১২. পটাচাৰাথেৰীৱত্থু

যো চ ৱস্সসতং জীৱেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পটাচাৰং থেৰিং আৰব্ভ কথেসি.

সা কিৰ সাৱত্থিযং চত্তালীসকোটিৱিভৱস্স সেট্ঠিনো ধীতা অহোসি অভিৰূপা. তং সোড়সৱস্সুদ্দেসিককালে সত্তভূমিকস্স পাসাদস্স উপৰিমতলে ৰক্খন্তা ৱসাপেসুং. এৱং সন্তেপি সা একেন অত্তনো চূড়ূপট্ঠাকেন সদ্ধিং ৱিপ্পটিপজ্জি. অথস্সা মাতাপিতৰো সমজাতিককুলে একস্স কুমাৰস্স পটিস্সুণিত্ৱা ৱিৱাহদিৱসং ঠপেসুং. তস্মিং উপকট্ঠে সা তং চূড়ূপট্ঠাকং আহ – ‘‘মং কিৰ অসুককুলস্স নাম দস্সন্তি, মযি পতিকুলং গতে মম পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা আগতোপি তত্থ পৱেসনং ন লভিস্সসি, সচে তে মযি সিনেহো অত্থি, ইদানেৱ মং গহেত্ৱা যেন ৱা তেন ৱা পলাযস্সূ’’তি. ‘‘সো সাধু, ভদ্দে’’তি. ‘‘তেন হি অহং স্ৱে পাতোৱ নগৰদ্ৱাৰস্স অসুকট্ঠানে নাম ঠস্সামি, ত্ৱং একেন উপাযেন নিক্খমিত্ৱা তত্থ আগচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা দুতিযদিৱসে সঙ্কেতট্ঠানে অট্ঠাসি. সাপি পাতোৱ কিলিট্ঠং ৱত্থং নিৱাসেত্ৱা কেসে ৱিক্কিৰিত্ৱা কুণ্ডকেন সৰীৰং মক্খিত্ৱা কুটং আদায দাসীহি সদ্ধিং গচ্ছন্তী ৱিয ঘৰা নিক্খমিত্ৱা তং ঠানং অগমাসি. সো তং আদায দূৰং গন্ত্ৱা একস্মিং গামে নিৱাসং কপ্পেত্ৱা অৰঞ্ঞে খেত্তং কসিত্ৱা দাৰুপণ্ণাদীনি আহৰতি. ইতৰা কুটেন উদকং আহৰিত্ৱা সহত্থা কোট্টনপচনাদীনি কৰোন্তী অত্তনো পাপস্স ফলং অনুভোতি. অথস্সা কুচ্ছিযং গব্ভো পতিট্ঠাসি. সা পৰিপুণ্ণগব্ভা ‘‘ইধ মে কোচি উপকাৰকো নত্থি, মাতাপিতৰো নাম পুত্তেসু মুদুহদযা হোন্তি, তেসং সন্তিকং মং নেহি, তত্থ মে গব্ভৱুট্ঠানং ভৱিস্সতী’’তি সামিকং যাচি. সো ‘‘কিং, ভদ্দে, কথেসি, মং দিস্ৱা তৱ মাতাপিতৰো ৱিৱিধা কম্মকাৰণা কৰেয্যুং, ন সক্কা মযা তত্থ গন্তু’’ন্তি পটিক্খিপি. সা পুনপ্পুনং যাচিত্ৱাপি গমনং অলভমানা তস্স অৰঞ্ঞং গতকালে পটিৱিস্সকে আমন্তেত্ৱা ‘‘সচে সো আগন্ত্ৱা মং অপস্সন্তো ‘কহং গতা’তি পুচ্ছিস্সতি, মম অত্তনো কুলঘৰং গতভাৱং আচিক্খেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা গেহদ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা পক্কামি. সোপি আগন্ত্ৱা তং অপস্সন্তো পটিৱিস্সকে পুচ্ছিত্ৱা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘নিৱত্তেস্সামি ন’’ন্তি অনুবন্ধিত্ৱা তং দিস্ৱা নানপ্পকাৰং যাচিযমানোপি নিৱত্তেতুং নাসক্খি. অথস্সা একস্মিং ঠানে কম্মজৱাতা চলিংসু. সা একং গচ্ছন্তৰং পৱিসিত্ৱা, ‘‘সামি, কম্মজৱাতা মে চলিতা’’তি ৱত্ৱা ভূমিযং নিপজ্জিত্ৱা সম্পৰিৱত্তমানা কিচ্ছেন দাৰকং ৱিজাযিত্ৱা ‘‘যস্সত্থাযাহং কুলঘৰং গচ্ছেয্যং, সো অত্থো নিপ্ফন্নো’’তি পুনদেৱ তেন সদ্ধিং গেহং আগন্ত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি.

তস্সা অপৰেন সমযেন পুন গব্ভো পতিট্ঠহি. সা পৰিপুণ্ণগব্ভা হুত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ সামিকং যাচিত্ৱা গমনং অলভমানা পুত্তং অঙ্কেনাদায তথেৱ পক্কমিত্ৱা তেন অনুবন্ধিত্ৱা ‘‘তিট্ঠাহী’’তি ৱুত্তে নিৱত্তিতুং ন ইচ্ছি. অথ নেসং গচ্ছন্তানং মহা অকালমেঘো উদপাদি সমন্তা ৱিজ্জুলতাহি আদিত্তং ৱিয মেঘত্থনিতেহি, ভিজ্জমানং ৱিয উদকধাৰানিপাতনিৰন্তৰং নভং অহোসি. তস্মিং খণে তস্সা কম্মজৱাতা চলিংসু. সা সামিকং আমন্তেত্ৱা, ‘‘সামি, কম্মজৱাতা মে চলিতা, ন সক্কোমি সন্ধাৰেতুং, অনোৱস্সকট্ঠানং মে জানাহী’’তি আহ. সো হত্থগতায ৱাসিযা ইতো চিতো চ উপধাৰেন্তো একস্মিং ৱম্মিকমত্থকে জাতং গুম্বং দিস্ৱা ছিন্দিতুং আৰভি. অথ নং ৱম্মিকতো নিক্খমিত্ৱা ঘোৰৱিসো আসীৱিসো ডংসি. তঙ্খণঞ্ঞেৱস্স সৰীৰং অন্তোসমুট্ঠিতাহি অগ্গিজালাহি ডয্হমানং ৱিয নীলৱণ্ণং হুত্ৱা তত্থেৱ পতি. ইতৰাপি মহাদুক্খং অনুভৱমানা তস্স আগমনং ওলোকেন্তীপি তং অদিস্ৱাৱ অপৰম্পি পুত্তং ৱিজাযি. দ্ৱে দাৰকা ৱাতৱুট্ঠিৱেগং অসহমানা মহাৱিৰৱং ৱিৰৱন্তি. সা উভোপি তে উৰন্তৰে কত্ৱা দ্ৱীহি জণ্ণুকেহি চেৱ হত্থেহি চ ভূমিযং উপ্পীড়েত্ৱা তথা ঠিতাৱ ৰত্তিং ৱীতিনামেসি. সকলসৰীৰং নিল্লোহিতং ৱিয পণ্ডুপলাসৱণ্ণং অহোসি. সা উট্ঠিতে অৰুণে মংসপেসিৱণ্ণং একং পুত্তং অঙ্কেনাদায ইতৰং অঙ্গুলিযা গহেত্ৱা ‘‘এহি, তাত, পিতা তে ইতো গতো’’তি ৱত্ৱা সামিকস্স গতমগ্গেন গচ্ছন্তী তং ৱম্মিকমত্থকে কালং কত্ৱা পতিতং নীলৱণ্ণং থদ্ধসৰীৰং দিস্ৱা ‘‘মং নিস্সায মম সামিকো পন্থে মতো’’তি ৰোদন্তী পৰিদেৱন্তী পাযাসি.

সা সকলৰত্তিং দেৱেন ৱুট্ঠত্তা অচিৰৱতিং নদিং জণ্ণুপ্পমাণেন কটিপ্পমাণেন থনপ্পমাণেন উদকেন পৰিপুণ্ণং দিস্ৱা অত্তনো মন্দবুদ্ধিতায দ্ৱীহি দাৰকেহি সদ্ধিং উদকং ওতৰিতুং অৱিসহন্তী জেট্ঠপুত্তং ওৰিমতীৰে ঠপেত্ৱা ইতৰং আদায পৰতীৰং গন্ত্ৱা সাখাভঙ্গং অত্থৰিত্ৱা নিপজ্জাপেত্ৱা ‘‘ইতৰস্স সন্তিকং গমিস্সামী’’তি বালপুত্তকং পহায তৰিতুং অসক্কোন্তী পুনপ্পুনং নিৱত্তিত্ৱা ওলোকযমানা পাযাসি. অথস্সা নদীমজ্ঝং গতকালে একো সেনো তং কুমাৰং দিস্ৱা ‘‘মংসপেসী’’তি সঞ্ঞায আকাসতো ভস্সি. সা তং পুত্তস্সত্থায ভস্সন্তং দিস্ৱা উভো হত্থে উক্খিপিত্ৱা ‘‘সূসূ’’তি তিক্খত্তুং মহাসদ্দং নিচ্ছাৰেসি. সেনো দূৰভাৱেন তং অসুত্ৱাৱ কুমাৰকং গহেত্ৱা ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা গতো. ওৰিমতীৰে ঠিতপুত্তো মাতৰং নদীমজ্ঝে উভো হত্থে উক্খিপিত্ৱা মহাসদ্দং নিচ্ছাৰযমানং দিস্ৱা ‘‘মং পক্কোসতী’’তি সঞ্ঞায ৱেগেন উদকে পতি. ইতিস্সা বালপুত্তং সেনো হৰি, জেট্ঠপুত্তো উদকেন ৱূড়্হো.

সা ‘‘একো মে পুত্তো সেনেন গহিতো, একো উদকেন ৱূড়্হো, পন্থে মে পতি মতো’’তি ৰোদন্তী পৰিদেৱন্তী গচ্ছমানা সাৱত্থিতো আগচ্ছন্তং একং পুৰিসং দিস্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কত্থ ৱাসিকোসি, তাতা’’তি? ‘‘সাৱত্থিৱাসিকোম্হি, অম্মা’’তি. ‘‘সাৱত্থিনগৰে অসুকৱীথিযং এৱৰূপং অসুককুলং নাম অত্থি, জানাসি, তাতা’’তি? ‘‘জানামি, অম্ম, তং পন মা পুচ্ছি, সচে অঞ্ঞং জানাসি পুচ্ছা’’তি. ‘‘অঞ্ঞেন মে কম্মং নত্থি, তদেৱ পুচ্ছামি, তাতা’’তি. ‘‘অম্ম, ত্ৱং অত্তনো অনাচিক্খিতুং ন দেসি, অজ্জ তে সব্বৰত্তিং দেৱো ৱস্সন্তো দিট্ঠো’’তি. ‘‘দিট্ঠো মে, তাত, ময্হমেৱেসো সব্বৰত্তিং ৱুট্ঠো, ন অঞ্ঞস্স. ময্হং পন ৱুট্ঠকাৰণং পচ্ছা তে কথেস্সামি, এতস্মিং তাৱ মে সেট্ঠিগেহে পৱত্তিং কথেহী’’তি. ‘‘অম্ম, অজ্জ ৰত্তিং সেট্ঠিঞ্চ সেট্ঠিভৰিযঞ্চ সেট্ঠিপুত্তঞ্চাতি তযোপি জনে অৱত্থৰমানং গেহং পতি, তে একচিতকস্মিং ঝাযন্তি. এস ধূমো পঞ্ঞাযতি, অম্মা’’তি. সা তস্মিং খণে নিৱত্থৱত্থং পতমানং ন সঞ্জানি, উম্মত্তিকভাৱং পত্ৱা যথাজাতাৱ ৰোদন্তী পৰিদেৱন্তী –

‘‘উভো পুত্তা কালকতা, পন্থে ময্হং পতী মতো;

মাতা পিতা চ ভাতা চ, একচিতম্হি ডয্হৰে’’তি. (অপ. থেৰী ২.২.৪৯৮) –

ৱিলপন্তী পৰিব্ভমি. মনুস্সা তং দিস্ৱা ‘‘উম্মত্তিকা উম্মত্তিকা’’তি কচৱৰং গহেত্ৱা পংসুং গহেত্ৱা মত্থকে ওকিৰন্তা লেড্ডূহি পহৰন্তি. সত্থা জেতৱনমহাৱিহাৰে অট্ঠপৰিসমজ্ঝে নিসীদিত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো তং আগচ্ছমানং অদ্দস কপ্পসতসহস্সং পূৰিতপাৰমিং অভিনীহাৰসম্পন্নং.

সা কিৰ পদুমুত্তৰবুদ্ধকালে পদুমুত্তৰসত্থাৰা একং ৱিনযধৰত্থেৰিং বাহায গহেত্ৱা নন্দনৱনে ঠপেন্তং ৱিয এতদগ্গট্ঠানে ঠপিযমানং দিস্ৱা ‘‘অহম্পি তুম্হাদিসস্স বুদ্ধস্স সন্তিকে ৱিনযধৰত্থেৰীনং অগ্গট্ঠানং লভেয্য’’ন্তি অধিকাৰং কত্ৱা পত্থনং ঠপেসি. পদুমুত্তৰবুদ্ধো অনাগতংসঞাণং পত্থৰিত্ৱা পত্থনায সমিজ্ঝনভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অনাগতে গোতমবুদ্ধস্স নাম সাসনে অযং পটাচাৰা নামেন ৱিনযধৰত্থেৰীনং অগ্গা ভৱিস্সতী’’তি ব্যাকাসি. তং এৱং পত্থিতপত্থনং অভিনীহাৰসম্পন্নং সত্থা দূৰতোৱ আগচ্ছন্তিং দিস্ৱা ‘‘ইমিস্সা ঠপেত্ৱা মং অঞ্ঞো অৱস্সযো ভৱিতুং সমত্থো নাম নত্থী’’তি চিন্তেত্ৱা তং যথা ৱিহাৰাভিমুখং আগচ্ছতি, এৱং অকাসি. পৰিসা তং দিস্ৱাৱ ‘‘ইমিস্সা উম্মত্তিকায ইতো আগন্তুং মা দদিত্থা’’তি আহ. সত্থা ‘‘অপেথ, মা নং ৱাৰযিত্থা’’তি ৱত্ৱা অৱিদূৰট্ঠানং আগতকালে ‘‘সতিং পটিলভ ভগিনী’’তি আহ. সা তং খণংযেৱ বুদ্ধানুভাৱেন সতিং পটিলভি. তস্মিংকালে নিৱত্থৱত্থস্স পতিতভাৱং সল্লক্খেত্ৱা হিৰোত্তপ্পং পচ্চুপট্ঠাপেত্ৱা উক্কুটিকং নিসীদি. অথস্সা একো পুৰিসো উত্তৰসাটকং খিপি. সা তং নিৱাসেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা সুৱণ্ণৱণ্ণেসু পাদেসু পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, অৱস্সযো মে হোথ, পতিট্ঠা মে হোথ. একঞ্হি মে পুত্তং সেনো গণ্হি, একো উদকেন ৱূড়্হো, পন্থে মে পতি মতো, মাতাপিতৰো চেৱ মে ভাতা চ গেহেন অৱত্থটা একচিতকস্মিং ঝাযন্তী’’তি.

সত্থা তস্সা ৱচনং সুত্ৱা ‘‘পটাচাৰে, মা চিন্তযি, তৱ তাণং সৰণং অৱস্সযো ভৱিতুং সমত্থস্সেৱ সন্তিকং আগতাসি. যথা হি তৱ ইদানি একো পুত্তকো সেনেন গহিতো, একো উদকেন ৱূড়্হো, পন্থে পতি মতো, মাতাপিতৰো চেৱ ভাতা চ গেহেন অৱত্থটা; এৱমেৱ ইমস্মিং সংসাৰে পুত্তাদীনং মতকালে তৱ ৰোদন্তিযা পগ্ঘৰিতঅস্সু চতুন্নং মহাসমুদ্দানং উদকতো বহুতৰ’’ন্তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –

‘‘চতূসু সমুদ্দেসু জলং পৰিত্তকং,

ততো বহুং অস্সুজলং অনপ্পকং;

দুক্খেন ফুট্ঠস্স নৰস্স সোচনা,

কিং কাৰণা অম্ম তুৱং পমজ্জসী’’তি.

এৱং সত্থৰি অনমতগ্গপৰিযাযং কথেন্তে তস্স সৰীৰে সোকো তনুত্তং অগমাসি. অথ নং তনুভূতসোকং ঞত্ৱা পুন সত্থা আমন্তেত্ৱা ‘‘পটাচাৰে পুত্তাদযো নাম পৰলোকং গচ্ছন্তস্স তাণং ৱা লেণং ৱা সৰণং ৱা ভৱিতুং ন সক্কোন্তি, তস্মা ৱিজ্জমানাপি তে ন সন্তিযেৱ, পণ্ডিতেন পন সীলং ৱিসোধেত্ৱা অত্তনো নিব্বানগামিমগ্গং খিপ্পমেৱ সোধেতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

‘‘ন সন্তি পুত্তা তাণায, ন পিতা নাপি বন্ধৱা;

অন্তকেনাধিপন্নস্স, নত্থি ঞাতীসু তাণতা. (ধ. প. ২৮৮; অপ. থেৰী ২.২.৫০১);

‘‘এতমত্থৱস্সং ঞত্ৱা, পণ্ডিতো সীলসংৱুতো;

নিব্বানগমনং মগ্গং, খিপ্পমেৱ ৱিসোধযে’’তি. (ধ. প. ২৮৯);

দেসনাৱসানে পটাচাৰা মহাপথৱিযং পংসুপৰিমাণে কিলেসে ঝাপেত্ৱা সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি. সা পন সোতাপন্না হুত্ৱা সত্থাৰং পব্বজ্জং যাচি. সত্থা তং ভিক্খুনীনং সন্তিকং পহিণিত্ৱা পব্বাজেসি. সা লদ্ধূপসম্পদা পটিতাচাৰত্তা পটাচাৰাত্ৱেৱ পঞ্ঞাযি. সা একদিৱসং কুটেন উদকং আদায পাদে ধোৱন্তী উদকং আসিঞ্চি, তং থোকং গন্ত্ৱা পচ্ছিজ্জি. দুতিযৱাৰে আসিত্তং ততো দূৰতৰং অগমাসি. ততিযৱাৰে আসিত্তং ততোপি দূৰতৰন্তি. সা তদেৱ আৰম্মণং গহেত্ৱা তযো ৱযে পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা ‘‘মযা পঠমং আসিত্তং উদকং ৱিয ইমে সত্তা পঠমৱযেপি মৰন্তি, ততো দূৰতৰং গতং দুতিযৱাৰে আসিত্তং উদকং ৱিয মজ্ঝিমৱযেপি মৰন্তি, ততোপি দূৰতৰং গতং ততিযৱাৰে আসিত্তং উদকং ৱিয পচ্ছিমৱযেপি মৰন্তিযেৱা’’তি চিন্তেসি. সত্থা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ ওভাসং ফৰিত্ৱা তস্সা সম্মুখে ঠত্ৱা কথেন্তো ৱিয ‘‘এৱমেতং পটাচাৰে, পঞ্চন্নম্পি খন্ধানং উদযব্বযং অপস্সন্তস্স ৱস্সসতং জীৱনতো তেসং উদযব্বযং পস্সন্তস্স একাহম্পি একক্খণম্পি জীৱিতং সেয্যো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো গাথমাহ –

১১৩. ‘‘যো চ ৱস্সসতং জীৱে, অপস্সং উদযব্বযং;

একাহং জীৱিতং সেয্যো, পস্সতো উদযব্বয’’ন্তি.

তত্থ অপস্সং উদযব্বযন্তি পঞ্চন্নং খন্ধানং পঞ্চৱীসতিযা লক্খণেহি উদযঞ্চ ৱযঞ্চ অপস্সন্তো. পস্সতো উদযব্বযন্তি তেসং উদযঞ্চ ৱযঞ্চ পস্সন্তস্স. ইতৰস্স জীৱনতো একাহম্পি জীৱিতং সেয্যোতি.

দেসনাৱসানে পটাচাৰা সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.

পটাচাৰাথেৰীৱত্থু দ্ৱাদসমং.