৭. কাণমাতুৱত্থু

যথাপি ৰহদোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কাণমাতৰং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু ৱিনযে (পাচি. ২৩০) আগতমেৱ.

তদা পন কাণমাতৰা অতুচ্ছহত্থং ধীতৰং পতিকুলং পেসেতুং পক্কেসু পূৱেসু চতুক্খত্তুং চতুন্নং ভিক্খূনং দিন্নকালে সত্থাৰা তস্মিং ৱত্থুস্মিং সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তে কাণায সামিকেন অঞ্ঞায পজাপতিযা আনীতায কাণা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘ইমেহি মে ঘৰাৱাসো নাসিতো’’তি দিট্ঠদিট্ঠে ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি. ভিক্খূ তং ৱীথিং পটিপজ্জিতুং ন ৱিসহিংসু. সত্থা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা তত্থ অগমাসি. কাণমাতা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং অদাসি. সত্থা কতপাতৰাসো ‘‘কহং কাণা’’তি পুচ্ছি. ‘‘এসা, ভন্তে, তুম্হে দিস্ৱা মঙ্কুভূতা ৰোদন্তী ঠিতা’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? ‘‘এসা, ভন্তে, ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি, তস্মা তুম্হে দিস্ৱা মঙ্কুভূতা ৰোদমানা ঠিতা’’তি. অথ নং সত্থা পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘কাণে, কস্মা মং দিস্ৱা মঙ্কুভূতা নিলীযিত্ৱা ৰোদসী’’তি. অথস্সা মাতা তায কতকিৰিযং আৰোচেসি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘কিং পন কাণমাতে মম সাৱকা তযা দিন্নকং গণ্হিংসু, অদিন্নক’’ন্তি? ‘‘দিন্নকং, ভন্তে’’তি. ‘‘সচে মম সাৱকা পিণ্ডায চৰন্তা তৱ গেহদ্ৱাৰং পত্তা তযা দিন্নকং গণ্হিংসু, কো তেসং দোসো’’তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে, অয্যানং দোসো’’. ‘‘এতিস্সাযেৱ দোসো’’তি. সত্থা কাণং আহ – ‘‘কাণে, ময্হং কিৰ সাৱকা পিণ্ডায চৰমানা গেহদ্ৱাৰং আগতা, অথ নেসং তৱ মাতৰা পূৱা দিন্না, কো নামেত্থ মম সাৱকানং দোসো’’তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে, অয্যানং দোসো, ময্হমেৱ দোসো’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা খমাপেসি.

অথস্সা সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. সত্থা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং গচ্ছন্তো ৰাজঙ্গণেন পাযাসি. ৰাজা দিস্ৱা ‘‘সত্থা ৱিয ভণে’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, দেৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘গচ্ছথ, মম আগন্ত্ৱা ৱন্দনভাৱং আৰোচেথা’’তি পেসেত্ৱা ৰাজঙ্গণে ঠিতং সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কহং, ভন্তে, গতাত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘কাণমাতায গেহং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কিং কাৰণা, ভন্তে’’তি? ‘‘কাণা কিৰ ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি, তংকাৰণা গতোম্হী’’তি. ‘‘কিং পন ৱো, ভন্তে, তস্সা অনক্কোসনভাৱো কতো’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ভিক্খূনঞ্চ অনক্কোসিকা কতা, লোকুত্তৰকুটুম্বসামিনী চা’’তি. ‘‘হোতু, ভন্তে, তুম্হেহি সা লোকুত্তৰকুটুম্বসামিনী কতা, অহং পন নং লোকিযকুটুম্বসামিনিং কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ৰাজা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পটিনিৱত্তো পটিচ্ছন্নমহাযোগ্গং পহিণিত্ৱা কাণং পক্কোসাপেত্ৱা সব্বাভৰণেহি অলঙ্কৰিত্ৱা জেট্ঠধীতুট্ঠানে ঠপেত্ৱা ‘‘মম ধীতৰং পোসেতুং সমত্থা গণ্হন্তূ’’তি আহ. অথেকো সব্বত্থকমহামত্তো ‘‘অহং দেৱস্স ধীতৰং পোসেস্সামী’’তি তং অত্তনো গেহং নেত্ৱা সব্বং ইস্সৰিযং পটিচ্ছাপেত্ৱা ‘‘যথাৰুচি পুঞ্ঞানি কৰোহী’’তি আহ. ততো পট্ঠায কাণা চতূসু দ্ৱাৰেসু পুৰিসে ঠপেত্ৱা অত্তনা উপট্ঠাতব্বে ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ পৰিযেসমানাপি ন লভতি. কাণায গেহদ্ৱাৰে পটিযাদেত্ৱা ঠপিতং খাদনীযভোজনীযং মহোঘো ৱিয পৱত্ততি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘পুব্বে, আৱুসো, চত্তাৰো মহল্লকত্থেৰা কাণায ৱিপ্পটিসাৰং কৰিংসু, সা এৱং ৱিপ্পটিসাৰিনী হুত্ৱাপি সত্থাৰং আগম্ম সদ্ধাসম্পদং লভি. সত্থাৰা পুন তস্সা গেহদ্ৱাৰং ভিক্খূনং উপসঙ্কমনাৰহং কতং. ইদানি উপট্ঠাতব্বে ভিক্খূ ৱা ভিক্খুনিযো ৱা পৰিযেসমানাপি ন লভতি, অহো বুদ্ধা নাম অচ্ছৰিযগুণা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ তেহি মহল্লকভিক্খূহি কাণায ৱিপ্পটিসাৰো কতো, পুব্বেপি কৰিংসুযেৱ. ন চ ইদানেৱ মযা কাণা মম ৱচনকাৰিকা কতা, পুব্বেপি কতাযেৱা’’তি ৱত্ৱা তমত্থং সোতুকামেহি ভিক্খূহি যাচিতো –

‘‘যত্থেকো লভতে বব্বু, দুতিযো তত্থ জাযতি;

ততিযো চ চতুত্থো চ, ইদং তে বব্বুকা বিল’’ন্তি. (জা. ১.১.১৩৭) –

ইদং বব্বুজাতকং ৱিত্থাৰেন কথেত্ৱা ‘‘তদা চত্তাৰো মহল্লকভিক্খূ চত্তাৰো বিড়াৰা অহেসুং, মূসিকা কাণা, মণিকাৰো অহমেৱা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৱা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, অতীতেপি কাণা দুম্মনা আৱিলচিত্তা ৱিক্খিত্তচিত্তা হুত্ৱা মম ৱচনেন পসন্নউদকৰহদো ৱিয ৱিপ্পসন্নচিত্তা অহোসী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৮২. ‘‘যথাপি ৰহদো গম্ভীৰো, ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো;

এৱং ধম্মানি সুত্ৱান, ৱিপ্পসীদন্তি পণ্ডিতা’’তি.

তত্থ ৰহদোতি যো চতুৰঙ্গিনিযাপি সেনায ওগাহন্তিযা নখুভতি এৱৰূপো উদকণ্ণৱো, সব্বাকাৰেন পন চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰো নীলমহাসমুদ্দো ৰহদো নাম. তস্স হি হেট্ঠা চত্তালীসযোজনসহস্সমত্তে ঠানে উদকং মচ্ছেহি চলতি, উপৰি তাৱত্তকেযেৱ ঠানে উদকং ৱাতেন চলতি, মজ্ঝে চতুযোজনসহস্সমত্তে ঠানে উদকং নিচ্চলং তিট্ঠতি. অযং গম্ভীৰো ৰহদো নাম. এৱং ধম্মানীতি দেসনাধম্মানি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নাম ৰহদো অনাকুলতায ৱিপ্পসন্নো, অচলতায অনাৱিলো, এৱং মম দেসনাধম্মং সুত্ৱা সোতাপত্তিমগ্গাদিৱসেন নিৰুপক্কিলেসচিত্ততং আপজ্জন্তা ৱিপ্পসীদন্তি পণ্ডিতা, অৰহত্তপ্পত্তা পন একন্তৱিপ্পসন্নাৱ হোন্তীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কাণমাতুৱত্থু সত্তমং.