কৰিস্সতি নু খো মে পুৰিসো সঙ্গহ’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘মং দিস্ৱা মম সঙ্গহং কৰিস্সতি, কৰিত্ৱা চ পন মহাসম্পত্তিং লভিস্সতি অযং কুলপুত্তো’’তি ঞত্ৱা চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তং আদায তস্স গেহদ্ৱাৰে ঠিতমেৱ অত্তানং দস্সেসি.
সো থেৰং দিস্ৱা পসন্নচিত্তো চিন্তেসি – ‘‘মযা চিৰং চোৰঘাতককম্মং কতং, বহূ মনুস্সা মাৰিতা, ইদানি মে গেহে খীৰযাগু পটিযত্তা, থেৰো আগন্ত্ৱা মম গেহদ্ৱাৰে ঠিতো, ইদানি মযা অয্যস্স দেয্যধম্মং দাতুং ৱট্টতী’’তি পুৰতো ঠপিতযাগুং অপনেত্ৱা থেৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অন্তোগেহে নিসীদাপেত্ৱা পত্তে খীৰযাগুং আকিৰিত্ৱা নৱসপ্পিং আসিঞ্চিত্ৱা থেৰং বীজমানো অট্ঠাসি. অথস্স চ দীঘৰত্তং অলদ্ধপুব্বতায খীৰযাগুং পাতুং বলৱঅজ্ঝাসযো অহোসি. থেৰো তস্স অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা ‘‘ত্ৱং, উপাসক, অত্তনো যাগুং পিৱা’’তি আহ. সো অঞ্ঞস্স হত্থে বীজনিং দত্ৱা যাগুং পিৱি. থেৰো বীজমানং পুৰিসং ‘‘গচ্ছ, উপাসকমেৱ বীজাহী’’তি আহ. সো বীজিযমানো কুচ্ছিপূৰং যাগুং পিৱিত্ৱা আগন্ত্ৱা থেৰং বীজমানো ঠত্ৱা কতাহাৰকিচ্চস্স থেৰস্স পত্তং অগ্গহেসি. থেৰো তস্স অনুমোদনং আৰভি. সো অত্তনো চিত্তং থেৰস্স ধম্মদেসনানুগং কাতুং নাসক্খি. থেৰো সল্লক্খেত্ৱা, ‘‘উপাসক, কস্মা চিত্তং দেসনানুগং কাতুং ন সক্কোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ভন্তে, মযা দীঘৰত্তং কক্খড়কম্মং কতং, বহূ মনুস্সা মাৰিতা, তমহং অত্তনো কম্মং অনুস্সৰন্তো চিত্তং অয্যস্স দেসনানুগং কাতুং নাসক্খি’’ন্তি. থেৰো ‘‘ৱঞ্চেস্সামি ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কিং পন ত্ৱং অত্তনো ৰুচিযা অকাসি, অঞ্ঞেহি কাৰিতোসী’’তি? ‘‘ৰাজা মং কাৰেসি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং নু খো তে, উপাসক, এৱং সন্তে অকুসলং হোতী’’তি? মন্দধাতুকো উপাসকো থেৰেনেৱং ৱুত্তে ‘‘নত্থি ময্হং অকুসল’’ন্তি সঞ্ঞী হুত্ৱা তেন হি, ‘‘ভন্তে, ধম্মং কথেথা’’তি. সো থেৰে অনুমোদনং কৰোন্তে একগ্গচিত্তো হুত্ৱা ধম্মং সুণন্তো সোতাপত্তিমগ্গস্স ওৰতো অনুলোমিকং খন্তিং নিব্বত্তেসি. থেৰোপি অনুমোদনং কত্ৱা পক্কামি.
উপাসকং থেৰং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তমানং একা যক্খিনী ধেনুৱেসেন আগন্ত্ৱা উৰে পহৰিত্ৱা মাৰেসি. সো কালং কত্ৱা তুসিতপুৰে নিব্বত্তি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘চোৰঘাতকো পঞ্চপণ্ণাস ৱস্সানি কক্খড়কম্মং কত্ৱা অজ্জেৱ ততো মুত্তো, অজ্জেৱ থেৰস্স ভিক্খং দত্ৱা অজ্জেৱ কালং কতো, কহং নু খো নিব্বত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, তুসিতপুৰে নিব্বত্তো’’তি আহ. ‘‘কিং, ভন্তে, ৱদেথ, এত্তকং কালং এত্তকে মনুস্সে ঘাতেত্ৱা তুসিতৱিমানে নিব্বত্তো’’তি. ‘‘আম, ভিক্খৱে, মহন্তো তেন কল্যাণমিত্তো লদ্ধো, সো সাৰিপুত্তস্স ধম্মদেসনং সুত্ৱা অনুলোমঞাণং নিব্বত্তেত্ৱা ইতো চুতো তুসিতৱিমানে নিব্বত্তো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘সুভাসিতং সুণিত্ৱান, নগৰে চোৰঘাতকো;
অনুলোমখন্তিং লদ্ধান, মোদতী তিদিৱং গতো’’তি.
‘‘ভন্তে, অনুমোদনকথা নাম ন বলৱা, তেন কতং অকুসলকম্মং মহন্তং, কথং এত্তকেন ৱিসেসং নিব্বত্তেসী’’তি. সত্থা ‘‘কিং, ভিক্খৱে, ‘মযা দেসিতধম্মস্স অপ্পং ৱা বহুং ৱা’তি মা পমাণং গণ্হথ. একৱাচাপি হি অত্থনিস্সিতা সেয্যাৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১০০. ‘‘সহস্সমপি চে ৱাচা, অনত্থপদসংহিতা;
একং অত্থপদং সেয্যো, যং সুত্ৱা উপসম্মতী’’তি.
তত্থ সহস্সমপীতি পৰিচ্ছেদৱচনং, একং সহস্সং দ্ৱে সহস্সানীতি এৱং সহস্সেন চেপি পৰিচ্ছিন্নৱাচা হোন্তি, তা চ পন অনত্থপদসংহিতা আকাসৱণ্ণনাপব্বতৱণ্ণনাৱনৱণ্ণনাদীনি পকাসকেহি অনিয্যানদীপকেহি অনত্থকেহি পদেহি সংহিতা যাৱ বহুকা হোতি, তাৱ পাপিকা এৱাতি অত্থো. একং অত্থপদন্তি যং পন ‘‘অযং কাযো, অযং কাযগতাসতি, তিস্সো ৱিজ্জা অনুপ্পত্তো, কতং বুদ্ধস্স সাসন’’ন্তি এৱৰূপং একং অত্থপদং সুত্ৱা ৰাগাদিৱূপসমেন উপসম্মতি, তং অত্থসাধকং নিব্বানপ্পটিসংযুত্তং খন্ধধাতুআযতনইন্দ্ৰিযবলবোজ্ঝঙ্গসতিপট্ঠানপৰিদীপকং একম্পি পদং সেয্যোযেৱাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
তম্বদাঠিকচোৰঘাতকৱত্থু পঠমং.
২. বাহিযদাৰুচীৰিযত্থেৰৱত্থু
সহস্সমপি চে গাথাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো দাৰুচীৰিযত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি কালে বহূ মনুস্সা নাৱায মহাসমুদ্দং পক্খন্দিত্ৱা অন্তোমহাসমুদ্দে ভিন্নায নাৱায মচ্ছকচ্ছপভক্খা অহেসুং. একোৱেত্থ একং ফলকং গহেত্ৱা ৱাযমন্তো সুপ্পাৰকপট্টনতীৰং ওক্কমি, তস্স নিৱাসনপাৰুপনং নত্থি. সো অঞ্ঞং কিঞ্চি অপস্সন্তো সুক্খকট্ঠদণ্ডকে ৱাকেহি পলিৱেঠেত্ৱা নিৱাসনপাৰুপনং কত্ৱা দেৱকুলতো কপালং গহেত্ৱা সুপ্পাৰকপট্টনং অগমাসি, মনুস্সা তং দিস্ৱা যাগুভত্তাদীনি দত্ৱা ‘‘অযং একো অৰহা’’তি সম্ভাৱেসুং. সো ৱত্থেসু উপনীতেসু ‘‘সচাহং নিৱাসেস্সামি ৱা পাৰুপিস্সামি ৱা, লাভসক্কাৰো মে পৰিহাযিস্সতী’’তি তানি ৱত্থানি পটিক্খিপিত্ৱা দাৰুচীৰানেৱ পৰিদহি. অথস্স বহূহি ‘‘অৰহা অৰহা’’তি ৱুচ্চমানস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘যে খো কেচি লোকে অৰহন্তো ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্না, অহং তেসং অঞ্ঞতৰো’’তি. অথস্স পুৰাণসালোহিতা দেৱতা এৱং চিন্তেসি.
পুৰাণসালোহিতাতি পুব্বে একতো কতসমণধম্মা. পুব্বে কিৰ কস্সপদসবলস্স সাসনে ওসক্কমানে সামণেৰাদীনং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা সত্ত ভিক্খূ সংৱেগপ্পত্তা ‘‘যাৱ সাসনস্স অন্তৰধানং ন হোতি, তাৱ অত্তনো পতিট্ঠং কৰিস্সামা’’তি সুৱণ্ণচেতিযং ৱন্দিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠা একং পব্বতং দিস্ৱা ‘‘জীৱিতে সালযা নিৱত্তন্তু. নিৰালযা ইমং পব্বতং অভিৰুহন্তূ’’তি ৱত্ৱা নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা সব্বেপি তং অভিৰুয্হ নিস্সেণিং পাতেত্ৱা সমণধম্মং কৰিংসু. তেসু সঙ্ঘত্থেৰো একৰত্তাতিক্কমেনেৱ অৰহত্তং পাপুণি. সো অনোতত্তদহে নাগলতাদন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা উত্তৰকুৰুতো পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা তে ভিক্খূ আহ – ‘‘আৱুসো, ইমং দন্তকট্ঠং খাদিত্ৱা মুখং ধোৱিত্ৱা ইমং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জথা’’তি. কিং পন, ভন্তে, অম্হেহি এৱং কতিকা কতা ‘‘যো পঠমং অৰহত্তং পাপুণাতি, তেনাভতং পিণ্ডপাতং অৱসেসা পৰিভুঞ্জিস্সন্তী’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’তি. ‘‘তেন হি সচে মযম্পি তুম্হে ৱিয ৱিসেসং নিব্বত্তেস্সাম, সযং আহৰিত্ৱা পৰিভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু. দুতিযদিৱসে দুতিযত্থেৰো অনাগামিফলং পাপুণি. সোপি তথেৱ পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা ইতৰে নিমন্তেসি. তে এৱমাহংসু – ‘‘কিং পন, ভন্তে, অম্হেহি এৱং কতিকা কতা ‘মহাথেৰেন আভতং পিণ্ডপাতং অভুঞ্জিত্ৱা অনুথেৰেন আভতং ভুঞ্জিস্সামা’’’তি? ‘‘নো হেতং, আৱুসো’’তি. ‘‘এৱং সন্তে তুম্হে ৱিয মযম্পি ৱিসেসং নিব্বত্তেত্ৱা অত্তনো পুৰিসকাৰেন ভুঞ্জিতুং সক্কোন্তা ভুঞ্জিস্সামা’’তি ন ইচ্ছিংসু. তেসু অৰহত্তং পত্তো ভিক্খু পৰিনিব্বাযি, অনাগামী ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. ইতৰে পঞ্চ থেৰা ৱিসেসং নিব্বত্তেতুং অসক্কোন্তা সুস্সিত্ৱা সত্তমে দিৱসে কালং কত্ৱা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ততো চৱিত্ৱা তত্থ তত্থ কুলঘৰেসু নিব্বত্তিংসু. তেসু একো পুক্কুসাতি ৰাজা (ম. নি. ৩.৩৪২) অহোসি, একো কুমাৰকস্সপো (ম. নি. ১.২৪৯), একো দাৰুচীৰিযো (উদা. ১০), একো দব্বো মল্লপুত্তো (পাৰা. ৩৮০; উদা. ৭৯) একো সভিযো পৰিব্বাজকোতি (সু. নি. সভিযসুত্তং). তত্থ যো ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তো ভিক্খু তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং ‘‘পুৰাণসালোহিতা দেৱতা’’তি.
তস্স হি ব্ৰহ্মুনো এতদহোসি – ‘‘অযং মযা সদ্ধিং নিস্সেণিং বন্ধিত্ৱা পব্বতং অভিৰুহিত্ৱা সমণধম্মং অকাসি, ইদানি ইমং লদ্ধিং গহেত্ৱা ৱিচৰন্তো ৱিনস্সেয্য, সংৱেজেস্সামি ন’’ন্তি. অথ নং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘নেৱ খো ত্ৱং, বাহিয, অৰহা, নপি অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো, সাপি তে পটিপদা নত্থি, যায ত্ৱং অৰহা ৱা অস্স অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি. বাহিযো আকাসে ঠত্ৱা কথেন্তং মহাব্ৰহ্মানং ওলোকেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অহো ভাৰিযং কম্মং কতং, অহং ‘অৰহন্তোম্হী’তি চিন্তেসিং, অযঞ্চ মং ‘ন ত্ৱং অৰহা, নপি অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নোসী’তি ৱদতি, অত্থি নু খো লোকে অঞ্ঞো অৰহা’’তি. অথ নং পুচ্ছি – ‘‘অত্থি নু খো এতৰহি দেৱতে লোকে অৰহা ৱা অৰহত্তমগ্গং ৱা সমাপন্নো’’তি. অথস্স দেৱতা আচিক্খি – ‘‘অত্থি, বাহিয, উত্তৰেসু জনপদেসু সাৱত্থি নাম নগৰং, তত্থ সো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতি অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো. সো হি, বাহিয, ভগৱা অৰহা চেৱ অৰহত্তত্থায চ ধম্মং দেসেতী’’তি.
বাহিযো ৰত্তিভাগে দেৱতায কথং সুত্ৱা সংৱিগ্গমানসো তং খণংযেৱ সুপ্পাৰকা নিক্খমিত্ৱা একৰত্তিৱাসেন সাৱত্থিং অগমাসি, সব্বং ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং একৰত্তিৱাসেনেৱ অগমাসি. গচ্ছন্তো চ পন দেৱতানুভাৱেন গতো. ‘‘বুদ্ধানুভাৱেনা’’তিপি ৱদন্তিযেৱ. তস্মিং পন খণে সত্থা সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিট্ঠো হোতি. সো ভুত্তপাতৰাসে কাযআলসিযৱিমোচনত্থং অব্ভোকাসে চঙ্কমন্তে সম্বহুলে ভিক্খূ ‘‘কহং এতৰহি সত্থা’’তি পুচ্ছি. ভিক্খূ ‘‘ভগৱা সাৱত্থিং পিণ্ডায পৱিট্ঠো’’তি ৱত্ৱা তং পুচ্ছিংসু – ‘‘ত্ৱং পন কুতো আগতোসী’’তি? ‘‘সুপ্পাৰকা আগতোম্হী’’তি. ‘‘কদা নিক্খন্তোসী’’তি? ‘‘হিয্যো সাযং নিক্খন্তোম্হী’’তি. ‘‘দূৰতোসি আগতো, নিসীদ, তৱ পাদে ধোৱিত্ৱা তেলেন মক্খেত্ৱা থোকং ৱিস্সমাহি, আগতকালে সত্থাৰং দক্খিস্সসী’’তি. ‘‘অহং, ভন্তে, সত্থু ৱা অত্তনো ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, একৰত্তেনেৱম্হি কত্থচি অট্ঠত্ৱা অনিসীদিত্ৱা ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতো, সত্থাৰং পস্সিত্ৱাৱ ৱিস্সমিস্সামী’’তি. সো এৱং ৱত্ৱা তৰমানৰূপো সাৱত্থিং পৱিসিত্ৱা ভগৱন্তং অনোপমায বুদ্ধসিৰিযা পিণ্ডায চৰন্তং দিস্ৱা ‘‘চিৰস্সং ৱত মে গোতমো সম্মাসম্বুদ্ধো দিট্ঠো’’তি দিট্ঠট্ঠানতো পট্ঠায ওনতসৰীৰো গন্ত্ৱা অন্তৰৱীথিযমেৱ পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা গোপ্ফকেসু দড়্হং গহেত্ৱা এৱমাহ – ‘‘দেসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা ধম্মং, দেসেতু সুগতো ধম্মং, যং মমস্স দীঘৰত্তং হিতায সুখাযা’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘অকালো খো তাৱ, বাহিয, অন্তৰঘৰং পৱিট্ঠম্হা পিণ্ডাযা’’তি পটিক্খিপি.
তং সুত্ৱা বাহিযো, ভন্তে, সংসাৰে সংসৰন্তেন কবড়ীকাৰাহাৰো ন অলদ্ধপুব্বো, তুম্হাকং ৱা ময্হং ৱা জীৱিতন্তৰাযং ন জানামি, দেসেতু মে ধম্মন্তি. সত্থা দুতিযম্পি পটিক্খিপিযেৱ. এৱং কিৰস্স অহোসি – ‘‘ইমস্স মং দিট্ঠকালতো পট্ঠায সকলসৰীৰং পীতিযা নিৰন্তৰং অজ্ঝোত্থটং হোতি, বলৱপীতিৱেগো ধম্মং সুত্ৱাপি ন সক্খিস্সতি পটিৱিজ্ঝিতুং, মজ্ঝত্তুপেক্খায তাৱ তিট্ঠতু, একৰত্তেনেৱ ৱীসযোজনসতিকং মগ্গং আগতত্তা দৰথোপিস্স বলৱা, সোপি তাৱ পটিপ্পস্সম্ভতূ’’তি. তস্মা দ্ৱিক্খত্তুং পটিক্খিপিত্ৱা ততিযং যাচিতো অন্তৰৱীথিযং ঠিতোৱ ‘‘তস্মাতিহ তে, বাহিয, এৱং সিক্খিতব্বং ‘দিট্ঠে দিট্ঠমত্তং ভৱিস্সতী’’’তিআদিনা (উদা. ১০) নযেন ধম্মং দেসেসি. সো সত্থু ধম্মং সুণন্তোযেৱ সব্বাসৱে খেপেত্ৱা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তাৱদেৱ চ পন ভগৱন্তং পব্বজ্জং যাচি, ‘‘পৰিপুণ্ণং তে পত্তচীৱৰ’’ন্তি পুট্ঠো ‘‘ন পৰিপুণ্ণ’’ন্তি আহ. অথ নং সত্থা ‘‘তেন হি পত্তচীৱৰং পৰিযেসাহী’’তি ৱত্ৱা পক্কামি.
‘‘সো কিৰ ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি সমণধম্মং কৰোন্তো ‘ভিক্খুনা নাম অত্তনা পচ্চযে লভিত্ৱা অঞ্ঞং অনোলোকেত্ৱা সযমেৱ পৰিভুঞ্জিতুং ৱট্টতী’তি একভিক্খুস্সাপি পত্তেন ৱা চীৱৰেন ৱা সঙ্গহং ন অকাসি, তেনস্স ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰং ন উপজ্জিস্সতী’’তি ঞত্ৱা এহিভিক্খুভাৱেন পব্বজ্জং ন অদাসি. তম্পি পত্তচীৱৰং পৰিযেসমানমেৱ একা যক্খিনী ধেনুৰূপেন আগন্ত্ৱা উৰম্হি পহৰিত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. সত্থা পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো সম্বহুলেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং নিক্খন্তো বাহিযস্স সৰীৰং সঙ্কাৰট্ঠানে পতিতং দিস্ৱা ভিক্খূ আণাপেসি, ‘‘ভিক্খৱে, একস্মিং গেহদ্ৱাৰে ঠত্ৱা মঞ্চকং আহৰাপেত্ৱা ইমং সৰীৰং নগৰতো নীহৰিত্ৱা ঝাপেত্ৱা থূপং কৰোথা’’তি. ভিক্খূ তথা কৰিংসু, কত্ৱা চ পন ৱিহাৰং গন্ত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা অত্তনা কতকিচ্চং আৰোচেত্ৱা তস্স অভিসম্পৰাযং পুচ্ছিংসু. অথ নেসং ভগৱা তস্স পৰিনিব্বুতভাৱং আচিক্খিত্ৱা ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং খিপ্পাভিঞ্ঞানং যদিদং বাহিযো দাৰুচীৰিযো’’তি (অ. নি. ১.২১৬) এতদগ্গে ঠপেসি. অথ নং ভিক্খূ পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, তুম্হে ‘বাহিযো অৰহত্তং পত্তো’তি ৱদেথ, কদা সো অৰহত্তং পত্তো’’তি? ‘‘মম ধম্মং সুতকালে, ভিক্খৱে’’তি. ‘‘কদা পনস্স, ভন্তে, তুম্হেহি ধম্মো কথিতো’’তি? ‘‘পিণ্ডায চৰন্তেন অন্তৰৱীথিযং ঠত্ৱা’’তি. ‘‘অপ্পমত্তকো হি, ভন্তে, তুম্হেহি অন্তৰৱীথিযং ঠত্ৱা কথিতধম্মো কথং সো তাৱত্তকেন ৱিসেসং নিব্বত্তেসী’’তি, অথ নে সত্থা ‘‘কিং, ভিক্খৱে, মম ধম্মং ‘অপ্পং ৱা বহুং ৱা’তি মা পমাণং গণ্হথ. অনেকানিপি হি গাথাসহস্সানি অনত্থনিস্সিতানি ন সেয্যো, অত্থনিস্সিতং পন একম্পি গাথাপদং সেয্যো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১০১. ‘‘সহস্সমপি চে গাথা, অনত্থপদসংহিতা;
একং গাথাপদং সেয্যো, যং সুত্ৱা উপসম্মতী’’তি.
তত্থ একং গাথাপদং সেয্যোতি ‘‘অপ্পমাদো অমতপদং…পে… যথা মযা’’তি (ধ. প. ২১) এৱৰূপা একা গাথাপি সেয্যোতি অত্থো. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
বাহিযদাৰুচীৰিযত্থেৰৱত্থু দুতিযং.
৩. কুণ্ডলকেসিত্থেৰীৱত্থু
যো চ গাথাসতং ভাসেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কুণ্ডলকেসিং আৰব্ভ কথেসি.
ৰাজগহে কিৰ একা সেট্ঠিধীতা সোড়সৱস্সুদ্দেসিকা অভিৰূপা অহোসি দস্সনীযা পাসাদিকা. তস্মিঞ্চ ৱযে ঠিতা নাৰিযো পুৰিসজ্ঝাসযা হোন্তি পুৰিসলোলা. অথ নং মাতাপিতৰো সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপৰিমতলে সিৰিগব্ভে নিৱাসাপেসুং. একমেৱস্সা দাসিং পৰিচাৰিকং অদংসু. অথেকং কুলপুত্তং চোৰকম্মং কৰোন্তং গহেত্ৱা পচ্ছাবাহং বন্ধিত্ৱা চতুক্কে চতুক্কে কসাহি পহৰিত্ৱা আঘাতনং নযিংসু. সেট্ঠিধীতা মহাজনস্স সদ্দং সুত্ৱা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি পাসাদতলে ঠত্ৱা ওলোকেন্তী তং দিস্ৱা পটিবদ্ধচিত্তা হুত্ৱা তং পত্থযমানা আহাৰং পটিক্খিপিত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি. অথ নং মাতা পুচ্ছি – ‘‘কিং ইদং, অম্মা’’তি? ‘‘সচে এতং ‘চোৰো’তি গহেত্ৱা নিয্যমানং পুৰিসং লভিস্সামি, জীৱিস্সামি. নো চে লভিস্সামি, জীৱিতং মে নত্থি, ইধেৱ মৰিস্সামী’’তি. ‘‘অম্ম, মা এৱং কৰি, অম্হাকং জাতিযা চ গোত্তেন চ ভোগেন চ সদিসং অঞ্ঞং সামিকং লভিস্সসী’’তি. ‘‘ময্হং অঞ্ঞেন কিচ্চং নত্থি, ইমং অলভমানা মৰিস্সামী’’তি. মাতা ধীতৰং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তী পিতুনো আৰোচেসি. সোপি নং সঞ্ঞাপেতুং অসক্কোন্তো ‘‘কিং সক্কা কাতু’’ন্তি চিন্তেত্ৱা তং চোৰং গহেত্ৱা গচ্ছন্তস্স ৰাজপুৰিসস্স সহস্সভণ্ডিকং পেসেসি – ‘‘ইমং গহেত্ৱা এতং পুৰিসং ময্হং দেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি কহাপণে গহেত্ৱা তং মুঞ্চিত্ৱা অঞ্ঞং মাৰেত্ৱা ‘‘মাৰিতো, দেৱ, চোৰো’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. সেট্ঠিপি তস্স ধীতৰং অদাসি.
সা ততো পট্ঠায ‘‘সামিকং আৰাধেস্সামী’’তি সব্বাভৰণপটিমণ্ডিতা সযমেৱ তস্স যাগুআদীনি সংৱিদহতি, চোৰো কতিপাহচ্চযেন চিন্তেসি – ‘‘কদা নু খো ইমং মাৰেত্ৱা এতিস্সা আভৰণানি গহেত্ৱা একস্মিং সুৰাগেহে ৱিক্কিণিত্ৱা খাদিতুং লভিস্সামী’’তি? সো ‘‘অত্থেকো উপাযো’’তি চিন্তেত্ৱা আহাৰং পটিক্খিপিত্ৱা মঞ্চকে নিপজ্জি, অথ নং সা উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কিং তে, সামি, ৰুজ্জতী’’তি পুচ্ছি. ‘‘ন কিঞ্চি মে, ভদ্দেতি, কচ্চি পন মে মাতাপিতৰো তুয্হং কুদ্ধা’’তি? ‘‘ন কুজ্ঝন্তি, ভদ্দে’’তি. অথ ‘‘কিং নামেত’’ন্তি? ‘‘ভদ্দে, অহং তং দিৱসং বন্ধিত্ৱা নিয্যমানো চোৰপপাতে অধিৱত্থায দেৱতায বলিকম্মং পটিস্সুণিত্ৱা জীৱিতং লভিং, ত্ৱম্পি মযা তস্সা এৱ আনুভাৱেন লদ্ধা, ‘তং মে দেৱতায বলিকম্মং ঠপিত’ন্তি চিন্তেমি, ভদ্দে’’তি. ‘‘সামি, মা চিন্তযি, কৰিস্সামি বলিকম্মং, ৱদেহি, কেনত্থো’’তি? ‘‘অপ্পোদকমধুপাযসেন চ লাজপঞ্চমকপুপ্ফেহি চা’’তি. ‘‘সাধু, সামি, অহং পটিযাদেস্সামী’’তি সা সব্বং বলিকম্মং পটিযাদেত্ৱা ‘‘এহি, সামি, গচ্ছামা’’তি আহ. ‘‘তেন হি, ভদ্দে, তৱ ঞাতকে নিৱত্তেত্ৱা মহগ্ঘানি ৱত্থাভৰণানি গহেত্ৱা অত্তানং অলঙ্কৰোহি, হসন্তা কীড়ন্তা সুখং গমিস্সামা’’তি. সা তথা অকাসি.
অথ নং সো পব্বতপাদং গতকালে আহ – ‘‘ভদ্দে, ইতো পৰং উভোৱ জনা গমিস্সাম, সেসজনং যানকেন সদ্ধিং নিৱত্তাপেত্ৱা বলিকম্মভাজনং সযং উক্খিপিত্ৱা গণ্হাহী’’তি. সা তথা অকাসি. চোৰো তং গহেত্ৱা চোৰপপাতপব্বতং অভিৰুহি. তস্স হি একেন পস্সেন মনুস্সা অভিৰুহন্তি, একং পস্সং ছিন্নপপাতং. পব্বতমত্থকে ঠিতা তেন পস্সেন চোৰে পাতেন্তি. তে খণ্ডাখণ্ডং হুত্ৱা ভূমিযং পতন্তি. তস্মা ‘‘চোৰপপাতো’’তি ৱুচ্চতি. সা তস্স পব্বতস্স মত্থকে ঠত্ৱা ‘‘বলিকম্মং তে, সামি, কৰোহী’’তি আহ. সো তুণ্হী অহোসি. পুন তায ‘‘কস্মা, সামি, তুণ্হীভূতোসী’’তি ৱুত্তে তং আহ – ‘‘ন ময্হং বলিকম্মেনত্থো, ৱঞ্চেত্ৱা পন তং আদায আগতোম্হী’’তি. ‘‘কিং কাৰণা, সামী’’তি? ‘‘তং মাৰেত্ৱা তৱ আভৰণানি গহেত্ৱা পলাযনত্থাযা’’তি. সা মৰণভযতজ্জিতা আহ – ‘‘সামি, অহঞ্চ আভৰণানি চ তৱ সন্তকানেৱ, কস্মা এৱং ৱদেসী’’তি? সো, ‘‘মা এৱং কৰোহী’’তি, পুনপ্পুনং যাচিযমানোপি ‘‘মাৰেমি এৱা’’তি আহ. ‘‘এৱং সন্তে কিং তে মম মৰণেন? ইমানি আভৰণানি গহেত্ৱা ময্হং জীৱিতং দেহি, ইতো পট্ঠায মং ‘মতা’তি ধাৰেহি, দাসী ৱা তে হুত্ৱা কম্মং কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘ইদং সুৱণ্ণকেযূৰং, মুত্তা ৱেড়ুৰিযা বহূ;
সব্বং হৰস্সু ভদ্দন্তে, মং চ দাসীতি সাৱযা’’তি. (অপ. থেৰী ২.৩.২৭);
তং সুত্ৱা চোৰো ‘‘এৱং কতে ত্ৱং গন্ত্ৱা মাতাপিতূনং আচিক্খিস্সসি, মাৰেস্সামিযেৱ, মা ত্ৱং বাড়্হং পৰিদেৱসী’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘মা বাড়্হং পৰিদেৱেসি, খিপ্পং বন্ধাহি ভণ্ডিকং;
ন তুয্হং জীৱিতং অত্থি, সব্বং গণ্হামি ভণ্ডক’’ন্তি. –
সা চিন্তেসি – ‘‘অহো ইদং কম্মং ভাৰিযং. পঞ্ঞা নাম ন পচিত্ৱা খাদনত্থায কতা, অথ খো ৱিচাৰণত্থায কতা, জানিস্সামিস্স কত্তব্ব’’ন্তি, অথ নং আহ – ‘‘সামি, যদা ত্ৱং ‘চোৰো’তি গহেত্ৱা নীযসি, তদাহং মাতাপিতূনং আচিক্খিং, তে সহস্সং ৱিস্সজ্জেত্ৱা তং আহৰাপেত্ৱা গেহে কৰিংসু. ততো পট্ঠায অহং তুয্হং উপকাৰিকা, অজ্জ মে সুদিট্ঠং কত্ৱা অত্তানং ৱন্দিতুং দেহী’’তি. সো ‘‘সাধু, ভদ্দে, সুদিট্ঠং কত্ৱা ৱন্দাহী’’তি ৱত্ৱা পব্বতন্তে অট্ঠাসি. অথ নং সা তিক্খত্তুং পদক্খিণং কত্ৱা চতূসু ঠানেসু ৱন্দিত্ৱা, ‘‘সামি, ইদং তে পচ্ছিমদস্সনং, ইদানি তুয্হং ৱা মম দস্সনং, ময্হং ৱা তৱ দস্সনং নত্থী’’তি পুৰতো চ পচ্ছতো চ আলিঙ্গিত্ৱা পমত্তং হুত্ৱা পব্বতন্তে ঠিতং পিট্ঠিপস্সে ঠত্ৱা একেন হত্থেন খন্ধে গহেত্ৱা একেন পিট্ঠিকচ্ছায গহেত্ৱা পব্বতপপাতে খিপি. সো পব্বতকুচ্ছিযং পটিহতো খণ্ডাখণ্ডিকং হুত্ৱা ভূমিযং পতি. চোৰপপাতমত্থকে অধিৱত্থা দেৱতা তেসং দ্ৱিন্নম্পি কিৰিযং দিস্ৱা তস্সা ইত্থিযা সাধুকাৰং দত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘ন হি সব্বেসু ঠানেসু, পুৰিসো হোতি পণ্ডিতো;
ইত্থীপি পণ্ডিতা হোতি, তত্থ তত্থ ৱিচক্খণা’’তি. (অপ. থেৰী ২.৩.৩১);
সাপি চোৰং পপাতে খিপিত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং গেহং গমিস্সামি, ‘সামিকো তে কুহি’ন্তি পুচ্ছিস্সন্তি, সচাহং এৱং পুট্ঠা ‘মাৰিতো মে’তি ৱক্খামি, ‘দুব্বিনীতে সহস্সং দত্ৱা তং আহৰাপেত্ৱা ইদানি নং মাৰেসী’তি মং মুখসত্তীহি ৱিজ্ঝিস্সন্তি, ‘আভৰণত্থায সো মং মাৰেতুকামো অহোসী’তি ৱুত্তেপি ন সদ্দহিস্সন্তি, অলং মে গেহেনা’’তি তত্থেৱাভৰণানি ছড্ডেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা অনুপুব্বেন ৱিচৰন্তী একং পৰিব্বাজকানং অস্সমং পত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ময্হং, ভন্তে, তুম্হাকং সন্তিকে পব্বজ্জং দেথা’’তি আহ. অথ নং পব্বাজেসুং. সা পব্বজিত্ৱাৱ পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং পব্বজ্জায কিং উত্তম’’ন্তি? ‘‘ভদ্দে, দসসু ৱা কসিণেসু পৰিকম্মং কত্ৱা ঝানং নিব্বত্তেতব্বং, ৱাদসহস্সং ৱা উগ্গণ্হিতব্বং, অযং অম্হাকং পব্বজ্জায উত্তমত্থো’’তি. ‘‘ঝানং তাৱ নিব্বত্তেতুং অহং ন সক্খিস্সামি, ৱাদসহস্সং পন উগ্গণ্হিস্সামি, অয্যা’’তি. অথ নং তে ৱাদসহস্সং উগ্গণ্হাপেত্ৱা ‘‘উগ্গহিতং তে সিপ্পং, ইদানি ত্ৱং জম্বুদীপতলে ৱিচৰিত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং পঞ্হং কথেতুং সমত্থং ওলোকেহী’’তি তস্স হত্থে জম্বুসাখং দত্ৱা উয্যোজেসুং – ‘‘গচ্ছ, ভদ্দে, সচে কোচি গিহিভূতো তযা সদ্ধিং পঞ্হং কথেতুং সক্কোতি, তস্সেৱ পাদপৰিচাৰিকা ভৱাহি, সচে পব্বজিতো সক্কোতি, তস্স সন্তিকে পব্বজাহী’’তি.
সা নামেন জম্বুপৰিব্বাজিকা নাম হুত্ৱা ততো নিক্খমিত্ৱা দিট্ঠে দিট্ঠে পঞ্হং পুচ্ছন্তী ৱিচৰতি. তায সদ্ধিং কথেতুং সমত্থো নাম নাহোসি. ‘‘ইতো জম্বুপৰিব্বাজিকা আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱাৱ মনুস্সা পলাযন্তি. সা গামং ৱা নিগমং ৱা ভিক্খায পৱিসন্তী গামদ্ৱাৰে ৱালুকৰাসিং কত্ৱা তত্থ জম্বুসাখং ঠপেত্ৱা ‘‘মযা সদ্ধিং কথেতুং সমত্থো জম্বুসাখং মদ্দতূ’’তি ৱত্ৱা গামং পাৱিসি. তং ঠানং উপসঙ্কমিতুং সমত্থো নাম নাহোসি. সাপি মিলাতায জম্বুসাখায অঞ্ঞং জম্বুসাখং গণ্হাতি, ইমিনা নীহাৰেন ৱিচৰন্তী সাৱত্থিং পত্ৱা গামদ্ৱাৰে ৱালুকৰাসিং কত্ৱা জম্বুসাখং ঠপেত্ৱা ৱুত্তনযেনেৱ ৱত্ৱা ভিক্খায পাৱিসি. সম্বহুলা গামদাৰকা জম্বুসাখং পৰিৱাৰেত্ৱা অট্ঠংসু. তদা সাৰিপুত্তত্থেৰো পিণ্ডায চৰিত্ৱা কতভত্তকিচ্চো নগৰা নিক্খন্তো তে দাৰকে জম্বুসাখং পৰিৱাৰেত্ৱা ঠিতে দিস্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছি. দাৰকা থেৰস্স তং পৱত্তিং আচিক্খিংসু. ‘‘তেন হি দাৰকা ইমং সাখং মদ্দথা’’তি. ‘‘ভাযাম, ভন্তে’’তি. ‘‘অহং পঞ্হং কথেস্সামি, মদ্দথ তুম্হে’’তি. তে থেৰস্স ৱচনেন সঞ্জাতুস্সাহা তথা কত্ৱা মদ্দন্তা জম্বুসাখং উক্খিপিংসু. পৰিব্বাজিকা আগন্ত্ৱা তে পৰিভাসিত্ৱা ‘‘তুম্হেহি সদ্ধিং মম পঞ্হেন কিচ্চং নত্থি, কস্মা মে সাখং মদ্দথা’’তি আহ. ‘‘অয্যেনম্হা মদ্দাপিতা’’তি আহংসু. ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি মে সাখা মদ্দাপিতা’’তি? ‘‘আম, ভগিনী’’তি. ‘‘তেন হি মযা সদ্ধিং পঞ্হং কথেথা’’তি. ‘‘সাধু কথেস্সামী’’তি.
সা ৱড্ঢমানকচ্ছাযায পঞ্হং পুচ্ছিতুং থেৰস্স সন্তিকং অগমাসি, সকলনগৰং সঙ্খুভি. ‘‘দ্ৱিন্নং পণ্ডিতানং কথং সুণিস্সামা’’তি নাগৰা তায সদ্ধিংযেৱ গন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. পৰিব্বাজিকা থেৰং আহ – ‘‘ভন্তে, পুচ্ছামি তে পঞ্হ’’ন্তি. ‘‘পুচ্ছ, ভগিনী’’তি. সা ৱাদসহস্সং পুচ্ছি, পুচ্ছিতং পুচ্ছিতং থেৰো ৱিস্সজ্জেসি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘এত্তকা এৱ তে পঞ্হা, অঞ্ঞেপি অত্থী’’তি? ‘‘এত্তকা এৱ, ভন্তে’’তি. ‘‘তযা বহূ পঞ্হা পুট্ঠা, মযম্পি একং পুচ্ছাম, ৱিস্সজ্জিস্সসি নো’’তি? ‘‘জানমানা ৱিস্সজ্জিস্সামি পুচ্ছথ, ভন্তে’’তি. থেৰো ‘‘একং নাম কি’’ন্তি (খু. পা. ৪.১) পঞ্হং পুচ্ছি. সা ‘‘এৱং নামেস ৱিস্সজ্জেতব্বো’’তি অজানন্তী ‘‘কিং নামেতং, ভন্তে’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধপঞ্হো নাম, ভগিনী’’তি. ‘‘ময্হম্পি তং দেথ, ভন্তে’’তি. ‘‘সচে মাদিসা ভৱিস্সসি, দস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি মং পব্বাজেথা’’তি. থেৰো ভিক্খুনীনং আচিক্খিত্ৱা পব্বাজেসি. সা পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদা কুণ্ডলকেসিত্থেৰী নাম হুত্ৱা কতিপাহচ্চযেনেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.
ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘কুণ্ডলকেসিত্থেৰিযা ধম্মস্সৱনঞ্চ বহুং নত্থি, পব্বজিতকিচ্চঞ্চস্সা মত্থকং পত্তং, একেন কিৰ চোৰেন সদ্ধিং মহাসঙ্গামং কত্ৱা জিনিত্ৱা আগতা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, মযা দেসিতধম্মং ‘অপ্পং ৱা বহুং ৱা’তি পমাণং মা গণ্হথ, অনত্থকং পদসতম্পি সেয্যো ন হোতি, ধম্মপদং পন একম্পি সেয্যোৱ. অৱসেসচোৰে জিনন্তস্স চ জযো নাম ন হোতি, অজ্ঝত্তিককিলেসচোৰে জিনন্তস্সেৱ পন জযো নাম হোতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১০২. ‘‘যো চ গাথাসতং ভাসে, অনত্থপদসংহিতা;
একং ধম্মপদং সেয্যো, যং সুত্ৱা উপসম্মতি.
১০৩. ‘‘যো সহস্সং সহস্সেন, সঙ্গামে মানুসে জিনে;
একঞ্চ জেয্যমত্তানং, স ৱে সঙ্গামজুত্তমো’’তি.
তত্থ গাথাসতন্তি যো চ পুগ্গলো সতপৰিচ্ছেদা বহূপি গাথা ভাসেয্যাতি অত্থো. অনত্থপদসংহিতাতি আকাসৱণ্ণনাদিৱসেন অনত্থকেহি পদেহি সংহিতা. ধম্মপদন্তি অত্থসাধকং খন্ধাদিপটিসংযুত্তং, ‘‘চত্তাৰিমানি পৰিব্বাজকা ধম্মপদানি. কতমানি চত্তাৰি? অনভিজ্ঝা পৰিব্বাজকা ধম্মপদং, অব্যাপাদো পৰিব্বাজকা ধম্মপদং, সম্মাসতি পৰিব্বাজকা ধম্মপদং, সম্মাসমাধি পৰিব্বাজকা ধম্মপদ’’ন্তি (অ. নি. ৪.৩০) এৱং ৱুত্তেসু চতূসু ধম্মপদেসু একম্পি ধম্মপদং সেয্যো. যো সহস্সং সহস্সেনাতি যো একো সঙ্গামযোধো সহস্সেন গুণিতং সহস্সং মানুসে একস্মিং সঙ্গামে জিনেয্য, দসমনুস্সসতসহস্সং জিনিত্ৱা জযং আহৰেয্য, অযম্পি সঙ্গামজিনতং উত্তমো পৱৰো নাম ন হোতি. একঞ্চ জেয্যমত্তানন্তি যো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেসু অজ্ঝত্তিককম্মট্ঠানং সম্মসন্তো অত্তনো লোভাদিকিলেসজযেন অত্তানং জিনেয্য. স ৱে সঙ্গামজুত্তমোতি সো সঙ্গামজিনানং উত্তমো পৱৰো সঙ্গামসীসযোধোতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
কুণ্ডলকেসিত্থেৰীৱত্থু ততিযং.
৪. অনত্থপুচ্ছকব্ৰাহ্মণৱত্থু
অত্তা হৱেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অনত্থপুচ্ছকং ব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ ব্ৰাহ্মণো ‘‘কিং নু খো সম্মাসম্বুদ্ধো অত্থমেৱ জানাতি, উদাহু অনত্থম্পি, পুচ্ছিস্সামি ন’’ন্তি সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, তুম্হে অত্থমেৱ জানাথ মঞ্ঞে, নো অনত্থ’’ন্তি? ‘‘অত্থঞ্চাহং, ব্ৰাহ্মণ, জানামি অনত্থঞ্চা’’তি. ‘‘তেন হি মে অনত্থং কথেথা’’তি. অথস্স সত্থা ইমং গাথমাহ –
‘‘উস্সূৰসেয্যং আলস্যং, চণ্ডিক্কং দীঘসোণ্ডিযং;
একস্সদ্ধানগমনং পৰদাৰূপসেৱনং;
এতং ব্ৰাহ্মণ সেৱস্সু, অনত্থং তে ভৱিস্সতী’’তি.
তং সুত্ৱা ব্ৰাহ্মণো সাধুকাৰমদাসি ‘‘সাধু সাধু, গণাচৰিয, গণজেট্ঠক, তুম্হে অত্থঞ্চ জানাথ অনত্থঞ্চা’’তি. ‘‘এৱং খো, ব্ৰাহ্মণ, অত্থানত্থজাননকো নাম মযা সদিসো নত্থী’’তি. অথস্স সত্থা অজ্ঝাসযং উপধাৰেত্ৱা, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কেন কম্মেন জীৱসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘জূতকম্মেন, ভো গোতমা’’তি. ‘‘কিং পন তে জযো হোতি পৰাজযো’’তি. ‘‘জযোপি হোতি পৰাজযোপী’’তি ৱুত্তে, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, অপ্পমত্তকো এস, পৰং জিনন্তস্স জযো নাম ন সেয্যো. যো পন কিলেসজযেন অত্তানং জিনাতি, তস্স জযো সেয্যো. ন হি তং জযং কোচি অপজযং কাতুং সক্কোতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
১০৪. ‘‘অত্তা হৱে জিতং সেয্যো, যা চাযং ইতৰা পজা;
অত্তদন্তস্স পোসস্স, নিচ্চং সঞ্ঞতচাৰিনো.
১০৫. ‘‘নেৱ দেৱো ন গন্ধব্বো, ন মাৰো সহ ব্ৰহ্মুনা;
জিতং অপজিতং কযিৰা, তথাৰূপস্স জন্তুনো’’তি.
তত্থ হৱেতি নিপাতো. জিতন্তি লিঙ্গৱিপল্লাসো, অত্তনো কিলেসজযেন অত্তা জিতো সেয্যোতি অত্থো. যা চাযং ইতৰা পজাতি যা পনাযং অৱসেসা পজা জূতেন ৱা ধনহৰণেন ৱা সঙ্গামেন ৱা বলাভিভৱেন ৱা জিতা ভৱেয্য, তং জিনন্তেন যং জিতং, ন তং সেয্যোতি অত্থো. কস্মা পন তদেৱ জিতং সেয্যো, ইদং ন সেয্যোতি? যস্মা অত্তদন্তস্স…পে… তথাৰূপস্স জন্তুনোতি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যস্মা হি য্ৱাযং নিক্কিলেসতায অত্তদন্তো পোসো, তস্স অত্তদন্তস্স কাযাদীহি নিচ্চং সঞ্ঞতচাৰিনো এৱৰূপস্স ইমেহি কাযসঞ্ঞমাদীহি সঞ্ঞতস্স জন্তুনো দেৱো ৱা গন্ধব্বো ৱা মাৰো ৱা ব্ৰহ্মুনা সহ উট্ঠহিত্ৱা ‘‘অহমস্স জিতং অপজিতং কৰিস্সামি, মগ্গভাৱনায পহীনে কিলেসে পুন উপ্পাদেস্সামী’’তি ঘটেন্তোপি ৱাযমন্তোপি যথা ধনাদীহি পৰাজিতো পক্খন্তৰো হুত্ৱা ইতৰেন জিতং পুন জিনন্তো অপজিতং কৰেয্য, ‘‘এৱং অপজিতং কাতুং নেৱ সক্কুণেয্যা’’তি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অনত্থপুচ্ছকব্ৰাহ্মণৱত্থু চতুত্থং.
৫. সাৰিপুত্তত্থেৰস্স মাতুলব্ৰাহ্মণৱত্থু
মাসে মাসেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স মাতুলব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি.
থেৰো কিৰ তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা আহ – ‘‘কিং নু খো, ব্ৰাহ্মণ, কিঞ্চিদেৱ কুসলং কৰোসী’’তি? ‘‘কৰোমি, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কৰোসী’’তি? ‘‘মাসে মাসে সহস্সপৰিচ্চাগেন দানং দম্মী’’তি. ‘‘কস্স দেসী’’তি? ‘‘নিগণ্ঠানং, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পত্থযন্তো’’তি? ‘‘ব্ৰহ্মলোকং, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং পন ব্ৰহ্মলোকস্স অযং মগ্গো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কো এৱমাহা’’তি? ‘‘আচৰিযেহি মে কথিতং, ভন্তে’’তি. ‘‘নো ত্ৱং ব্ৰহ্মলোকস্স মগ্গং জানাসি, নাপি তে আচৰিযা, সত্থাৱ একো জানাতি, এহি, ব্ৰাহ্মণ, ব্ৰহ্মলোকস্স তে মগ্গং কথাপেস্সামী’’তি তং আদায সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অযং ব্ৰাহ্মণো এৱমাহা’’তি, ‘‘তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা সাধু ৱতস্স ব্ৰহ্মলোকস্স মগ্গং কথেথা’’তি. সত্থা ‘‘এৱং কিৰ, ব্ৰাহ্মণা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, ভো গোতমা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, তযা এৱং দদমানেন ৱস্সসতং দিন্নদানতোপি মুহুত্তমত্তং পসন্নচিত্তেন মম সাৱকস্স ওলোকনং ৱা কটচ্ছুভিক্খামত্তদানং ৱা মহপ্ফলতৰ’’ন্তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১০৬. ‘‘মাসে মাসে সহস্সেন, যো যজেথ সতং সমং;
একঞ্চ ভাৱিতত্তানং, মুহুত্তমপি পূজযে;
সাযেৱ পূজনা সেয্যো, যঞ্চে ৱস্সসতং হুত’’ন্তি.
তত্থ সহস্সেনাহি সহস্সপৰিচ্চাগেন. যো যজেথ সতং সমন্তি যো ৱস্সসতং মাসে মাসে সহস্সং পৰিচ্চজন্তো লোকিযমহাজনস্স দানং দদেয্য, একঞ্চ ভাৱিতত্তানন্তি যো পন একং সীলাদিগুণৱিসেসেন ৱড্ঢিতঅত্তানং হেট্ঠিমকোটিযা সোতাপন্নং, উপৰিমকোটিযা খীণাসৱং ঘৰদ্ৱাৰং সম্পত্তং কটচ্ছুভিক্খাদানৱসেন ৱা যাপনমত্তআহাৰদানৱসেন ৱা থূলসাটকদানমত্তেন ৱা পূজেয্য. যং ইতৰেন ৱস্সসতং হুতং. ততো সাযেৱ পূজনা সেয্যো. সেট্ঠো উত্তমোতি অত্থোতি.
দেসনাৱসানে সো ব্ৰাহ্মণো সোতাপত্তিফলং পত্তো, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সাৰিপুত্তত্থেৰস্স মাতুলব্ৰাহ্মণৱত্থু পঞ্চমং.
৬. সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ভাগিনেয্যৱত্থু
যো চ ৱস্সসতং জন্তূতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ভাগিনেয্যং আৰব্ভ কথেসি.
তম্পি হি থেৰো উপসঙ্কমিত্ৱা আহ – ‘‘কিং, ব্ৰাহ্মণ, কুসলং কৰোসী’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কৰোসী’’তি? ‘‘মাসে মাসে একং একং পসুং ঘাতেত্ৱা অগ্গিং পৰিচৰামী’’তি. ‘‘কিমত্থং এৱং কৰোসী’’তি? ‘‘ব্ৰহ্মলোকমগ্গো কিৰেসো’’তি. ‘‘কেনেৱং কথিত’’ন্তি? ‘‘আচৰিযেহি মে, ভন্তে’’তি. ‘‘নেৱ ত্ৱং ব্ৰহ্মলোকস্স মগ্গং জানাসি, নাপি তে আচৰিযা, এহি, সত্থু সন্তিকং গমিস্সামা’’তি তং সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘ইমস্স, ভন্তে, ব্ৰহ্মলোকস্স মগ্গং কথেথা’’তি আহ. সত্থা ‘‘এৱং কিৰা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘এৱং, ভো গোতমা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, ৱস্সসতম্পি এৱং অগ্গিং পৰিচৰন্তস্স তৱ অগ্গিপাৰিচৰিযা মম সাৱকস্স তঙ্খণমত্তং পূজম্পি ন পাপুণাতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১০৭. ‘‘যো চ ৱস্সসতং জন্তু, অগ্গিং পৰিচৰে ৱনে;
একঞ্চ ভাৱিতত্তানং, মুহুত্তমপি পূজযে;
সাযেৱ পূজনা সেয্যো, যঞ্চে ৱস্সসতং হুত’’ন্তি.
তত্থ জন্তূতি সত্তাধিৱচনমেতং. অগ্গিং পৰিচৰে ৱনেতি নিপ্পপঞ্চভাৱপত্থনায ৱনং পৱিসিত্ৱাপি তত্থ অগ্গিং পৰিচৰেয্য. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.
দেসনাৱসানে সো ব্ৰাহ্মণো সোতাপত্তিফলং পাপুণি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ভাগিনেয্যৱত্থু ছট্ঠং.
৭. সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সহাযকব্ৰাহ্মণৱত্থু
যং কিঞ্চি যিট্ঠং ৱাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সহাযকব্ৰাহ্মণং আৰব্ভ কথেসি.
তম্পি হি থেৰো উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘কিং, ব্ৰাহ্মণ, কিঞ্চি কুসলং কৰোসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কৰোসী’’তি? ‘‘যিট্ঠযাগং যজামী’’তি. ‘‘তদা কিৰ তং যাগং মহাপৰিচ্চাগেন যজ’’ন্তি. ইতো পৰং থেৰো পুৰিমনযেনেৱ পুচ্ছিত্ৱা তং সত্থু সন্তিকং নেত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেত্ৱা ‘‘ইমস্স, ভন্তে, ব্ৰহ্মলোকস্স মগ্গং কথেথা’’তি আহ. সত্থা, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, এৱং কিৰা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘এৱং, ভো গোতমা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, তযা সংৱচ্ছৰং যিট্ঠযাগং যজন্তেন লোকিযমহাজনস্স দিন্নদানং পসন্নচিত্তেন মম সাৱকানং ৱন্দন্তানং উপ্পন্নকুসলচেতনায চতুভাগমত্তম্পি ন অগ্ঘতী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১০৮. ‘‘যং কিঞ্চি যিট্ঠং ৱ হুতং ৱ লোকে,
সংৱচ্ছৰং যজেথ পুঞ্ঞপেক্খো;
সব্বম্পি তং ন চতুভাগমেতি,
অভিৱাদনা উজ্জুগতেসু সেয্যো’’তি.
তত্থ যং কিঞ্চীতি অনৱসেসপৰিযাদানৱচনমেতং. যিট্ঠন্তি যেভুয্যেন মঙ্গলকিৰিযাদিৱসেসু দিন্নদানং. হুতন্তি অভিসঙ্খৰিত্ৱা কতং পাহুনদানঞ্চেৱ, কম্মঞ্চ ফলঞ্চ সদ্দহিত্ৱা কতদানঞ্চ. সংৱচ্ছৰং যজেথাতি একসংৱচ্ছৰং নিৰন্তৰমেৱ ৱুত্তপ্পকাৰং দানং সকলচক্কৱাড়েপি লোকিযমহাজনস্স দদেয্য. পুঞ্ঞপেক্খোতি পুঞ্ঞং ইচ্ছন্তো. উজ্জুগতেসূতি হেট্ঠিমকোটিযা সোতাপন্নেসু উপৰিমকোটিযা খীণাসৱেসু. ইদং ৱুত্তং হোতি – ‘‘এৱৰূপেসু পসন্নচিত্তেন সৰীৰং ওনমিত্ৱা ৱন্দন্তস্স কুসলচেতনায যং ফলং, ততো চতুভাগম্পি সব্বং তং দানং ন অগ্ঘতি, তস্মা উজুগতেসু অভিৱাদনমেৱ সেয্যো’’তি.
দেসনাৱসানে সো ব্ৰাহ্মণো সোতাপত্তিফলং পত্তো, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সহাযকব্ৰাহ্মণৱত্থু সত্তমং.
৮. আযুৱড্ঢনকুমাৰৱত্থু
অভিৱাদনসীলিস্সাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা দীঘলঙ্ঘিকং নিস্সায অৰঞ্ঞকুটিযং ৱিহৰন্তো দীঘাযুকুমাৰং আৰব্ভ কথেসি.
দীঘলঙ্ঘিকনগৰৱাসিনো কিৰ দ্ৱে ব্ৰাহ্মণা বাহিৰকপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা অট্ঠচত্তালীস ৱস্সানি তপচৰণং কৰিংসু. তেসু একো ‘‘পৱেণি মে নস্সিস্সতি, ৱিব্ভমিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা অত্তনা কতং তপং পৰেসং ৱিক্কিণিত্ৱা গোসতেন চেৱ কহাপণসতেন চ সদ্ধিং ভৰিযং লভিত্ৱা কুটুম্বং সণ্ঠপেসি. অথস্স ভৰিযা পুত্তং ৱিজাযি. ইতৰো পনস্স সহাযকো পৱাসং গন্ত্ৱা পুনদেৱ তং নগৰং পচ্চাগমি. সো তস্স আগতভাৱং সুত্ৱা পুত্তদাৰং আদায সহাযকস্স দস্সনত্থায অগমাসি. গন্ত্ৱা পুত্তং মাতু হত্থে দত্ৱা সযং তাৱ ৱন্দি, মাতাপি পুত্তং পিতু হত্থে দত্ৱা ৱন্দি. সো ‘‘দীঘাযুকা হোথা’’তি আহ, পুত্তে পন ৱন্দাপিতে তুণ্হী অহোসি. অথ নং ‘‘কস্মা, ভন্তে, অম্হেহি ৱন্দিতে ‘দীঘাযুকা হোথা’তি ৱত্ৱা ইমস্স ৱন্দনকালে কিঞ্চি ন ৱদেথা’’তি আহ. ‘‘ইমস্সেকো অন্তৰাযো অত্থি, ব্ৰাহ্মণা’’তি. ‘‘কিত্তকং জীৱিস্সতি, ভন্তে’’তি? ‘‘সত্তাহং, ব্ৰাহ্মণা’’তি. ‘‘পটিবাহনকাৰণং অত্থি, ভন্তে’’তি? ‘‘নাহং পটিবাহনকাৰণং জানামী’’তি. ‘‘কো পন জানেয্য, ভন্তে’’তি? ‘‘সমণো গোতমো জানেয্য, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুচ্ছাহী’’তি. ‘‘তত্থ গচ্ছন্তো তপপৰিহানিতো ভাযামী’’তি. ‘‘সচে তে পুত্তসিনেহো অত্থি, তপপৰিহানিং অচিন্তেত্ৱা তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুচ্ছাহী’’তি.
সো সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সযং তাৱ ৱন্দি. সত্থা ‘‘দীঘাযুকো হোহী’’তি আহ, পজাপতিযা ৱন্দনকালেপি তস্সা তথেৱ ৱত্ৱা পুত্তস্স ৱন্দাপনকালে তুণ্হী অহোসি. সো পুৰিমনযেনেৱ সত্থাৰং পুচ্ছি, সত্থাপি তথেৱ ব্যাকাসি. সো কিৰ ব্ৰাহ্মণো সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং অপটিৱিজ্ঝিত্ৱাৱ অত্তনো মন্তং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণেন সংসন্দেসি, পটিবাহনূপাযং পন ন জানাতি. ব্ৰাহ্মণো সত্থাৰং পুচ্ছি – ‘‘অত্থি পন, ভন্তে, পটিবাহনূপাযো’’তি? ‘‘ভৱেয্য, ব্ৰাহ্মণা’’তি. ‘‘কিং ভৱেয্যা’’তি? ‘‘সচে ত্ৱং অত্তনো গেহদ্ৱাৰে মণ্ডপং কাৰেত্ৱা তস্স মজ্ঝে পীঠিকং কাৰেত্ৱা তং পৰিক্খিপন্তো অট্ঠ ৱা সোড়স ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা তেসু মম সাৱকে নিসীদাপেত্ৱা সত্তাহং নিৰন্তৰং পৰিত্তং কাতুং সক্কুণেয্যাসি, এৱমস্স অন্তৰাযো নস্সেয্যা’’তি. ‘‘ভো গোতম, মযা মণ্ডপাদীনি সক্কা কাতুং, তুম্হাকং পন সাৱকে কথং লচ্ছামী’’তি? ‘‘তযা এত্তকে কতে অহং মম সাৱকে পহিণিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, ভো গোতমা’’তি সো অত্তনো গেহদ্ৱাৰে সব্বং কিচ্চং নিট্ঠাপেত্ৱা সত্থু সন্তিকং অগমাসি. সত্থা ভিক্খূ পহিণি, তে গন্ত্ৱা তত্থ নিসীদিংসু, দাৰকম্পি পীঠিকাযং নিপজ্জাপেসুং, ভিক্খূ সত্তৰত্তিন্দিৱং নিৰন্তৰং পৰিত্তং ভণিংসু, সত্তমে দিৱসে সাযং সত্থা আগচ্ছি. তস্মিং আগতে সব্বচক্কৱাড়দেৱতা সন্নিপতিংসু. একো পন অৱৰুদ্ধকো নাম যক্খো দ্ৱাদস সংৱচ্ছৰানি ৱেস্সৱণং উপট্ঠহিত্ৱা তস্স সন্তিকা ৱৰং লভন্তো ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে ইমং দাৰকং গণ্হেয্যাসী’’তি লভি. তস্মা সোপি আগন্ত্ৱা অট্ঠাসি.
সত্থৰি পন তত্থ গতে মহেসক্খাসু দেৱতাসু সন্নিপতিতাসু অপ্পেসক্খা দেৱতা ওসক্কিত্ৱা ওসক্কিত্ৱা ওকাসং অলভমানা দ্ৱাদস যোজনানি পটিক্কমিংসু. অৱৰুদ্ধকোপি তথেৱ পটিক্কমি, সত্থাপি সব্বৰত্তিং পৰিত্তমকাসি. সত্তাহে ৱীতিৱত্তে অৱৰুদ্ধকো দাৰকং ন লভি. অট্ঠমে পন দিৱসে অৰুণে উগ্গতমত্তে দাৰকং আনেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দাপেসুং. সত্থা ‘‘দীঘাযুকো হোহী’’তি আহ. ‘‘কীৱচিৰং পন, ভো গোতম, দাৰকো ঠস্সতী’’তি? ‘‘ৱীসৱস্সসতং, ব্ৰাহ্মণা’’তি. অথস্স ‘‘আযুৱড্ঢনকুমাৰো’’তি নামং কৰিংসু. সো ৱুদ্ধিমন্ৱায পঞ্চহি উপাসকসতেহি পৰিৱুতো ৱিচৰি. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘পস্সথাৱুসো, আযুৱড্ঢনকুমাৰেন কিৰ সত্তমে দিৱসে মৰিতব্বং অভৱিস্স, সো ইদানি ৱীসৱস্সসতট্ঠাযী হুত্ৱা পঞ্চহি উপাসকসতেহি পৰিৱুতো ৱিচৰতি, অত্থি মঞ্ঞে ইমেসং সত্তানং আযুৱড্ঢনকাৰণ’’ন্তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, ন কেৱলং আযুৱড্ঢনমেৱ, ইমে পন সত্তা গুণৱন্তে ৱন্দন্তা অভিৱাদেন্তা চতূহি কাৰণেহি ৱড্ঢন্তি, পৰিস্সযতো মুচ্চন্তি, যাৱতাযুকমেৱ তিট্ঠন্তী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১০৯. ‘‘অভিৱাদনসীলিস্স, নিচ্চং ৱুড্ঢাপচাযিনো;
চত্তাৰো ধম্মা ৱড্ঢন্তি, আযু ৱণ্ণো সুখং বল’’ন্তি.
তত্থ অভিৱাদনসীলিস্সাতি ৱন্দনসীলিস্স, অভিণ্হং ৱন্দনকিচ্চপসুতস্সাতি অত্থো. ৱুড্ঢাপচাযিনোতি গিহিস্স ৱা তদহুপব্বজিতে দহৰসামণেৰেপি, পব্বজিতস্স ৱা পন পব্বজ্জায ৱা উপসম্পদায ৱা ৱুড্ঢতৰে গুণৱুড্ঢে অপচাযমানস্স, অভিৱাদনেন ৱা নিচ্চং পূজেন্তস্সাতি অত্থো. চত্তাৰো ধম্মা ৱড্ঢন্তীতি আযুম্হি ৱড্ঢমানে যত্তকং কালং তং ৱড্ঢতি, তত্তকং ইতৰেপি ৱড্ঢন্তিযেৱ. যেন হি পঞ্ঞাসৱস্সআযুসংৱত্তনিকং কুসলং কতং, পঞ্চৱীসতিৱস্সকালে চস্স জীৱিতন্তৰাযো উপ্পজ্জেয্য, সো অভিৱাদনসীলতায পটিপ্পস্সম্ভতি, সো যাৱতাযুকমেৱ তিট্ঠতি, ৱণ্ণাদযোপিস্স আযুনাৱ সদ্ধিং ৱড্ঢন্তি. ইতো উত্তৰিপি এসেৱ নযো. অনন্তৰাযেন পৱত্তস্সাযুনো ৱড্ঢনং নাম নত্থি.
দেসনাৱসানে আযুৱড্ঢনকুমাৰো পঞ্চহি উপাসকসতেহি সদ্ধিং সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
আযুৱড্ঢনকুমাৰৱত্থু অট্ঠমং.
৯. সংকিচ্চসামণেৰৱত্থু
যো চ ৱস্সসতং জীৱেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সংকিচ্চসামণেৰং আৰব্ভ কথেসি.
সাৱত্থিযং কিৰ তিংসমত্তা কুলপুত্তা সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা সাসনে উৰং দত্ৱা পব্বজিংসু. তে উপসম্পদায পঞ্চৱস্সা হুত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা গন্থধুৰং ৱিপস্সনাধুৰন্তি দ্ৱে ধুৰানীতি সুত্ৱা ‘‘মযং মহল্লককালে পব্বজিতা’’তি গন্থধুৰে উস্সাহং অকত্ৱা ৱিপস্সনাধুৰং পূৰেতুকামা যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, একং অৰঞ্ঞাযতনং গমিস্সামা’’তি সত্থাৰং আপুচ্ছিংসু. সত্থা ‘‘কতৰং ঠানং গমিস্সথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অসুকং নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘তত্থ তেসং একং ৱিঘাসাদং নিস্সায ভযং উপ্পজ্জিস্সতি, তঞ্চ পন সংকিচ্চসামণেৰে গতে ৱূপসমিস্সতি, অথ নেসং পব্বজিতকিচ্চং পাৰিপূৰিং গমিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি.
সংকিচ্চসামণেৰো নাম সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সামণেৰো সত্তৱস্সিকো জাতিযা. তস্স কিৰ মাতা সাৱত্থিযং অড্ঢকুলস্স ধীতা. সা তস্মিং কুচ্ছিগতে একেন ব্যাধিনা তঙ্খণঞ্ঞেৱ কালমকাসি. তস্সা ঝাপিযমানায ঠপেত্ৱা গব্ভমংসং সেসং ঝাযি. অথস্সা গব্ভমংসং চিতকতো ওতাৰেত্ৱা দ্ৱীসু তীসু ঠানেসু সূলেহি ৱিজ্ঝিংসু. সূলকোটি দাৰকস্স অক্খিকোটিং পহৰি. এৱং গব্ভমংসং ৱিজ্ঝিত্ৱা অঙ্গাৰৰাসিম্হি খিপিত্ৱা অঙ্গাৰেহেৱ পটিচ্ছাদেত্ৱা পক্কমিংসু. গব্ভমংসং ঝাযি, অঙ্গাৰমত্থকে পন সুৱণ্ণবিম্বসদিসো দাৰকো পদুমগব্ভে নিপন্নো ৱিয অহোসি. পচ্ছিমভৱিকস্স সত্তস্স হি সিনেৰুনা ওত্থৰিযমানস্সপি অৰহত্তং অপ্পত্ৱা জীৱিতক্খযো নাম নত্থি. পুনদিৱসে ‘‘চিতকং নিব্বাপেস্সামা’’তি আগতা তথানিপন্নং দাৰকং দিস্ৱা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা ‘‘কথঞ্হি নাম এত্তকেসু দাৰূসু খীযমানেসু সকলসৰীৰে ঝাপিযমানে দাৰকো ন ঝাযি, কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি দাৰকং আদায অন্তোগামং গন্ত্ৱা নেমিত্তকে পুচ্ছিংসু. নেমিত্তকা ‘‘সচে অযং দাৰকো অগাৰং অজ্ঝাৱস্সিস্সতি, যাৱ সত্তমা কুলপৰিৱট্টা ঞাতকা দুগ্গতা ভৱিস্সন্তি? সচে পব্বজিস্সতি, পঞ্চহি সমণসতেহি পৰিৱুতো ৱিচৰিস্সতী’’তি আহংসু. তস্স সঙ্কুনা অক্খিকোটিযা ভিন্নত্তা সংকিচ্চন্তি নামং কৰিংসু. সো অপৰেন সমযেন সংকিচ্চোতি পঞ্ঞাযি. অথ নং ঞাতকা ‘‘হোতু, ৱড্ঢিতকালে অম্হাকং অয্যস্স সাৰিপুত্তস্স সন্তিকে পব্বাজেস্সামা’’তি পোসিংসু. সো সত্তৱস্সিককালে ‘‘তৱ মাতুকুচ্ছিযং ৱসনকালে মাতা তে কালমকাসি, তস্সা সৰীৰে ঝাপিযমানেপি ত্ৱং ন ঝাযী’’তি কুমাৰকানং কথং সুত্ৱা ‘‘অহং কিৰ এৱৰূপা ভযা মুত্তো, কিং মে ঘৰাৱাসেন, পব্বজিস্সামী’’তি ঞাতকানং আৰোচেসি. তে ‘‘সাধু, তাতা’’তি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সন্তিকং নেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমং পব্বাজেথা’’তি অদংসু. থেৰো তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেসি. সো খুৰগ্গেযেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. অযং সংকিচ্চসামণেৰো নাম.
সত্থা ‘‘এতস্মিং গতে তং ভযং ৱূপসমিস্সতি, অথ নেসং পব্বজিতকিচ্চং পাৰিপূৰিং গমিস্সতী’’তি ঞত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, তুম্হাকং জেট্ঠভাতিকং সাৰিপুত্তত্থেৰং ওলোকেত্ৱা গচ্ছথা’’তি আহ. তে ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা থেৰস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং, আৱুসো’’তি ৱুত্তে মযং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিতুকামা হুত্ৱা আপুচ্ছিম্হা, অথ নো সত্থা এৱমাহ – ‘‘তুম্হাকং জেট্ঠভাতিকং ওলোকেত্ৱা গচ্ছথা’’তি? ‘‘তেনম্হা ইধাগতা’’তি. থেৰো ‘‘সত্থাৰা ইমে একং কাৰণং দিস্ৱা ইধ পহিতা ভৱিস্সন্তি, কিং নু খো এত’’ন্তি আৱজ্জেন্তো তমত্থং ঞত্ৱা আহ – ‘‘অত্থি পন ৱো, আৱুসো, সামণেৰো’’তি? ‘‘নত্থি, আৱুসো’’তি. ‘‘সচে নত্থি, ইমং সংকিচ্চসামণেৰং গহেত্ৱা গচ্ছথা’’তি. ‘‘অলং, আৱুসো, সামণেৰং নিস্সায নো পলিবোধো ভৱিস্সতি, কিং অৰঞ্ঞে ৱসন্তানং সামণেৰেনা’’তি? ‘‘নাৱুসো, ইমং নিস্সায তুম্হাকং পলিবোধো, অপিচ খো পন তুম্হে নিস্সায ইমস্স পলিবোধো ভৱিস্সতি. সত্থাপি তুম্হে মম সন্তিকং পহিণন্তো তুম্হেহি সদ্ধিং সামণেৰস্স পহিণনং পচ্চাসীসন্তো পহিণি, ইমং গহেত্ৱা গচ্ছথা’’তি. তে ‘‘সাধূ’’তি অধিৱাসেত্ৱা সামণেৰেন সদ্ধিং একতিংস জনা থেৰং অপলোকেত্ৱা ৱিহাৰা নিক্খম্ম চাৰিকং চৰন্তা ৱীসযোজনসতমত্থকে একং সহস্সকুলং গামং পাপুণিংসু.
মনুস্সা তে দিস্ৱা পসন্নচিত্তা সক্কচ্চং পৰিৱিসিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কত্থ গমিস্সথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘যথাফাসুকট্ঠানং, আৱুসো’’তি ৱুত্তে পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘মযং, ভন্তে, অয্যেসু ইমং ঠানং নিস্সায অন্তোৱস্সং ৱসন্তেসু পঞ্চসীলং সমাদায উপোসথকম্মং কৰিস্সামা’’তি যাচিংসু. থেৰা অধিৱাসেসুং. অথ নেসং মনুস্সা ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানচঙ্কমনপণ্ণসালাযো সংৱিদহিত্ৱা ‘‘অজ্জ মযং, স্ৱে ময’’ন্তি উস্সাহপ্পত্তা উপট্ঠানমকংসু. থেৰা ৱস্সূপনাযিকদিৱসে কতিকৱত্তং কৰিংসু, ‘‘আৱুসো, অম্হেহি ধৰমানকবুদ্ধস্স সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহিতং, ন খো পন সক্কা অঞ্ঞত্ৰ পটিপত্তিসম্পদায বুদ্ধে আৰাধেতুং, অম্হাকঞ্চ অপাযদ্ৱাৰানি ৱিৱটানেৱ, তস্মা অঞ্ঞত্ৰ পাতো ভিক্খাচাৰৱেলং, সাযং থেৰূপট্ঠানৱেলঞ্চ সেসকালে দ্ৱে একট্ঠানে ন ভৱিস্সাম, যস্স অফাসুকং ভৱিস্সতি, তেন ঘণ্ডিযা পহটায তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ভেসজ্জং কৰিস্সাম, ইতো অঞ্ঞস্মিং ৰত্তিভাগে ৱা দিৱসভাগে ৱা অপ্পমত্তা কম্মট্ঠানমনুযুঞ্জিস্সামা’’তি.
তেসু এৱং কতিকং কত্ৱা ৱিহৰন্তেসু একো দুগ্গতপুৰিসো ধীতৰং উপনিস্সায জীৱন্তো তস্মিং ঠানে দুব্ভিক্খে উপ্পন্নে অপৰং ধীতৰং উপনিস্সায জীৱিতুকামো মগ্গং পটিপজ্জি. থেৰাপি গামে পিণ্ডায চৰিত্ৱা ৱসনট্ঠানং আগচ্ছন্তা অন্তৰামগ্গে একিস্সা নদিযা ন্হত্ৱা ৱালুকপুলিনে নিসীদিত্ৱা ভত্তকিচ্চং কৰিংসু. তস্মিং খণে সো পুৰিসো তং ঠানং পত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. অথ নং থেৰা ‘‘কহং গচ্ছসী’’তি পুচ্ছিংসু. সো তমত্থং আৰোচেসি. থেৰা তস্মিং কাৰুঞ্ঞং উপ্পাদেত্ৱা, ‘‘উপাসক, অতিৱিয ছাতোসি, গচ্ছ, পণ্ণং আহৰ, একমেকং তে ভত্তপিণ্ডং দস্সামা’’তি ৱত্ৱা তেন পণ্ণে আহটে অত্তনা অত্তনা ভুঞ্জননিযামেনেৱ সূপব্যঞ্জনেহি সন্নহিত্ৱা একমেকং পিণ্ডং অদংসু. এতদেৱ কিৰ ৱত্তং, যং ভোজনকালে আগতস্স ভত্তং দদমানেন ভিক্খুনা অগ্গভত্তং অদত্ৱা অত্তনা ভুঞ্জননিযামেনেৱ থোকং ৱা বহুং ৱা দাতব্বং. তস্মা তেপি তথা অদংসু. সো কতভত্তকিচ্চো থেৰে ৱন্দিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কিং, ভন্তে, অয্যা, কেনচি নিমন্তিতা’’তি? ‘‘নত্থি, উপাসক, নিমন্তনং, মনুস্সা দেৱসিকং এৱৰূপমেৱ আহাৰং দেন্তী’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘মযং নিচ্চকালং উট্ঠায সমুট্ঠায কম্মং কৰোন্তাপি এৱৰূপং আহাৰং লদ্ধুং ন সক্কোম, কিং মে অঞ্ঞত্থ গতেন, ইমেসং সন্তিকেযেৱ জীৱিস্সামী’’তি. অথ নে আহ – ‘‘অহং ৱত্তপটিৱত্তং কত্ৱা অয্যানং সন্তিকে ৱসিতুং ইচ্ছামী’’তি. ‘‘সাধু, উপাসকা’’তি. সো তেহি সদ্ধিং তেসং ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা সাধুকং ৱত্তপটিৱত্তং কৰোন্তো ভিক্খূ অতিৱিয আৰাধেত্ৱা দ্ৱেমাসচ্চযেন ধীতৰং দট্ঠুকামো হুত্ৱা ‘‘সচে, অয্যে, আপুচ্ছিস্সামি, ন মং ৱিস্সজ্জিস্সন্তি, অনাপুচ্ছা গমিস্সামী’’তি তেসং অনাচিক্খিত্ৱাৱ নিক্খমি. এত্তকমেৱ কিৰস্স ওড়াৰিকং খলিতং অহোসি, যং ভিক্খূনং অনাৰোচেত্ৱা পক্কামি.
তস্স পন গমনমগ্গে একা অটৱী অত্থি. তত্থ পঞ্চসতানং চোৰানং ‘‘যো ইমং অটৱিং পৱিসতি, তং মাৰেত্ৱা তস্স মংসলোহিতেন তুয্হং বলিকম্মং কৰিস্সামা’’তি দেৱতায আযাচনং কত্ৱা ৱসন্তানং সত্তমো দিৱসো হোতি. তস্মা সত্তমে দিৱসে চোৰজেট্ঠকো ৰুক্খং আৰুয্হ ওলোকেন্তো তং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা চোৰানং সঞ্ঞমদাসি. তে তস্স অটৱিমজ্ঝং পৱিট্ঠভাৱং ঞত্ৱা পৰিক্খিপিত্ৱা তং গণ্হিত্ৱা গাড়্হবন্ধনং কত্ৱা অৰণিসহিতেন অগ্গিং নিব্বত্তেত্ৱা দাৰূনি সঙ্কড্ঢিত্ৱা মহন্তং অগ্গিক্খন্ধং কত্ৱা সূলানি তচ্ছিংসু. সো তেসং তং কিৰিযং দিস্ৱা, ‘‘সামি, ইমস্মিং ঠানে নেৱ সূকৰা, ন মিগাদযো দিস্সন্তি, কিং কাৰণা ইদং কৰোথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘তং মাৰেত্ৱা তৱ মংসলোহিতেন দেৱতায বলিকম্মং কৰিস্সামা’’তি. সো মৰণভযতজ্জিতো ভিক্খূনং তং উপকাৰং অচিন্তেত্ৱা কেৱলং অত্তনো জীৱিতমেৱ ৰক্খমানো এৱমাহ – ‘‘সামি, অহং ৱিঘাসাদো, উচ্ছিট্ঠভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱড্ঢিতো, ৱিঘাসাদো নাম কাড়কণ্ণিকো, অয্যা পন যতো ততো নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতাপি খত্তিযাৱ, অসুকস্মিং ঠানে একতিংস ভিক্খূ ৱসন্তি, তে মাৰেত্ৱা বলিকম্মং কৰোথ, অতিৱিয ৱো দেৱতা তুস্সিস্সতী’’তি. তং সুত্ৱা চোৰা ‘‘ভদ্দকং এস ৱদেতি, কিং ইমিনা কাড়কণ্ণিনা, খত্তিযে মাৰেত্ৱা বলিকম্মং কৰিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘এহি, নেসং ৱসনট্ঠানং দস্সেহী’’তি তমেৱ মগ্গদেসকং কত্ৱা তং ঠানং পত্ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে ভিক্খূ অদিস্ৱা ‘‘কহং ভিক্খূ’’তি নং পুচ্ছিংসু. সো দ্ৱে মাসে ৱসিতত্তা তেসং কতিকৱত্তং জানন্তো এৱমাহ – ‘‘অত্তনো দিৱাট্ঠানৰত্তিট্ঠানেসু নিসিন্না, এতং ঘণ্ডিং পহৰথ, ঘণ্ডিসদ্দেন সন্নিপতিস্সন্তী’’তি. চোৰজেট্ঠকো ঘণ্ডিং পহৰি.
ভিক্খূ ঘণ্ডিসদ্দং সুত্ৱা ‘‘অকালে ঘণ্ডি পহটা, কস্সচি অফাসুকং ভৱিস্সতী’’তি আগন্ত্ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে পটিপাটিযা পঞ্ঞত্তেসু পাসাণফলকেসু নিসীদিংসু. সঙ্ঘত্থেৰো চোৰে ওলোকেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘উপাসকা কেনাযং ঘণ্ডি পহটা’’তি? চোৰজেট্ঠকো আহ – ‘‘মযা, ভন্তে’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? ‘‘অম্হেহি অটৱিদেৱতায আযাচিতং অত্থি, তস্সা বলিকম্মকৰণত্থায একং ভিক্খুং গহেত্ৱা গমিস্সামা’’তি. তং সুত্ৱা মহাথেৰো ভিক্খূ আহ – ‘‘আৱুসো, ভাতিকানং উপ্পন্নকিচ্চং নাম জেট্ঠভাতিকেন নিত্থৰিতব্বং, অহং অত্তনো জীৱিতং তুম্হাকং পৰিচ্চজিত্ৱা ইমেহি সদ্ধিং গমিস্সামি, মা সব্বেসং অন্তৰাযো হোতু, অপ্পমত্তা সমণধম্মং কৰোথা’’তি. অনুথেৰো আহ – ‘‘ভন্তে, জেট্ঠভাতু কিচ্চং নাম কনিট্ঠস্স ভাৰো, অহং গমিস্সামি, তুম্হে অপ্পমত্তা হোথা’’তি. ইমিনা উপাযেন ‘‘অহমেৱ অহমেৱা’’তি ৱত্ৱা পটিপাটিযা তিংসপি জনা উট্ঠহিংসু, এৱং তে নেৱ একিস্সা মাতুযা পুত্তা, ন একস্স পিতুনো, নাপি ৱীতৰাগা, অথ চ পন অৱসেসানং অত্থায পটিপাটিযা জীৱিতং পৰিচ্চজিংসু. তেসু একোপি ‘‘ত্ৱং যাহী’’তি ৱত্তুং সমত্থো নাম নাহোসি.
সংকিচ্চসামণেৰো তেসং কথং সুত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হে তিট্ঠথ, অহং তুম্হাকং জীৱিতং পৰিচ্চজিত্ৱা গমিস্সামী’’তি আহ. তে আহংসু – ‘‘আৱুসো, মযং সব্বে একতো মাৰিযমানাপি তং এককং ন ৱিস্সজ্জেস্সামা’’তি. ‘‘কিং কাৰণা, ভন্তে’’তি? ‘‘‘আৱুসো, ত্ৱং ধম্মসেনাপতিসাৰিপুত্তত্থেৰস্স সামণেৰো, সচে তং ৱিস্সজ্জেস্সাম, সামণেৰং মে আদায গন্ত্ৱা চোৰানং নিয্যাদিংসূ’তি থেৰো নো গৰহিস্সতি, তং নিন্দং নিত্থৰিতুং ন সক্খিস্সাম, তেন তং ন ৱিস্সজ্জেস্সামা’’তি. ‘‘ভন্তে, সম্মাসম্বুদ্ধো তুম্হে মম উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং পহিণন্তোপি, মম উপজ্ঝাযো মং তুম্হেহি সদ্ধিং পহিণন্তোপি ইদমেৱ কাৰণং দিস্ৱা পহিণি, তিট্ঠথ তুম্হে, অহমেৱ গমিস্সামী’’তি সো তিংস ভিক্খূ ৱন্দিত্ৱা ‘‘সচে, ভন্তে, মে দোসো অত্থি, খমথা’’তি ৱত্ৱা নিক্খমি. তদা ভিক্খূনং মহাসংৱেগো উপ্পজ্জি, অক্খীনি অস্সুপুণ্ণানি হদযমংসং পৱেধি. মহাথেৰো চোৰে আহ – ‘‘উপাসকা অযং দহৰকো তুম্হে অগ্গিং কৰোন্তে, সূলানি তচ্ছন্তে, পণ্ণানি অত্থৰন্তে দিস্ৱা ভাযিস্সতি, ইমং একমন্তে ঠপেত্ৱা তানি কিচ্চানি কৰেয্যাথা’’তি. চোৰা সামণেৰং আদায গন্ত্ৱা একমন্তে ঠপেত্ৱা সব্বকিচ্চানি কৰিংসু.
কিচ্চপৰিযোসানে চোৰজেট্ঠকো অসিং অব্বাহিত্ৱা সামণেৰং উপসঙ্কমি. সামণেৰো নিসীদমানো ঝানং সমাপজ্জিত্ৱাৱ নিসীদি. চোৰজেট্ঠকো অসিং পৰিৱত্তেত্ৱা সামণেৰস্স খন্ধে পাতেসি, অসি নমিত্ৱা ধাৰায ধাৰং পহৰি, সো ‘‘ন সম্মা পহৰি’’ন্তি মঞ্ঞমানো পুন তং উজুকং কত্ৱা পহৰি. অসি তালপণ্ণং ৱিয ৱেঠযমানো থৰুমূলং অগমাসি. সামণেৰঞ্হি তস্মিং কালে সিনেৰুনা অৱত্থৰন্তোপি মাৰেতুং সমত্থো নাম নত্থি, পগেৱ অসিনা. তং পাটিহাৰিযং দিস্ৱা চোৰজেট্ঠকো চিন্তেসি – ‘‘পুব্বে মে অসি সিলাথম্ভং ৱা খদিৰখাণুং ৱা কড়ীৰং ৱিয ছিন্দতি, ইদানি একৱাৰং নমি, একৱাৰং তালপত্তৱেঠকো ৱিয জাতো. অযং নাম অসি অচেতনা হুত্ৱাপি ইমস্স গুণং জানাতি, অহং সচেতনোপি ন জানামী’’তি. সো অসিং ভূমিযং খিপিত্ৱা তস্স পাদমূলে উৰেন নিপজ্জিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, মযং ধনকাৰণা অটৱিং পৱিট্ঠাম্হা, অম্হে দূৰতোৱ দিস্ৱা সহস্সমত্তাপি মনুস্সা পৱেধন্তি, দ্ৱে তিস্সো কথা কথেতুং ন সক্কোন্তি. তৱ পন সন্তাসমত্তম্পি নত্থি, উক্কামুখে সুৱণ্ণং ৱিয সুপুপ্ফিতকণিকাৰং ৱিয চ তে মুখং ৱিৰোচতি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি পুচ্ছন্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘তস্স তে নত্থি ভীতত্তং, ভিয্যো ৱণ্ণো পসীদতি;
কস্মা ন পৰিদেৱেসি, এৱৰূপে মহব্ভযে’’তি. (থেৰগা. ৭০৬);
সামণেৰো ঝানা ৱুট্ঠায তস্স ধম্মং দেসেন্তো, ‘‘আৱুসো গামণি, খীণাসৱস্স অত্তভাৱো নাম সীসে ঠপিতভাৰো ৱিয হোতি, সো তস্মিং ভিজ্জন্তে ৱা নস্সন্তে ৱা তুস্সতেৱ, ন ভাযতী’’তি ৱত্ৱা ইমা গাথা অভাসি –
‘‘নত্থি চেতসিকং দুক্খং, অনপেক্খস্স গামণি;
অতিক্কন্তা ভযা সব্বে, খীণসংযোজনস্স ৱে.
‘‘খীণায ভৱনেত্তিযা, দিট্ঠে ধম্মে যথাতথে;
ন ভযং মৰণে হোতি, ভাৰনিক্খেপনে যথা’’তি. (থেৰগা. ৭০৭-৭০৮);
সো তস্স কথং সুত্ৱা পঞ্চ চোৰসতানি ওলোকেত্ৱা আহ – ‘‘তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘তুম্হে পন, সামী’’তি. ‘‘মম তাৱ, ভো, ‘এৱৰূপং পাটিহাৰিযং দিস্ৱা অগাৰমজ্ঝে কম্মং নত্থি, অয্যস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’তি. মযম্পি তথেৱ কৰিস্সামা’’তি. ‘‘সাধু, তাতা’’তি ততো পঞ্চসতাপি চোৰা সামণেৰং ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু. সো তেসং অসিধাৰাহি এৱ কেসে চেৱ ৱত্থদসা চ ছিন্দিত্ৱা তম্বমত্তিকায ৰজিত্ৱা তানি কাসাযানি অচ্ছাদাপেত্ৱা দসসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা তে আদায গচ্ছন্তো চিন্তেসি – ‘‘সচাহং থেৰে অদিস্ৱাৱ গমিস্সামি, তে সমণধম্মং কাতুং ন সক্খিস্সন্তি. চোৰানঞ্হি মং গহেত্ৱা নিক্খন্তকালতো পট্ঠায তেসু একোপি অস্সূনি সন্ধাৰেতুং নাসক্খি, ‘মাৰিতো নু খো সামণেৰো, নো’তি চিন্তেন্তানং কম্মট্ঠানং অভিমুখং ন ভৱিস্সতি, তস্মা দিস্ৱাৱ নে গমিস্সামী’’তি. সো পঞ্চসতভিক্খুপৰিৱাৰো তত্থ গন্ত্ৱা অত্তনো দস্সনেন পটিলদ্ধঅস্সাসেহি তেহি ‘‘কিং, সপ্পুৰিস, সংকিচ্চ, লদ্ধং তে জীৱিত’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘আম, ভন্তে, ইমে মং মাৰেতুকামা হুত্ৱা মাৰেতুং অসক্কোন্তা মম গুণে পসীদিত্ৱা ধম্মং সুত্ৱা পব্বজিতা, অহং ‘তুম্হে দিস্ৱাৱ গমিস্সামী’তি আগতো, অপ্পমত্তা সমণধম্মং কৰোথ, অহং সত্থু সন্তিকং গমিস্সামী’’তি তে ভিক্খূ ৱন্দিত্ৱা ইতৰে আদায উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘কিং সংকিচ্চ, অন্তেৱাসিকা তে লদ্ধা’’তি ৱুত্তে, ‘‘আম, ভন্তে’’তি তং পৱত্তিং আৰোচেসি. থেৰেন ‘‘গচ্ছ সংকিচ্চ, সত্থাৰং পস্সাহী’’তি ৱুত্তে, ‘‘সাধূ’’তি থেৰং ৱন্দিত্ৱা তে আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰাপি ‘‘কিং সংকিচ্চ, অন্তেৱাসিকা তে লদ্ধা’’তি ৱুত্তে, ‘‘আম, ভন্তে’’তি তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘এৱং কিৰ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, তুম্হাকং চোৰকম্মং কত্ৱা দুস্সীলে পতিট্ঠায ৱস্সসতং জীৱনতো ইদানি সীলে পতিট্ঠায একদিৱসম্পি জীৱিতং সেয্যো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১১০. ‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, দুস্সীলো অসমাহিতো;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, সীলৱন্তস্স ঝাযিনো’’তি.
তত্থ দুস্সীলোতি নিস্সীলো. সীলৱন্তস্সাতি দুস্সীলস্স ৱস্সসতং জীৱনতো সীলৱন্তস্স দ্ৱীহি ঝানেহি ঝাযিনো একদিৱসম্পি একমুহুত্তম্পি জীৱিতং সেয্যো, উত্তমন্তি অত্থো.
দেসনাৱসানে তে পঞ্চসতাপি ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসু, সম্পত্তমহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
অপৰেন সমযেন সংকিচ্চো উপসম্পদং লভিত্ৱা দসৱস্সো হুত্ৱা সামণেৰং গণ্হি. সো পন তস্সেৱ ভাগিনেয্যো অধিমুত্তসামণেৰো নাম. অথ নং থেৰো পৰিপুণ্ণৱস্সকালে আমন্তেত্ৱা ‘‘উপসম্পদং তে কৰিস্সামি, গচ্ছ, ঞাতকানং সন্তিকে ৱস্সপৰিমাণং পুচ্ছিত্ৱা এহী’’তি উয্যোজেসি. সো মাতাপিতূনং সন্তিকং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে পঞ্চসতেহি চোৰেহি বলিকম্মত্থায মাৰিযমানো তেসং ধম্মং দেসেত্ৱা পসন্নচিত্তেহি তেহি ‘‘ন তে ইমস্মিং ঠানে অম্হাকং অত্থিভাৱো কস্সচি আৰোচেতব্বো’’তি ৱিস্সট্ঠো পটিপথে মাতাপিতৰো আগচ্ছন্তে দিস্ৱা তমেৱ মগ্গং পটিপজ্জন্তানম্পি তেসং সচ্চমনুৰক্খন্তো নাৰোচেসি. তেসং চোৰেহি ৱিহেঠিযমানানং ‘‘ত্ৱম্পি চোৰেহি সদ্ধিং একতো হুত্ৱা মঞ্ঞে, অম্হাকং নাৰোচেসী’’তি পৰিদেৱন্তানং সদ্দং সুত্ৱা তে মাতাপিতূনম্পি অনাৰোচিতভাৱং ঞত্ৱা পসন্নচিত্তা পব্বজ্জং যাচিংসু. সোপি সংকিচ্চসামণেৰো ৱিয তে সব্বে পব্বাজেত্ৱা উপজ্ঝাযস্স সন্তিকং আনেত্ৱা তেন সত্থু সন্তিকং পেসিতো গন্ত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘এৱং কিৰ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘আম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে পুৰিমনযেনেৱ অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমমেৱ গাথমাহ –
‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, দুস্সীলো অসমাহিতো;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, সীলৱন্তস্স ঝাযিনো’’তি.
ইদম্পি অধিমুত্তসামণেৰৱত্থু ৱুত্তনযমেৱাতি.
সংকিচ্চসামণেৰৱত্থু নৱমং.
১০. খাণুকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰৱত্থু
যো চ ৱস্সসতং জীৱেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো খাণুকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰ থেৰো সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা অৰঞ্ঞে ৱিহৰন্তো অৰহত্তং পত্ৱা ‘‘সত্থু আৰোচেস্সামী’’তি ততো আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে কিলন্তো মগ্গা ওক্কম্ম একস্মিং পিট্ঠিপাসাণে নিসিন্নো ঝানং সমাপজ্জি. অথেকং গামং ৱিলুম্পিত্ৱা পঞ্চসতা চোৰা অত্তনো বলানুৰূপেন ভণ্ডিকং বন্ধিত্ৱা সীসেনাদায গচ্ছন্তা দূৰং গন্ত্ৱা কিলন্তৰূপা ‘‘দূৰং আগতাম্হ, ইমস্মিং পিট্ঠিপাসাণে ৱিস্সমিস্সামা’’তি মগ্গা ওক্কম্ম পিট্ঠিপাসাণস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা থেৰং দিস্ৱাপি ‘‘খাণুকো অয’’ন্তি সঞ্ঞিনো অহেসুং. অথেকো চোৰো থেৰস্স সীসে ভণ্ডিকং ঠপেসি, অপৰোপি তং নিস্সায ভণ্ডিকং ঠপেসি. এৱং পঞ্চসতাপি চোৰা পঞ্চহি ভণ্ডিকসতেহি থেৰং পৰিক্খিপিত্ৱা সযম্পি নিসিন্না নিদ্দাযিত্ৱা অৰুণুগ্গমনকালে পবুজ্ঝিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ভণ্ডিকং গণ্হন্তা থেৰং দিস্ৱা ‘‘অমনুস্সো’’তি সঞ্ঞায পলাযিতুং আৰভিংসু. অথ নে থেৰো আহ – ‘‘মা ভাযিত্থ উপাসকা, পব্বজিতো অহ’’ন্তি. তে থেৰস্স পাদমূলে নিপজ্জিত্ৱা ‘‘খমথ, ভন্তে, মযং খাণুকসঞ্ঞিনো অহুম্হা’’তি থেৰং খমাপেত্ৱা চোৰজেট্ঠকেন ‘‘অহং অয্যস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি ৱুত্তে সেসা ‘‘মযম্পি পব্বজিস্সামা’’তি ৱত্ৱা সব্বেপি একচ্ছন্দা হুত্ৱা থেৰং পব্বজ্জং যাচিংসু. থেৰো সংকিচ্চসামণেৰো ৱিয সব্বেপি তে পব্বাজেসি. ততো পট্ঠায খাণুকোণ্ডঞ্ঞোতি পঞ্ঞাযি. সো তেহি ভিক্খূহি সদ্ধিং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰা ‘‘কিং, কোণ্ডঞ্ঞ, অন্তেৱাসিকা তে লদ্ধা’’তি ৱুত্তে তং পৱত্তিং আৰোচেসি. সত্থা ‘‘এৱং কিৰ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘আম, ভন্তে, ন নো অঞ্ঞস্স এৱৰূপো আনুভাৱো দিট্ঠপুব্বো, তেনম্হা পব্বজিতা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, এৱৰূপে দুপ্পঞ্ঞকম্মে পতিট্ঠায ৱস্সসতং জীৱনতো ইদানি ৱো পঞ্ঞাসম্পদায ৱত্তমানানং একাহম্পি জীৱিতং সেয্যো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
১১১. ‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, দুপ্পঞ্ঞো অসমাহিতো;
একাহং জীৱিতং সেয্যো, পঞ্ঞৱন্তস্স ঝাযিনো’’তি.
তত্থ দুপ্পঞ্ঞো নিপ্পঞ্ঞো. পঞ্ঞৱন্তস্সাতি সপ্পঞ্ঞস্স. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.
দেসনাৱসানে পঞ্চসতাপি তে ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসু. সম্পত্তমহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
খাণুকোণ্ডঞ্ঞত্থেৰৱত্থু দসমং.
১১. সপ্পদাসত্থেৰৱত্থু
যো চ ৱস্সসতং জীৱেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সপ্পদাসত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
সাৱত্থিযং কিৰেকো কুলপুত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুত্ৱা পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো অপৰেন সমযেন উক্কণ্ঠিত্ৱা ‘‘মাদিসস্স কুলপুত্তস্স গিহিভাৱো নাম অযুত্তো, পব্বজ্জায ঠত্ৱা মৰণম্হি মে সেয্যো’’তি চিন্তেত্ৱা অত্তনো মৰণূপাযং চিন্তেন্তো ৱিচৰতি. অথেকদিৱসং পাতোৱ কতভত্তকিচ্চা ভিক্খূ ৱিহাৰং গন্ত্ৱা অগ্গিসালায সপ্পং দিস্ৱা তং একস্মিং কুটে পক্খিপিত্ৱা কুটং পিদহিত্ৱা আদায ৱিহাৰা নিক্খমিংসু. উক্কণ্ঠিতভিক্খুপি ভত্তকিচ্চং কত্ৱা আগচ্ছন্তো তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘‘কিং ইদং, আৱুসো’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘সপ্পো, আৱুসো’’তি ৱুত্তে ইমিনা ‘‘কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘ছড্ডেস্সাম ন’’ন্তি. তেসং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘ইমিনা অত্তানং ডংসাপেত্ৱা মৰিস্সামী’’তি ‘‘আহৰথ, অহং তং ছড্ডেস্সামী’’তি তেসং হত্থতো কুটং গহেত্ৱা একস্মিং ঠানে নিসিন্নো তেন সপ্পেন অত্তানং ডংসাপেতি, সপ্পো ডংসিতুং ন ইচ্ছতি. সো কুটে হত্থং ওতাৰেত্ৱা ইতো চিতো চ আলোলেতি, ঘোৰসপ্পস্স মুখং ৱিৱৰিত্ৱা অঙ্গুলিং পক্খিপতি, নেৱ নং সপ্পো ডংসি. সো ‘‘নাযং আসীৱিসো, ঘৰসপ্পো এসো’’তি তং পহায ৱিহাৰং অগমাসি. অথ নং ভিক্খূ ‘‘ছড্ডিতো তে, আৱুসো, সপ্পো’’তি আহংসু. ‘‘ন সো, আৱুসো, ঘোৰসপ্পো, ঘৰসপ্পো এসো’’তি. ‘‘ঘোৰসপ্পোযেৱাৱুসো, মহন্তং ফণং কত্ৱা সুসুযন্তো দুক্খেন অম্হেহি গহিতো, কিং কাৰণা এৱং ত্ৱং ৱদেসী’’তি আহংসু. ‘‘অহং, আৱুসো, তেন অত্তানং ডংসাপেন্তোপি মুখে অঙ্গুলিং পক্খিপেন্তোপি তং ডংসাপেতুং নাসক্খি’’ন্তি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ তুণ্হী অহেসুং.
অথেকদিৱসং ন্হাপিতো দ্ৱে তযো খুৰে আদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা একং ভূমিযং ঠপেত্ৱা একেন ভিক্খূনং কেসে ওহাৰেতি. সো ভূমিযং ঠপিতং খুৰং গহেত্ৱা ‘‘ইমিনা গীৱং ছিন্দিত্ৱা মৰিস্সামী’’তি একস্মিং ৰুক্খে গীৱং উপনিধায খুৰধাৰং গলনাড়িযং কত্ৱা ঠিতো উপসম্পদামাড়তো পট্ঠায অত্তনো সীলং আৱজ্জেন্তো ৱিমলচন্দমণ্ডলং ৱিয সুধোতমণিখন্ধমিৱ চ নিম্মলং সীলং অদ্দস. তস্স তং ওলোকেন্তস্স সকলসৰীৰং ফৰন্তী পীতি উপ্পজ্জি. সো পীতিং ৱিক্খম্ভেত্ৱা ৱিপস্সনং ৱড্ঢেন্তো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্ৱা খুৰং আদায ৱিহাৰমজ্ঝং পাৱিসি. অথ নং ভিক্খূ ‘‘কহং গতোসি, আৱুসো’’তি পুচ্ছিংসু. ‘‘‘ইমিনা খুৰেন গলনাড়িং ছিন্দিত্ৱা মৰিস্সামী’তি গতোম্হি, আৱুসো’’তি. অথ ‘‘কস্মা ন মতোসী’’তি? ইদানিম্হি সত্থং আহৰিতুং অভব্বো জাতো. অহঞ্হি ‘‘ইমিনা খুৰেন গলনাড়িং ছিন্দিস্সামী’’তি ঞাণখুৰেন সব্বকিলেসে ছিন্দিন্তি. ভিক্খূ ‘‘অযং অভূতেন অঞ্ঞং ব্যাকৰোতী’’তি ভগৱতো আৰোচেসুং. ভগৱা তেসং কথং সুত্ৱা আহ – ‘‘ন, ভিক্খৱে, খীণাসৱা নাম সহত্থা অত্তানং জীৱিতা ৱোৰোপেন্তী’’তি. ভন্তে, তুম্হে ইমং ‘‘খীণাসৱো’’তি ৱদথ, এৱং অৰহত্তূপনিস্সযসম্পন্নো পনাযং কস্মা উক্কণ্ঠতি, কিমস্স অৰহত্তূপনিস্সযকাৰণং ‘‘কস্মা সো সপ্পো এতং ন ডংসতী’’তি? ‘‘ভিক্খৱে, সো তাৱ সপ্পো ইমস্স ইতো ততিযে অত্তভাৱে দাসো অহোসি, সো অত্তনো সামিকস্স সৰীৰং ডংসিতুং ন ৱিসহতী’’তি. এৱং তাৱ নেসং সত্থা একং কাৰণং আচিক্খি. ততো পট্ঠায চ সো ভিক্খু সপ্পদাসো নাম জাতো.
কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে কিৰেকো কুলপুত্তো সত্থু ধম্মকথং সুত্ৱা উপ্পন্নসংৱেগো পব্বজিত্ৱা লদ্ধূপসম্পদো অপৰেন সমযেন অনভিৰতিযা উপ্পন্নায একস্স সহাযকস্স ভিক্খুনো আৰোচেসি. সো তস্স অভিণ্হং গিহিভাৱে আদীনৱং কথেসি. তং সুত্ৱা ইতৰো সাসনে অভিৰমিত্ৱা পুব্বে অনভিৰতকালে মলগ্গহিতে সমণপৰিক্খাৰে একস্মিং সোণ্ডিতীৰে নিম্মলে কৰোন্তো নিসীদি. সহাযকোপিস্স সন্তিকেযেৱ নিসিন্নো. অথ নং সো এৱমাহ – ‘‘অহং, আৱুসো, উপ্পব্বজন্তো ইমে পৰিক্খাৰে তুয্হং দাতুকামো অহোসি’’ন্তি. সো লোভং উপ্পাদেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘ইমিনা ময্হং পব্বজিতেন ৱা উপ্পব্বজিতেন ৱা কো অত্থো, ইদানি পৰিক্খাৰে গণ্হিস্সামী’’তি. সো ততো পট্ঠায ‘‘কিং দানাৱুসো, অম্হাকং জীৱিতেন, যে মযং কপালহত্থা পৰকুলেসু ভিক্খায চৰাম, পুত্তদাৰেহি সদ্ধিং আলাপসল্লাপং ন কৰোমা’’তিআদীনি ৱদন্তো গিহিভাৱস্স গুণং কথেসি. সো তস্স কথং সুত্ৱা পুন উক্কণ্ঠিতো হুত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং মযা ‘উক্কণ্ঠিতোম্হী’তি ৱুত্তে পঠমং গিহিভাৱে আদীনৱং কথেত্ৱা ইদানি অভিণ্হং গুণং কথেতি, ‘কিং নু খো কাৰণ’’’ন্তি চিন্তেন্তো ‘‘ইমেসু সমণপৰিক্খাৰেসু লোভেনা’’তি ঞত্ৱা সযমেৱ অত্তনো চিত্তং নিৱত্তেসি. এৱমস্স কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে একস্স ভিক্খুনো উক্কণ্ঠাপিতত্তা ইদানি অনভিৰতি উপ্পন্না. যো পন তেনেৱ তদা ৱীসতি ৱস্সসহস্সানি সমণধম্মো কতো, স্ৱস্স এতৰহি অৰহত্তূপনিস্সযো জাতোতি.
ইমমত্থং তে ভিক্খূ ভগৱতো সন্তিকা সুত্ৱা উত্তৰিং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, অযং কিৰ ভিক্খু খুৰধাৰং গলনাড়িযং কত্ৱা ঠিতোৱ অৰহত্তং পাপুণাতি, উপ্পজ্জিস্সতি নু খো এত্তকেন খণেন অৰহত্তমগ্গো’’তি. ‘‘আম, ভিক্খৱে, আৰদ্ধৱীৰিযস্স ভিক্খুনো পাদং উক্খিপিত্ৱা ভূমিযং ঠপেন্তস্স পাদে ভূমিযং অসম্পত্তেযেৱ অৰহত্তমগ্গো উপ্পজ্জতি. কুসীতস্স পুগ্গলস্স হি ৱস্সসতং জীৱনতো আৰদ্ধৱীৰিযস্স খণমত্তম্পি জীৱিতং সেয্যো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ইমং গাথমাহ –
১১২. ‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, কুসীতো হীনৱীৰিযো;
একাহং জীৱিকং সেয্যো, ৱীৰিযমাৰভতো দড়্হ’’ন্তি.
তত্থ কুসীতোতি কামৱিতক্কাদীহি তীহি ৱিতক্কেহি ৱীতিনামেন্তো পুগ্গলো. হীনৱীৰিযোতি নিব্বীৰিযো. ৱীৰিযমাৰভতো দড়্হন্তি দুৱিধজ্ঝাননিব্বত্তনসমত্থং থিৰং ৱীৰিযং আৰভন্তস্স. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.