৭. অৰহন্তৱগ্গো
১. জীৱকপঞ্হৱত্থু
গতদ্ধিনোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জীৱকম্বৱনে ৱিহৰন্তো জীৱকেন পুট্ঠপঞ্হং আৰব্ভ কথেসি. জীৱকৱত্থু খন্ধকে (মহাৱ. ৩২৬ আদযো) ৱিত্থাৰিতমেৱ.
একস্মিং পন সমযে দেৱদত্তো অজাতসত্তুনা সদ্ধিং একতো হুত্ৱা গিজ্ঝকূটং অভিৰুহিত্ৱা পদুট্ঠচিত্তো ‘‘সত্থাৰং ৱধিস্সামী’’তি সিলং পৱিজ্ঝি. তং দ্ৱে পব্বতকূটানি সম্পটিচ্ছিংসু. ততো ভিজ্জিত্ৱা গতা পপটিকা ভগৱতো পাদং পহৰিত্ৱা লোহিতং উপ্পাদেসি, ভুসা ৱেদনা পৱত্তিংসু. ভিক্খূ সত্থাৰং মদ্দকুচ্ছিং নযিংসু. সত্থা ততোপি জীৱকম্বৱনং গন্তুকামো ‘‘তত্থ মং নেথা’’তি আহ. ভিক্খূ ভগৱন্তং আদায জীৱকম্বৱনং অগমংসু. জীৱকো তং পৱত্তিং সুত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱণপটিকম্মত্থায তিখিণভেসজ্জং দত্ৱা ৱণং বন্ধিত্ৱা সত্থাৰং এতদৱোচ – ‘‘ভন্তে, মযা অন্তোনগৰে একস্স মনুস্সস্স ভেসজ্জং কতং, তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা পুন আগমিস্সামি, ইদং ভেসজ্জং যাৱ মমাগমনা বদ্ধনিযামেনেৱ তিট্ঠতূ’’তি. সো গন্ত্ৱা তস্স পুৰিসস্স কত্তব্বকিচ্চং কত্ৱা দ্ৱাৰপিদহনৱেলায আগচ্ছন্তো দ্ৱাৰং ন সম্পাপুণি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘অহো মযা ভাৰিযং কম্মং কতং, য্ৱাহং অঞ্ঞতৰস্স পুৰিসস্স ৱিয তথাগতস্স পাদে তিখিণভেসজ্জং দত্ৱা ৱণং বন্ধিং, অযং তস্স মোচনৱেলা, তস্মিং অমুচ্চমানে সব্বৰত্তিং ভগৱতো সৰীৰে পৰিড়াহো উপ্পজ্জিস্সতী’’তি. তস্মিং খণে সত্থা আনন্দত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, জীৱকো সাযং আগচ্ছন্তো দ্ৱাৰং ন সম্পাপুণি, ‘অযং ৱণস্স মোচনৱেলা’তি পন চিন্তেসি, মোচেসি ন’’ন্তি. থেৰো মোচেসি, ৱণো ৰুক্খতো ছল্লি ৱিয অপগতো. জীৱকো অন্তোঅৰুণেযেৱ সত্থু সন্তিকং ৱেগেন আগন্ত্ৱা ‘‘কিং নু খো, ভন্তে, সৰীৰে ৱো পৰিড়াহো উপ্পন্নো’’তি পুচ্ছি. সত্থা ‘‘তথাগতস্স খো, জীৱক, বোধিমণ্ডেযেৱ সব্বপৰিড়াহো ৱূপসন্তো’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯০. ‘‘গতদ্ধিনো ৱিসোকস্স, ৱিপ্পমুত্তস্স সব্বধি;
সব্বগন্থপ্পহীনস্স, পৰিড়াহো ন ৱিজ্জতী’’তি.
তত্থ গতদ্ধিনোতি গতমগ্গস্স কন্তাৰদ্ধা ৱট্টদ্ধাতি দ্ৱে অদ্ধা নাম. তেসু কন্তাৰপটিপন্নো যাৱ ইচ্ছিতট্ঠানং ন পাপুণাতি, তাৱ অদ্ধিকোযেৱ, এতস্মিং পন পত্তে গতদ্ধি নাম হোতি. ৱট্টসন্নিস্সিতাপি সত্তা যাৱ ৱট্টে ৱসন্তি, তাৱ অদ্ধিকা এৱ. কস্মা? ৱট্টস্স অখেপিতত্তা. সোতাপন্নাদযোপি অদ্ধিকা এৱ, ৱট্টং পন খেপেত্ৱা ঠিতো খীণাসৱো গতদ্ধি নাম হোতি. তস্স গতদ্ধিনো. ৱিসোকস্সাতি ৱট্টমূলকস্স সোকস্স ৱিগতত্তা ৱিসোকস্স. ৱিপ্পমুত্তস্স সব্বধীতি সব্বেসু খন্ধাদিধম্মেসু ৱিপ্পমুত্তস্স, সব্বগন্থপ্পহীনস্সাতি চতুন্নম্পি গন্থানং পহীনত্তা সব্বাগন্থপ্পহীনস্স. পৰিড়াহো ন ৱিজ্জতীতি দুৱিধো পৰিড়াহো কাযিকো চেতসিকো চাতি. তেসু খীণাসৱস্স সীতুণ্হাদিৱসেন উপ্পন্নত্তা কাযিকপৰিড়াহো অনিব্বুতোৱ, তং সন্ধায জীৱকো পুচ্ছতি. সত্থা পন ধম্মৰাজতায দেসনাৱিধিকুসলতায চেতসিকপৰিড়াহৱসেন দেসনং ৱিনিৱত্তেন্তো, ‘‘জীৱক, পৰমত্থেন এৱৰূপস্স খীণাসৱস্স পৰিড়াহো ন ৱিজ্জতী’’তি আহ.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
জীৱকপঞ্হৱত্থু পঠমং.
২. মহাকস্সপত্থেৰৱত্থু
উয্যুঞ্জন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো মহাকস্সপত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে সত্থা ৰাজগহে ৱুট্ঠৱস্সো ‘‘অদ্ধমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সামী’’তি ভিক্খূনং আৰোচাপেসি. ৱত্তং কিৰেতং বুদ্ধানং ভিক্খূহি সদ্ধিং চাৰিকং চৰিতুকামানং ‘‘এৱং ভিক্খূ অত্তনো পত্তপচনচীৱৰৰজনাদীনি কত্ৱা সুখং গমিস্সন্তী’’তি ‘‘ইদানি অদ্ধমাসচ্চযেন চাৰিকং পক্কমিস্সামী’’তি ভিক্খূনং আৰোচাপনং. ভিক্খূসু পন অত্তনো পত্তচীৱৰাদীনি কৰোন্তেসু মহাকস্সপত্থেৰোপি চীৱৰানি ধোৱি. ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু ‘‘থেৰো কস্মা চীৱৰানি ধোৱতি, ইমস্মিং নগৰে অন্তো চ বহি চ অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো ৱসন্তি. তত্থ যে থেৰস্স ন ঞাতকা, তে উপট্ঠাকা, যে ন উপট্ঠাকা, তে ঞাতকা. তে থেৰস্স চতূহি পচ্চযেহি সম্মানসক্কাৰং কৰোন্তি. এত্তকং উপকাৰং পহায এস কহং গমিস্সতি? সচেপি গচ্ছেয্য, মাপমাদকন্দৰতো পৰং ন গমিস্সতী’’তি. সত্থা কিৰ যং কন্দৰং পত্ৱা নিৱত্তেতব্বযুত্তকে ভিক্খূ ‘‘তুম্হে ইতো নিৱত্তথ, মা পমজ্জিত্থা’’তি ৱদতি. তং ‘‘মাপমাদকন্দৰ’’ন্তি ৱুচ্চতি, তং সন্ধাযেতং ৱুত্তং.
সত্থাপি চাৰিকং পক্কমন্তো চিন্তেসি – ‘‘ইমস্মিং নগৰে অন্তো চ বহি চ অট্ঠাৰস মনুস্সকোটিযো ৱসন্তি. মনুস্সানং মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু ভিক্খূহি গন্তব্বং হোতি, ন সক্কা ৱিহাৰং তুচ্ছং কাতুং, কং নু খো নিৱত্তেস্সামী’’তি? অথস্স এতদহোসি –‘‘কস্সপস্স হেতে মনুস্সা ঞাতকা চ উপট্ঠাকা চ, কস্সপং নিৱত্তেতুং ৱট্টতী’’তি. সো থেৰং আহ – ‘‘কস্সপ, ন সক্কা ৱিহাৰং তুচ্ছং কাতুং, মনুস্সানং মঙ্গলামঙ্গলট্ঠানেসু ভিক্খূহি অত্থো হোতি, ত্ৱং অত্তনো পৰিসায সদ্ধিং নিৱত্তস্সূ’’তি. ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি থেৰো পৰিসং আদায নিৱত্তি. ভিক্খূ উপজ্ঝাযিংসু ‘‘দিট্ঠং ৱো, আৱুসো, ননু ইদানেৱ অম্হেহি ৱুত্তং ‘মহাকস্সপো কস্মা চীৱৰানি ধোৱতি, ন এসো সত্থাৰা সদ্ধিং গমিস্সতী’তি, যং অম্হেহি ৱুত্তং, তদেৱ জাত’’ন্তি. সত্থা ভিক্খূনং কথং সুত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা ঠিতো আহ – ‘‘ভিক্খৱে, কিং নামেতং কথেথা’’তি? ‘‘মহাকস্সপত্থেৰং আৰব্ভ কথেম, ভন্তে’’তি অত্তনা কথিতনিযামেনেৱ সব্বং আৰোচেসুং. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, তুম্হে কস্সপং ‘কুলেসু চ পচ্চযেসু চ লগ্গো’তি ৱদেথ, সো ‘মম ৱচনং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো. এসো হি পুব্বে পত্থনং কৰোন্তোযেৱ ‘চতূসু পচ্চযেসু অলগ্গো চন্দূপমো হুত্ৱা কুলানি উপসঙ্কমিতুং সমত্থো ভৱেয্য’ন্তি পত্থনং অকাসি. নত্থেতস্স কুলে ৱা পচ্চযে ৱা লগ্গো, অহং চন্দোপমপ্পটিপদঞ্চেৱ (সং. নি. ২.১৪৬) অৰিযৱংসপ্পটিপদঞ্চ কথেন্তো মম পুত্তং কস্সপং আদিং কত্ৱা কথেসি’’ন্তি আহ.
ভিক্খূ সত্থাৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘ভন্তে, কদা পন থেৰেন পত্থনা ঠপিতা’’তি? ‘‘সোতুকামাত্থ, ভিক্খৱে’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. সত্থা তেসং, ‘‘ভিক্খৱে, ইতো কপ্পসতসহস্সমত্থকে পদুমুত্তৰো নাম বুদ্ধো লোকে উদপাদী’’তি ৱত্ৱা পদুমুত্তৰপাদমূলে তেন ঠপিতপত্থনং আদিং কত্ৱা সব্বং থেৰস্স পুব্বচৰিতং কথেসি. তং থেৰপাড়িযং (থেৰগা. ১০৫৪ আদযো) ৱিত্থাৰিতমেৱ. সত্থা পন ইমং থেৰস্স পুব্বচৰিতং ৱিত্থাৰেত্ৱা ‘‘ইতি খো, ভিক্খৱে, অহং চন্দোপমপ্পটিপদঞ্চেৱ অৰিযৱংসপ্পটিপদঞ্চ মম পুত্তং কস্সপং আদিং কত্ৱা কথেসিং, মম পুত্তস্স কস্সপস্স পচ্চযেসু ৱা কুলেসু ৱা ৱিহাৰেসু ৱা পৰিৱেণেসু ৱা লগ্গো নাম নত্থি, পল্ললে ওতৰিত্ৱা তত্থ চৰিত্ৱা গচ্ছন্তো ৰাজহংসো ৱিয কত্থচি অলগ্গোযেৱ মম পুত্তো’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯১. ‘‘উয্যুঞ্জন্তি সতীমন্তো, ন নিকেতে ৰমন্তি তে;
হংসাৱ পল্ললং হিত্ৱা, ওকমোকং জহন্তি তে’’তি.
তত্থ উয্যুঞ্জন্তি সতীমন্তোতি সতিৱেপুল্লপ্পত্তা খীণাসৱা অত্তনা পটিৱিদ্ধগুণেসু ঝানৱিপস্সনাদীসু আৱজ্জনসমাপজ্জনৱুট্ঠানাধিট্ঠানপচ্চৱেক্খণাহি যুঞ্জন্তি ঘটেন্তি. ন নিকেতে ৰমন্তি তেতি তেসং আলযে ৰতি নাম নত্থি. হংসাৱাতি দেসনাসীসমেতং, অযং পনেত্থ অত্থো – যথা গোচৰসম্পন্নে পল্ললে সকুণা অত্তনো গোচৰং গহেত্ৱা গমনকালে ‘‘মম উদকং, মম পদুমং, মম উপ্পলং, মম কণ্ণিকা’’তি তস্মিং ঠানে কঞ্চি আলযং অকত্ৱা অনপেক্খাৱ তং ঠানং পহায উপ্পতিত্ৱা আকাসে কীড়মানা গচ্ছন্তি; এৱমেৱং খীণাসৱা যত্থ কত্থচি ৱিহৰন্তাপি কুলাদীসু অলগ্গা এৱ ৱিহৰিত্ৱা গমনসমযেপি তং ঠানং পহায গচ্ছন্তা ‘‘মম ৱিহাৰো, মম পৰিৱেণং, মমূপট্ঠাকা’’তি অনালযা অনুপেক্খাৱ গচ্ছন্তি. ওকমোকন্তি আলযালযং, সব্বালযে পৰিচ্চজন্তীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহাকস্সপত্থেৰৱত্থু দুতিযং.
৩. বেলট্ঠসীসত্থেৰৱত্থু
যেসং সন্নিচযো নত্থীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো আযস্মন্তং বেলট্ঠসীসং আৰব্ভ কথেসি.
সো কিৰাযস্মা অন্তোগামে একং ৱীথিং পিণ্ডায চৰিত্ৱা ভত্তকিচ্চং কত্ৱা পুন অপৰং ৱীথিং চৰিত্ৱা সুক্খং কূৰং আদায ৱিহাৰং হৰিত্ৱা পটিসামেত্ৱা ‘‘নিবদ্ধং পিণ্ডপাতপৰিযেসনং নাম দুক্খ’’ন্তি কতিপাহং ঝানসুখেন ৱীতিনামেত্ৱা আহাৰেন অত্থে সতি তং পৰিভুঞ্জতি. ভিক্খূ ঞত্ৱা উজ্ঝাযিত্ৱা তমত্থং ভগৱতো আৰোচেসুং. সত্থা এতস্মিং নিদানে আযতিং সন্নিধিকাৰপৰিৱজ্জনত্থায ভিক্খূনং সিক্খাপদং পঞ্ঞপেত্ৱাপি থেৰেন পন অপঞ্ঞত্তে সিক্খাপদে অপ্পিচ্ছতং নিস্সায কতত্তা তস্স দোসাভাৱং পকাসেন্তো অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯২. ‘‘যেসং সন্নিচযো নত্থি, যে পৰিঞ্ঞাতভোজনা;
সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো চ, ৱিমোক্খো যেসং গোচৰো;
আকাসেৱ সকুন্তানং, গতি তেসং দুৰন্নযা’’তি.
তত্থ সন্নিচযোতি দ্ৱে সন্নিচযা – কম্মসন্নিচযো চ, পচ্চযসন্নিচযো চ. তেসু কুসলাকুসলকম্মং কম্মসন্নিচযো নাম, চত্তাৰো পচ্চযা পচ্চযসন্নিচযো নাম. তত্থ ৱিহাৰে ৱসন্তস্স ভিক্খুনো একং গুড়পিণ্ডং, চতুভাগমত্তং সপ্পিং, একঞ্চ তণ্ডুলনাড়িং ঠপেন্তস্স পচ্চযসন্নিচযো নত্থি, ততো উত্তৰি হোতি. যেসং অযং দুৱিধোপি সন্নিচযো নত্থি. পৰিঞ্ঞাতভোজনাতি তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতভোজনা. যাগুআদীনঞ্হি যাগুভাৱাদিজাননং ঞাতপৰিঞ্ঞা, আহাৰে পটিকূলসঞ্ঞাৱসেন পন ভোজনস্স পৰিজাননং তীৰণপৰিঞ্ঞা, কবড়ীকাৰাহাৰে ছন্দৰাগঅপকড্ঢনঞাণং পহানপৰিঞ্ঞা. ইমাহি তীহি পৰিঞ্ঞাহি যে পৰিঞ্ঞাতভোজনা. সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো চাতি এত্থ অপ্পণিহিতৱিমোক্খোপি গহিতোযেৱ. তীণিপি চেতানি নিব্বানস্সেৱ নামানি. নিব্বানঞ্হি ৰাগদোসমোহানং অভাৱেন সুঞ্ঞতো, তেহি চ ৱিমুত্তন্তি সুঞ্ঞতো ৱিমোক্খো, তথা ৰাগাদিনিমিত্তানং অভাৱেন অনিমিত্তং, তেহি চ ৱিমুত্তন্তি অনিমিত্তো ৱিমোক্খো, ৰাগাদিপণিধীনং পন অভাৱেন অপ্পণিহিতং, তেহি চ ৱিমুত্তন্তি অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খোতি ৱুচ্চতি. ফলসমাপত্তিৱসেন তং আৰম্মণং কত্ৱা ৱিহৰন্তানং অযং তিৱিধো ৱিমোক্খো যেসং গোচৰো. গতি তেসং দুৰন্নযাতি যথা নাম আকাসেন গতানং সকুণানং পদনিক্খেপস্স অদস্সনেন গতি দুৰন্নযা ন সক্কা জানিতুং, এৱমেৱ যেসং অযং দুৱিধো সন্নিচযো নত্থি, ইমাহি চ তীহি পৰিঞ্ঞাহি পৰিঞ্ঞাতভোজনা, যেসঞ্চ অযং ৱুত্তপ্পকাৰো ৱিমোক্খো গোচৰো, তেসং তযো ভৱা, চতস্সো যোনিযো, পঞ্চ গতিযো, সত্ত ৱিঞ্ঞাণট্ঠিতিযো, নৱ সত্তাৱাসাতি ইমেসু পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু ইমিনা নাম গতাতি গমনস্স অপঞ্ঞাযনতো গতি দুৰন্নযা ন সক্কা পঞ্ঞাপেতুন্তি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
বেলট্ঠসীসত্থেৰৱত্থু ততিযং.
৪. অনুৰুদ্ধত্থেৰৱত্থু
যস্সাসৱাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো অনুৰুদ্ধত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি দিৱসে থেৰো জিণ্ণচীৱৰো সঙ্কাৰকূটাদীসু চীৱৰং পৰিযেসতি. তস্স ইতো ততিযে অত্তভাৱে পুৰাণদুতিযিকা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তিত্ৱা জালিনী নাম দেৱধীতা অহোসি. সা থেৰং চোড়কানি পৰিযেসমানং দিস্ৱা থেৰস্স অত্থায তেৰসহত্থাযতানি চতুহত্থৱিত্থতানি তীণি দিব্বদুস্সানি গহেত্ৱা ‘‘সচাহং ইমানি ইমিনা নীহাৰেন দস্সামি, থেৰো ন গণ্হিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা তস্স চোড়কানি পৰিযেসমানস্স পুৰতো একস্মিং সঙ্কাৰকূটে যথা নেসং দসন্তমত্তমেৱ পঞ্ঞাযতি, তথা ঠপেসি. থেৰো তেন মগ্গেন চোড়কপৰিযেসমানং চৰন্তো নেসং দসন্তং দিস্ৱা তত্থেৱ গহেত্ৱা আকড্ঢমানো ৱুত্তপ্পমাণানি দিব্বদুস্সানি দিস্ৱা ‘‘উক্কট্ঠপংসুকূলং ৱত ইদ’’ন্তি আদায পক্কামি. অথস্স চীৱৰকৰণদিৱসে সত্থা পঞ্চসতভিক্খুপৰিৱাৰো ৱিহাৰং গন্ত্ৱা নিসীদি, অসীতিমহাথেৰাপি তত্থেৱ নিসীদিংসু, চীৱৰং সিব্বেতুং মহাকস্সপত্থেৰো মূলে নিসীদি, সাৰিপুত্তত্থেৰো মজ্ঝে, আনন্দত্থেৰো অগ্গে, ভিক্খুসঙ্ঘো সুত্তং ৱট্টেসি, সত্থা সূচিপাসকে আৱুণি, মহামোগ্গল্লানত্থেৰো যেন যেন অত্থো, তং তং উপনেন্তো ৱিচৰি.
দেৱধীতাপি অন্তোগামং পৱিসিত্ৱা ‘‘ভোন্তা অয্যস্স নো অনুৰুদ্ধত্থেৰস্স চীৱৰং কৰোন্তো সত্থা অসীতিমহাসাৱকপৰিৱুতো পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ৱিহাৰে নিসীদি, যাগুআদীনি আদায ৱিহাৰং গচ্ছথা’’তি ভিক্খং সমাদপেসি. মহামোগ্গল্লানত্থেৰোপি অন্তৰাভত্তে মহাজম্বুপেসিং আহৰি, পঞ্চসতা ভিক্খূ পৰিক্খীণং খাদিতুং নাসক্খিংসু. সক্কো চীৱৰকৰণট্ঠানে ভূমিপৰিভণ্ডমকাসি, ভূমি অলত্তকৰসৰঞ্জিতা ৱিয অহোসি. ভিক্খূহি পৰিভুত্তাৱসেসানং যাগুখজ্জকভত্তানং মহাৰাসি অহোসি. ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু ‘‘এত্তকানং ভিক্খূনং কিং এৱংবহুকেহি যাগুআদীহি, ননু নাম পমাণং সল্লক্খেত্ৱা এত্তকং নাম আহৰথা’’তি ঞাতকা চ উপট্ঠাকা চ ৱত্তব্বা সিযুং, অনুৰুদ্ধত্থেৰো অত্তনো ঞাতিউপট্ঠাকানং বহুভাৱং ঞাপেতুকামো মঞ্ঞে’’তি, অথ নে সত্থা ‘‘কিং, ভিক্খৱে, কথেথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইদং নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘কিং পন তুম্হে, ভিক্খৱে, ‘ইদং অনুৰুদ্ধেন আহৰাপিত’ন্তি মঞ্ঞথা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘ন, ভিক্খৱে, মম পুত্তো অনুৰুদ্ধো এৱৰূপং ৱদেতি. ন হি খীণাসৱা পচ্চযপটিসংযুত্তং কথং কথেন্তি, অযং পন পিণ্ডপাতো দেৱতানুভাৱেন নিব্বত্তো’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯৩. ‘‘যস্সাসৱা পৰিক্খীণা, আহাৰে চ অনিস্সিতো;
সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো চ, ৱিমোক্খো যস্স গোচৰো;
আকাসেৱ সকুন্তানং, পদং তস্স দুৰন্নয’’ন্তি.
তত্থ যস্সাসৱাতি যস্স চত্তাৰো আসৱা পৰিক্খীণা. আহাৰে চ অনিস্সিতোতি আহাৰস্মিঞ্চ তণ্হাদিট্ঠিনিস্সযেহি অনিস্সিতো. পদং তস্স দুৰন্নযন্তি যথা আকাসে গচ্ছন্তানং সকুণানং ‘‘ইমস্মিং ঠানে পাদেহি অক্কমিত্ৱা গতা, ইদং ঠানং উৰেন পহৰিত্ৱা গতা, ইদং সীসেন, ইদং পক্খেহী’’তি ন সক্কা ঞাতুং, এৱমেৱ এৱৰূপস্স ভিক্খুনো ‘‘নিৰযপদেন ৱা গতো, তিৰচ্ছানযোনিপদেন ৱা’’তিআদিনা নযেন পদং পঞ্ঞাপেতুং নাম ন সক্কোতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তি ফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অনুৰুদ্ধত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.
৫. মহাকচ্চাযনত্থেৰৱত্থু
যস্সিন্দ্ৰিযানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা পুব্বাৰামে ৱিহৰন্তো মহাকচ্চাযনত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে ভগৱা মহাপৱাৰণায মিগাৰমাতুযা পাসাদস্স হেট্ঠা মহাসাৱকপৰিৱুতো নিসীদি. তস্মিং সমযে মহাকচ্চাযনত্থেৰো অৱন্তীসু ৱিহৰতি. সো পনাযস্মা দূৰতোপি আগন্ত্ৱা ধম্মস্সৱনং পগ্গণ্হাতিযেৱ. তস্মা মহাথেৰা নিসীদন্তা মহাকচ্চাযনত্থেৰস্স আসনং ঠপেত্ৱা নিসীদিংসু. সক্কো দেৱৰাজা দ্ৱীহি দেৱলোকেহি দেৱপৰিসায সদ্ধিং আগন্ত্ৱা দিব্বগন্ধমালাদীহি সত্থাৰং পূজেত্ৱা ঠিতো মহাকচ্চাযনত্থেৰং অদিস্ৱা কিং নু খো মম, অয্যো, ন দিস্সতি, সাধু খো পনস্স সচে আগচ্ছেয্যাতি. থেৰোপি তং খণঞ্ঞেৱ আগন্ত্ৱা অত্তনো আসনে নিসিন্নমেৱ অত্তানং দস্সেসি. সক্কো থেৰং দিস্ৱা গোপ্ফকেসু দড়্হং গহেত্ৱা ‘‘সাধু ৱত মে, অয্যো, আগতো, অহং অয্যস্স আগমনমেৱ পচ্চাসীসামী’’তি ৱত্ৱা উভোহি হত্থেহি পাদে সম্বাহিত্ৱা গন্ধমালাদীহি পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠাসি. ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু. ‘‘সক্কো মুখং ওলোকেত্ৱা সক্কাৰং কৰোতি, অৱসেসমহাসাৱকানং এৱৰূপং সক্কাৰং অকৰিত্ৱা মহাকচ্চাযনং দিস্ৱা ৱেগেন গোপ্ফকেসু গহেত্ৱা ‘সাধু ৱত মে, অয্যো, আগতো, অহং অয্যস্স আগমনমেৱ পচ্চাসীসামী’তি ৱত্ৱা উভোহি হত্থেহি পাদে সম্বাহিত্ৱা পূজেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতো’’তি. সত্থা তেসং তং কথং সুত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, মম পুত্তেন মহাকচ্চাযনেন সদিসা ইন্দ্ৰিযেসু গুত্তদ্ৱাৰা ভিক্খূ দেৱানম্পি মনুস্সানম্পি পিযাযেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯৪. ‘‘যস্সিন্দ্ৰিযানি সমথঙ্গতানি,
অস্সা যথা সাৰথিনা সুদন্তা;
পহীনমানস্স অনাসৱস্স,
দেৱাপি তস্স পিহযন্তি তাদিনো’’তি.
তস্সত্থো – যস্স ভিক্খুনো ছেকেন সাৰথিনা সুদন্তা অস্সা ৱিয ছ ইন্দ্ৰিযানি সমথং দন্তভাৱং নিব্বিসেৱনভাৱং গতানি, তস্স নৱৱিধং মানং পহায ঠিতত্তা পহীনমানস্স চতুন্নং আসৱানং অভাৱেন অনাসৱস্স. তাদিনোতি তাদিভাৱসণ্ঠিতস্স তথাৰূপস্স দেৱাপি পিহযন্তি, মনুস্সাপি দস্সনঞ্চ আগমনঞ্চ পত্থেন্তিযেৱাতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
মহাকচ্চাযনত্থেৰৱত্থু পঞ্চমং.
৬. সাৰিপুত্তত্থেৰৱত্থু
পথৱিসমোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে আযস্মা সাৰিপুত্তো ৱুট্ঠৱস্সো চাৰিকং পক্কমিতুকামো ভগৱন্তং আপুচ্ছিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা অত্তনো পৰিৱাৰেন সদ্ধিং নিক্খমি. অঞ্ঞেপি বহূ ভিক্খূ থেৰং অনুগচ্ছিংসু. থেৰো চ নামগোত্তৱসেন পঞ্ঞাযমানে ভিক্খূ নামগোত্তৱসেন কথেত্ৱা নিৱত্তাপেসি. অঞ্ঞতৰো নামগোত্তৱসেন অপাকটো ভিক্খু চিন্তেসি – ‘‘অহো ৱত মম্পি নামগোত্তৱসেন পগ্গণ্হন্তো কথেত্ৱা নিৱত্তাপেয্যা’’তি থেৰো মহাভিক্খুসঙ্ঘস্স অন্তৰে তং ন সল্লক্খেসি. সো ‘‘অঞ্ঞে ৱিয ভিক্খূ ন মং পগ্গণ্হাতী’’তি থেৰে আঘাতং বন্ধি. থেৰস্সপি সঙ্ঘাটিকণ্ণো তস্স ভিক্খুনো সৰীৰং ফুসি, তেনাপি আঘাতং বন্ধিযেৱ. সো ‘‘দানি থেৰো ৱিহাৰূপচাৰং অতিক্কন্তো ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘‘আযস্মা মং, ভন্তে, সাৰিপুত্তো তুম্হাকং অগ্গসাৱকোম্হীতি কণ্ণসক্খলিং ভিন্দন্তো ৱিয পহৰিত্ৱা অখমাপেত্ৱাৱ চাৰিকং পক্কন্তো’’তি আহ. সত্থা থেৰং পক্কোসাপেসি.
তস্মিং খণে মহামোগ্গল্লানত্থেৰো চ আনন্দত্থেৰো চ চিন্তেসুং – ‘‘অম্হাকং অগ্গজেট্ঠভাতৰা ইমস্স ভিক্খুনো অপহটভাৱং সত্থা নো ন জানাতি, সীহনাদং পন নদাপেতুকামো ভৱিস্সতীতি পৰিসং সন্নিপাতাপেস্সামা’’তি. তে কুঞ্চিকহত্থা পৰিৱেণদ্ৱাৰানি ৱিৱৰিত্ৱা ‘‘অভিক্কমথাযস্মন্তো, অভিক্কমথাযস্মন্তো, ইদানাযস্মা সাৰিপুত্তো ভগৱতো সম্মুখা সীহনাদং নদিস্সতী’’তি (অ. নি. ৯.১১) মহাভিক্খুসঙ্ঘং সন্নিপাতেসুং. থেৰোপি আগন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদি. অথ নং সত্থা তমত্থং পুচ্ছি. থেৰো ‘‘নাযং ভিক্খু মযা পহটো’’তি অৱত্ৱাৱ অত্তনো গুণকথং কথেন্তো ‘‘যস্স নূন, ভন্তে, কাযে কাযগতাসতি অনুপট্ঠিতা অস্স, সো ইধ অঞ্ঞতৰং সব্ৰহ্মচাৰিং আসজ্জ অপ্পটিনিস্সজ্জ চাৰিকং পক্কমেয্যা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সেয্যথাপি, ভন্তে, পথৱিযং সুচিম্পি নিক্খিপন্তি, অসুচিম্পি নিক্খিপন্তী’’তিআদিনা নযেন অত্তনো পথৱীসমচিত্ততঞ্চ আপোতেজোৱাযো ৰজোহৰণচণ্ডালকুমাৰকউসভছিন্নৱিসাণসমচিত্ততঞ্চ অহিকুণপাদীহি ৱিয অত্তনো কাযেন অট্টিযনঞ্চ মেদকথালিকা ৱিয অত্তনো কাযপৰিহৰণঞ্চ পকাসেসি. ইমাহি চ পন নৱহি উপমাহি থেৰে অত্তনো গুণে কথেন্তে নৱসুপি ঠানেসু উদকপৰিযন্তং কত্ৱা মহাপথৱী কম্পি. ৰজোহৰণচণ্ডালকুমাৰকমেদকথালিকো পমানং পন আহৰণকালে পুথুজ্জনা ভিক্খূ অস্সূনি সন্ধাৰেতুং নাসক্খিংসু, খীণাসৱানং ধম্মসংৱেগো উদপাদি.
থেৰে অত্তনো গুণং কথেন্তেযেৱ অব্ভাচিক্খনকস্স ভিক্খুনো সকলসৰীৰে ডাহো উপ্পজ্জি, সো তাৱদেৱ ভগৱতো পাদেসু পতিত্ৱা অত্তনো অব্ভাচিক্খনদোসং পকাসেত্ৱা অচ্চযং দেসেসি. সত্থা থেৰং আমন্তেত্ৱা, ‘‘সাৰিপুত্ত, খম ইমস্স মোঘপুৰিসস্স, যাৱস্স সত্তধা মুদ্ধা ন ফলতী’’তি আহ. থেৰো উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ ‘‘খমামহং, ভন্তে, তস্স আযস্মতো, খমতু চ মে সো আযস্মা, সচে ময্হং দোসো অত্থী’’তি আহ. ভিক্খূ কথযিংসু ‘‘পস্সথ দানাৱুসো, থেৰস্স অনোপমগুণং, এৱৰূপস্স নাম মুসাৱাদেন অব্ভাচিক্খনকস্স ভিক্খুনো উপৰি অপ্পমত্তকম্পি কোপং ৱা দোসং ৱা অকত্ৱা সযমেৱ উক্কুটিকং নিসীদিত্ৱা অঞ্জলিং পগ্গয্হ খমাপেতী’’তি. ‘‘সত্থা তং কথং সুত্ৱা, ভিক্খৱে, কিং কথেথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইদং নাম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে, ‘‘ন ভিক্খৱে, সক্কা সাৰিপুত্তসদিসানং কোপং ৱা দোসং ৱা উপ্পাদেতুং, মহাপথৱীসদিসং, ভিক্খৱে, ইন্দখীলসদিসং পসন্নউদকৰহদসদিসঞ্চ সাৰিপুত্তস্স চিত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯৫. ‘‘পথৱিসমো নো ৱিৰুজ্ঝতি,
ইন্দখিলুপমো তাদি সুব্বতো;
ৰহদোৱ অপেতকদ্দমো,
সংসাৰা ন ভৱন্তি তাদিনো’’তি.
তস্সত্থো – ভিক্খৱে, যথা নাম পথৱিযং সুচীনি গন্ধমালাদীনিপি নিক্খিপন্তি, অসুচীনি মুত্তকৰীসাদীনিপি নিক্খিপন্তি, যথা নাম নগৰদ্ৱাৰে নিখাতং ইন্দখীলং দাৰকাদযো ওমুত্তেন্তিপি ঊহদন্তিপি, অপৰে পন তং গন্ধমালাদীহি সক্কৰোন্তি. তত্থ পথৱিযা ইন্দখীলস্স চ নেৱ অনুৰোধো উপ্পজ্জতি, ন ৱিৰোধো; এৱমেৱ য্ৱাযং খীণাসৱো ভিক্খু অট্ঠহি লোকধম্মেহি অকম্পিযভাৱেন তাদি, ৱতানং সুন্দৰতায সুব্বতো. সো ‘‘ইমে মং চতূহি পচ্চযেহি সক্কৰোন্তি, ইমে পন ন সক্কৰোন্তী’’তি সক্কাৰঞ্চ অসক্কাৰঞ্চ কৰোন্তেসু নেৱ অনুৰুজ্ঝতি, নো ৱিৰুজ্ঝতি, অথ খো পথৱিসমো চ ইন্দখিলুপমো এৱ চ হোতি. যথা চ অপগতকদ্দমো ৰহদো পসন্নোদকো হোতি, এৱং অপগতকিলেসতায ৰাগকদ্দমাদীহি অকদ্দমো ৱিপ্পসন্নোৱ হোতি. তাদিনোতি তস্স পন এৱৰূপস্স সুগতিদুগ্গতীসু সংসৰণৱসেন সংসাৰা নাম ন হোন্তীতি.
দেসনাৱসানে নৱ ভিক্খুসহস্সানি সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসূতি.
সাৰিপুত্তত্থেৰৱত্থু ছট্ঠং.
৭. কোসম্বিৱাসীতিস্সত্থেৰসামণেৰৱত্থু
সন্তং তস্স মনং হোতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো তিস্সত্থেৰস্স সামণেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একো কিৰ কোসম্বিৱাসী কুলপুত্তো সত্থু সাসনে পব্বজিত্ৱা লদ্ধুপসম্পদো ‘‘কোসম্বিৱাসীতিস্সত্থেৰো’’তি পঞ্ঞাযি. তস্স কোসম্বিযং ৱুট্ঠৱস্সস্স উপট্ঠাকো তিচীৱৰঞ্চেৱ সপ্পিফাণিতঞ্চ আহৰিত্ৱা পাদমূলে ঠপেসি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘কিং ইদং উপাসকা’’তি. ‘‘ননু মযা, ভন্তে, তুম্হে ৱস্সং ৱাসিতা, অম্হাকঞ্চ ৱিহাৰে ৱুট্ঠৱস্সা ইমং লাভং লভন্তি, গণ্হথ, ভন্তে’’তি. ‘‘হোতু, উপাসক, ন ময্হং ইমিনা অত্থো’’তি. ‘‘কিং কাৰণা, ভন্তে’’তি? ‘‘মম সন্তিকে কপ্পিযকাৰকো সামণেৰোপি নত্থি, আৱুসো’’তি. ‘‘সচে, ভন্তে, কপ্পিযকাৰকো নত্থি, মম পুত্তো অয্যস্স সন্তিকে সামণেৰো ভৱিস্সতী’’তি. থেৰো অধিৱাসেসি. উপাসকো সত্তৱস্সিকং অত্তনো পুত্তং থেৰস্স সন্তিকং নেত্ৱা ‘‘ইমং পব্বাজেথা’’তি অদাসি. অথস্স থেৰো কেসে তেমেত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং দত্ৱা পব্বাজেসি. সো খুৰগ্গেযেৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.
থেৰো তং পব্বাজেত্ৱা অড্ঢমাসং তত্থ ৱসিত্ৱা ‘‘সত্থাৰং পস্সিস্সামী’’তি সামণেৰং ভণ্ডকং গাহাপেত্ৱা গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে একং ৱিহাৰং পাৱিসি. সামণেৰো উপজ্ঝাযস্স সেনাসনং গহেত্ৱা পটিজগ্গি. তস্স তং পটিজগ্গন্তস্সেৱ ৱিকালো জাতো, তেন অত্তনো সেনাসনং পটিজগ্গিতুং নাসক্খি. অথ নং উপট্ঠানৱেলাযং আগন্ত্ৱা নিসিন্নং থেৰো পুচ্ছি – ‘‘সামণেৰ, অত্তনো ৱসনট্ঠানং পটিজগ্গিত’’ন্তি? ‘‘ভন্তে, পটিজগ্গিতুং ওকাসং নালত্থ’’ন্তি. ‘‘তেন হি মম ৱসনট্ঠানেযেৱ ৱস, দুক্খং তে আগন্তুকট্ঠানে বহি ৱসিতু’’ন্তি তং গহেত্ৱাৱ সেনাসনং পাৱিসি. থেৰো পন পুথুজ্জনো নিপন্নমত্তোৱ নিদ্দং ওক্কমি. সামণেৰো চিন্তেসি – ‘‘অজ্জ মে উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং ততিযো দিৱসো একসেনাসনে ৱসন্তস্স, ‘সচে নিপজ্জিত্ৱা নিদ্দাযিস্সামি, থেৰো সহসেয্যং আপজ্জেয্যা’তি নিসিন্নকোৱ ৱীতিনামেস্সামী’’তি উপজ্ঝাযস্স মঞ্চকসমীপে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নকোৱ ৰত্তিং ৱীতিনামেসি. থেৰো পচ্চূসকালে পচ্চুট্ঠায ‘‘সামণেৰং নিক্খমাপেতুং ৱট্টতী’’তি মঞ্চকপস্সে ঠপিতবীজনিং গহেত্ৱা বীজনিপত্তস্স অগ্গেন সামণেৰস্স কটসাৰকং পহৰিত্ৱা বীজনিং উদ্ধং উক্খিপন্তো ‘‘সামণেৰ, বহি নিক্খমা’’তি আহ, বীজনিপত্তদণ্ডকো অক্খিম্হি পটিহঞ্ঞি, তাৱদেৱ অক্খি ভিজ্জি. সো ‘‘কিং, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা উট্ঠায ‘‘বহি নিক্খমা’’তি ৱুত্তে ‘‘অক্খি মে, ভন্তে, ভিন্ন’’ন্তি অৱত্ৱা একেন হত্থেন পটিচ্ছাদেত্ৱা নিক্খমি. ৱত্তকৰণকালে চ পন ‘‘অক্খি মে ভিন্ন’’ন্তি তুণ্হী অনিসীদিত্ৱা একেন হত্থেন অক্খিং গহেত্ৱা একেন হত্থেন মুট্ঠিসম্মুঞ্জনিং আদায ৱচ্চকুটিঞ্চ মুখধোৱনট্ঠানঞ্চ সম্মজ্জিত্ৱা মুখধোৱনোদকঞ্চ ঠপেত্ৱা পৰিৱেণং সম্মজ্জি. সো উপজ্ঝাযস্স দন্তকট্ঠং দদমানো একেনেৱ হত্থেন অদাসি.
অথ নং উপজ্ঝাযো আহ – ‘‘অসিক্খিতো ৱতাযং সামণেৰো, আচৰিযুপজ্ঝাযানং একেন হত্থেন দন্তকট্ঠং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি. জানামহং, ভন্তে, ‘‘ন এৱং ৱট্টতী’’তি, একো পন মে হত্থো ন তুচ্ছোতি. ‘‘কিং সামণেৰা’’তি? সো আদিতো পট্ঠায তং পৱত্তিং আৰোচেসি. থেৰো সুত্ৱাৱ সংৱিগ্গমানসো ‘‘অহো ৱত মযা ভাৰিযং কম্মং কত’’ন্তি ৱত্ৱা ‘‘খমাহি মে, সপ্পুৰিস, নাহমেতং জানামি, অৱস্সযো মে হোহী’’তি অঞ্জলিং পগ্গয্হ সত্তৱস্সিকদাৰকস্স পাদমূলে উক্কুটিকং নিসীদি. অথ নং সামণেৰো আহ – ‘‘নাহং, ভন্তে, এতদত্থায কথেসিং, তুম্হাকং চিত্তং অনুৰক্খন্তেন মযা এৱং ৱুত্তং নেৱেত্থ তুম্হাকং দোসো অত্থি, ন ময্হং. ৱট্টস্সেৱেসো দোসো, মা চিন্তযিত্থ, মযা তুম্হাকং ৱিপ্পটিসাৰং ৰক্খন্তেনেৱ নাৰোচিত’’ন্তি. থেৰো সামণেৰেন অস্সাসিযমানোপি অনস্সাসিত্ৱা উপ্পন্নসংৱেগো সামণেৰস্স ভণ্ডকং গহেত্ৱা সত্থু সন্তিকং পাযাসি. সত্থাপিস্স আগমনং ওলোকেন্তোৱ নিসীদি. সো গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিং পটিসম্মোদনং কত্ৱা ‘‘খমনীযং তে ভিক্খু, কিঞ্চি অতিৰেকং অফাসুকং অত্থী’’তি পুচ্ছিতো আহ – ‘‘খমনীযং, ভন্তে, নত্থি মে কিঞ্চি অতিৰেকং অফাসুকং, অপিচ খো পন মে অযং দহৰসামণেৰো ৱিয অঞ্ঞো অতিৰেকগুণো ন দিট্ঠপুব্বো’’তি. ‘‘কিং পন ইমিনা কতং ভিক্খূ’’তি. সো আদিতো পট্ঠায সব্বং তং পৱত্তিং ভগৱতো আৰোচেন্তো আহ – ‘‘এৱং, ভন্তে, মযা খমাপিযমানো মং এৱং ৱদেসি ‘নেৱেত্থ তুম্হাকং দোসো অত্থি, ন ময্হং. ৱট্টস্সেৱেসো দোসো, তুম্হে মা চিন্তযিত্থা’তি, ইতি মং অস্সাসেসিযেৱ, মযি নেৱ কোপং, ন দোসমকাসি, ন মে, ভন্তে, এৱৰূপো গুণসম্পন্নো দিট্ঠপুব্বো’’তি. অথ নং সত্থা ‘‘ভিক্খু খীণাসৱা নাম ন কস্সচি কুপ্পন্তি, ন দুস্সন্তি, সন্তিন্দ্ৰিযা সন্তমানসাৱ হোন্তী’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯৬. ‘‘সন্তং তস্স মনং হোতি, সন্তা ৱাচা চ কম্ম চ;
সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তস্স, উপসন্তস্স তাদিনো’’তি.
তত্থ সন্তং তস্সাতি তস্স খীণাসৱসামণেৰস্স অভিজ্ঝাদীনং অভাৱেন মনং সন্তমেৱ হোতি উপসন্তং নিব্বুতং. তথা মুসাৱাদাদীনং অভাৱেন ৱাচা চ পাণাতিপাতাদীনং অভাৱেন কাযকম্মঞ্চ সন্তমেৱ হোতি. সম্মদঞ্ঞা ৱিমুত্তস্সাতি নযেন হেতুনা জানিত্ৱা পঞ্চহি ৱিমুত্তীহি ৱিমুত্তস্স. উপসন্তস্সাতি অব্ভন্তৰে ৰাগাদীনং উপসমেন উপসন্তস্স. তাদিনোতি তথাৰূপস্স গুণসম্পন্নস্সাতি.
দেসনাৱসানে কোসম্বিৱাসীতিস্সত্থেৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. সেসমহাজনস্সাপি সাত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
কোসম্বিৱাসীতিস্সত্থেৰসামণেৰৱত্থু সত্তমং.
৮. সাৰিপুত্তত্থেৰৱত্থু
অস্সদ্ধোতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো সাৰিপুত্তত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
একস্মিঞ্হি সমযে তিংসমত্তা আৰঞ্ঞকা ভিক্খূ সত্থু সন্তিকং আগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু. সত্থা তেসং সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তস্সূপনিস্সযং দিস্ৱা সাৰিপুত্তত্থেৰং আমন্তেত্ৱা ‘‘সদ্দহসি ত্ৱং, সাৰিপুত্ত, সদ্ধিন্দ্ৰিযং ভাৱিতং বহুলীকতং অমতোগধং হোতি অমতপৰিযোসান’’ন্তি (সং. নি. ৫.৫১৪) এৱং পঞ্চিন্দ্ৰিযানি আৰব্ভ পঞ্হং পুচ্ছি. থেৰো ‘‘ন খ্ৱাহং, ভন্তে, এত্থ ভগৱতো সদ্ধায গচ্ছামি, সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… অমতপৰিযোসানং. যেসঞ্হেতং, ভন্তে, অঞ্ঞাতং অস্স অদিট্ঠং অৱিদিতং অসচ্ছিকতং অফস্সিতং পঞ্ঞায, তে তত্থ পৰেসং সদ্ধায গচ্ছেয্যুং. সদ্ধিন্দ্ৰিযং…পে… অমতপৰিযোসান’’ন্তি (সং. নি. ৫.৫১৪) এৱং তং পঞ্হং ব্যাকাসি. তং সুত্ৱা ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং ‘‘সাৰিপুত্তত্থেৰো মিচ্ছাগহণং নেৱ ৱিস্সজ্জেসি, অজ্জাপি সম্মাসম্বুদ্ধস্স ন সদ্দহতিযেৱা’’তি. তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘কিং নামেতং, ভিক্খৱে, ৱদেথ. অহঞ্হি ‘পঞ্চিন্দ্ৰিযানি অভাৱেত্ৱা সমথৱিপস্সনং অৱড্ঢেত্ৱা মগ্গফলানি সচ্ছিকাতুং সমত্থো নাম অত্থীতি সদ্দহসি ত্ৱং সাৰিপুত্তো’তি পুচ্ছিং. সো ‘এৱং সচ্ছিকৰোন্তো অত্থি নামাতি ন সদ্দহামি, ভন্তে’তি কথেসি. ন দিন্নস্স ৱা কতস্স ৱা ফলং ৱিপাকং ন সদ্দহতি, নাপি বুদ্ধাদীনং গুণং ন সদ্দহতি. এসো পন অত্তনা পটিৱিদ্ধেসু ঝানৱিপস্সনামগ্গফলধম্মেসু পৰেসং সদ্ধায ন গচ্ছতি. তস্মা অনুপৱজ্জো’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯৭. ‘‘অস্সদ্ধো অকতঞ্ঞূ চ, সন্ধিচ্ছেদো চ যো নৰো,
হতাৱকাসো ৱন্তাসো, স ৱে উত্তমপোৰিসো’’তি.
তস্সথো – অত্তনো পটিৱিদ্ধগুণং পৰেসং কথায ন সদ্দহতীতি অস্সদ্ধো. অকতং নিব্বানং জানাতীতি অকতঞ্ঞূ, সচ্ছিকতনিব্বানোতি অত্থো. ৱট্টসন্ধিং, সংসাৰসন্ধিং ছিন্দিত্ৱা ঠিতোতি সন্ধিচ্ছেদো. কুসলাকুসলকম্মবীজস্স খীণত্তা নিব্বত্তনাৱকাসো হতো অস্সাতি হতাৱকাসো. চতূহি মগ্গেহি কত্তব্বকিচ্চস্স কতত্তা,সব্বা আসা ইমিনা ৱন্তাতি ৱন্তাসো. সো এৱৰূপো নৰো. পটিৱিদ্ধলোকুত্তৰধম্মতায পুৰিসেসু উত্তমভাৱং পত্তোতি পুৰিসুত্তমোতি.
গাথাৱসানে তে আৰঞ্ঞকা তিংসমত্তা ভিক্খূ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিংসু. সেসজনস্সাপি সত্থিকা ধম্মদেসনা অহোসীতি.
সাৰিপুত্তত্থেৰৱত্থু অট্ঠমং.
৯. খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰৱত্থু
গামে ৱাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.
আযস্মা হি সাৰিপুত্তো সত্তাসীতিকোটিধনং পহায পব্বজিত্ৱা চালা, উপচালা, সীসূপচালাতি তিস্সো ভগিনিযো, চুন্দো উপসেনোতি ইমে দ্ৱে চ ভাতৰো পব্বাজেসি. ৰেৱতকুমাৰো একোৱ গেহে অৱসিট্ঠো. অথস্স মাতা চিন্তেসি – ‘‘মম পুত্তো উপতিস্সো এত্তকং ধনং পহায পব্বজিত্ৱা তিস্সো চ ভগিনিযো দ্ৱে চ ভাতৰো পব্বাজেসি, ৰেৱতো একোৱ অৱসেসো. সচে ইমম্পি পব্বাজেস্সতি, এত্তকং নো ধনং নস্সিস্সতি, কুলৱংসো পচ্ছিজ্জিস্সতি, দহৰকালেযেৱ নং ঘৰাৱাসেন বন্ধিস্সামী’’তি. সাৰিপুত্তত্থেৰোপি পটিকচ্চেৱ ভিক্খূ আণাপেসি ‘‘সচে, আৱুসো, ৰেৱতো পব্বজিতুকামো আগচ্ছতি, আগতমত্তমেৱ নং পব্বাজেয্যাথ, মম মাতাপিতৰো মিচ্ছাদিট্ঠিকা, কিং তেহি আপুচ্ছিতেহি, অহমেৱ তস্স মাতা চ পিতা চা’’তি. মাতাপিস্স ৰেৱতকুমাৰং সত্তৱস্সিকমেৱ ঘৰবন্ধনেন বন্ধিতুকামা সমানজাতিকে কুলে দাৰিকং ৱাৰেত্ৱা দিৱসং ৱৱত্থপেত্ৱা কুমাৰং মণ্ডেত্ৱা পসাধেত্ৱা মহতা পৰিৱাৰেন সদ্ধিং আদায কুমাৰিকায ঞাতিঘৰং অগমাসি. অথ নেসং কতমঙ্গলানং দ্ৱিন্নম্পি ঞাতকেসু সন্নিপতিতেসু উদকপাতিযং হত্থে ওতাৰেত্ৱা মঙ্গলানি ৱত্ৱা কুমাৰিকায ৱুড্ঢিং আকঙ্খমানা ঞাতকা ‘‘তৱ অয্যিকায দিট্ঠধম্মং পস্স, অয্যিকা ৱিয চিৰং জীৱ, অম্মা’’তি আহংসু. ৰেৱতকুমাৰো ‘‘কো নু খো ইমিস্সা অয্যিকায দিট্ঠধম্মো’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘কতৰা ইমিস্সা অয্যিকা’’তি পুচ্ছি. অথ নং আহংসু, ‘‘তাত, কিং ন পস্সসি ইমং ৱীসৱস্সসতিকং খণ্ডদন্তং পলিতকেসং ৱলিত্তচং তিলকাহতগত্তং গোপানসিৱঙ্কং, এসা এতিস্সা অয্যিকা’’তি. ‘‘কিং পন অযম্পি এৱৰূপা ভৱিস্সতী’’তি? ‘‘সচে জীৱিস্সতি, ভৱিস্সতি, তাতা’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘এৱৰূপম্পি নাম সৰীৰং জৰায ইমং ৱিপ্পকাৰং পাপুণিস্সতি, ইমং মে ভাতৰা উপতিস্সেন দিট্ঠং ভৱিস্সতি, অজ্জেৱ মযা পলাযিত্ৱা পব্বজিতুং ৱট্টতী’’তি. অথ নং ঞাতকা কুমাৰিকায সদ্ধিং একযানং আৰোপেত্ৱা আদায পক্কমিংসু.
সো থোকং গন্ত্ৱা সৰীৰকিচ্চং অপদিসিত্ৱা ‘‘ঠপেথ তাৱ যানং, ওতৰিত্ৱা আগমিস্সামী’’তি যানা ওতৰিত্ৱা একস্মিং গুম্বে থোকং পপঞ্চং কত্ৱা অগমাসি. পুনপি থোকং গন্ত্ৱা তেনেৱ অপদেসেন ওতৰিত্ৱা অভিৰুহি, পুনপি তথেৱ অকাসি. অথস্স ঞাতকা ‘‘অদ্ধা ইমস্স উট্ঠানানি ৱত্তন্তী’’তি সল্লক্খেত্ৱা নাতিদড়্হং আৰক্খং কৰিংসু. সো পুনপি থোকং গন্ত্ৱা তেনেৱ অপদেসেন ওতৰিত্ৱা ‘‘তুম্হে পাজেন্তো পুৰতো গচ্ছথ, মযং পচ্ছতো সণিকং আগমিস্সামা’’তি ৱত্ৱা ওতৰিত্ৱা গুম্বাভিমুখো অহোসি. ঞাতকাপিস্স ‘‘পচ্ছতো আগমিস্সতী’’তি সঞ্ঞায যানং পাজেন্তা গমিংসু. সোপি ততো পলাযিত্ৱা একস্মিং পদেসে তিংসমত্তা ভিক্খূ ৱসন্তি, তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘পব্বাজেথ মং, ভন্তে’’তি. ‘‘আৱুসো, ত্ৱং সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো, মযং তে ৰাজপুত্তভাৱং ৱা অমচ্চপুত্তভাৱং ৱা ন জানাম, কথং পব্বাজেস্সামা’’তি? ‘‘তুম্হে মং, ভন্তে, ন জানাথা’’তি? ‘‘ন জানামাৱুসো’’তি. ‘‘অহং উপতিস্সস্স কনিট্ঠভাতিকো’’তি. ‘‘কো এস উপতিস্সো নামা’’তি? ‘‘ভন্তে, ভদ্দন্তা মম ভাতৰং ‘সাৰিপুত্তো’তি ৱদন্তি, তস্মা মযা ‘উপতিস্সো’তি ৱুত্তে ন জানন্তী’’তি. ‘‘কিং পন ত্ৱং সাৰিপুত্তত্থেৰস্স কনিট্ঠভাতিকো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি এহি, ভাতৰা তে অনুঞ্ঞাতমেৱা’’তি ৱত্ৱা ভিক্খূ তস্স আভৰণানি ওমুঞ্চাপেত্ৱা একমন্তং ঠপেত্ৱা তং পব্বাজেত্ৱা থেৰস্স সাসনং পহিণিংসু. থেৰো তং সুত্ৱা ভগৱতো আৰোচেসি – ‘‘ভন্তে, ‘আৰঞ্ঞিকভিক্খূহি কিৰ ৰেৱতো পব্বাজিতো’তি সাসনং পহিণিংসু, গন্ত্ৱা তং পস্সিত্ৱা আগমিস্সামী’’তি. সত্থা ‘‘অধিৱাসেহি তাৱ, সাৰিপুত্তা’’তি গন্তুং ন অদাসি. থেৰো পুন কতিপাহচ্চযেন সত্থাৰং আপুচ্ছি. সত্থা ‘‘অধিৱাসেহি তাৱ, সাৰিপুত্ত, মযম্পি আগমিস্সামা’’তি নেৱ গন্তুং অদাসি.
সামণেৰোপি ‘‘সচাহং ইধ ৱসিস্সামি, ঞাতকা মং অনুবন্ধিত্ৱা পক্কোসিস্সন্তী’’তি তেসং ভিক্খূনং সন্তিকে যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং উগ্গণ্হিত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায চাৰিকং চৰমানো ততো তিংসযোজনিকে ঠানে খদিৰৱনং গন্ত্ৱা অন্তোৱস্সেযেৱ তেমাসব্ভন্তৰে সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. থেৰোপি পৱাৰেত্ৱা সত্থাৰং পুন তত্থ গমনত্থায আপুচ্ছি. সত্থা ‘‘মযম্পি গমিস্সাম, সাৰিপুত্তা’’তি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং নিক্খমি. থোকং গতকালে আনন্দত্থেৰো দ্ৱেধাপথে ঠত্ৱা সত্থাৰং আহ – ‘‘ভন্তে, ৰেৱতস্স সন্তিকং গমনমগ্গেসু অযং পৰিহাৰপথো সট্ঠিযোজনিকো মনুস্সাৱাসো, অযং উজুমগ্গো তিংসযোজনিকো অমনুস্সপৰিগ্গহিতো, কতৰেন গচ্ছামা’’তি. ‘‘সীৱলি, পন, আনন্দ, অম্হেহি সদ্ধিং আগতো’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘সচে, সীৱলি, আগতো, উজুমগ্গমেৱ গণ্হাহী’’তি. সত্থা কিৰ ‘‘অহং তুম্হাকং যাগুভত্তং উপ্পাদেস্সামি, উজুমগ্গং গণ্হাহী’’তি অৱত্ৱা ‘‘তেসং তেসং জনানং পুঞ্ঞস্স ৱিপাকদানট্ঠানং এত’’ন্তি ঞত্ৱা ‘‘সচে, সীৱলি, আগতো, উজুমগ্গং গণ্হাহী’’তি আহ. সত্থৰি পন তং মগ্গং পটিপন্নে দেৱতা ‘‘অম্হাকং অয্যস্স সীৱলিত্থেৰস্স সক্কাৰং কৰিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা একেকযোজনে ৱিহাৰে কাৰেত্ৱা একযোজনতো উদ্ধং গন্তুং অদত্ৱা পাতো ৱুট্ঠায দিব্বযাগুআদীনি গহেত্ৱা, ‘‘অয্যো, নো সীৱলিত্থেৰো কহং নিসিন্নো’’তি ৱিচৰন্তি. থেৰো অত্তনো অভিহটং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স দাপেসি. এৱং সত্থা সপৰিৱাৰো তিংসযোজনিকং কন্তাৰং সীৱলিত্থেৰস্স পুঞ্ঞং অনুভৱমানোৱ আগমাসি. ৰেৱতত্থেৰোপি সত্থু আগমনং ঞত্ৱা ভগৱতো গন্ধকুটিং মাপেত্ৱা পঞ্চ কূটাগাৰসতানি, পঞ্চ চঙ্কমনসতানি, পঞ্চৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানসতানি চ মাপেসি. সত্থা তস্স সন্তিকে মাসমত্তমেৱ ৱসি. তস্মিং ৱসমানোপি সীৱলিত্থেৰস্সেৱ পুঞ্ঞং অনুভৱি.
তত্থ পন দ্ৱে মহল্লকভিক্খূ সত্থু খদিৰৱনং পৱিসনকালে এৱং চিন্তযিংসু – ‘‘অযং ভিক্খু এত্তকং নৱকম্মং কৰোন্তো কিং সক্খিস্সতি সমণধম্মং কাতুং, সত্থা ‘সাৰিপুত্তস্স কনিট্ঠো’তি মুখোলোকনকিচ্চং কৰোন্তো এৱৰূপস্স নৱকম্মিকস্স ভিক্খুস্স সন্তিকং আগতো’’তি. সত্থাপি তং দিৱসং পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেত্ৱা তে ভিক্খূ দিস্ৱা তেসং চিত্তাচাৰং অঞ্ঞাসি. তস্মা তত্থ মাসমত্তং ৱসিত্ৱা নিক্খমনদিৱসে যথা তে ভিক্খূ অত্তনো তেলনাড়িঞ্চ উদকতুম্বঞ্চ উপাহনানি চ পমুস্সন্তি, তথা অধিট্ঠহিত্ৱা নিক্খমন্তো ৱিহাৰূপচাৰতো বহি নিক্খন্তকালে ইদ্ধিং ৱিস্সজ্জেসি. অথ তে ভিক্খূ ‘‘মযা ইদঞ্চিদঞ্চ পমুট্ঠং, মযাপি পমুট্ঠ’’ন্তি উভোপি নিৱত্তিত্ৱা তং ঠানং অসল্লক্খেত্ৱা খদিৰৰুক্খকণ্টকেহি ৱিজ্ঝমানা ৱিচৰিত্ৱা একস্মিং খদিৰৰুক্খে ওলম্বন্তং অত্তনো ভণ্ডকং দিস্ৱা আদায পক্কমিংসু. সত্থাপি ভিক্খুসঙ্ঘং আদায পুন মাসমত্তেনেৱ সীৱলিত্থেৰস্স পুঞ্ঞং অনুভৱমানো পটিগন্ত্ৱা পুব্বাৰামং পাৱিসি.
অথ তে মহল্লকভিক্খূ পাতোৱ মুখং ধোৱিত্ৱা ‘‘আগন্তুকভত্তদাযিকায ৱিসাখায ঘৰং যাগুং পিৱিস্সামা’’তি গন্ত্ৱা যাগুং পিৱিত্ৱা খজ্জকং খাদিত্ৱা নিসীদিংসু. অথ নে ৱিসাখা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হেপি, ভন্তে, সত্থাৰা সদ্ধিং ৰেৱতত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানং অগমিত্থা’’তি. ‘‘আম, উপাসিকেতি, ৰমণীযং, ভন্তে, থেৰস্স ৱসনট্ঠান’’ন্তি. ‘‘কুতো তস্স ৰমণীযতা সেতকণ্টকখদিৰৰুক্খগহনং পেতানং নিৱাসনট্ঠানসদিসং উপাসিকে’’তি. অথঞ্ঞে দ্ৱে দহৰভিক্খূ আগমিংসু. উপাসিকা তেসম্পি যাগুখজ্জকং দত্ৱা তথেৱ পটিপুচ্ছি. তে আহংসু – ‘‘ন সক্কা উপাসিকে ৱণ্ণেতুং, সুধম্মদেৱসভাসদিসং ইদ্ধিযা অভিসঙ্খতং ৱিয থেৰস্স ৱসনট্ঠান’’ন্তি. উপাসিকা চিন্তেসি – ‘‘পঠমং আগতা ভিক্খূ অঞ্ঞথা ৱদিংসু, ইমে অঞ্ঞথা ৱদন্তি, পঠমং আগতা ভিক্খূ কিঞ্চিদেৱ পমুস্সিত্ৱা ইদ্ধিযা ৱিস্সট্ঠকালে পটিনিৱত্তিত্ৱা গতা ভৱিস্সন্তি, ইমে পন ইদ্ধিযা অভিসঙ্খৰিত্ৱা নিম্মিতকালে গতা ভৱিস্সন্তী’’তি অত্তনো পণ্ডিতভাৱেন এতমত্থং ঞত্ৱা ‘‘সত্থাৰং আগতকালে পুচ্ছিস্সামী’’তি অট্ঠাসি. ততো মুহুত্তংযেৱ সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো ৱিসাখায গেহং গন্ত্ৱা পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং সক্কচ্চং পৰিৱিসিত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পটিপুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি সদ্ধিং গতভিক্খূসু একচ্চে ৰেৱতত্থেৰস্স ৱসনট্ঠানং ‘খদিৰগহনং অৰঞ্ঞ’ন্তি ৱদন্তি, একচ্চে ‘ৰমণীয’ন্তি, কিং নু খো এত’’ন্তি? তং সুত্ৱা সত্থা ‘‘উপাসিকে গামো ৱা হোতু অৰঞ্ঞং ৱা, যস্মিং ঠানে অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ৰমণীযমেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯৮. ‘‘গামে ৱা যদি ৱাৰঞ্ঞে, নিন্নে ৱা যদি ৱা থলে;
যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যক’’ন্তি.
তত্থ কিঞ্চাপি অৰহন্তো গামন্তে কাযৱিৱেকং ন লভন্তি, চিত্তৱিৱেকং পন লভন্তেৱ. তেসঞ্হি দিব্বপটিভাগানিপি আৰম্মণানি চিত্তং চালেতুং ন সক্কোন্তি. তস্মা গামো ৱা হোতু অৰঞ্ঞাদীনং ৱা অঞ্ঞতৰং, যত্থ অৰহন্তো ৱিহৰন্তি, তং ভূমিৰামণেয্যকন্তি সো ভূমিপদেসো ৰমণীযো এৱাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
অপৰেন সমযেন ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘আৱুসো, কেন নু খো কাৰণেন আযস্মা সীৱলিত্থেৰো সত্তদিৱসসত্তমাসাধিকানি সত্ত ৱস্সানি মাতু কুচ্ছিযং ৱসি, কেন নিৰযে পচ্চি, কেন নিস্সন্দেন লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো জাতো’’তি? সত্থা তং কথং সুত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, কিং কথেথা’’তি পুচ্ছিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইদং নামা’’তি ৱুত্তে তস্সাযস্মতো পুব্বকম্মং কথেন্তো আহ –
ভিক্খৱে, ইতো একনৱুতিকপ্পে ৱিপস্সী ভগৱা লোকে উপ্পজ্জিত্ৱা একস্মিং সমযে জনপদচাৰিকং চৰিত্ৱা পিতু নগৰং পচ্চাগমাসি. ৰাজা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স আগন্তুকদানং সজ্জেত্ৱা নাগৰানং সাসনং পেসেসি ‘‘আগন্ত্ৱা ময্হং দানে সহাযকা হোন্তূ’’তি. তে তথা কত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞা দিন্নদানতো অতিৰেকতৰং দস্সামা’’তি সত্থাৰং নিমন্তেত্ৱা পুনদিৱসে দানং পটিযাদেত্ৱা ৰঞ্ঞো সাসনং পহিণিংসু. ৰাজা আগন্ত্ৱা তেসং দানং দিস্ৱা ‘‘ইতো অধিকতৰং দস্সামী’’তি পুনদিৱসত্থায সত্থাৰং নিমন্তেসি, নেৱ ৰাজা নাগৰে পৰাজেতুং সক্খি, ন নাগৰা ৰাজানং. নাগৰা ছট্ঠে ৱাৰে ‘‘স্ৱে দানি যথা ‘ইমস্মিং দানে ইদং নাম নত্থী’তি ন সক্কা হোতি ৱত্তুং, এৱং দানং দস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা পুনদিৱসে দানং পটিযাদেত্ৱা ‘‘কিং নু খো এত্থ নত্থী’’তি ওলোকেন্তা অল্লমধুমেৱ ন অদ্দসংসু. পক্কমধু পন বহুং অত্থি. তে অল্লমধুস্সত্থায চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু চত্তাৰি কহাপণসহস্সানি গাহাপেত্ৱা পহিণিংসু. অথেকো জনপদমনুস্সো গামভোজকং পস্সিতুং আগচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে মধুপটলং দিস্ৱা মক্খিকা পলাপেত্ৱা সাখং ছিন্দিত্ৱা সাখাদণ্ডকেনেৱ সদ্ধিং মধুপটলং আদায ‘‘গামভোজকস্স দস্সামী’’তি নগৰং পাৱিসি. মধুঅত্থায গতো তং দিস্ৱা, ‘‘অম্ভো, ৱিক্কিণিযং মধু’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘ন ৱিক্কিণিযং, সামী’’তি. ‘‘হন্দ, ইমং কহাপণং গহেত্ৱা দেহী’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘ইমং মধুপটলং পাদমত্তম্পি ন অগ্ঘতি, অযং পন কহাপণং দেতি. বহুকহাপণকো মঞ্ঞে, মযা ৱড্ঢেতুং ৱট্টতী’’তি. অথ নং ‘‘ন দেমী’’তি আহ, ‘‘তেন হি দ্ৱে কহাপণে গণ্হাহী’’তি. ‘‘দ্ৱীহিপি ন দেমী’’তি. এৱং তাৱ ৱড্ঢেসি, যাৱ সো ‘‘তেন হি ইদং সহস্সং গণ্হাহী’’তি ভণ্ডিকং উপনেসি.
অথ নং সো আহ – ‘‘কিং নু খো ত্ৱং উম্মত্তকো, উদাহু কহাপণানং ঠপনোকাসং ন লভসি, পাদম্পি ন অগ্ঘনকং মধুং ‘সহস্সং গহেত্ৱা দেহী’তি ৱদসি, ‘কিং নামেত’’’ন্তি? ‘জানামহং, ভো, ইমিনা পন মে কম্মং অত্থি, তেনেৱং ৱদামী’তি. ‘‘কিং কম্মং, সামী’’তি? ‘‘অম্হেহি ৱিপস্সীবুদ্ধস্স অট্ঠসট্ঠিসমণসহস্সপৰিৱাৰস্স মহাদানং সজ্জিতং, তত্ৰেকং অল্লমধুমেৱ নত্থি, তস্মা এৱং গণ্হামী’’তি. এৱং, সন্তে, নাহং মূলেন দস্সামি, সচে ‘‘অহম্পি দানে পত্তিং লভিস্সামি, দস্সামী’’তি. সো গন্ত্ৱা নাগৰানং তমত্থং আৰোচেসি. নাগৰা তস্স সদ্ধায বলৱভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘সাধু, পত্তিকো হোতূ’’তি পটিজানিংসু, তে বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৱা যাগুখজ্জকং দত্ৱা মহতিং সুৱণ্ণপাতিং আহৰাপেত্ৱা মধুপটলং পীড়াপেসুং. তেনেৱ মনুস্সেন পণ্ণাকাৰত্থায দধিৱাৰকোপি আহটো অত্থি, সো তম্পি দধিং পাতিযং আকিৰিত্ৱা তেন মধুনা সংসন্দিত্ৱা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স আদিতো পট্ঠায অদাসি. তং যাৱদত্থং গণ্হন্তানং সব্বেসং পাপুণি উত্তৰিম্পি অৱসিট্ঠং অহোসিযেৱ. ‘‘এৱং থোকং মধু কথং তাৱ বহূনং পাপুণী’’তি ন চিন্তেতব্বং. তঞ্হি বুদ্ধানুভাৱেন পাপুণি. বুদ্ধৱিসযো ন চিন্তেতব্বো. চত্তাৰি হি ‘‘অচিন্তেয্যানী’’তি (অ. নি. ৪.৭৭) ৱুত্তানি. তানি চিন্তেন্তো উম্মাদস্সেৱ ভাগী হোতীতি. সো পুৰিসো এত্তকং কম্মং কত্ৱা আযুপৰিযোসানে দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা এত্তকং কালং সংসৰন্তো একস্মিং সমযে দেৱলোকা চৱিত্ৱা বাৰাণসিযং ৰাজকুলে নিব্বত্তো পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পাপুণি. সো ‘‘একং নগৰং গণ্হিস্সামী’’তি গন্ত্ৱা পৰিৱাৰেসি, নাগৰানঞ্চ সাসনং পহিণি ‘‘ৰজ্জং ৱা মে দেন্তু যুদ্ধং ৱা’’তি. তে ‘‘নেৱ ৰজ্জং দস্সাম, ন যুদ্ধ’’ন্তি ৱত্ৱা চূড়দ্ৱাৰেহি নিক্খমিত্ৱা দাৰূদকাদীনি আহৰন্তি, সব্বকিচ্চানি কৰোন্তি.
ইতৰোপি চত্তাৰি মহাদ্ৱাৰানি ৰক্খন্তো সত্তমাসাধিকানি সত্ত ৱস্সানি নগৰং উপৰুন্ধি. অথস্স মাতা ‘‘কিং মে পুত্তো কৰোতী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইদং নাম দেৱী’’তি তং পৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘বালো মম পুত্তো, গচ্ছথ, তস্স ‘চূড়দ্ৱাৰানিপি পিধায নগৰং উপৰুন্ধতূ’তি ৱদেথা’’তি. সো মাতু সাসনং সুত্ৱা তথা অকাসি. নাগৰাপি বহি নিক্খমিতুং অলভন্তা সত্তমে দিৱসে অত্তনো ৰাজানং মাৰেত্ৱা তস্স ৰজ্জং অদংসু. সো ইমং কম্মং কত্ৱা আযুপৰিযোসানে অৱীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা যাৱাযং পথৱী যোজনমত্তং উস্সন্না, তাৱ নিৰযে পচ্চিত্ৱা চতুন্নং চূড়দ্ৱাৰানং পিদহিতত্তা ততো চুতো তস্সা এৱ মাতু কুচ্ছিস্মিং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা সত্তমাসাধিকানি সত্ত ৱস্সানি অন্তোকুচ্ছিস্মিং ৱসিত্ৱা সত্ত দিৱসানি যোনিমুখে তিৰিযং নিপজ্জি. এৱং, ভিক্খৱে, সীৱলি, তদা নগৰং উপৰুন্ধিত্ৱা গহিতকম্মেন এত্তকং কালং নিৰযে পচ্চিত্ৱা চতুন্নং চূড়দ্ৱাৰানং পিদহিতত্তা ততো চুতো তস্সা এৱ মাতু কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গহেত্ৱা এত্তকং কালং কুচ্ছিযং ৱসি. নৱমধুনো দিন্নত্তা লাভগ্গযসগ্গপ্পত্তো জাতোতি.
পুনেকদিৱসং ভিক্খূ কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘অহো সামণেৰস্স লাভো, অহো পুঞ্ঞং, যেন এককেন পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং পঞ্চকূটাগাৰসতাদীনি কতানী’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে, ‘‘ভিক্খৱে, ময্হং পুত্তস্স নেৱ পুঞ্ঞং অত্থি, ন পাপং, উভযমস্স পহীন’’ন্তি ৱত্ৱা ব্ৰাহ্মণৱগ্গে ইমং গাথমাহ –
‘‘যোধ পুঞ্ঞঞ্চ পাপঞ্চ, উভো সঙ্গমুপচ্চগা;
অসোকং ৱিৰজং সুদ্ধং, তমহং ব্ৰূমি ব্ৰাহ্মণ’’ন্তি. (ধ. প. ৪১২);
খদিৰৱনিযৰেৱতত্থেৰৱত্থু নৱমং.
১০. অঞ্ঞতৰইত্থিৱত্থু
ৰমণীযানীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো অঞ্ঞতৰং ইত্থিং আৰব্ভ কথেসি.
একো কিৰ পিণ্ডপাতিকো ভিক্খু সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা একং জিণ্ণউয্যানং পৱিসিত্ৱা সমণধম্মং কৰোতি. একা নগৰসোভিনী ইত্থী পুৰিসেন সদ্ধিং ‘‘অহং অসুকট্ঠানং নাম গমিস্সামি, ত্ৱং তত্থ আগচ্ছেয্যাসী’’তি সঙ্কেতং কত্ৱা অগমাসি. সো পুৰিসো নাগচ্ছি. সা তস্স আগমনমগ্গং ওলোকেন্তী তং অদিস্ৱা উক্কণ্ঠিত্ৱা ইতো চিতো চ ৱিচৰমানা তং উয্যানং পৱিসিত্ৱা থেৰং পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নং দিস্ৱা ইতো চিতো চ ওলোকযমানা অঞ্ঞং কঞ্চি অদিস্ৱা ‘‘অযঞ্চ পুৰিসো এৱ, ইমস্স চিত্তং পমোহেস্সামী’’তি তস্স পুৰতো ঠত্ৱা পুনপ্পুনং নিৱত্থসাটকং মোচেত্ৱা নিৱাসেতি, কেসে মুঞ্চিত্ৱা বন্ধতি, পাণিং পহৰিত্ৱা হসতি. থেৰস্স সংৱেগো উপ্পজ্জিত্ৱা সকলসৰীৰং ফৰি. সো ‘‘কিং নু খো ইদ’’ন্তি চিন্তেসি. সত্থাপি ‘‘মম সন্তিকে কম্মট্ঠানং গহেত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি গতস্স ভিক্খুনো কা নু খো পৱত্তী’’তি উপধাৰেন্তো তং ইত্থিং দিস্ৱা তস্সা অনাচাৰকিৰিযং, থেৰস্স চ সংৱেগুপ্পত্তিং ঞত্ৱা গন্ধকুটিযং নিসিন্নোৱ তেন সদ্ধিং কথেসি – ‘‘ভিক্খু, কামগৱেসকানং অৰমণট্ঠানমেৱ ৱীতৰাগানং ৰমণট্ঠানং হোতী’’তি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ওভাসং ফৰিত্ৱা তস্স ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৯৯. ‘‘ৰমণীযানি অৰঞ্ঞানি, যত্থ ন ৰমতী জনো;
ৱীতৰাগা ৰমিস্সন্তি, ন তে কামগৱেসিনো’’তি.
তত্থ অৰঞ্ঞানীতি সুপুপ্ফিততৰুৱনসণ্ডপটিমণ্ডিতানি ৱিমলসলিলসম্পন্নানি অৰঞ্ঞানি নাম ৰমণীযানি. যত্থাতি যেসু অৰঞ্ঞেসু ৱিকসিতেসু পদুমৱনেসু গামমক্খিকা ৱিয কামগৱেসকো জনো ন ৰমতি. ৱীতৰাগাতি ৱিগতৰাগা পন খীণাসৱা নাম ভমৰমধুকৰা ৱিয পদুমৱনেসু তথাৰূপেসু অৰঞ্ঞেসু ৰমিস্সন্তি. কিং কাৰণা? ন তে কামপৱেসিনো, যস্মা তে কামগৱেসিনো ন হোন্তীতি অত্থো.
দেসনাৱসানে সো থেৰো যথানিসিন্নোৱ সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিত্ৱা আকাসেনাগন্ত্ৱা থুতিং কৰোন্তো তথাগতস্স পাদে ৱন্দিত্ৱা অগমাসীতি.
অঞ্ঞতৰইত্থিৱত্থু দসমং.
অৰহন্তৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
সত্তমো ৱগ্গো.