৬. পণ্ডিতৱগ্গো

১. ৰাধত্থেৰৱত্থু

নিধীনংৱ পৱত্তাৰন্তি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো আযস্মন্তং ৰাধত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ গিহিকালে সাৱত্থিযং দুগ্গতব্ৰাহ্মণো অহোসি. সো ‘‘ভিক্খূনং সন্তিকে জীৱিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা অপ্পহৰিতকং কৰোন্তো পৰিৱেণং সম্মজ্জন্তো মুখধোৱনাদীনি দদন্তো অন্তোৱিহাৰেযেৱ ৱসি. ভিক্খূপি নং সঙ্গণ্হিংসু, পব্বাজেতুং পন ন ইচ্ছন্তি. সো পব্বজ্জং অলভমানো কিসো অহোসি. অথেকদিৱসং সত্থা পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো তং ব্ৰাহ্মণং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘অৰহা ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা সাযন্হসমযে ৱিহাৰচাৰিকং চৰন্তো ৱিয ব্ৰাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা, ‘‘ব্ৰাহ্মণ, কিং কৰোন্তো ৱিচৰসী’’তি আহ. ‘‘ভিক্খূনং ৱত্তপটিৱত্তং কৰোন্তো, ভন্তে’’তি. ‘‘লভসি নেসং সন্তিকা সঙ্গহ’’ন্তি? ‘‘আম, ভন্তে, আহাৰমত্তং লভামি, ন পন মং পব্বাজেন্তী’’তি. সত্থা এতস্মিং নিদানে ভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতাপেত্ৱা তমত্থং পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, অত্থি কোচি ইমস্স ব্ৰাহ্মণস্স অধিকাৰং সৰতী’’তি পুচ্ছি. সাৰিপুত্তত্থেৰো ‘‘অহং, ভন্তে, সৰামি, অযং মে ৰাজগহে পিণ্ডায চৰন্তস্স অত্তনো অভিহটং কটচ্ছুভিক্খং দাপেসি, ইমমস্সাহং অধিকাৰং সৰামী’’তি আহ. সো সত্থাৰা ‘‘কিং পন তে, সাৰিপুত্ত, এৱং কতূপকাৰং দুক্খতো মোচেতুং ন ৱট্টতী’’তি ৱুত্তে, ‘‘সাধু, ভন্তে, পব্বাজেস্সামী’’তি তং ব্ৰাহ্মণং পব্বাজেসি. তস্স ভত্তগ্গে আসনপৰিযন্তে আসনং পাপুণাতি, যাগুভত্তাদীহিপি কিলমতি. থেৰো তং আদায চাৰিকং পক্কামি, অভিক্খণঞ্চ নং ‘‘ইদং তে কত্তব্বং, ইদং তে ন কত্তব্ব’’ন্তি ওৱদি অনুসাসি. সো সুৱচো অহোসি পদক্খিণগ্গাহী. তস্মা যথানুসিট্ঠং পটিপজ্জমানো কতিপাহেনেৱ অৰহত্তং পাপুণি.

থেৰো তং আদায সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. অথ নং সত্থা পটিসন্থাৰং কত্ৱা আহ – ‘‘সুৱচো নু খো, সাৰিপুত্ত, তে অন্তেৱাসিকো’’তি. ‘‘আম, ভন্তে, অতিৱিয সুৱচো, কিস্মিঞ্চি দোসে ৱুচ্চমানে ন কুদ্ধপুব্বো’’তি. ‘‘সাৰিপুত্ত, এৱৰূপে সদ্ধিৱিহাৰিকে লভন্তো কিত্তকে গণ্হেয্যাসী’’তি? ‘‘ভন্তে, বহুকেপি গণ্হেয্যমেৱা’’তি. অথেকদিৱসং ধম্মসভায কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰো কিৰ কতঞ্ঞূ কতৱেদী, কটচ্ছুভিক্খামত্তং উপকাৰং সৰিত্ৱা দুগ্গতব্ৰাহ্মণং পব্বাজেসি. থেৰোপি ওৱাদক্খমো ওৱাদক্খমমেৱ লভী’’তি. সত্থা তেসং কথং সুত্ৱা ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ, পুব্বেপি সাৰিপুত্তো কতঞ্ঞূ কতৱেদীযেৱা’’তি ৱত্ৱা তমত্থং পকাসেতুং –

‘‘অলীনচিত্তং নিস্সায, পহট্ঠা মহতী চমূ;

কোসলং সেনাসন্তুট্ঠং, জীৱগ্গাহং অগাহযি.

‘‘এৱং নিস্সযসম্পন্নো, ভিক্খু আৰদ্ধৱীৰিযো;

ভাৱযং কুসলং ধম্মং, যোগক্খেমস্স পত্তিযা;

পাপুণে অনুপুব্বেন, সব্বসংযোজনক্খয’’ন্তি. (জা. ১.২.১১-১২) –

ইমং দুকনিপাতে অলীনচিত্তজাতকং ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেসি. তদা কিৰ ৱড্ঢকীহি পাদস্স অৰোগকৰণভাৱেন কহং অত্তনো উপকাৰং ঞত্ৱা সব্বসেতস্স হত্থিপোতকস্স দাযকো একচাৰিকো হত্থী সাৰিপুত্তত্থেৰো অহোসীতি এৱং থেৰং আৰব্ভ জাতকং কথেত্ৱা ৰাধত্থেৰং আৰব্ভ, ‘‘ভিক্খৱে, ভিক্খুনা নাম ৰাধেন ৱিয সুৱচেন ভৱিতব্বং, দোসং দস্সেত্ৱা ওৱদিযমানেনপি ন কুজ্ঝিতব্বং, ওৱাদদাযকো পন নিধিআচিক্খণকো ৱিয দট্ঠব্বো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৬. ‘‘নিধীনংৱ পৱত্তাৰং, যং পস্সে ৱজ্জদস্সিনং;

নিগ্গয্হৱাদিং মেধাৱিং, তাদিসং পণ্ডিতং ভজে;

তাদিসং ভজমানস্স, সেয্যো হোতি ন পাপিযো’’তি.

তত্থ নিধীনন্তি তত্থ তত্থ নিদহিত্ৱা ঠপিতানং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিপূৰানং নিধিকুম্ভীনং. পৱত্তাৰন্তি কিচ্ছজীৱিকে দুগ্গতমনুস্সে অনুকম্পং কত্ৱা ‘‘এহি, সুখেন জীৱনূপাযং দস্সেস্সামী’’তি নিধিট্ঠানং নেত্ৱা হত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘ইমং গহেত্ৱা সুখেন জীৱা’’তি আচিক্খিতাৰং ৱিয. ৱজ্জদস্সিনন্তি দ্ৱে ৱজ্জদস্সিনো ‘‘ইমিনা নং অসাৰুপ্পেন ৱা খলিতেন ৱা সঙ্ঘমজ্ঝে নিগ্গণ্হিস্সামী’’তি ৰন্ধগৱেসকো চ, অঞ্ঞাতং ঞাপনত্থায ঞাতং অনুগ্গহণত্থায সীলাদীনমস্স ৱুদ্ধিকামতায তং তং ৱজ্জং ওলোকনেন উল্লুম্পনসভাৱসণ্ঠিতো চ. অযং ইধ অধিপ্পেতো. যথা হি দুগ্গতমনুস্সো ‘‘ইমং গণ্হাহী’’তি তজ্জেত্ৱাপি পোথেত্ৱাপি নিধিং দস্সেন্তে কোপং ন কৰোতি, পমুদিতো এৱ হোতি, এৱমেৱ এৱৰূপে পুগ্গলে অসাৰুপ্পং ৱা খলিতং ৱা দিস্ৱা আচিক্খন্তে কোপো ন কাতব্বো, তুট্ঠেনেৱ ভৱিতব্বং, ‘‘ভন্তে, মহন্তং ৱো কম্মং কতং, ময্হং আচৰিযুপজ্ঝাযট্ঠানে ঠত্ৱা ওৱদন্তেহি পুনপি মং ৱদেয্যাথা’’তি পৱাৰেতব্বমেৱ. নিগ্গয্হৱাদিন্তি একচ্চো হি সদ্ধিৱিহাৰিকাদীনং অসাৰুপ্পং ৱা খলিতং ৱা দিস্ৱা ‘‘অযং মে মুখোদকদানাদীহি সক্কচ্চং উপট্ঠহতি, সচে নং ৱক্খামি, ন মং উপট্ঠহিস্সতি, এৱং মে পৰিহানি ভৱিস্সতী’’তি ৱত্থুং অৱিসহন্তো ন নিগ্গয্হৱাদী নাম হোতি. সো ইমস্মিং সাসনে কচৱৰং আকিৰতি. যো পন তথাৰূপং ৱজ্জং দিস্ৱা ৱজ্জানুৰূপং তজ্জেন্তো পণামেন্তো দণ্ডকম্মং কৰোন্তো ৱিহাৰা তং নীহৰন্তো সিক্খাপেতি, অযং নিগ্গয্হৱাদী নাম সেয্যথাপি সম্মাসম্বুদ্ধো. ৱুত্তঞ্হেতং – ‘‘নিগ্গয্হ নিগ্গয্হাহং, আনন্দ, ৱক্খামি, পৱয্হ পৱয্হ, আনন্দ, ৱক্খামি, যো সাৰো সো ঠস্সতী’’তি (ম. নি. ৩.১৯৬). মেধাৱিন্তি ধম্মোজপঞ্ঞায সমন্নাগতং. তাদিসন্তি এৱৰূপং পণ্ডিতং ভজেয্য পযিৰুপাসেয্য. তাদিসঞ্হি আচৰিযং ভজমানস্স অন্তেৱাসিকস্স সেয্যো হোতি, ন পাপিযো ৱড্ঢিযেৱ হোতি, নো পৰিহানীতি.

দেসনাপৰিযোসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ৰাধত্থেৰৱত্থু পঠমং.

২. অস্সজিপুনব্বসুকৱত্থু

ওৱদেয্যানুসাসেয্যাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অস্সজিপুনব্বসুকভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি. দেসনা পন কীটাগিৰিস্মিং সমুট্ঠিতা.

তে কিৰ দ্ৱে ভিক্খূ কিঞ্চাপি অগ্গসাৱকানং সদ্ধিৱিহাৰিকা, অলজ্জিনো পন অহেসুং পাপভিক্খূ. তে পাপকেহি অত্তনো পৰিৱাৰেহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং কীটাগিৰিস্মিং ৱিহৰন্তা ‘‘মালাৱচ্ছং ৰোপেন্তিপি ৰোপাপেন্তিপী’’তিআদিকং (পাৰা. ৪৩১; চূড়ৱ. ২১) নানপ্পকাৰং অনাচাৰং কৰোন্তা কুলদূসককম্মং কত্ৱা ততো উপ্পন্নেহি পচ্চযেহি জীৱিকং কপ্পেন্তা তং আৱাসং পেসলানং ভিক্খূনং অনাৱাসং অকংসু. সত্থা তং পৱত্তিং সুত্ৱা তেসং পব্বাজনীযকম্মকৰণত্থায সপৰিৱাৰে দ্ৱে অগ্গসাৱকে আমন্তেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ, সাৰিপুত্তা, তেসু যে তুম্হাকং ৱচনং ন কৰোন্তি, তেসং পব্বাজনীযকম্মং কৰোথ, যে পন কৰোন্তি, তে ওৱদথ অনুসাসথ. ওৱদন্তো হি অনুসাসন্তো অপণ্ডিতানংযেৱ অপ্পিযো হোতি অমনাপো, পণ্ডিতানং পন পিযো হোতি মনাপো’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৭. ‘‘ওৱদেয্যানুসাসেয্য, অসব্ভা চ নিৱাৰযে;

সতঞ্হি সো পিযো হোতি, অসতং হোতি অপ্পিযো’’তি.

তত্থ ওৱদেয্যাতি উপ্পন্নে ৱত্থুস্মিং ৱদন্তো ওৱদতি নাম, অনুপ্পন্নে ৱত্থুস্মিং ‘‘অযসোপি তে সিযা’’তিআদিৱসেন অনাগতং দস্সেন্তো অনুসাসতি নাম. সম্মুখা ৱদন্তো ওৱদতি নাম, পৰম্মুখা দূতং ৱা সাসনং ৱা পেসেন্তো অনুসাসতি নাম. সকিং ৱদন্তো ওৱদতি নাম, পুনপ্পুনং ৱদন্তো অনুসাসতি নাম. ওৱদন্তো এৱ ৱা অনুসাসতি নামাতি এৱং ওৱদেয্য অনুসাসেয্য. অসব্ভা চাতি অকুসলধম্মা চ নিৱাৰেয্য, কুসলধম্মে পতিট্ঠাপেয্যাতি অত্থো. সতঞ্হি সো পিযো হোতীতি সো এৱৰূপো পুগ্গলো বুদ্ধাদীনং সপ্পুৰিসানং পিযো হোতি. যে পন অদিট্ঠধম্মা অৱিতিণ্ণপৰলোকা আমিসচক্খুকা জীৱিকত্থায পব্বজিতা, তেসং অসতং সো ওৱাদকো অনুসাসকো, ‘‘‘ন ত্ৱং অম্হাকং উপজ্ঝাযো, ন আচৰিযো, কস্মা অম্হে ওৱদসী’তি এৱং মুখসত্তীহি ৱিজ্ঝন্তানং অপ্পিযো হোতী’’তি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি. সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানাপি তত্থ গন্ত্ৱা তে ভিক্খূ ওৱদিংসু অনুসাসিংসু. তেসু একচ্চে ওৱাদং সম্পটিচ্ছিত্ৱা সম্মা ৱত্তিংসু, একচ্চে ৱিব্ভমিংসু, একচ্চে পব্বাজনীযকম্মং পাপুণিংসূতি.

অস্সজিপুনব্বসুকৱত্থু দুতিযং.

৩. ছন্নত্থেৰৱত্থু

ন ভজে পাপকে মিত্তেতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ছন্নত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

সো কিৰ আযস্মা ‘‘অহং অম্হাকং অয্যপুত্তেন সদ্ধিং মহাভিনিক্খমনং নিক্খন্তো তদা অঞ্ঞং একম্পি ন পস্সামি, ইদানি পন ‘অহং সাৰিপুত্তো নাম, অহং মোগ্গল্লানো নাম, মযং অগ্গসাৱকম্হা’তি ৱত্ৱা ইমে ৱিচৰন্তী’’তি দ্ৱে অগ্গসাৱকে অক্কোসতি. সত্থা ভিক্খূনং সন্তিকা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ছন্নত্থেৰং পক্কোসাপেত্ৱা ওৱদতি. সো তঙ্খণেযেৱ তুণ্হী হুত্ৱা পুন গন্ত্ৱা থেৰে অক্কোসতিযেৱ. এৱং যাৱততিযং অক্কোসন্তং পক্কোসাপেত্ৱা সত্থা ওৱদিত্ৱা ‘‘ছন্ন, দ্ৱে অগ্গসাৱকা নাম তুয্হং কল্যাণমিত্তা উত্তমপুৰিসা, এৱৰূপে কল্যাণমিত্তে সেৱস্সু ভজস্সূ’’তি ৱত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৮. ‘‘ন ভজে পাপকে মিত্তে, ন ভজে পুৰিসাধমে;

ভজেথ মিত্তে কল্যাণে, ভজেথ পুৰিসুত্তমে’’তি.

তস্সত্থো – কাযদুচ্চৰিতাদিঅকুসলকম্মাভিৰতা পাপমিত্তা নাম. সন্ধিচ্ছেদনাদিকে ৱা একৱীসতিঅনেসনাদিভেদে ৱা অট্ঠানে নিযোজকা পুৰিসাধমা নাম. উভোপি ৱা এতে পাপমিত্তা চেৱ পুৰিসাধমা চ, তে ন ভজেয্য ন পযিৰুপাসেয্য, ৱিপৰীতা পন কল্যাণমিত্তা চেৱ সপ্পুৰিসা চ, তে ভজেথ পযিৰুপাসেথাতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ছন্নত্থেৰো পন তং ওৱাদং সুত্ৱাপি পুৰিমনযেনেৱ ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি. পুনপি সত্থু আৰোচেসুং. সত্থা, ‘‘ভিক্খৱে, মযি ধৰন্তে ছন্নং সিক্খাপেতুং ন সক্খিস্সথ, মযি পন পৰিনিব্বুতে সক্খিস্সথা’’তি ৱত্ৱা পৰিনিব্বানকালে আযস্মতা আনন্দেন, ‘‘ভন্তে, কথং ছন্নত্থেৰে অম্হেহি পটিপজ্জিতব্ব’’ন্তি ৱুত্তে, ‘‘আনন্দ, ছন্নস্স ভিক্খুনো ব্ৰহ্মদণ্ডো দাতব্বো’’তি আণাপেসি. সো সত্থৰি পৰিনিব্বুতে আনন্দত্থেৰেন আৰোচিতং ব্ৰহ্মদণ্ডং সুত্ৱা দুক্খী দুম্মনো তিক্খত্তুং মুচ্ছিতো পতিত্ৱা ‘‘মা মং, ভন্তে, নাসযিত্থা’’তি যাচিত্ৱা সম্মা ৱত্তং পূৰেন্তো ন চিৰস্সেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণীতি.

ছন্নত্থেৰৱত্থু ততিযং.

৪. মহাকপ্পিনত্থেৰৱত্থু

ধম্মপীতি সুখং সেতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মহাকপ্পিনত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

তত্ৰাযং অনুপুব্বী কথা – অতীতে কিৰ আযস্মা মহাকপ্পিনো পদুমুত্তৰবুদ্ধস্স পাদমূলে কতাভিনীহাৰো সংসাৰে সংসৰন্তো বাৰাণসিতো অৱিদূৰে একস্মিং পেসকাৰগামে জেট্ঠকপেসকাৰো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা সহস্সমত্তা পচ্চেকবুদ্ধা অট্ঠ মাসে হিমৱন্তে ৱসিত্ৱা ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে জনপদে ৱসন্তি. তে একৱাৰং বাৰাণসিযা অৱিদূৰে ওতৰিত্ৱা ‘‘সেনাসনকৰণত্থায হত্থকম্মং যাচথা’’তি ৰঞ্ঞো সন্তিকং অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে পহিণিংসু. তদা পন ৰঞ্ঞো ৱপ্পমঙ্গলকালো হোতি. সো ‘‘পচ্চেকবুদ্ধা কিৰ আগতা’’তি সুত্ৱা তস্মিং খণে নিক্খমিত্ৱা আগতকাৰণং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অজ্জ, ভন্তে, ওকাসো নত্থি, স্ৱে অম্হাকং ৱপ্পমঙ্গলং, ততিযদিৱসে কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে অনিমন্তেত্ৱাৱ পাৱিসি. পচ্চেকবুদ্ধা ‘‘অঞ্ঞত্থ গমিস্সামা’’তি পক্কমিংসু. তস্মিং খণে জেট্ঠপেসকাৰস্স ভৰিযা কেনচিদেৱ কৰণীযেন বাৰাণসিং গচ্ছন্তী তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, অৱেলায, অয্যা, আগতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা আদিতো পট্ঠায কথেসুং. তং পৱত্তিং সুত্ৱা সদ্ধাসম্পন্না ঞাণসম্পন্না ইত্থী ‘‘স্ৱে, ভন্তে, অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেসি. ‘‘বহুকা মযং ভগিনী’’তি. ‘‘কিত্তকা, ভন্তে’’তি? ‘‘সহস্সমত্তা’’তি. ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং গামে সহস্সপেসকাৰা ৱসিম্হ. একেকো একেকস্স ভিক্খং দস্সতি, ভিক্খং অধিৱাসেথ, অহমেৱ ৱো ৱসনট্ঠানম্পি কাৰেস্সামী’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধা অধিৱাসযিংসু.

সা গামং পৱিসিত্ৱা উগ্ঘোসেসি – ‘‘অহং সহস্সমত্তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা নিমন্তযিং, অয্যানং নিসীদনট্ঠানং সংৱিদহথ, যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেথা’’তি. গামমজ্ঝে মণ্ডপং কাৰেত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা পুনদিৱসে পচ্চেকবুদ্ধে নিসীদাপেত্ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন পৰিৱিসিত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে তস্মিং গামে সব্বা ইত্থিযো আদায তাহি সদ্ধিং পচ্চেকবুদ্ধে ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তেমাসং ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং দেথা’’তি তেসং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা পুন গামে উগ্ঘোসেসি – ‘‘অম্মতাতা, একেককুলতো একেকো পুৰিসো ফৰসুৱাসিআদীনি গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা দব্বসম্ভাৰে আহৰিত্ৱা অয্যানং ৱসনট্ঠানং কৰোতূ’’তি. গামৱাসিনো তস্সাযেৱ ৱচনং সুত্ৱা একেকো একেকং কত্ৱা সদ্ধিং ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেহি পণ্ণসালসহস্সং কাৰেত্ৱা অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালাযং ৱস্সূপগতে পচ্চেকবুদ্ধে ‘‘অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামি, অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামী’’তি উপট্ঠহিংসু. ৱস্সংৱুট্ঠকালে ‘‘অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালায ৱস্সংৱুট্ঠানং পচ্চেকবুদ্ধানং চীৱৰসাটকে সজ্জেথা’’তি সমাদপেত্ৱা একেকস্স সহস্সসহস্সমূলং চীৱৰং দাপেসি. পচ্চেকবুদ্ধা ৱুট্ঠৱস্সা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কমিংসু.

গামৱাসিনোপি ইদং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা ইতো চুতা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তিত্ৱা গণদেৱপুত্তা নাম অহেসুং. তে তত্থ দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে বাৰাণসিযং কুটুম্বিকগেহেসু নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠকপেসকাৰো জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পুত্তো অহোসি. ভৰিযাপিস্স জেট্ঠককুটুম্বিকস্সেৱ ধীতা অহোসি. তা সব্বাপি ৱযপ্পত্তা পৰকুলং গচ্ছন্তিযো তেসং তেসংযেৱ গেহানি অগমিংসু. অথেকদিৱসং ৱিহাৰে ধম্মস্সৱনং সঙ্ঘুট্ঠং. ‘‘সত্থা ধম্মং দেসেস্সতী’’তি সুত্ৱা সব্বেপি তে কুটুম্বিকা ‘‘ধম্মং সোস্সামা’’তি ভৰিযাহি সদ্ধিং ৱিহাৰং অগমিংসু. তেসং ৱিহাৰমজ্ঝং পৱিট্ঠক্খণে ৱস্সং উট্ঠহি. যেসং কুলূপকা ৱা ঞাতিসামণেৰাদযো ৱা অত্থি, তে তেসং পৰিৱেণানি পৱিসিংসু. তে পন তথাৰূপানং নত্থিতায কত্থচি, পৱিসিতুং অৱিসহন্তা ৱিহাৰমজ্ঝেযেৱ অট্ঠংসু. অথ নে জেট্ঠককুটুম্বিকো আহ – ‘‘পস্সথ অম্হাকং ৱিপ্পকাৰং, কুলপুত্তেহি নাম এত্তকেন লজ্জিতুং যুত্ত’’ন্তি. ‘‘অয্য, কিং পন কৰোমা’’তি? ‘‘মযং ৱিস্সাসিকট্ঠানস্স অভাৱেন ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তা, সব্বে ধনং সংহৰিত্ৱা পৰিৱেণং কৰোমা’’তি. ‘‘সাধু, অয্যা’’তি জেট্ঠকো সহস্সং অদাসি, সেসা পঞ্চ পঞ্চ সতানি. ইত্থিযো অড্ঢতেয্যানি অড্ঢতেয্যানি সতানি. তে তং ধনং সংহৰিত্ৱা সহস্সকূটাগাৰপৰিৱাৰং সত্থু ৱসনত্থায মহাপৰিৱেণং নাম আৰভিংসু. নৱকম্মস্স মহন্ততায ধনে অপ্পহোন্তে পুব্বে দিন্নধনতো পুন উপড্ঢূপড্ঢং অদংসু. নিট্ঠিতে পৰিৱেণে ৱিহাৰমহং কৰোন্তা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানং চীৱৰানি সজ্জিংসু.

জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পন ভৰিযা সব্বেহি সমানং অকত্ৱা অত্তনো পঞ্ঞায ঠিতা ‘‘অতিৰেকতৰং কত্ৱা সত্থাৰং পূজেস্সামী’’তি অনোজপুপ্ফৱণ্ণেন সহস্সমূলেন সাটকেন সদ্ধিং অনোজপুপ্ফচঙ্কোটকং গহেত্ৱা অনুমোদনকালে সত্থাৰং অনোজপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা তং সাটকং সত্থু পাদমূলে ঠপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অনোজপুপ্ফৱণ্ণংযেৱ মে সৰীৰং হোতু, অনোজা এৱ চ মে নামং হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি. সত্থা ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুমোদনং অকাসি. তে সব্বেপি যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে দেৱলোকা চৱিত্ৱা জেট্ঠককুটুম্বিকো কুক্কুটৱতীনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো মহাকপ্পিনৰাজা নাম অহোসি, সেসা অমচ্চকুলে নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠককুটুম্বিকস্স ভৰিযা মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তি, অনোজপুপ্ফৱণ্ণমেৱস্সা সৰীৰং অহোসি, অনোজাত্ৱেৱস্সা নামং কৰিংসু. সা ৱযপ্পত্তা মহাকপ্পিনৰঞ্ঞো গেহং গন্ত্ৱা অনোজাদেৱী নাম অহোসি. সেসিত্থিযোপি অমচ্চকুলেসু নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা তেসংযেৱ অমচ্চপুত্তানং গেহানি অগমংসু. তে সব্বে ৰঞ্ঞো সম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. যদা ৰাজা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা ৱিচৰি, তদা তেপি তথেৱ ৱিচৰন্তি. তস্মিং অস্সেন ৱা ৰথেন ৱা ৱিচৰন্তে তেপি তথেৱ ৱিচৰন্তি? এৱং তে একতো হুত্ৱা কতানং পুঞ্ঞানং আনুভাৱেন একতোৱ সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. ৰঞ্ঞো পন বলো, বলৱাহনো, পুপ্ফো, পুপ্ফৱাহনো, সুপত্তোতি পঞ্চ অস্সা হোন্তি. ৰাজা তেসু সুপত্তং অস্সং সযং আৰোহতি, ইতৰে চত্তাৰো অস্সাৰোহানং সাসনাহৰণত্থায অদাসি. ৰাজা তে পাতোৱ ভোজেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ দ্ৱে ৱা তীণি ৱা যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা উপ্পন্নভাৱং ঞত্ৱা ময্হং সুখসাসনং আহৰথা’’তি পেসেসি. তে চতূহি দ্ৱাৰেহি নিক্খমিত্ৱা তীণি যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা সাসনং অলভিত্ৱা পচ্চাগচ্ছন্তি.

অথেকদিৱসং ৰাজা সুপত্তং অস্সং আৰুয্হ অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো উয্যানং গচ্ছন্তো কিলন্তৰূপে পঞ্চসতৱাণিজকে নগৰং পৱিসন্তে দিস্ৱা ‘‘ইমে অদ্ধানকিলন্তা, অদ্ধা ইমেসং সন্তিকা একং ভদ্দকং সাসনং সোস্সামী’’তি তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কুতো আগচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ইতো ৱীসতিযোজনসতমত্থকে সাৱত্থি নাম নগৰং, ততো আগচ্ছামা’’তি. ‘‘অত্থি পন ৱো পদেসে কিঞ্চি সাসনং উপ্পন্ন’’ন্তি. ‘‘দেৱ, অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, সম্মাসম্বুদ্ধো পন উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তাৱদেৱ পঞ্চৱণ্ণায পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰো কিঞ্চি সল্লক্খেতুং অসক্কোন্তো মুহুত্তং ৱীতিনামেত্ৱা, ‘‘তাতা, কিং ৱদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধো, দেৱ, উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা দুতিযম্পি ততিযম্পি তথেৱ ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘‘কিং ৱদেথ, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘বুদ্ধো, দেৱ, উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাতা, ৱো সতসহস্সং দদামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অঞ্ঞম্পি কিঞ্চি সাসনং অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ধম্মো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘‘ধম্মো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অপৰম্পি সাসনং অত্থি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, সঙ্ঘৰতনং উপ্পন্ন’’ন্তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘‘সঙ্ঘো’’তি পদে ৱুত্তে ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা অমচ্চসহস্সং ওলোকেত্ৱা, ‘‘তাতা, কিং কৰিস্সথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অহং, তাতা, ‘বুদ্ধো উপ্পন্নো, ধম্মো উপ্পন্নো, সঙ্ঘো উপ্পন্নো’তি সুত্ৱা ন পুন নিৱত্তিস্সামি, সত্থাৰং উদ্দিস্স গন্ত্ৱা তস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘মযম্পি, দেৱ, তুম্হেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ৰাজা সুৱণ্ণপট্টে অক্খৰানি লিখাপেত্ৱা ৱাণিজকে আহ – ‘‘অনোজা নাম দেৱী তুম্হাকং তীণি সতসহস্সানি দস্সতি, এৱঞ্চ পন নং ৱদেয্যাথ ‘ৰঞ্ঞো কিৰ তে ইস্সৰিযং ৱিস্সট্ঠং, যথাসুখং সম্পত্তিং পৰিভুঞ্জাহী’তি, সচে পন ৱো ‘ৰাজা কহ’ন্তি পুচ্ছতি, ‘সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামীতি ৱত্ৱা গতো’তি আৰোচেয্যাথা’’তি. অমচ্চাপি অত্তনো অত্তনো ভৰিযানং তথেৱ সাসনং পহিণিংসু. ৰাজা ৱাণিজকে উয্যোজেত্ৱা অস্সং অভিৰুয্হ অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো তং খণংযেৱ নিক্খমি.

সত্থাপি তং দিৱসং পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো মহাকপ্পিনৰাজানং সপৰিৱাৰং দিস্ৱা ‘‘অযং মহাকপ্পিনো ৱাণিজকানং সন্তিকা তিণ্ণং ৰতনানং উপ্পন্নভাৱং সুত্ৱা তেসং ৱচনং তীহি সতসহস্সেহি পূজেত্ৱা ৰজ্জং পহায অমচ্চসহস্সেহি পৰিৱুতো মং উদ্দিস্স পব্বজিতুকামো স্ৱে নিক্খমিস্সতি. সো সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সতি, পচ্চুগ্গমনমস্স কৰিস্সামী’’তি পুনদিৱসে চক্কৱত্তী ৱিয খুদ্দকগামভোজকং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো সযমেৱ পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা ৱীসযোজনসতং মগ্গং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা চন্দভাগায নদিযা তীৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে ছব্বণ্ণৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেন্তো নিসীদি. ‘‘ৰাজাপি আগচ্ছন্তো একং নদিং পত্ৱা ‘‘কা নামেসা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অপৰচ্ছা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণং, তাতা’’তি? ‘‘গম্ভীৰতো গাৱুতং, পুথুলতো দ্ৱে গাৱুতানি, দেৱা’’তি. ‘‘অত্থি পনেত্থ নাৱা ৱা উড়ুম্পো ৱা’’তি? ‘‘নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘নাৱাদীনি ওলোকেন্তে অম্হে জাতি জৰং উপনেতি, জৰা মৰণং. অহং নিব্বেমতিকো হুত্ৱা তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তো, তেসং মে আনুভাৱেন ইমং উদকং উদকং ৱিয মা অহোসী’’তি তিণ্ণং ৰতনানং গুণং আৱজ্জেত্ৱা ‘‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি বুদ্ধানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো সপৰিৱাৰো অস্সসহস্সেন উদকপিট্ঠিং পক্খন্দি. সিন্ধৱা পিট্ঠিপাসাণে ৱিয পক্খন্দিংসু. খুৰানং অগ্গা নেৱ তেমিংসু.

সো তং উত্তৰিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘নীলৱাহিনী নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি অড্ঢযোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. তং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তি ধম্মানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তম্পি অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘চন্দভাগা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি যোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. ইমং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তি সঙ্ঘানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তং পন নদিং অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ছব্বণ্ণৰস্মিযো অদ্দস. নিগ্ৰোধৰুক্খস্স সাখাৱিটপপলাসানি সোৱণ্ণমযানি ৱিয অহেসুং. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং পন ওভাসো নেৱ চন্দস্স, ন সূৰিযস্স, ন দেৱমাৰব্ৰহ্মনাগসুপণ্ণাদীনং অঞ্ঞতৰস্স, অদ্ধা অহং সত্থাৰং উদ্দিস্স আগচ্ছন্তো মহাগোতমবুদ্ধেন দিট্ঠো ভৱিস্সামী’’তি. সো তাৱদেৱ অস্সপিট্ঠিতো ওতৰিত্ৱা ওনতসৰীৰো ৰস্মিঅনুসাৰেন সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা মনোসিলাৰসে নিমুজ্জন্তো ৱিয বুদ্ধৰস্মীনং অন্তো পৱিসিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন, সত্থা তস্স অনুপুব্বিং কথং কথেসি. দেসনাৱসানে ৰাজা সপৰিৱাৰো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অথ সব্বেৱ উট্ঠহিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা ‘‘আগমিস্সতি নু খো ইমেসং কুলপুত্তানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰ’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘ইমে কুলপুত্তা পচ্চেকবুদ্ধসহস্সস্স চীৱৰসহস্সং অদংসু, কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানম্পি ৱীসতিচীৱৰসহস্সানিপি অদংসু. অনচ্ছৰিযং ইমেসং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰাগমন’’ন্তি ঞত্ৱা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এথ, ভিক্খৱো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি আহ. তে তাৱদেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয হুত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পচ্চোৰোহিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু.

তেপি ৱাণিজকা ৰাজকুলং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞা পহিতভাৱং আৰোচাপেত্ৱা দেৱিযা ‘‘আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তে পৱিসিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘তাতা, কিং কাৰণা আগতাত্থা’’তি? ‘‘মযং ৰঞ্ঞা তুম্হাকং সন্তিকং পহিতা, তীণি কিৰ নো সতসহস্সানি দেথা’’তি. ‘‘তাতা, অতিবহুং ভণথ, কিং তুম্হেহি ৰঞ্ঞো কতং, কিস্মিং ৱো ৰাজা পসন্নো এত্তকং ধনং দাপেসী’’তি? ‘‘দেৱি, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কতং, ৰঞ্ঞো পন একং সাসনং আৰোচযিম্হা’’তি? ‘‘সক্কা পন, তাতা, ময্হং আৰোচেতু’’ন্তি. ‘‘সক্কা, দেৱী’’তি. ‘‘তেন হি, তাতা, ৱদেথা’’তি. ‘‘দেৱি বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি. সাপি ‘‘তং সুত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰা তিক্খত্তুং কিঞ্চি অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘বুদ্ধো’তি পদং সুত্ৱা, তাতা, ইমস্মিং পদে ৰঞ্ঞা কিং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সতসহস্সং, দেৱী’’তি. ‘‘তাতা, অননুচ্ছৱিকং ৰঞ্ঞা কতং এৱৰূপং সাসনং সুত্ৱা তুম্হাকং সতসহস্সং দদমানেন. অহঞ্হি ৱো মম দুগ্গতপণ্ণাকাৰে তীণি সতসহস্সানি দম্মি, অপৰম্পি তুম্হেহি ৰঞ্ঞো কিং আৰোচিত’’ন্তি? তে ইদঞ্চিদঞ্চাতি ইতৰানিপি দ্ৱে সাসনানি আৰোচযিংসু. দেৱী পুৰিমনযেনেৱ পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰা তিক্খত্তুং কিঞ্চি অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে তথেৱ সুত্ৱা তীণি তীণি সতসহস্সানি দাপেসি, এৱং তে সব্বানিপি দ্ৱাদস সতসহস্সানি লভিংসু.

অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘ৰাজা কহং, তাতা’’তি? দেৱি, ‘‘সত্থাৰং উদ্দিস্স ‘পব্বজিস্সামী’তি গতো’’তি. ‘‘ময্হং তেন কিং সাসনং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সব্বং কিৰ তেন তুম্হাকং ইস্সৰিযং ৱিস্সট্ঠং, তুম্হে কিৰ যথাৰুচিযা সম্পত্তিং অনুভৱথা’’তি. ‘‘অমচ্চা পন কহং, তাতা’’তি? তেপি ‘‘‘ৰঞ্ঞা সদ্ধিংযেৱ পব্বজিস্সামা’তি গতা, দেৱী’’তি. সা তেসং ভৰিযাযো পক্কোসাপেত্ৱা, অম্মা, তুম্হাকং সামিকা ‘‘ৰঞ্ঞা সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি গতা, ‘‘তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘কিং পন তেহি অম্হাকং সাসনং পহিতং, দেৱী’’তি? ‘‘তেহি কিৰ অত্তনো সম্পত্তি তুম্হাকং ৱিস্সট্ঠা, তুম্হে কিৰ তং সম্পত্তিং যথাৰুচি পৰিভুঞ্জথা’’তি. ‘‘তুম্হে পন, দেৱি, কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অম্মা, সো তাৱ ৰাজা সাসনং সুত্ৱা মগ্গে ঠিতকোৱ তীহি সতসহস্সেহি তীণি ৰতনানি পূজেত্ৱা খেড়পিণ্ডং ৱিয সম্পত্তিং পহায ‘পব্বজিস্সামী’তি নিক্খন্তো, মযা পন তিণ্ণং ৰতনানং সাসনং সুত্ৱা তীণি ৰতনানি নৱহি সতসহস্সেহি পূজিতানি, ন খো পনেসা সম্পত্তি নাম ৰঞ্ঞোযেৱ দুক্খা, ময্হম্পি দুক্খাযেৱ. কো ৰঞ্ঞা ছড্ডিতখেড়পিণ্ডং জাণুকেহি পতিট্ঠহিত্ৱা মুখেন গণ্হিস্সতি, ন ময্হং সম্পত্তিযা অত্থো, অহম্পি সত্থাৰং উদ্দিস্স গন্ত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘দেৱি, মযম্পি তুম্হেহেৱ সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘সচে সক্কোথ, সাধু, অম্মা’’তি? ‘‘সক্কোম, দেৱী’’তি. ‘‘সাধু, অম্মা, তেন হি এথা’’তি ৰথসহস্সং যোজাপেত্ৱা ৰথং আৰুয্হ তাহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে পঠমং নদিং দিস্ৱা যথা ৰঞ্ঞা পুট্ঠং, তথেৱ পুচ্ছিত্ৱা সব্বপৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো গতমগ্গং ওলোকেথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সিন্ধৱানং পদৱলঞ্জং ন পস্সাম, দেৱী’’তি ৱুত্তে ‘‘ৰাজা তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তো সচ্চকিৰিযং কত্ৱা গতো ভৱিস্সতি. অহম্পি তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তা, তেসমেৱ অনুভাৱেন ইদং উদকং ৱিয মা অহোসী’’তি তিণ্ণং ৰতনানং গুণং অনুস্সৰিত্ৱা ৰথসহস্সং পেসেসি. উদকং পিট্ঠিপাসাণসদিসং অহোসি. চক্কানং অগ্গগ্গনেমিৱট্টিযো নেৱ তেমিংসু. এতেনেৱ উপাযেন ইতৰা দ্ৱে নদিযো উত্তৰি.

অথ সত্থা তস্সাগমনভাৱং ঞত্ৱা যথা অত্তনো সন্তিকে নিসিন্না ভিক্খূ ন পঞ্ঞাযন্তি, এৱমকাসি. সাপি গচ্ছন্তী গচ্ছন্তী সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ছব্বণ্ণৰস্মিযো দিস্ৱা তথেৱ চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো তুম্হাকং উদ্দিস্স নিক্খন্তো আগতেত্থ মঞ্ঞে, কহং সো, অম্হাকম্পি নং দস্সেথা’’তি? ‘‘নিসীদথ তাৱ, ইধেৱ নং পস্সিস্সথা’’তি. তা সব্বাপি তুট্ঠচিত্তা ‘‘ইধেৱ কিৰ নিসিন্না সামিকে পস্সিস্সামা’’তি নিসীদিংসু. সত্থা তাসং অনুপুব্বিং কথং কথেসি, অনোজাদেৱী দেসনাৱসানে সপৰিৱাৰা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. মহাকপ্পিনত্থেৰো তাসং ৱড্ঢিতধম্মদেসনং সুণন্তো সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তস্মিং খণে সত্থা তাসং তে ভিক্খূ অৰহত্তপ্পত্তে দস্সেসি. তাসং কিৰ আগতক্খণেযেৱ অত্তনো সামিকে কাসাৱধৰে মুণ্ডকসীসে দিস্ৱা চিত্তং একগ্গং ন ভৱেয্য, তেন মগ্গফলানি পত্তুং ন সক্কুণেয্যুং. তস্মা অচলসদ্ধায পতিট্ঠিতকালে তাসং তে ভিক্খূ অৰহত্তপ্পত্তেযেৱ দস্সেসি.

তাপি তে দিস্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং তাৱ পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পব্বজ্জং যাচিংসু. এৱং কিৰ ৱুত্তে ‘‘সত্থা উপ্পলৱণ্ণায আগমনং চিন্তেসী’’তি একচ্চে ৱদন্তি. সত্থা পন তা উপাসিকাযো আহ – ‘‘সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বজেথা’’তি. তা অনুপুব্বেন জনপদচাৰিকং চৰমানা অন্তৰামগ্গে মহাজনেন অভিহটসক্কাৰসম্মানা পদসাৱ ৱীসযোজনসতিকং গন্ত্ৱা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু. সত্থাপি ভিক্খুসহস্সং আদায আকাসেনেৱ জেতৱনং অগমাসি. তত্ৰ সুদং আযস্মা মহাকপ্পিনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীসু ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি. ভিক্খূ ভগৱতো আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি, অত্তনো কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ কথেসি মঞ্ঞে’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, কপ্পিন, কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেসী’’তি. ‘‘ভগৱা মে, ভন্তে, তং আৰব্ভ উদানভাৱং ৱা অনুদানভাৱং ৱা জানাতী’’তি? সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, মম পুত্তো কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেতি, পুত্তস্স পন মে ধম্মপীতি নাম ধম্মৰতি নাম উপ্পজ্জতি, সো অমতমহানিব্বানং আৰব্ভ এৱ উদানং উদানেসী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৯. ‘‘ধম্মপীতি সুখং সেতি, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

অৰিযপ্পৱেদিতে ধম্মে, সদা ৰমতি পণ্ডিতো’’তি.

তত্থ ধম্মপীতীতি ধম্মপাযকো, ধম্মং পিৱন্তোতি অত্থো. ধম্মো চ নামেস ন সক্কা ভাজনেন যাগুআদীনি ৱিয পাতুং? নৱৱিধং পন লোকুত্তৰধম্মং নামকাযেন ফুসন্তো আৰম্মণতো সচ্ছিকৰোন্তো পৰিঞ্ঞাভিসমযাদীহি দুক্খাদীনি অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তো ধম্মং পিৱতি নাম. সুখং সেতীতি দেসনামত্তমেৱেতং, চতূহিপি ইৰিযাপথেহি সুখং ৱিহৰতীতি অত্থো. ৱিপ্পসন্নেনাতি অনাৱিলেন নিৰুপক্কিলেসেন. অৰিযপ্পৱেদিতেতি বুদ্ধাদীহি অৰিযেহি পৱেদিতে সতিপট্ঠানাদিভেদে বোধিপক্খিযধম্মে. সদা ৰমতীতি এৱৰূপো ধম্মপীতি ৱিপ্পসন্নেন চেতসা ৱিহৰন্তো পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো সদা ৰমতি অভিৰমতীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুন্তি.

মহাকপ্পিনত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.

৫. পণ্ডিতসামণেৰৱত্থু

উদকঞ্হি নযন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পণ্ডিতসামণেৰং আৰব্ভ কথেসি.

অতীতে কিৰ কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধো ৱীসতিখীণাসৱসহস্সপৰিৱাৰো বাৰাণসিং অগমাসি. মনুস্সা অত্তনো বলং সল্লক্খেত্ৱা অট্ঠপি দসপি একতো হুত্ৱা অগন্তুকদানাদীনি অদংসু. অথেকদিৱসং সত্থা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে এৱং অনুমোদনমকাসি –

‘‘উপাসকা ইধ একচ্চো ‘অত্তনো সন্তকমেৱ দাতুং ৱট্টতি, কিং পৰেন সমাদপিতেনা’তি অত্তনাৱ দানং দেতি, পৰং ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদং লভতি, নো পৰিৱাৰসম্পদং. একচ্চো পৰং সমাদপেতি, অত্তনা ন দেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পৰিৱাৰসম্পদং লভতি, নো ভোগসম্পদং একচ্চো অত্তনাপি ন দেতি, পৰম্পি ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে নেৱ ভোগসম্পদং লভতি, ন পৰিৱাৰসম্পদং, ৱিঘাসাদোৱ হুত্ৱা জীৱতি. একচ্চো অত্তনা চ দেতি, পৰঞ্চ সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদম্পি লভতি পৰিৱাৰসম্পদম্পী’’তি.

তং সুত্ৱা সমীপে ঠিতো একো পণ্ডিতপুৰিসো চিন্তেসি – ‘‘অহং দানি তথা কৰিস্সামি, যথা মে দ্ৱেপি সম্পত্তিযো ভৱিস্সন্তী’’তি. সো সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, স্ৱাতনায ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. ‘‘কিত্তকেহি তে ভিক্খূহি অত্থো’’তি? ‘‘কিত্তকো পন ৱো, ভন্তে, পৰিৱাৰো’’তি? ‘‘ৱীসতি ভিক্খুসহস্সানী’’তি. ‘‘ভন্তে, সব্বেহি সদ্ধিং স্ৱাতনায ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সত্থা অধিৱাসেসি. সো গামং পৱিসিত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, স্ৱাতনায মযা বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, তুম্হে যত্তকানং ভিক্খূনং দাতুং সক্খিস্সথ, তত্তকানং দানং দেথা’’তি আৰোচেত্ৱা ৱিচৰন্তো অত্তনো অত্তনো বলং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘মযং দসন্নং দস্সাম, মযং ৱীসতিযা, মযং সতস্স, মযং পঞ্চসতান’’ন্তি ৱুত্তে সব্বেসং ৱচনং আদিতো পট্ঠায পণ্ণে আৰোপেসি.

তেন চ সমযেন তস্মিং নগৰে অতিদুগ্গতভাৱেনেৱ ‘‘মহাদুগ্গতো’’তি পঞ্ঞাতো একো পুৰিসো অত্থি. সো তম্পি সম্মুখাগতং দিস্ৱা, সম্ম মহাদুগ্গত, মযা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, স্ৱে নগৰৱাসিনো দানং দস্সন্তি, ‘‘ত্ৱং কতি ভিক্খূ ভোজেস্সসী’’তি? ‘‘সামি, ময্হং কিং ভিক্খূহি, ভিক্খূহি নাম সধনানং অত্থো, ময্হং পন স্ৱে যাগুঅত্থায তণ্ডুলনাড়িমত্তম্পি নত্থি, অহং ভতিং কত্ৱা জীৱামি, কিং মে ভিক্খূহী’’তি? সমাদপকেন নাম ব্যত্তেন ভৱিতব্বং. তস্মা সো তেন ‘‘নত্থী’’তি ৱুত্তেপি তুণ্হীভূতো অহুত্ৱা এৱমাহ – ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, ইমস্মিং নগৰে সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা সুখুমৱত্থং নিৱাসেত্ৱা নানাভৰণপটিমণ্ডিতা সিৰিসযনে সযমানা বহূ জনা সম্পত্তিং অনুভৱন্তি, ত্ৱং পন দিৱসং ভতিং কত্ৱা কুচ্ছিপূৰণমত্তম্পি ন লভসি, এৱং সন্তেপি ‘অহং পুব্বে পুঞ্ঞং অকতত্তা কিঞ্চি ন লভামী’তি ন জানাসী’’তি? ‘‘জানামি, সামী’’তি. ‘‘অথ কস্মা ইদানি পুঞ্ঞং ন কৰোসি, ত্ৱং যুৱা বলসম্পন্নো, কিং তযা ভতিং কত্ৱাপি যথাবলং দানং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি? সো তস্মিং কথেন্তেযেৱ সংৱেগপ্পত্তো হুত্ৱা ‘‘ময্হম্পি একং ভিক্খুং পণ্ণে আৰোপেহি, কিঞ্চিদেৱ ভতিং কত্ৱা একস্স ভিক্খং দস্সামী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘কিং একেন ভিক্খুনা পণ্ণে আৰোপিতেনা’’তি ন আৰোপেসি? মহাদুগ্গতোপি গেহং গন্ত্ৱা ভৰিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, নগৰৱাসিনো স্ৱে সঙ্ঘভত্তং কৰিস্সন্তি, অহম্পি সমাদপকেন ‘একস্স ভিক্খং দেহী’তি ৱুত্তো, মযম্পি স্ৱে একস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি. অথস্স ভৰিযা ‘‘মযং দলিদ্দা, কস্মা তযা সম্পটিচ্ছিত’’ন্তি অৱত্ৱাৱ, ‘‘সামি, ভদ্দকং তে কতং, মযং পুব্বেপি কিঞ্চি অদত্ৱা ইদানি দুগ্গতা জাতা, মযং উভোপি ভতিং কত্ৱা একস্স ভিক্খং দস্সাম, সামী’’তি ৱত্ৱা উভোপি গেহা নিক্খমিত্ৱা ভতিট্ঠানং অগমংসু.

মহাসেট্ঠি তং দিস্ৱা ‘‘কিং, সম্ম মহাদুগ্গত, ভতিং কৰিস্সসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, অয্যা’’তি. ‘‘কিং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘যং তুম্হে কাৰেস্সথ, তং কৰিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি মযং স্ৱে দ্ৱে তীণি ভিক্খুসতানি ভোজেস্সাম, এহি, দাৰূনি ফালেহী’’তি ৱাসিফৰসুং নীহৰিত্ৱা দাপেসি. মহাদুগ্গতো দড়্হং কচ্ছং বন্ধিত্ৱা মহুস্সাহপ্পত্তো ৱাসিং পহায ফৰসুং গণ্হন্তো, ফৰসুং পহায ৱাসিং গণ্হন্তো দাৰূনি ফালেতি. অথ নং সেট্ঠি আহ – ‘‘সম্ম, ত্ৱং অজ্জ অতিৱিয উস্সাহপ্পত্তো কম্মং কৰোসি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘সামি, অহং স্ৱে একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’’তি. তং সুত্ৱা সেট্ঠি পসন্নমানসো চিন্তেসি – ‘‘অহো ইমিনা দুক্কৰং কতং, ‘অহং দুগ্গতো’তি তুণ্হীভাৱং অনাপজ্জিত্ৱা ‘ভতিং কত্ৱা একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’তি ৱদতী’’তি. সেট্ঠিভৰিযাপি তস্স ভৰিযং দিস্ৱা, ‘‘অম্ম, কিং কম্মং কৰিস্সসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘যং তুম্হে কাৰেস্সথ, তং কৰোমী’’তি ৱুত্তে উদুক্খলসালং পৱেসেত্ৱা সুপ্পমুসলাদীনি দাপেসি. সা নচ্চন্তী ৱিয তুট্ঠপহট্ঠা ৱীহিং কোট্টেতি চেৱ ওফুণাতি চ. অথ নং সেট্ঠিভৰিযা পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, ত্ৱং অতিৱিয তুট্ঠপহট্ঠা কম্মং কৰোসি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘অয্যে, ইমং ভতিং কত্ৱা মযম্পি একং ভিক্খুং ভোজেস্সামা’’তি. তং সুত্ৱা সেট্ঠিভৰিযাপি তস্সং ‘‘অহো ৱতাযং দুক্কৰকাৰিকা’’তি পসীদি. সেট্ঠি মহাদুগ্গতস্স দাৰূনং ফালিতকালে ‘‘অযং তে ভতী’’তি সালীনং চতস্সো নাড়িযো দাপেত্ৱা ‘‘অযং তে তুট্ঠিদাযো’’তি অপৰাপি চতস্সো নাড়িযো দাপেসি.

সো গেহং গন্ত্ৱা ভৰিযং আহ – ‘‘মযা ভতিং কত্ৱা সালি লদ্ধো, অযং নিৱাপো ভৱিস্সতি, তযা লদ্ধায ভতিযা দধিতেলকটুকভণ্ডানি গণ্হাহী’’তি. সেট্ঠিভৰিযাপি পুন তস্সা একং সপ্পিকৰোটিকঞ্চেৱ দধিভাজনঞ্চ কটুকভণ্ডঞ্চ সুদ্ধতণ্ডুড়িনাড়িঞ্চ দাপেসি. ইতি চ উভিন্নম্পি নৱ তণ্ডুলনাড়িযো অহেসুং. তে ‘‘দেয্যধম্মো নো লদ্ধো’’তি তুট্ঠহট্ঠা পাতোৱ উট্ঠহিংসু. ভৰিযা মহাদুগ্গতং আহ – ‘‘গচ্ছ, সামি, পণ্ণং পৰিযেসিত্ৱা আহৰা’’তি. সো অন্তৰাপণে পণ্ণং অদিস্ৱা নদীতীৰং গন্ত্ৱা ‘‘অজ্জ অয্যানং ভোজনং দাতুং লভিস্সামী’’তি পহট্ঠমানসো গাযন্তো পণ্ণং উচ্চিনতি. মহাজালং খিপিত্ৱা ঠিতো কেৱট্টো ‘‘মহাদুগ্গতস্স সদ্দেন ভৱিতব্ব’’ন্তি তং পক্কোসিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘অতিৱিয তুট্ঠচিত্তো গাযসি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘পণ্ণং উচ্চিনামি, সম্মা’’তি. ‘‘কিং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’’তি. ‘‘অহো সুখিতো, ভিক্খু, সো তৱ কিং পণ্ণং খাদিস্সতী’’তি? ‘‘কিং কৰোমি, সম্ম, অত্তনা লদ্ধপণ্ণেন ভোজেস্সামী’’তি? ‘‘তেন হি এহী’’তি. ‘‘কিং কৰোমি, সম্মা’’তি? ‘‘ইমে মচ্ছে গহেত্ৱা পাদগ্ঘনকানি অড্ঢগ্ঘনকানি কহাপণগ্ঘনকানি চ উদ্দানানি কৰোহী’’তি. সো তথা অকাসি. বদ্ধবদ্ধে মচ্ছে নগৰৱাসিনো নিমন্তিতনিমন্তিতানং ভিক্খূনং অত্থায হৰিংসু. তস্স মচ্ছুদ্দানানি কৰোন্তস্সেৱ ভিক্খাচাৰৱেলা পাপুণি. সো ৱেলং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘গমিস্সামহং, সম্ম, অযং ভিক্খূনং আগমনৱেলা’’তি আহ. ‘‘অত্থি পন কিঞ্চি মচ্ছুদ্দান’’ন্তি? ‘‘নত্থি, সম্ম, সব্বানি খীণানী’’তি. ‘‘তেন হি মযা অত্তনো অত্থায ৱালুকায নিখণিত্ৱা চত্তাৰো ৰোহিতমচ্ছা ঠপিতা, সচে ভিক্খুং ভোজেতুকামোসি, ইমে গহেত্ৱা গচ্ছা’’তি তে মচ্ছে তস্স অদাসি.

তং দিৱসং পন সত্থা পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো মহাদুগ্গতং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘মহাদুগ্গতো ‘একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’তি ভৰিযায সদ্ধিং হিয্যো ভতিং অকাসি, কতৰং নু খো ভিক্খুং লভিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘মনুস্সা পণ্ণে আৰোপিতসঞ্ঞায ভিক্খূ গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো গেহেসু নিসীদাপেস্সন্তি, মহাদুগ্গতো মং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং ভিক্খুং ন লভিস্সতী’’তি উপধাৰেসি. বুদ্ধা কিৰ দুগ্গতেসু অনুকম্পং কৰোন্তি. তস্মা সত্থা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ‘‘মহাদুগ্গতং সঙ্গণ্হিস্সামী’’তি গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা নিসীদি. মহাদুগ্গতেপি মচ্ছে গহেত্ৱা গেহং পৱিসন্তে সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘হিয্যো, মহাদুগ্গতো ‘একস্স ভিক্খুনো ভিক্খং দস্সামী’তি অত্তনো ভৰিযায সদ্ধিং ভতিং অকাসি, কতৰং নু খো ভিক্খুং লভিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘নত্থেতস্স অঞ্ঞো ভিক্খু, সত্থা পন মহাদুগ্গতস্স সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি গন্ধকুটিযং নিসিন্নো. মহাদুগ্গতো অত্তনো উপকপ্পনকং যাগুভত্তং পণ্ণসূপেয্যম্পি তথাগতস্স দদেয্য, ‘‘যংনূনাহং মহাদুগ্গতস্স গেহং গন্ত্ৱা ভত্তকাৰককম্মং কৰেয্য’’ন্তি অঞ্ঞাতকৱেসেন তস্স গেহসমীপং গন্ত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো কস্সচি কিঞ্চি ভতিযা কাতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. মহাদুগ্গতো তং দিস্ৱা আহ – ‘‘সম্ম, কিং কম্মং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘অহং, সামি, সব্বসিপ্পিকো, ময্হং অজাননসিপ্পং নাম নত্থি, যাগুভত্তাদীনিপি সম্পাদেতুং জানামী’’তি. ‘‘সম্ম, মযং তৱ কম্মেন অত্থিকা, তুয্হং পন কিঞ্চি দাতব্বং ভতিং ন পস্সামা’’তি. ‘‘কিং পন তে কত্তব্ব’’ন্তি? ‘‘একস্স ভিক্খুস্স ভিক্খং দাতুকামোম্হি, তস্স যাগুভত্তসংৱিধানং ইচ্ছামী’’তি. ‘‘সচে ভিক্খুস্স ভিক্খং দস্সসি, ন মে ভতিযা অত্থো, কিং মম পুঞ্ঞং ন ৱট্টতী’’তি? ‘‘এৱং সন্তে সাধু, সম্ম, পৱিসা’’তি. সো তস্স গেহং পৱিসিত্ৱা তেলতণ্ডুলাদীনি আহৰাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, অত্তনো পত্তভিক্খুং আনেহী’’তি তং উয্যোজেসি. দানৱেয্যাৱটিকোপি পণ্ণে আৰোপিতনিযামেনেৱ তেসং তেসং গেহানি ভিক্খূ পহিণি.

মহাদুগ্গতো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ময্হং পত্তভিক্খুং দেহী’’তি আহ. সো তস্মিং খণে সতিং লভিত্ৱা ‘‘অহং তৱ ভিক্খুং পমুট্ঠো’’তি আহ. মহাদুগ্গতো তিখিণায সত্তিযা কুচ্ছিযং পহটো ৱিয, ‘‘সামি, কস্মা মং নাসেসি, অহং তযা হিয্যো সমাদপিতো ভৰিযায সদ্ধিং দিৱসং ভতিং কত্ৱা অজ্জ পাতোৱ পণ্ণত্থায নদীতীৰে আহিণ্ডিত্ৱা আগতো, দেহি মে একং ভিক্খু’’ন্তি বাহা পগ্গয্হ পৰিদেৱি. মনুস্সা সন্নিপতিত্ৱা ‘‘কিমেতং, মহাদুগ্গতা’’তি পুচ্ছিংসু. সো তমত্থং আৰোচেসি. তে ৱেয্যাৱটিকং পুচ্ছিংসু – ‘‘সচ্চং কিৰ, সম্ম, তযা এস ‘ভতিং কত্ৱা একস্স ভিক্খুস্স ভিক্খং দেহী’তি সমাদপিতো’’তি? ‘‘আম, অয্যা’’তি. ‘‘ভাৰিযং তে কম্মং কতং, যো ত্ৱং এত্তকে ভিক্খূ সংৱিদহন্তো এতস্স একং ভিক্খুং নাদাসী’’তি. সো তেসং ৱচনেন মঙ্কুভূতো তং আহ – ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, মা মং নাসযি, অহং তৱ কাৰণা মহাৱিহেসং পত্তো, মনুস্সা পণ্ণে আৰোপিতনিযামেন অত্তনো অত্তনো পত্তভিক্খূ নযিংসু, অত্তনো গেহে নিসিন্নভিক্খুং নীহৰিত্ৱা দেন্তো নাম নত্থি, সত্থা পন মুখং ধোৱিত্ৱা গন্ধকুটিযমেৱ নিসিন্নো, ৰাজযুৱৰাজসেনাপতিআদযো সত্থু গন্ধকুটিতো নিক্খমনং ওলোকেন্তা নিসিন্না সত্থু পত্তং গহেত্ৱা ‘গমিস্সামা’তি. বুদ্ধা নাম দুগ্গতে অনুকম্পং কৰোন্তি, ত্ৱং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘দুগ্গতোম্হি, ভন্তে, মম সঙ্গহং কৰোথা’তি সত্থাৰং ৱন্দ, সচে তে পুঞ্ঞং অত্থি, অদ্ধা লচ্ছসী’’তি.

সো ৱিহাৰং অগমাসি. অথ নং অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ৱিহাৰে ৱিঘাসাদভাৱেন দিট্ঠত্তা ৰাজযুৱৰাজাদযো, ‘‘মহাদুগ্গত, ন তাৱ ভত্তকালো, কস্মা ত্ৱং আগচ্ছসী’’তি আহংসু. সো ‘‘জানামি, সামি, ‘ন তাৱ ভত্তকালো’তি. সত্থাৰং পন ৱন্দিতুং আগচ্ছামী’’তি ৱদন্তো গন্ত্ৱা গন্ধকুটিযা উম্মাৰে সীসং ঠপেত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং নগৰে মযা দুগ্গততৰো নত্থি, অৱস্সযো মে হোথ, কৰোথ মে সঙ্গহ’’ন্তি আহ. সত্থা গন্ধকুটিদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা পত্তং নীহৰিত্ৱা তস্স হত্থে ঠপেসি. সো চক্কৱত্তিসিৰিং পত্তো ৱিয অহোসি, ৰাজযুৱৰাজাদযো অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মুখানি ওলোকযিংসু. সত্থাৰা দিন্নপত্তঞ্হি কোচি ইস্সৰিযৱসেন গহেতুং সমত্থো নাম নত্থি. এৱং পন ৱদিংসু, ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, সত্থু পত্তং অম্হাকং দেহি এত্তকং নাম তে ধনং দস্সাম, ত্ৱং দুগ্গতো ধনং গণ্হাহি, কিং তে পত্তেনা’’তি? মহাদুগ্গতো ‘‘ন কস্সচি দস্সামি, ন মে ধনেন অত্থো, সত্থাৰংযেৱ ভোজেস্সামী’’তি আহ. অৱসেসা তং যাচিত্ৱা পত্তং অলভিত্ৱা নিৱত্তিংসু. ৰাজা পন ‘‘মহাদুগ্গতো ধনেন পলোভিযমানোপি সত্থু পত্তং ন দেতি, সত্থাৰা চ সযং দিন্নপত্তং কোচি গহেতুং ন সক্কোতি, ইমস্স দেয্যধম্মো নাম কিত্তকো ভৱিস্সতি, ইমিনা দেয্যধম্মস্স দিন্নকালে সত্থাৰং আদায গেহং নেত্ৱা ময্হং সম্পাদিতং আহাৰং দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিংযেৱ অগমাসি. সক্কোপি দেৱৰাজা যাগুখজ্জকভত্তসূপেয্যপণ্ণাদীনি সম্পাদেত্ৱা সত্থু নিসীদনাৰহং আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদি.

মহাদুগ্গতো সত্থাৰং নেত্ৱা ‘‘পৱিসথ, ভন্তে’’তি আহ. ৱসনগেহঞ্চস্স নীচং হোতি, অনোনতেন পৱিসিতুং ন সক্কা. বুদ্ধা চ নাম গেহং পৱিসন্তা ন ওনমিত্ৱা পৱিসন্তি. গেহঞ্হি পৱিসনকালে মহাপথৱী ৱা হেট্ঠা ওগচ্ছতি, গেহং ৱা উদ্ধং গচ্ছতি. ইদং তেসং সুদিন্নদানস্স ফলং. পুন নিক্খমিত্ৱা গতকালে সব্বং পাকতিকমেৱ হোতি. তস্মা সত্থা ঠিতকোৱ গেহং পৱিসিত্ৱা সক্কেন পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সত্থৰি নিসিন্নে ৰাজা আহ – ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, তযা অম্হাকং যাচন্তানম্পি সত্থু পত্তো ন দিন্নো, পস্সাম তাৱ, কীদিসো তে সত্থু সক্কাৰো কতো’’তি? অথস্স সক্কো যাগুখজ্জকাদীনি ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেসি. তেসং ৱাসগন্ধো সকলনগৰং ছাদেত্ৱা অট্ঠাসি. ৰাজা যাগুআদীনি ওলোকেত্ৱা ভগৱন্তং আহ – ‘‘ভন্তে, ‘অহং মহাদুগ্গতস্স দেয্যধম্মো কিত্তকো ভৱিস্সতি, ইমিনা দেয্যধম্মে দিন্নে সত্থাৰং গেহং নেত্ৱা অত্তনো সম্পাদিতং আহাৰং দস্সামী’তি চিন্তেত্ৱা আগতো, মযা এৱৰূপো আহাৰো ন দিট্ঠপুব্বো, মযি ইধ ঠিতে মহাদুগ্গতো কিলমেয্য, গচ্ছামহ’’ন্তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. সক্কোপি সত্থাৰং যাগুআদীনি দত্ৱা সক্কচ্চং পৰিৱিসি. সত্থাপি কতভত্তকিচ্চো অনুমোদনং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.

সক্কো মহাদুগ্গতস্স সঞ্ঞং অদাসি. সো পত্তং গহেত্ৱা সত্থাৰং অনুগচ্ছি. সক্কো নিৱত্তিত্ৱা মহাদুগ্গতস্স গেহদ্ৱাৰে ঠিতো আকাসং ওলোকেসি. তাৱদেৱ আকাসতো সত্তৰতনৱস্সং ৱস্সিত্ৱা তস্স গেহে সব্বভাজনানি পূৰেত্ৱা সকলং গেহং পূৰেসি. তস্স গেহে ওকাসো নাহোসি. তস্স ভৰিযা দাৰকে হত্থেসু গহেত্ৱা নীহৰিত্ৱা বহি অট্ঠাসি. সো সত্থাৰং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তো দাৰকে বহি দিস্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘সামি, সকলং নো গেহং সত্তহি ৰতনেহি পুণ্ণং, পৱিসিতুং ওকাসো নত্থী’’তি. সো ‘‘অজ্জেৱ মে দানেন ৱিপাকো দিন্নো’’তি চিন্তেত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘কস্মা আগতোসী’’তি ৱুত্তে আহ –‘‘দেৱ, গেহং মে সত্তহি ৰতনেহি পুণ্ণং, তং ধনং গণ্হথা’’তি. ৰাজা ‘‘অহো বুদ্ধানং দিন্নদানং, অজ্জেৱ মত্থকং পত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা তং আহ – ‘‘কিং তে লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘ধনহৰণত্থায সকটসহস্সং, দেৱা’’তি. ৰাজা সকটসহস্সং পেসেত্ৱা ধনং আহৰাপেত্ৱা ৰাজঙ্গণে ওকিৰাপেসি. তালপ্পমাণো ৰাসি অহোসি. ৰাজা নগৰে সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘ইমস্মিং নগৰে অত্থি কস্সচি এত্তকং ধন’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘এৱং মহাধনস্স কিং কাতুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘সেট্ঠিট্ঠানং দাতুং ৱট্টতি, দেৱা’’তি. ৰাজা তস্স মহাসক্কাৰং কত্ৱা সেট্ঠিট্ঠানং দাপেসি.

অথস্স পুব্বে একস্স সেট্ঠিনো গেহট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা ‘‘এত্থ জাতে গচ্ছে হৰাপেত্ৱা গেহং উট্ঠাপেত্ৱা ৱসাহী’’তি আহ. তস্স তং ঠানং সোধেত্ৱা সমং কত্ৱা ভূমিযা খঞ্ঞমানায অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ নিধিকুম্ভিযো উট্ঠহিংসু. তেন ৰঞ্ঞো আৰোচিতে ‘‘তৱ পুঞ্ঞেন নিব্বত্তা, ত্ৱমেৱ গণ্হাহী’’তি আহ. সো গেহং কাৰেত্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদাসি. ততো পৰম্পি যাৱতাযুকং তিট্ঠন্তো পুঞ্ঞানি কৰিত্ৱা আযুপৰিযোসানে দেৱলোকে নিব্বত্তো.

একং বুদ্ধন্তৰং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ততো চুতো সাৱত্থিযং সাৰিপুত্তত্থেৰস্সূপট্ঠাককুলে সেট্ঠিধীতু কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. অথস্সা মাতাপিতৰো গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা গব্ভপৰিহাৰং অদংসু. তস্সা অপৰেন সমযেন এৱৰূপো দোহড়ো উপ্পজ্জি – ‘‘অহো ৱতাহং ধম্মদেসনাপতিং আদিং কত্ৱা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ৰোহিতমচ্ছৰসেন দানং দত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি নিৱাসেত্ৱা আসনপৰিযন্তে নিসিন্না তেসং ভিক্খূনং উচ্ছিট্ঠভত্তং পৰিভুঞ্জেয্য’’ন্তি. সা মাতাপিতূনং আৰোচেত্ৱা তথা অকাসি, দোহড়ো পটিপস্সম্ভি. অথস্সা ততো অপৰেসুপি সত্তসু মঙ্গলেসু ৰোহিতমচ্ছৰসেনেৱ ধম্মসেনাপতিত্থেৰপ্পমুখানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি ভোজেসুং. সব্বং তিস্সকুমাৰস্স ৱত্থুম্হি ৱুত্তনিযামেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযমস্স পন মহাদুগ্গতকালে দিন্নস্স ৰোহিতমচ্ছৰসদানস্সেৱ নিস্সন্দো. নামগ্গহণদিৱসে পনস্স, ‘‘ভন্তে, দাসস্স ৱো সিক্খাপদানি দেথা’’তি মাতৰা ৱুত্তে থেৰো আহ – ‘‘কোনামো অযং দাৰকো’’তি? ‘‘ভন্তে, ইমস্স দাৰকস্স কুচ্ছিযং পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায ইমস্মিং গেহে জড়া এড়মূগাপি পণ্ডিতা জাতা, তস্মা মে পুত্তস্স পণ্ডিতোত্ৱেৱ নামং ভৱিস্সতী’’তি. থেৰো সিক্খাপদানি অদাসি. জাতদিৱসতো পট্ঠায পনস্স ‘‘নাহং মম পুত্তস্স অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি মাতু চিত্তং উপ্পজ্জি. সো সত্তৱস্সিককালে মাতৰং আহ – ‘‘অম্ম, থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, তাত, ‘অহং তৱ অজ্ঝাসযং ন ভিন্দিস্সামিচ্চেৱ মনং উপ্পাদেসি’’’ন্তি ৱত্ৱা থেৰং নিমন্তেত্ৱা ভোজেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, দাসো ৱো পব্বজিতুকামো, অহং ইমং সাযন্হসমযে ৱিহাৰং আনেস্সামী’’তি থেৰং উয্যোজেত্ৱা ঞাতকে সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘মম পুত্তস্স গিহিকালে কত্তব্বসক্কাৰং অজ্জেৱ কৰিস্সামা’’তি মহন্তং সক্কাৰং কাৰেত্ৱা তং আদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘‘ইমং, ভন্তে, পব্বাজেথা’’তি থেৰস্স অদাসি.

থেৰো পব্বজ্জায দুক্কৰভাৱং আচিক্খিত্ৱা ‘‘কৰিস্সামহং, ভন্তে, তুম্হাকং ওৱাদ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি এহী’’তি কেসে তেমেত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা পব্বাজেসি. মাতাপিতৰোপিস্স সত্তাহং ৱিহাৰেযেৱ ৱসন্তা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰোহিতমচ্ছৰসেনেৱ দানং দত্ৱা সত্তমে দিৱসে সাযং গেহং অগমংসু. থেৰো অট্ঠমে দিৱসে অন্তোগামং গচ্ছন্তো তং আদায গচ্ছতি, ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং নাগমাসি. কিং কাৰণা? ন তাৱস্স পত্তচীৱৰগ্গহণানি ৱা ইৰিযাপথো ৱা পাসাদিকো হোতি, অপিচ ৱিহাৰে থেৰস্স কত্তব্বৱত্তং অত্থি. থেৰো হি ভিক্খুসঙ্ঘে অন্তোগামং পৱিট্ঠে সকলৱিহাৰং ৱিচৰন্তো অসম্মজ্জনট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা তুচ্ছভাজনেসু পানীযপৰিভোজনীযানি উপট্ঠপেত্ৱা দুন্নিক্খিত্তানি মঞ্চপীঠাদীনি পটিসামেত্ৱা পচ্ছা গামং পৱিসতি. অপিচ ‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা তুচ্ছৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ‘পস্সথ সমণস্স গোতমস্স সাৱকানং নিসিন্নট্ঠানানী’তি ৱত্তুং মা লভিংসূ’’তি সকলৱিহাৰং পটিজগ্গিত্ৱা পচ্ছা গামং পৱিসতি. তস্মা তং দিৱসম্পি সামণেৰেন পত্তচীৱৰং গাহাপেত্ৱা দিৱাতৰং পিণ্ডায পাৱিসি.

সামণেৰো উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে মাতিকং দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইদং কিং নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘মাতিকা নাম, সামণেৰা’’তি. ‘‘ইমায কিং কৰোন্তী’’তি? ‘‘ইতো চিতো চ উদকং আহৰিত্ৱা অত্তনো সস্সকম্মং সম্পাদেন্তী’’তি. ‘‘কিং পন, ভন্তে, উদকস্স চিত্তং অত্থী’’তি? ‘‘নত্থাৱুসো’’তি. ‘‘এৱৰূপং অচিত্তকং অত্তনো ইচ্ছিতট্ঠানং হৰন্তি, ভন্তে’’তি? ‘‘আমাৱুসো’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে এৱৰূপম্পি অচিত্তকং অত্তনো ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং হৰিত্ৱা কম্মং কৰোন্তি, কস্মা সচিত্তকাপি চিত্তং অত্তনো ৱসে ৱত্তেত্ৱা সমণধম্মং কাতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. অথেসো পুৰতো গচ্ছন্তো উসুকাৰে সৰদণ্ডকং অগ্গিম্হি তাপেত্ৱা অক্খিকোটিযা ওলোকেত্ৱা উজুকং কৰোন্তে দিস্ৱা, ‘‘ইমে, ভন্তে, কে নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘উসুকাৰা নামাৱুসো’’তি. ‘‘কিং পনেতে কৰোন্তী’’তি? ‘‘অগ্গিম্হি তাপেত্ৱা সৰদণ্ডকং উজুং কৰোন্তী’’তি. ‘‘সচিত্তকো, ভন্তে, এসো’’তি? ‘‘অচিত্তকো, আৱুসো’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে অচিত্তকং গহেত্ৱা অগ্গিম্হি তাপেত্ৱা উজুং কৰোন্তি, কস্মা সচিত্তকাপি অত্তনো চিত্তং ৱসে ৱত্তেত্ৱা সমণধম্মং কাতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. অথেসো পুৰতো গচ্ছন্তো দাৰূনি অৰনেমিনাভিআদীনি তচ্ছন্তে দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমে কে নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘তচ্ছকা নামাৱুসো’’তি. ‘‘কিং পনেতে কৰোন্তী’’তি? ‘‘দাৰূনি গহেত্ৱা যানকাদীনং চক্কাদীনি কৰোন্তি, আৱুসো’’তি. ‘‘এতানি পন সচিত্তকানি, ভন্তে’’তি? ‘‘অচিত্তকানি, আৱুসো’’তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সচে অচিত্তকানি কট্ঠকলিঙ্গৰানি গহেত্ৱা চক্কাদীনি কৰোন্তি, কস্মা সচিত্তকা অত্তনো চিত্তং ৱসে ৱত্তেত্ৱা সমণধম্মং কাতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. সো ইমানি কাৰণানি দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, সচে তুম্হাকং পত্তচীৱৰে তুম্হে গণ্হেয্যাথ, অহং নিৱত্তেয্য’’ন্তি. থেৰো ‘‘অযং অধুনা পব্বজিতো দহৰসামণেৰো মং অনুবন্ধমানো এৱং ৱদেতী’’তি চিত্তং অনুপ্পাদেত্ৱাৱ ‘‘আহৰ, সামণেৰা’’তি ৱত্ৱা অত্তনো পত্তচীৱৰং অগ্গহেসি.

সামণেৰোপি উপজ্ঝাযং ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তন্তো, ‘‘ভন্তে, ময্হং আহাৰং আহৰন্তো ৰোহিতমচ্ছৰসেনেৱ আহৰেয্যাথা’’তি আহ. ‘‘কথং লভিস্সামাৱুসো’’তি? ‘‘ভন্তে, অত্তনো পুঞ্ঞেন অলভন্তা মম পুঞ্ঞেন লভিস্সথা’’তি আহ. থেৰো ‘‘দহৰসামণেৰস্স বহি নিসিন্নকস্স পৰিপন্থোপি ভৱেয্যা’’তি কুঞ্জিকং দত্ৱা ‘‘ময্হং ৱসনগব্ভস্স দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তো পৱিসিত্ৱা নিসীদেয্যাসী’’তি আহ. সো তথা কত্ৱা অত্তনো কৰজকাযে ঞাণং ওতাৰেত্ৱা অত্তভাৱং সম্মসন্তো নিসীদি. অথস্স গুণতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘পণ্ডিতসামণেৰো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, মযাপি তত্থ গন্তুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা চত্তাৰো মহাৰাজে আমন্তেত্ৱা ‘‘ৱিহাৰস্স উপৱনে ৱসন্তে সকুণে পলাপেত্ৱা সমন্ততো আৰক্খং গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা চন্দদেৱপুত্তং ‘‘চন্দমণ্ডলং আকড্ঢিত্ৱা গণ্হাহী’’তি, সূৰিযদেৱপুত্তং ‘‘সূৰিযমণ্ডলং আকড্ঢিত্ৱা গণ্হাহী’’তি ৱত্ৱা সযং গন্ত্ৱা আৱিঞ্ছনৰজ্জুট্ঠানে আৰক্খং গহেত্ৱা অট্ঠাসি, ৱিহাৰে পুৰাণপণ্ণস্স পতন্তস্সপি সদ্দো নাহোসি, সামণেৰস্স চিত্তং একগ্গং অহোসি. সো অন্তৰাভত্তেযেৱ অত্তভাৱং সম্মসিত্ৱা তীণি ফলানি পাপুণি.

থেৰোপি ‘‘সামণেৰো ৱিহাৰে নিসিন্নো, তস্স উপকপ্পনকং ভোজনং অসুককুলে নাম সক্কা লদ্ধু’’ন্তি একং পেমগাৰৱযুত্তং উপট্ঠাককুলং অগমাসি. তত্থ চ মনুস্সা তং দিৱসং ৰোহিতমচ্ছে লভিত্ৱা থেৰস্সেৱ আগমনং ওলোকেন্তো নিসীদিংসু. তে থেৰং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, ভদ্দকং ৱো কতং ইধাগচ্ছন্তেহী’’তি অন্তোগেহে পৱেসেত্ৱা যাগুখজ্জকাদীনি দত্ৱা ৰোহিতমচ্ছৰসেনস্স পিণ্ডপাতং অদংসু. থেৰো হৰণাকাৰং দস্সেসি. মনুস্সা ‘‘পৰিভুঞ্জথ, ভন্তে, হৰণকভত্তম্পি লভিস্সথা’’তি ৱত্ৱা থেৰস্স ভত্তকিচ্চাৱসানে পত্তং ৰোহিতমচ্ছৰসভোজনস্স পূৰেত্ৱা অদংসু. থেৰো ‘‘সামণেৰো মে ছাতো’’তি সীঘং অগমাসি. সত্থাপি তং দিৱসং কালস্সেৱ ভুঞ্জিত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা এৱং আৱজ্জেসি – ‘‘পণ্ডিতসামণেৰো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, নিপ্ফজ্জিস্সতি নু খো অস্স পব্বজিতকিচ্চ’’ন্তি উপধাৰেন্তো তিণ্ণং ফলানং পত্তভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অৰহত্তস্স উপনিস্সযো অত্থি, নত্থী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘অত্থী’’তি দিস্ৱা ‘‘পুৰেভত্তমেৱ অৰহত্তং পত্তুং সক্খিস্সতি, ন সক্খিস্সতী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘সক্খিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সাৰিপুত্তো সামণেৰস্স ভত্তং আদায সীঘং আগচ্ছতি, অন্তৰাযম্পিস্স কৰেয্য দ্ৱাৰকোট্ঠকে আৰক্খং গহেত্ৱা নিসীদিস্সামি, অথ নং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, তস্মিং পঞ্হে ৱিস্সজ্জিযমানে সামণেৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি. ততো গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা সম্পত্তং থেৰং চত্তাৰো পঞ্হে পুচ্ছি, পুট্ঠং পুট্ঠং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি.

তত্ৰিদং পুচ্ছাৱিস্সজ্জনং – সত্থা কিৰ নং আহ – ‘‘সাৰিপুত্ত, কিং তে লদ্ধ’’ন্তি? ‘‘আহাৰো, ভন্তে’’তি. ‘‘আহাৰো নাম কিং আহৰতি, সাৰিপুত্তা’’তি? ‘‘ৱেদনং, ভন্তে’’তি. ‘‘ৱেদনং কিং আহৰতি, সাৰিপুত্তা’’তি? ‘‘ৰূপং, ভন্তে’’তি. ‘‘ৰূপং পন কিং আহৰতি, সাৰিপুত্তা’’তি? ‘‘ফস্সং, ভন্তে’’তি. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – ‘‘জিঘচ্ছিতেন হি পৰিভুত্তো আহাৰো তস্স খুদ্দং পৰিহৰিত্ৱা সুখং ৱেদনং আহৰতি. আহাৰপৰিভোগেন সুখিতস্স সুখায ৱেদনায উপ্পজ্জমানায সৰীৰে ৱণ্ণসম্পত্তি হোতি. এৱং ৱেদনা ৰূপং আহৰতি. সুখিতো পন আহাৰজৰূপৱসেন উপ্পন্নসুখসোমনস্সো ‘ইদানি মে অস্সাদো জাতো’তি নিপ্পজ্জন্তো ৱা নিসীদন্তো ৱা সুখসম্ফস্সং পটিলভতী’’তি.

এৱং ইমেসু চতূসু পঞ্হেসু ৱিস্সজ্জিকেসু সামণেৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্তো. সত্থাপি থেৰং আহ – ‘‘গচ্ছ, সাৰিপুত্ত, তৱ সামণেৰস্স ভত্তং দেহী’’তি. থেৰো গন্ত্ৱা দ্ৱাৰং আকোটেসি. সামণেৰো নিক্খমিত্ৱা থেৰস্স হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা একমন্তং ঠপেত্ৱা তালৱণ্টেন থেৰং বীজি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘সামণেৰ, ভত্তকিচ্চং কৰোহী’’তি. ‘‘তুম্হে পন, ভন্তে’’তি. ‘‘কতং মযা ভত্তকিচ্চং, ত্ৱং কৰোহী’’তি. সত্তৱস্সিকদাৰকো পব্বজিত্ৱা অট্ঠমে দিৱসে তং খণং ৱিকসিতপদুমুপ্পলসদিসো অৰহত্তং পত্তো, পচ্চৱেক্খিতট্ঠানং পন পচ্চৱেক্খন্তো নিসীদিত্ৱা ভত্তকিচ্চমকাসি. তেন পত্তং ধোৱিত্ৱা পটিসামিতকালে চন্দদেৱপুত্তো চন্দমণ্ডলং ৱিস্সজ্জেসি, সূৰিযদেৱপুত্তো সূৰিযমণ্ডলং. চত্তাৰো মহাৰাজানো চতুদ্দিসং আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসুং, সক্কো দেৱৰাজা আৱিঞ্ছনকে আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসি. সূৰিযো মজ্ঝট্ঠানতো গলিত্ৱা গতো.

ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু, ‘‘ছাযা অধিকপ্পমাণা জাতা, সূৰিযো মজ্ঝট্ঠানতো গলিত্ৱা গতো, সামণেৰেন চ ইদানেৱ ভুত্তং, কিং নু খো এত’’ন্তি. সত্থা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা আগন্ত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ভিক্খৱে, কিং কথেথা’’তি? ‘‘ইদং নাম, ভন্তে’’তি? ‘‘আম, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞৱতো সমণধম্মং কৰণকালে চন্দদেৱপুত্তো চন্দমণ্ডলং, সূৰিযদেৱপুত্তো সূৰিযমণ্ডলং আকড্ঢিত্ৱা গণ্হি, চত্তাৰো মহাৰাজানো ৱিহাৰোপৱনে চতুদ্দিসং আৰক্খং গণ্হিংসু, সক্কো দেৱৰাজা আৱিঞ্ছনকে আৰক্খং গণ্হি, অহম্পি ‘বুদ্ধোম্হী’তি অপ্পোস্সুক্কো নিসীদিতুং নালত্থং, গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে মম পুত্তস্স আৰক্খং অগ্গহেসিং, নেত্তিকে চ মাতিকায উদকং হৰন্তে, উসুকাৰে চ উসুং উজুং কৰোন্তে, তচ্ছকে চ দাৰূনি তচ্ছন্তে দিস্ৱা এত্তকং আৰম্মণং গহেত্ৱা পণ্ডিতা অত্তানং দমেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৮০. ‘‘উদকঞ্হি নযন্তি নেত্তিকা, উসুকাৰা নমযন্তি তেজনং;

দাৰুং নমযন্তি তচ্ছকা, অত্তানং দমযন্তি পণ্ডিতা’’তি.

তত্থ উদকন্তি পথৱিযা থলট্ঠানং খণিত্ৱা আৱাটট্ঠানং পূৰেত্ৱা মাতিকং ৱা কত্ৱা ৰুক্খদোণিং ৱা ঠপেত্ৱা অত্তনা ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং উদকং. নেন্তীতি নেত্তিকা. তেজনন্তি কণ্ডং. ইদং ৱুত্তং হোতি – নেত্তিকা অত্তনো ৰুচিযা উদকং নযন্তি, উসুকাৰাপি তাপেত্ৱা তেজনং নমযন্তি উসুং উজুং কৰোন্তি. তচ্ছকাপি নেমিআদীনং অত্থায তচ্ছন্তা দাৰুং নমযন্তি অত্তনো ৰুচিযা উজুং ৱা ৱঙ্কং ৱা কৰোন্তি. এৱং এত্তকং আৰম্মণং কত্ৱা পণ্ডিতা সোতাপত্তিমগ্গাদীনি উপ্পাদেন্তা অত্তানং দমযন্তি, অৰহত্তপ্পত্তা পন একন্তদন্তা নাম হোন্তীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

পণ্ডিতসামণেৰৱত্থু পঞ্চমং.

৬. লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰৱত্থু

সেলো যথাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

পুথুজ্জনা কিৰ সামণেৰাদযো থেৰং দিস্ৱা সীসেপি কণ্ণেসুপি নাসাযপি গহেত্ৱা ‘‘কিং, চূড়পিত, সাসনস্মিং ন উক্কণ্ঠসি, অভিৰমসী’’তি ৱদন্তি. থেৰো তেসু নেৱ কুজ্ঝতি, ন দুস্সতি. ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘পস্সথাৱুসো, লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰং দিস্ৱা সামণেৰাদযো এৱঞ্চেৱঞ্চ ৱিহেঠেন্তি, সো তেসু নেৱ কুজ্ঝতি, ন দুস্সতী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কিং কথেথ, ভিক্খৱে’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমং নাম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘আম, ভিক্খৱে, খীণাসৱা নাম নেৱ কুজ্ঝন্তি, ন দুস্সন্তি. ঘনসেলসদিসা হেতে অচলা অকম্পিযা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৮১. ‘‘সেলো যথা একঘনো, ৱাতেন ন সমীৰতি;

এৱং নিন্দাপসংসাসু, ন সমিঞ্জন্তি পণ্ডিতা’’তি.

তত্থ নিন্দাপসংসাসূতি কিঞ্চাপি ইধ দ্ৱে লোকধম্মা ৱুত্তা, অত্থো পন অট্ঠন্নম্পি ৱসেন ৱেদিতব্বো. যথা হি একঘনো অসুসিৰো সেলো পুৰত্থিমাদিভেদেন ৱাতেন ন সমীৰতি ন ইঞ্জতি ন চলতি, এৱং অট্ঠসুপি লোকধম্মেসু অজ্ঝোত্থৰন্তেসু পণ্ডিতা ন সমিঞ্জন্তি, পটিঘৱসেন ৱা অনুনযৱসেন ৱা ন চলন্তি ন কম্পন্তি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

লকুণ্ডকভদ্দিযত্থেৰৱত্থু ছট্ঠং.

৭. কাণমাতুৱত্থু

যথাপি ৰহদোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো কাণমাতৰং আৰব্ভ কথেসি. ৱত্থু ৱিনযে (পাচি. ২৩০) আগতমেৱ.

তদা পন কাণমাতৰা অতুচ্ছহত্থং ধীতৰং পতিকুলং পেসেতুং পক্কেসু পূৱেসু চতুক্খত্তুং চতুন্নং ভিক্খূনং দিন্নকালে সত্থাৰা তস্মিং ৱত্থুস্মিং সিক্খাপদে পঞ্ঞত্তে কাণায সামিকেন অঞ্ঞায পজাপতিযা আনীতায কাণা তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘ইমেহি মে ঘৰাৱাসো নাসিতো’’তি দিট্ঠদিট্ঠে ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি. ভিক্খূ তং ৱীথিং পটিপজ্জিতুং ন ৱিসহিংসু. সত্থা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা তত্থ অগমাসি. কাণমাতা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং অদাসি. সত্থা কতপাতৰাসো ‘‘কহং কাণা’’তি পুচ্ছি. ‘‘এসা, ভন্তে, তুম্হে দিস্ৱা মঙ্কুভূতা ৰোদন্তী ঠিতা’’তি. ‘‘কিং কাৰণা’’তি? ‘‘এসা, ভন্তে, ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি, তস্মা তুম্হে দিস্ৱা মঙ্কুভূতা ৰোদমানা ঠিতা’’তি. অথ নং সত্থা পক্কোসাপেত্ৱা – ‘‘কাণে, কস্মা মং দিস্ৱা মঙ্কুভূতা নিলীযিত্ৱা ৰোদসী’’তি. অথস্সা মাতা তায কতকিৰিযং আৰোচেসি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘কিং পন কাণমাতে মম সাৱকা তযা দিন্নকং গণ্হিংসু, অদিন্নক’’ন্তি? ‘‘দিন্নকং, ভন্তে’’তি. ‘‘সচে মম সাৱকা পিণ্ডায চৰন্তা তৱ গেহদ্ৱাৰং পত্তা তযা দিন্নকং গণ্হিংসু, কো তেসং দোসো’’তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে, অয্যানং দোসো’’. ‘‘এতিস্সাযেৱ দোসো’’তি. সত্থা কাণং আহ – ‘‘কাণে, ময্হং কিৰ সাৱকা পিণ্ডায চৰমানা গেহদ্ৱাৰং আগতা, অথ নেসং তৱ মাতৰা পূৱা দিন্না, কো নামেত্থ মম সাৱকানং দোসো’’তি? ‘‘নত্থি, ভন্তে, অয্যানং দোসো, ময্হমেৱ দোসো’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা খমাপেসি.

অথস্সা সত্থা অনুপুব্বিং কথং কথেসি, সা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. সত্থা উট্ঠাযাসনা ৱিহাৰং গচ্ছন্তো ৰাজঙ্গণেন পাযাসি. ৰাজা দিস্ৱা ‘‘সত্থা ৱিয ভণে’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, দেৱা’’তি ৱুত্তে ‘‘গচ্ছথ, মম আগন্ত্ৱা ৱন্দনভাৱং আৰোচেথা’’তি পেসেত্ৱা ৰাজঙ্গণে ঠিতং সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কহং, ভন্তে, গতাত্থা’’তি পুচ্ছি. ‘‘কাণমাতায গেহং, মহাৰাজা’’তি. ‘‘কিং কাৰণা, ভন্তে’’তি? ‘‘কাণা কিৰ ভিক্খূ অক্কোসতি পৰিভাসতি, তংকাৰণা গতোম্হী’’তি. ‘‘কিং পন ৱো, ভন্তে, তস্সা অনক্কোসনভাৱো কতো’’তি? ‘‘আম, মহাৰাজ, ভিক্খূনঞ্চ অনক্কোসিকা কতা, লোকুত্তৰকুটুম্বসামিনী চা’’তি. ‘‘হোতু, ভন্তে, তুম্হেহি সা লোকুত্তৰকুটুম্বসামিনী কতা, অহং পন নং লোকিযকুটুম্বসামিনিং কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা ৰাজা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পটিনিৱত্তো পটিচ্ছন্নমহাযোগ্গং পহিণিত্ৱা কাণং পক্কোসাপেত্ৱা সব্বাভৰণেহি অলঙ্কৰিত্ৱা জেট্ঠধীতুট্ঠানে ঠপেত্ৱা ‘‘মম ধীতৰং পোসেতুং সমত্থা গণ্হন্তূ’’তি আহ. অথেকো সব্বত্থকমহামত্তো ‘‘অহং দেৱস্স ধীতৰং পোসেস্সামী’’তি তং অত্তনো গেহং নেত্ৱা সব্বং ইস্সৰিযং পটিচ্ছাপেত্ৱা ‘‘যথাৰুচি পুঞ্ঞানি কৰোহী’’তি আহ. ততো পট্ঠায কাণা চতূসু দ্ৱাৰেসু পুৰিসে ঠপেত্ৱা অত্তনা উপট্ঠাতব্বে ভিক্খূ চ ভিক্খুনিযো চ পৰিযেসমানাপি ন লভতি. কাণায গেহদ্ৱাৰে পটিযাদেত্ৱা ঠপিতং খাদনীযভোজনীযং মহোঘো ৱিয পৱত্ততি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘পুব্বে, আৱুসো, চত্তাৰো মহল্লকত্থেৰা কাণায ৱিপ্পটিসাৰং কৰিংসু, সা এৱং ৱিপ্পটিসাৰিনী হুত্ৱাপি সত্থাৰং আগম্ম সদ্ধাসম্পদং লভি. সত্থাৰা পুন তস্সা গেহদ্ৱাৰং ভিক্খূনং উপসঙ্কমনাৰহং কতং. ইদানি উপট্ঠাতব্বে ভিক্খূ ৱা ভিক্খুনিযো ৱা পৰিযেসমানাপি ন লভতি, অহো বুদ্ধা নাম অচ্ছৰিযগুণা’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন, ভিক্খৱে, ইদানেৱ তেহি মহল্লকভিক্খূহি কাণায ৱিপ্পটিসাৰো কতো, পুব্বেপি কৰিংসুযেৱ. ন চ ইদানেৱ মযা কাণা মম ৱচনকাৰিকা কতা, পুব্বেপি কতাযেৱা’’তি ৱত্ৱা তমত্থং সোতুকামেহি ভিক্খূহি যাচিতো –

‘‘যত্থেকো লভতে বব্বু, দুতিযো তত্থ জাযতি;

ততিযো চ চতুত্থো চ, ইদং তে বব্বুকা বিল’’ন্তি. (জা. ১.১.১৩৭) –

ইদং বব্বুজাতকং ৱিত্থাৰেন কথেত্ৱা ‘‘তদা চত্তাৰো মহল্লকভিক্খূ চত্তাৰো বিড়াৰা অহেসুং, মূসিকা কাণা, মণিকাৰো অহমেৱা’’তি জাতকং সমোধানেত্ৱা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, অতীতেপি কাণা দুম্মনা আৱিলচিত্তা ৱিক্খিত্তচিত্তা হুত্ৱা মম ৱচনেন পসন্নউদকৰহদো ৱিয ৱিপ্পসন্নচিত্তা অহোসী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৮২. ‘‘যথাপি ৰহদো গম্ভীৰো, ৱিপ্পসন্নো অনাৱিলো;

এৱং ধম্মানি সুত্ৱান, ৱিপ্পসীদন্তি পণ্ডিতা’’তি.

তত্থ ৰহদোতি যো চতুৰঙ্গিনিযাপি সেনায ওগাহন্তিযা নখুভতি এৱৰূপো উদকণ্ণৱো, সব্বাকাৰেন পন চতুৰাসীতিযোজনসহস্সগম্ভীৰো নীলমহাসমুদ্দো ৰহদো নাম. তস্স হি হেট্ঠা চত্তালীসযোজনসহস্সমত্তে ঠানে উদকং মচ্ছেহি চলতি, উপৰি তাৱত্তকেযেৱ ঠানে উদকং ৱাতেন চলতি, মজ্ঝে চতুযোজনসহস্সমত্তে ঠানে উদকং নিচ্চলং তিট্ঠতি. অযং গম্ভীৰো ৰহদো নাম. এৱং ধম্মানীতি দেসনাধম্মানি. ইদং ৱুত্তং হোতি – যথা নাম ৰহদো অনাকুলতায ৱিপ্পসন্নো, অচলতায অনাৱিলো, এৱং মম দেসনাধম্মং সুত্ৱা সোতাপত্তিমগ্গাদিৱসেন নিৰুপক্কিলেসচিত্ততং আপজ্জন্তা ৱিপ্পসীদন্তি পণ্ডিতা, অৰহত্তপ্পত্তা পন একন্তৱিপ্পসন্নাৱ হোন্তীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

কাণমাতুৱত্থু সত্তমং.

৮. পঞ্চসতভিক্খুৱত্থু

সব্বত্থ ৱে সপ্পুৰিসা চজন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্চসতে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি. দেসনা ৱেৰঞ্জাযং সমুট্ঠিতা.

পঠমবোধিযঞ্হি ভগৱা ৱেৰঞ্জং গন্ত্ৱা ৱেৰঞ্জেন ব্ৰাহ্মণেন নিমন্তিতো পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৱস্সং উপগঞ্ছি. ৱেৰঞ্জো ব্ৰাহ্মণো মাৰাৱট্টনেন আৱট্টো একদিৱসম্পি সত্থাৰং আৰব্ভ সতিং ন উপ্পাদেসি. ৱেৰঞ্জাপি দুব্ভিক্খা অহোসি, ভিক্খূ সন্তৰবাহিৰং ৱেৰঞ্জং পিণ্ডায চৰিত্ৱা পিণ্ডপাতং অলভন্তা কিলমিংসু. তেসং অস্সৱাণিজকা পত্থপত্থপুলকং ভিক্খং পঞ্ঞাপেসুং. তে কিলমন্তে দিস্ৱা মহামোগ্গল্লানত্থেৰো পথৱোজং ভোজেতুকামো, উত্তৰকুৰুঞ্চ পিণ্ডায পৱেসেতুকামো অহোসি, সত্থা তং পটিক্খিপি. ভিক্খূনং একদিৱসম্পি পিণ্ডপাতং আৰব্ভ পৰিত্তাসো নাহোসি, ইচ্ছাচাৰং ৱজ্জেত্ৱা এৱ ৱিহৰিংসু. সত্থা তত্থ তেমাসং ৱসিত্ৱা ৱেৰঞ্জং ব্ৰাহ্মণং অপলোকেত্ৱা তেন কতসক্কাৰসম্মানো তং সৰণেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ততো নিক্খন্তো অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰমানো একস্মিং সমযে সাৱত্থিং পত্ৱা জেতৱনে ৱিহাসি, সাৱত্থিৱাসিনো সত্থু আগন্তুকভত্তানি কৰিংসু. তদা পন পঞ্চসতমত্তা ৱিঘাসাদা ভিক্খূ নিস্সায অন্তোৱিহাৰেযেৱ ৱসন্তি. তে ভিক্খূনং ভুত্তাৱসেসানি পণীতভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা নিদ্দাযিত্ৱা উট্ঠায নদীতীৰং গন্ত্ৱা নদন্তা ৱগ্গন্তা মল্লমুট্ঠিযুদ্ধং যুজ্ঝন্তা কীড়ন্তা অন্তোৱিহাৰেপি বহিৱিহাৰেপি অনাচাৰমেৱ চৰন্তা ৱিচৰন্তি. ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘পস্সথাৱুসো, ইমে ৱিঘাসাদা দুব্ভিক্খকালে ৱেৰঞ্জাযং কঞ্চি ৱিকাৰং ন দস্সেসুং, ইদানি পন এৱৰূপানি পণীতভোজনানি ভুঞ্জিত্ৱা অনেকপ্পকাৰং ৱিকাৰং দস্সেন্তা ৱিচৰন্তি. ভিক্খূ পন ৱেৰঞ্জাযম্পি উপসন্তৰূপা ৱিহৰিত্ৱা ইদানিপি উপসন্তুপসন্তাৱ ৱিহৰন্তী’’তি. সত্থা ধম্মসভং গন্ত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, কিং কথেথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইদং নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘পুব্বেপেতে গদ্ৰভযোনিযং নিব্বত্তা পঞ্চসতা গদ্ৰভা হুত্ৱা পঞ্চসতানং আজানীযসিন্ধৱানং অল্লৰসমুদ্দিকপানকপীতাৱসেসং উচ্ছিট্ঠকসটং উদকেন মদ্দিত্ৱা মকচিপিলোতিকাহি পৰিস্সাৱিতত্তা ‘ৱোলোদক’ন্তি সঙ্খ্যং গতং অপ্পৰসং নিহীনং পিৱিত্ৱা মধুমত্তা ৱিয নদন্তা ৱিচৰিংসূতি ৱত্ৱা –

‘‘ৱালোদকং অপ্পৰসং নিহীনং,

পিত্ৱা মদো জাযতি গদ্ৰভানং;

ইমঞ্চ পিত্ৱান ৰসং পণীতং,

মদো ন সঞ্জাযতি সিন্ধৱানং.

‘‘অপ্পং পিৱিত্ৱান নিহীনজচ্চো,

সো মজ্জতী তেন জনিন্দ পুট্ঠো;

ধোৰয্হসীলী চ কুলম্হি জাতো,

ন মজ্জতী অগ্গৰসং পিৱিত্ৱা’’তি. (জা. ১.২.৬৫);

ইদং ৱালোদকজাতকং ৱিত্থাৰেন কথেত্ৱা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, সপ্পুৰিসা লোকধম্মং ৱিৱজ্জেত্ৱা সুখিতকালেপি দুক্খিতকালেপি নিব্বিকাৰাৱ হোন্তী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৮৩. ‘‘সব্বত্থ ৱে সপ্পুৰিসা চজন্তি,

ন কামকামা লপযন্তি সন্তো;

সুখেন ফুট্ঠা অথ ৱা দুখেন,

ন উচ্চাৱচং পণ্ডিতা দস্সযন্তী’’তি.

তত্থ সব্বত্থাতি পঞ্চক্খন্ধাদিভেদেসু সব্বধম্মেসু. সপ্পুৰিসাতি সুপুৰিসা. চজন্তীতি অৰহত্তমগ্গঞাণেন অপকড্ঢন্তা ছন্দৰাগং ৱিজহন্তি. কামকামাতি কামে কামযন্তা কামহেতু কামকাৰণা. ন লপযন্তি সন্তোতি বুদ্ধাদযো সন্তো কামহেতু নেৱ অত্তনা লপযন্তি, ন পৰং লপাপেন্তি. যে হি ভিক্খায পৱিট্ঠা ইচ্ছাচাৰে ঠিতা ‘‘কিং, উপাসক, সুখং তে পুত্তদাৰস্স, ৰাজচোৰাদীনং ৱসেন দ্ৱিপদচতুপ্পদেসু নত্থি কোচি উপদ্দৱো’’তিআদীনি ৱদন্তি, তাৱ তে লপযন্তি নাম. তথা পন ৱত্ৱা ‘‘আম, ভন্তে, সব্বেসং নো সুখং, নত্থি কোচি উপদ্দৱো, ইদানি নো গেহং পহূতঅন্নপানং, ইধেৱ ৱসথা’’তি অত্তানং নিমন্তাপেন্তা লপাপেন্তি নাম. সন্তো পন ইদং উভযম্পি ন কৰোন্তি. সুখেন ফুট্ঠা অথ ৱা দুখেনাতি দেসনামত্তমেতং, অট্ঠহি পন লোকধম্মেহি ফুট্ঠা তুট্ঠিভাৱমঙ্কুভাৱৱসেন ৱা ৱণ্ণভণনঅৱণ্ণভণনৱসেন ৱা উচ্চাৱচং আকাৰং পণ্ডিতা ন দস্সযন্তীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

পঞ্চসতভিক্খুৱত্থু অট্ঠমং.

৯. ধম্মিকত্থেৰৱত্থু

ন অত্তহেতূতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ধম্মিকত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

সাৱত্থিযং কিৰেকো উপাসকো ধম্মেন সমেন অগাৰং অজ্ঝাৱসতি. সো পব্বজিতুকামো হুত্ৱা একদিৱসং ভৰিযায সদ্ধিং নিসীদিত্ৱা সুখকথং কথেন্তো আহ – ‘‘ভদ্দে, ইচ্ছামহং পব্বজিতু’’ন্তি. ‘‘তেন হি, সামি, আগমেহি তাৱ, যাৱাহং কুচ্ছিগতং দাৰকং ৱিজাযামী’’তি. সো আগমেত্ৱা দাৰকস্স পদসা গমনকালে পুন তং আপুচ্ছিত্ৱা ‘‘আগমেহি তাৱ, সামি, যাৱাযং ৱযপ্পত্তো হোতী’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং মে ইমায অপলোকিতায ৱা অনপলোকিতায ৱা, অত্তনো দুক্খনিস্সৰণং কৰিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৱা পব্বজি. সো কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো অত্তনো পব্বজিতকিচ্চং নিট্ঠপেত্ৱা তেসং দস্সনত্থায পুন সাৱত্থিং গন্ত্ৱা পুত্তস্স ধম্মকথং কথেসি. সোপি নিক্খমিত্ৱা পব্বজি, পব্বজিত্ৱা চ পন ন চিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. পুৰাণদুতিযিকাপিস্স ‘‘যেসং অত্থায অহং ঘৰাৱাসে ৱসেয্যং, তে উভোপি পব্বজিতা, ইদানি মে কিং ঘৰাৱাসেন, পব্বজিস্সামী’’তি নিক্খমিত্ৱা পব্বজি, পব্বজিত্ৱা চ পন ন চিৰস্সেৱ অৰহত্তং পাপুণি. অথেকদিৱসং ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, ধম্মিকউপাসকো অত্তনো ধম্মে পতিট্ঠিতত্তা নিক্খমিত্ৱা পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পত্তো পুত্তদাৰস্সাপি পতিট্ঠা জাতো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘ইমায নামা’’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, পণ্ডিতেন নাম নেৱ অত্তহেতু, ন পৰহেতু সমিদ্ধি ইচ্ছিতব্বা, ধম্মিকেনেৱ পন ধম্মপটিসৰণেন ভৱিতব্ব’’ন্তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৮৪. ‘‘ন অত্তহেতু ন পৰস্স হেতু,

ন পুত্তমিচ্ছে ন ধনং ন ৰট্ঠং;

ন ইচ্ছেয্য অধম্মেন সমিদ্ধিমত্তনো,

স সীলৱা পঞ্ঞৱা ধম্মিকো সিযা’’তি.

তত্থ ন অত্তহেতূতি পণ্ডিতো নাম অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱা পাপং ন কৰোতি. ন পুত্তমিচ্ছেতি পুত্তং ৱা ধনং ৱা ৰট্ঠং ৱা পাপকম্মেন ন ইচ্ছেয্য, এতানিপি ইচ্ছতো পাপকম্মং ন কৰোতিযেৱাতি অত্থো. সমিদ্ধিমত্তনোতি যা অত্তনো সমিদ্ধি, তম্পি অধম্মেন ন ইচ্ছেয্য,সমিদ্ধিকাৰণাপি পাপং ন কৰোতীতি অত্থো. স সীলৱাতি যো এৱৰূপো পুগ্গলো, সো এৱ সীলৱা চ পঞ্ঞৱা চ ধম্মিকোচ সিযা, ন অঞ্ঞোতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ধম্মিকত্থেৰৱত্থু নৱমং.

১০. ধম্মস্সৱনৱত্থু

অপ্পকা তে মনুস্সেসূতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ধম্মস্সৱনং আৰব্ভ কথেসি.

সাৱত্থিযং কিৰ একৱীথিৱাসিনো মনুস্সা সমগ্গা হুত্ৱা গণবন্ধেন দানং দত্ৱা সব্বৰত্তিং ধম্মস্সৱনং কাৰেসুং, সব্বৰত্তিং পন ধম্মং সোতুং নাসক্খিংসু. একচ্চে কামৰতিনিস্সিতা হুত্ৱা, পুন গেহমেৱ গতা, একচ্চে দোসনিস্সিতা হুত্ৱা, একচ্চে মাননিস্সিতা হুত্ৱা, একচ্চে থিনমিদ্ধসমঙ্গিনো হুত্ৱা তত্থেৱ নিসীদিত্ৱা পচলাযন্তা সোতুং নাসক্খিংসু. পুনদিৱসে ভিক্খূ তং পৱত্তিং ঞত্ৱা ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, ইমা সত্তা নাম যেভুয্যেন ভৱনিস্সিতা, ভৱেসু এৱ লগ্গা ৱিহৰন্তি, পাৰগামিনো নাম অপ্পকা’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা আহ –

৮৫. ‘‘অপ্পকা তে মনুস্সেসু, যে জনা পাৰগামিনো;

অথাযং ইতৰা পজা, তীৰমেৱানুধাৱতি.

৮৬. ‘‘যে চ খো সম্মদক্খাতে, ধম্মে ধম্মানুৱত্তিনো;

তে জনা পাৰমেস্সন্তি, মচ্চুধেয্যং সুদুত্তৰ’’ন্তি.

তত্থ অপ্পকাতি থোকা ন বহূ. পাৰগামিনোতি নিব্বানপাৰগামিনো. অথাযং ইতৰা পজাতি যা পনাযং অৱসেসা পজা সক্কাযদিট্ঠিতীৰমেৱ অনুধাৱতি, অযমেৱ বহুতৰাতি অত্থো. সম্মদক্খাতেতি সম্মা অক্খাতে সুকথিতে. ধম্মেতি দেসনাধম্মে. ধম্মানুৱত্তিনোতি তং ধম্মং সুত্ৱা তদনুচ্ছৱিকং পটিপদং পূৰেত্ৱা মগ্গফলসচ্ছিকৰণেন ধম্মানুৱত্তিনো. পাৰমেস্সন্তীতি তে এৱৰূপা জনা নিব্বানপাৰং গমিস্সন্তি. মচ্চুধেয্যন্তি কিলেসমাৰসঙ্খাতস্স মচ্চুস্স নিৱাসট্ঠানভূতং তেভূমিকৱট্টং. সুদুত্তৰন্তি যে জনা ধম্মানুৱত্তিনো, তে এতং সুদুত্তৰং দুৰতিক্কমং মাৰধেয্যং তৰিত্ৱা অতিক্কমিত্ৱা নিব্বানপাৰং গমিস্সন্তীতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.

ধম্মস্সৱনৱত্থু দসমং.

১১. পঞ্চসতআগন্তুকভিক্খুৱত্থু

কণ্হং ধম্মং ৱিপ্পহাযাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পঞ্চসতে আগন্তুকে ভিক্খূ আৰব্ভ কথেসি.

কোসলৰট্ঠে কিৰ পঞ্চসতা ভিক্খূ ৱস্সং ৱসিত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সা ‘‘সত্থাৰং পস্সিস্সামা’’তি জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদিংসু. সত্থা তেসং চৰিযপটিপক্খং নিসামেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –

৮৭. ‘‘কণ্হং ধম্মং ৱিপ্পহায, সুক্কং ভাৱেথ পণ্ডিতো;

ওকা অনোকমাগম্ম, ৱিৱেকে যত্থ দূৰমং.

৮৮. ‘‘তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্য, হিত্ৱা কামে অকিঞ্চনো;

পৰিযোদপেয্য অত্তানং, চিত্তক্লেসেহি পণ্ডিতো.

৮৯. ‘‘যেসং সম্বোধিযঙ্গেসু, সম্মা চিত্তং সুভাৱিতং;

আদানপটিনিস্সগ্গে, অনুপাদায যে ৰতা;

খীণাসৱা জুতিমন্তো, তে লোকে পৰিনিব্বুতা’’তি.

তত্থ কণ্হং ধম্মন্তি কাযদুচৰিতাদিভেদং অকুসলং ধম্মং ৱিপ্পহায জহিত্ৱা. সুক্কং ভাৱেথাতি পণ্ডিতো ভিক্খু অভিনিক্খমনতো পট্ঠায যাৱ অৰহত্তমগ্গা কাযসুচৰিতাদিভেদং সুক্কং ধম্মং ভাৱেয্য. কথং? ওকা অনোকমাগম্মাতি ওকং ৱুচ্চতি আলযো, অনোকং ৱুচ্চতি অনালযো, আলযতো নিক্খমিত্ৱা অনালযসঙ্খাতং নিব্বানং পটিচ্চ আৰব্ভ তং পত্থযমানো ভাৱেয্যাতি অত্থো. তত্ৰাভিৰতিমিচ্ছেয্যাতি যস্মিং অনালযসঙ্খাতে ৱিৱেকে নিব্বানে ইমেহি সত্তেহি দুৰভিৰমং, তত্ৰ অভিৰতিং ইচ্ছেয্য. হিত্ৱা কামেতি ৱত্থুকামকিলেসকামে হিত্ৱা অকিঞ্চনো হুত্ৱা ৱিৱেকে অভিৰতিং ইচ্ছেয্যাতি অত্থো. চিত্তক্লেসেহীতি পঞ্চহি নীৱৰণেহি, অত্তানং পৰিযোদপেয্য ৱোদাপেয্য, পৰিসোধেয্যাতি অত্থো. সম্বোধিযঙ্গেসূতি সম্বোজ্ঝঙ্গেসু. সম্মা চিত্তং সুভাৱিতন্তি হেতুনা নযেন চিত্তং সুট্ঠু ভাৱিতং ৱড্ঢিতং. আদানপটিনিস্সগ্গেতি আদানং ৱুচ্চতি গহণং, তস্স পটিনিস্সগ্গসঙ্খাতে অগ্গহণে চতূহি উপাদানেহি কিঞ্চি অনুপাদিযিত্ৱা যে ৰতাতি অত্থো. জুতিমন্তোতি আনুভাৱৱন্তো, অৰহত্তমগ্গঞাণজুতিযা খন্ধাদিভেদে ধম্মে জোতেত্ৱা ঠিতাতি অত্থো. তে লোকেতি ইমস্মিং খন্ধাদিলোকে পৰিনিব্বুতা নাম অৰহত্তপত্তিতো পট্ঠায কিলেসৱট্টস্স খেপিতত্তা সউপাদিসেসেন, চৰিমচিত্তনিৰোধেন খন্ধৱট্টস্স খেপিতত্তা অনুপাদিসেসেন চাতি দ্ৱীহি পৰিনিব্বানেহি পৰিনিব্বুতা, অনুপাদানো ৱিয পদীপো অপণ্ণত্তিকভাৱং গতাতি অত্থো.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.