৫. পণ্ডিতসামণেৰৱত্থু
উদকঞ্হি নযন্তীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো পণ্ডিতসামণেৰং আৰব্ভ কথেসি.
অতীতে কিৰ কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধো ৱীসতিখীণাসৱসহস্সপৰিৱাৰো বাৰাণসিং অগমাসি. মনুস্সা অত্তনো বলং সল্লক্খেত্ৱা অট্ঠপি দসপি একতো হুত্ৱা অগন্তুকদানাদীনি অদংসু. অথেকদিৱসং সত্থা ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে এৱং অনুমোদনমকাসি –
‘‘উপাসকা ইধ একচ্চো ‘অত্তনো সন্তকমেৱ দাতুং ৱট্টতি, কিং পৰেন সমাদপিতেনা’তি অত্তনাৱ দানং দেতি, পৰং ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদং লভতি, নো পৰিৱাৰসম্পদং. একচ্চো পৰং সমাদপেতি, অত্তনা ন দেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে পৰিৱাৰসম্পদং লভতি, নো ভোগসম্পদং একচ্চো অত্তনাপি ন দেতি, পৰম্পি ন সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে নেৱ ভোগসম্পদং লভতি, ন পৰিৱাৰসম্পদং, ৱিঘাসাদোৱ হুত্ৱা জীৱতি. একচ্চো অত্তনা চ দেতি, পৰঞ্চ সমাদপেতি. সো নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে ভোগসম্পদম্পি লভতি পৰিৱাৰসম্পদম্পী’’তি.
তং সুত্ৱা সমীপে ঠিতো একো পণ্ডিতপুৰিসো চিন্তেসি – ‘‘অহং দানি তথা কৰিস্সামি, যথা মে দ্ৱেপি সম্পত্তিযো ভৱিস্সন্তী’’তি. সো সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘ভন্তে, স্ৱাতনায ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. ‘‘কিত্তকেহি তে ভিক্খূহি অত্থো’’তি? ‘‘কিত্তকো পন ৱো, ভন্তে, পৰিৱাৰো’’তি? ‘‘ৱীসতি ভিক্খুসহস্সানী’’তি. ‘‘ভন্তে, সব্বেহি সদ্ধিং স্ৱাতনায ময্হং ভিক্খং গণ্হথা’’তি. সত্থা অধিৱাসেসি. সো গামং পৱিসিত্ৱা, ‘‘অম্মতাতা, স্ৱাতনায মযা বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, তুম্হে যত্তকানং ভিক্খূনং দাতুং সক্খিস্সথ, তত্তকানং দানং দেথা’’তি আৰোচেত্ৱা ৱিচৰন্তো অত্তনো অত্তনো বলং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘মযং দসন্নং দস্সাম, মযং ৱীসতিযা, মযং সতস্স, মযং পঞ্চসতান’’ন্তি ৱুত্তে সব্বেসং ৱচনং আদিতো পট্ঠায পণ্ণে আৰোপেসি.
তেন চ সমযেন তস্মিং নগৰে অতিদুগ্গতভাৱেনেৱ ‘‘মহাদুগ্গতো’’তি পঞ্ঞাতো একো পুৰিসো অত্থি. সো তম্পি সম্মুখাগতং দিস্ৱা, সম্ম মহাদুগ্গত, মযা স্ৱাতনায বুদ্ধপ্পমুখো ভিক্খুসঙ্ঘো নিমন্তিতো, স্ৱে নগৰৱাসিনো দানং দস্সন্তি, ‘‘ত্ৱং কতি ভিক্খূ ভোজেস্সসী’’তি? ‘‘সামি, ময্হং কিং ভিক্খূহি, ভিক্খূহি নাম সধনানং অত্থো, ময্হং পন স্ৱে যাগুঅত্থায তণ্ডুলনাড়িমত্তম্পি নত্থি, অহং ভতিং কত্ৱা জীৱামি, কিং মে ভিক্খূহী’’তি? সমাদপকেন নাম ব্যত্তেন ভৱিতব্বং. তস্মা সো তেন ‘‘নত্থী’’তি ৱুত্তেপি তুণ্হীভূতো অহুত্ৱা এৱমাহ – ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, ইমস্মিং নগৰে সুভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা সুখুমৱত্থং নিৱাসেত্ৱা নানাভৰণপটিমণ্ডিতা সিৰিসযনে সযমানা বহূ জনা সম্পত্তিং অনুভৱন্তি, ত্ৱং পন দিৱসং ভতিং কত্ৱা কুচ্ছিপূৰণমত্তম্পি ন লভসি, এৱং সন্তেপি ‘অহং পুব্বে পুঞ্ঞং অকতত্তা কিঞ্চি ন লভামী’তি ন জানাসী’’তি? ‘‘জানামি, সামী’’তি. ‘‘অথ কস্মা ইদানি পুঞ্ঞং ন কৰোসি, ত্ৱং যুৱা বলসম্পন্নো, কিং তযা ভতিং কত্ৱাপি যথাবলং দানং দাতুং ন ৱট্টতী’’তি? সো তস্মিং কথেন্তেযেৱ সংৱেগপ্পত্তো হুত্ৱা ‘‘ময্হম্পি একং ভিক্খুং পণ্ণে আৰোপেহি, কিঞ্চিদেৱ ভতিং কত্ৱা একস্স ভিক্খং দস্সামী’’তি আহ. ইতৰো ‘‘কিং একেন ভিক্খুনা পণ্ণে আৰোপিতেনা’’তি ন আৰোপেসি? মহাদুগ্গতোপি গেহং গন্ত্ৱা ভৰিযং আহ – ‘‘ভদ্দে, নগৰৱাসিনো স্ৱে সঙ্ঘভত্তং কৰিস্সন্তি, অহম্পি সমাদপকেন ‘একস্স ভিক্খং দেহী’তি ৱুত্তো, মযম্পি স্ৱে একস্স ভিক্খং দস্সামা’’তি. অথস্স ভৰিযা ‘‘মযং দলিদ্দা, কস্মা তযা সম্পটিচ্ছিত’’ন্তি অৱত্ৱাৱ, ‘‘সামি, ভদ্দকং তে কতং, মযং পুব্বেপি কিঞ্চি অদত্ৱা ইদানি দুগ্গতা জাতা, মযং উভোপি ভতিং কত্ৱা একস্স ভিক্খং দস্সাম, সামী’’তি ৱত্ৱা উভোপি গেহা নিক্খমিত্ৱা ভতিট্ঠানং অগমংসু.
মহাসেট্ঠি তং দিস্ৱা ‘‘কিং, সম্ম মহাদুগ্গত, ভতিং কৰিস্সসী’’তি পুচ্ছি. ‘‘আম, অয্যা’’তি. ‘‘কিং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘যং তুম্হে কাৰেস্সথ, তং কৰিস্সামী’’তি. ‘‘তেন হি মযং স্ৱে দ্ৱে তীণি ভিক্খুসতানি ভোজেস্সাম, এহি, দাৰূনি ফালেহী’’তি ৱাসিফৰসুং নীহৰিত্ৱা দাপেসি. মহাদুগ্গতো দড়্হং কচ্ছং বন্ধিত্ৱা মহুস্সাহপ্পত্তো ৱাসিং পহায ফৰসুং গণ্হন্তো, ফৰসুং পহায ৱাসিং গণ্হন্তো দাৰূনি ফালেতি. অথ নং সেট্ঠি আহ – ‘‘সম্ম, ত্ৱং অজ্জ অতিৱিয উস্সাহপ্পত্তো কম্মং কৰোসি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘সামি, অহং স্ৱে একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’’তি. তং সুত্ৱা সেট্ঠি পসন্নমানসো চিন্তেসি – ‘‘অহো ইমিনা দুক্কৰং কতং, ‘অহং দুগ্গতো’তি তুণ্হীভাৱং অনাপজ্জিত্ৱা ‘ভতিং কত্ৱা একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’তি ৱদতী’’তি. সেট্ঠিভৰিযাপি তস্স ভৰিযং দিস্ৱা, ‘‘অম্ম, কিং কম্মং কৰিস্সসী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘যং তুম্হে কাৰেস্সথ, তং কৰোমী’’তি ৱুত্তে উদুক্খলসালং পৱেসেত্ৱা সুপ্পমুসলাদীনি দাপেসি. সা নচ্চন্তী ৱিয তুট্ঠপহট্ঠা ৱীহিং কোট্টেতি চেৱ ওফুণাতি চ. অথ নং সেট্ঠিভৰিযা পুচ্ছি – ‘‘অম্ম, ত্ৱং অতিৱিয তুট্ঠপহট্ঠা কম্মং কৰোসি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘অয্যে, ইমং ভতিং কত্ৱা মযম্পি একং ভিক্খুং ভোজেস্সামা’’তি. তং সুত্ৱা সেট্ঠিভৰিযাপি তস্সং ‘‘অহো ৱতাযং দুক্কৰকাৰিকা’’তি পসীদি. সেট্ঠি মহাদুগ্গতস্স দাৰূনং ফালিতকালে ‘‘অযং তে ভতী’’তি সালীনং চতস্সো নাড়িযো দাপেত্ৱা ‘‘অযং তে তুট্ঠিদাযো’’তি অপৰাপি চতস্সো নাড়িযো দাপেসি.
সো গেহং গন্ত্ৱা ভৰিযং আহ – ‘‘মযা ভতিং কত্ৱা সালি লদ্ধো, অযং নিৱাপো ভৱিস্সতি, তযা লদ্ধায ভতিযা দধিতেলকটুকভণ্ডানি গণ্হাহী’’তি. সেট্ঠিভৰিযাপি পুন তস্সা একং সপ্পিকৰোটিকঞ্চেৱ দধিভাজনঞ্চ কটুকভণ্ডঞ্চ সুদ্ধতণ্ডুড়িনাড়িঞ্চ দাপেসি. ইতি চ উভিন্নম্পি নৱ তণ্ডুলনাড়িযো অহেসুং. তে ‘‘দেয্যধম্মো নো লদ্ধো’’তি তুট্ঠহট্ঠা পাতোৱ উট্ঠহিংসু. ভৰিযা মহাদুগ্গতং আহ – ‘‘গচ্ছ, সামি, পণ্ণং পৰিযেসিত্ৱা আহৰা’’তি. সো অন্তৰাপণে পণ্ণং অদিস্ৱা নদীতীৰং গন্ত্ৱা ‘‘অজ্জ অয্যানং ভোজনং দাতুং লভিস্সামী’’তি পহট্ঠমানসো গাযন্তো পণ্ণং উচ্চিনতি. মহাজালং খিপিত্ৱা ঠিতো কেৱট্টো ‘‘মহাদুগ্গতস্স সদ্দেন ভৱিতব্ব’’ন্তি তং পক্কোসিত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘অতিৱিয তুট্ঠচিত্তো গাযসি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি? ‘‘পণ্ণং উচ্চিনামি, সম্মা’’তি. ‘‘কিং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’’তি. ‘‘অহো সুখিতো, ভিক্খু, সো তৱ কিং পণ্ণং খাদিস্সতী’’তি? ‘‘কিং কৰোমি, সম্ম, অত্তনা লদ্ধপণ্ণেন ভোজেস্সামী’’তি? ‘‘তেন হি এহী’’তি. ‘‘কিং কৰোমি, সম্মা’’তি? ‘‘ইমে মচ্ছে গহেত্ৱা পাদগ্ঘনকানি অড্ঢগ্ঘনকানি কহাপণগ্ঘনকানি চ উদ্দানানি কৰোহী’’তি. সো তথা অকাসি. বদ্ধবদ্ধে মচ্ছে নগৰৱাসিনো নিমন্তিতনিমন্তিতানং ভিক্খূনং অত্থায হৰিংসু. তস্স মচ্ছুদ্দানানি কৰোন্তস্সেৱ ভিক্খাচাৰৱেলা পাপুণি. সো ৱেলং সল্লক্খেত্ৱা ‘‘গমিস্সামহং, সম্ম, অযং ভিক্খূনং আগমনৱেলা’’তি আহ. ‘‘অত্থি পন কিঞ্চি মচ্ছুদ্দান’’ন্তি? ‘‘নত্থি, সম্ম, সব্বানি খীণানী’’তি. ‘‘তেন হি মযা অত্তনো অত্থায ৱালুকায নিখণিত্ৱা চত্তাৰো ৰোহিতমচ্ছা ঠপিতা, সচে ভিক্খুং ভোজেতুকামোসি, ইমে গহেত্ৱা গচ্ছা’’তি তে মচ্ছে তস্স অদাসি.
তং দিৱসং পন সত্থা পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো মহাদুগ্গতং অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘মহাদুগ্গতো ‘একং ভিক্খুং ভোজেস্সামী’তি ভৰিযায সদ্ধিং হিয্যো ভতিং অকাসি, কতৰং নু খো ভিক্খুং লভিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘মনুস্সা পণ্ণে আৰোপিতসঞ্ঞায ভিক্খূ গহেত্ৱা অত্তনো অত্তনো গেহেসু নিসীদাপেস্সন্তি, মহাদুগ্গতো মং ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং ভিক্খুং ন লভিস্সতী’’তি উপধাৰেসি. বুদ্ধা কিৰ দুগ্গতেসু অনুকম্পং কৰোন্তি. তস্মা সত্থা পাতোৱ সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ‘‘মহাদুগ্গতং সঙ্গণ্হিস্সামী’’তি গন্ধকুটিং পৱিসিত্ৱা নিসীদি. মহাদুগ্গতেপি মচ্ছে গহেত্ৱা গেহং পৱিসন্তে সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি ওলোকেন্তো ‘‘হিয্যো, মহাদুগ্গতো ‘একস্স ভিক্খুনো ভিক্খং দস্সামী’তি অত্তনো ভৰিযায সদ্ধিং ভতিং অকাসি, কতৰং নু খো ভিক্খুং লভিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘নত্থেতস্স অঞ্ঞো ভিক্খু, সত্থা পন মহাদুগ্গতস্স সঙ্গহং কৰিস্সামী’’তি গন্ধকুটিযং নিসিন্নো. মহাদুগ্গতো অত্তনো উপকপ্পনকং যাগুভত্তং পণ্ণসূপেয্যম্পি তথাগতস্স দদেয্য, ‘‘যংনূনাহং মহাদুগ্গতস্স গেহং গন্ত্ৱা ভত্তকাৰককম্মং কৰেয্য’’ন্তি অঞ্ঞাতকৱেসেন তস্স গেহসমীপং গন্ত্ৱা ‘‘অত্থি নু খো কস্সচি কিঞ্চি ভতিযা কাতব্ব’’ন্তি পুচ্ছি. মহাদুগ্গতো তং দিস্ৱা আহ – ‘‘সম্ম, কিং কম্মং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘অহং, সামি, সব্বসিপ্পিকো, ময্হং অজাননসিপ্পং নাম নত্থি, যাগুভত্তাদীনিপি সম্পাদেতুং জানামী’’তি. ‘‘সম্ম, মযং তৱ কম্মেন অত্থিকা, তুয্হং পন কিঞ্চি দাতব্বং ভতিং ন পস্সামা’’তি. ‘‘কিং পন তে কত্তব্ব’’ন্তি? ‘‘একস্স ভিক্খুস্স ভিক্খং দাতুকামোম্হি, তস্স যাগুভত্তসংৱিধানং ইচ্ছামী’’তি. ‘‘সচে ভিক্খুস্স ভিক্খং দস্সসি, ন মে ভতিযা অত্থো, কিং মম পুঞ্ঞং ন ৱট্টতী’’তি? ‘‘এৱং সন্তে সাধু, সম্ম, পৱিসা’’তি. সো তস্স গেহং পৱিসিত্ৱা তেলতণ্ডুলাদীনি আহৰাপেত্ৱা ‘‘গচ্ছ, অত্তনো পত্তভিক্খুং আনেহী’’তি তং উয্যোজেসি. দানৱেয্যাৱটিকোপি পণ্ণে আৰোপিতনিযামেনেৱ তেসং তেসং গেহানি ভিক্খূ পহিণি.
মহাদুগ্গতো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘ময্হং পত্তভিক্খুং দেহী’’তি আহ. সো তস্মিং খণে সতিং লভিত্ৱা ‘‘অহং তৱ ভিক্খুং পমুট্ঠো’’তি আহ. মহাদুগ্গতো তিখিণায সত্তিযা কুচ্ছিযং পহটো ৱিয, ‘‘সামি, কস্মা মং নাসেসি, অহং তযা হিয্যো সমাদপিতো ভৰিযায সদ্ধিং দিৱসং ভতিং কত্ৱা অজ্জ পাতোৱ পণ্ণত্থায নদীতীৰে আহিণ্ডিত্ৱা আগতো, দেহি মে একং ভিক্খু’’ন্তি বাহা পগ্গয্হ পৰিদেৱি. মনুস্সা সন্নিপতিত্ৱা ‘‘কিমেতং, মহাদুগ্গতা’’তি পুচ্ছিংসু. সো তমত্থং আৰোচেসি. তে ৱেয্যাৱটিকং পুচ্ছিংসু – ‘‘সচ্চং কিৰ, সম্ম, তযা এস ‘ভতিং কত্ৱা একস্স ভিক্খুস্স ভিক্খং দেহী’তি সমাদপিতো’’তি? ‘‘আম, অয্যা’’তি. ‘‘ভাৰিযং তে কম্মং কতং, যো ত্ৱং এত্তকে ভিক্খূ সংৱিদহন্তো এতস্স একং ভিক্খুং নাদাসী’’তি. সো তেসং ৱচনেন মঙ্কুভূতো তং আহ – ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, মা মং নাসযি, অহং তৱ কাৰণা মহাৱিহেসং পত্তো, মনুস্সা পণ্ণে আৰোপিতনিযামেন অত্তনো অত্তনো পত্তভিক্খূ নযিংসু, অত্তনো গেহে নিসিন্নভিক্খুং নীহৰিত্ৱা দেন্তো নাম নত্থি, সত্থা পন মুখং ধোৱিত্ৱা গন্ধকুটিযমেৱ নিসিন্নো, ৰাজযুৱৰাজসেনাপতিআদযো সত্থু গন্ধকুটিতো নিক্খমনং ওলোকেন্তা নিসিন্না সত্থু পত্তং গহেত্ৱা ‘গমিস্সামা’তি. বুদ্ধা নাম দুগ্গতে অনুকম্পং কৰোন্তি, ত্ৱং ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘দুগ্গতোম্হি, ভন্তে, মম সঙ্গহং কৰোথা’তি সত্থাৰং ৱন্দ, সচে তে পুঞ্ঞং অত্থি, অদ্ধা লচ্ছসী’’তি.
সো ৱিহাৰং অগমাসি. অথ নং অঞ্ঞেসু দিৱসেসু ৱিহাৰে ৱিঘাসাদভাৱেন দিট্ঠত্তা ৰাজযুৱৰাজাদযো, ‘‘মহাদুগ্গত, ন তাৱ ভত্তকালো, কস্মা ত্ৱং আগচ্ছসী’’তি আহংসু. সো ‘‘জানামি, সামি, ‘ন তাৱ ভত্তকালো’তি. সত্থাৰং পন ৱন্দিতুং আগচ্ছামী’’তি ৱদন্তো গন্ত্ৱা গন্ধকুটিযা উম্মাৰে সীসং ঠপেত্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং নগৰে মযা দুগ্গততৰো নত্থি, অৱস্সযো মে হোথ, কৰোথ মে সঙ্গহ’’ন্তি আহ. সত্থা গন্ধকুটিদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা পত্তং নীহৰিত্ৱা তস্স হত্থে ঠপেসি. সো চক্কৱত্তিসিৰিং পত্তো ৱিয অহোসি, ৰাজযুৱৰাজাদযো অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মুখানি ওলোকযিংসু. সত্থাৰা দিন্নপত্তঞ্হি কোচি ইস্সৰিযৱসেন গহেতুং সমত্থো নাম নত্থি. এৱং পন ৱদিংসু, ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, সত্থু পত্তং অম্হাকং দেহি এত্তকং নাম তে ধনং দস্সাম, ত্ৱং দুগ্গতো ধনং গণ্হাহি, কিং তে পত্তেনা’’তি? মহাদুগ্গতো ‘‘ন কস্সচি দস্সামি, ন মে ধনেন অত্থো, সত্থাৰংযেৱ ভোজেস্সামী’’তি আহ. অৱসেসা তং যাচিত্ৱা পত্তং অলভিত্ৱা নিৱত্তিংসু. ৰাজা পন ‘‘মহাদুগ্গতো ধনেন পলোভিযমানোপি সত্থু পত্তং ন দেতি, সত্থাৰা চ সযং দিন্নপত্তং কোচি গহেতুং ন সক্কোতি, ইমস্স দেয্যধম্মো নাম কিত্তকো ভৱিস্সতি, ইমিনা দেয্যধম্মস্স দিন্নকালে সত্থাৰং আদায গেহং নেত্ৱা ময্হং সম্পাদিতং আহাৰং দস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা সত্থাৰা সদ্ধিংযেৱ অগমাসি. সক্কোপি দেৱৰাজা যাগুখজ্জকভত্তসূপেয্যপণ্ণাদীনি সম্পাদেত্ৱা সত্থু নিসীদনাৰহং আসনং পঞ্ঞপেত্ৱা নিসীদি.
মহাদুগ্গতো সত্থাৰং নেত্ৱা ‘‘পৱিসথ, ভন্তে’’তি আহ. ৱসনগেহঞ্চস্স নীচং হোতি, অনোনতেন পৱিসিতুং ন সক্কা. বুদ্ধা চ নাম গেহং পৱিসন্তা ন ওনমিত্ৱা পৱিসন্তি. গেহঞ্হি পৱিসনকালে মহাপথৱী ৱা হেট্ঠা ওগচ্ছতি, গেহং ৱা উদ্ধং গচ্ছতি. ইদং তেসং সুদিন্নদানস্স ফলং. পুন নিক্খমিত্ৱা গতকালে সব্বং পাকতিকমেৱ হোতি. তস্মা সত্থা ঠিতকোৱ গেহং পৱিসিত্ৱা সক্কেন পঞ্ঞত্তাসনে নিসীদি. সত্থৰি নিসিন্নে ৰাজা আহ – ‘‘সম্ম মহাদুগ্গত, তযা অম্হাকং যাচন্তানম্পি সত্থু পত্তো ন দিন্নো, পস্সাম তাৱ, কীদিসো তে সত্থু সক্কাৰো কতো’’তি? অথস্স সক্কো যাগুখজ্জকাদীনি ৱিৱৰিত্ৱা দস্সেসি. তেসং ৱাসগন্ধো সকলনগৰং ছাদেত্ৱা অট্ঠাসি. ৰাজা যাগুআদীনি ওলোকেত্ৱা ভগৱন্তং আহ – ‘‘ভন্তে, ‘অহং মহাদুগ্গতস্স দেয্যধম্মো কিত্তকো ভৱিস্সতি, ইমিনা দেয্যধম্মে দিন্নে সত্থাৰং গেহং নেত্ৱা অত্তনো সম্পাদিতং আহাৰং দস্সামী’তি চিন্তেত্ৱা আগতো, মযা এৱৰূপো আহাৰো ন দিট্ঠপুব্বো, মযি ইধ ঠিতে মহাদুগ্গতো কিলমেয্য, গচ্ছামহ’’ন্তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা পক্কামি. সক্কোপি সত্থাৰং যাগুআদীনি দত্ৱা সক্কচ্চং পৰিৱিসি. সত্থাপি কতভত্তকিচ্চো অনুমোদনং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কামি.
সক্কো মহাদুগ্গতস্স সঞ্ঞং অদাসি. সো পত্তং গহেত্ৱা সত্থাৰং অনুগচ্ছি. সক্কো নিৱত্তিত্ৱা মহাদুগ্গতস্স গেহদ্ৱাৰে ঠিতো আকাসং ওলোকেসি. তাৱদেৱ আকাসতো সত্তৰতনৱস্সং ৱস্সিত্ৱা তস্স গেহে সব্বভাজনানি পূৰেত্ৱা সকলং গেহং পূৰেসি. তস্স গেহে ওকাসো নাহোসি. তস্স ভৰিযা দাৰকে হত্থেসু গহেত্ৱা নীহৰিত্ৱা বহি অট্ঠাসি. সো সত্থাৰং অনুগন্ত্ৱা নিৱত্তো দাৰকে বহি দিস্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘সামি, সকলং নো গেহং সত্তহি ৰতনেহি পুণ্ণং, পৱিসিতুং ওকাসো নত্থী’’তি. সো ‘‘অজ্জেৱ মে দানেন ৱিপাকো দিন্নো’’তি চিন্তেত্ৱা ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘কস্মা আগতোসী’’তি ৱুত্তে আহ –‘‘দেৱ, গেহং মে সত্তহি ৰতনেহি পুণ্ণং, তং ধনং গণ্হথা’’তি. ৰাজা ‘‘অহো বুদ্ধানং দিন্নদানং, অজ্জেৱ মত্থকং পত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা তং আহ – ‘‘কিং তে লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘ধনহৰণত্থায সকটসহস্সং, দেৱা’’তি. ৰাজা সকটসহস্সং পেসেত্ৱা ধনং আহৰাপেত্ৱা ৰাজঙ্গণে ওকিৰাপেসি. তালপ্পমাণো ৰাসি অহোসি. ৰাজা নগৰে সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘ইমস্মিং নগৰে অত্থি কস্সচি এত্তকং ধন’’ন্তি পুচ্ছি. ‘‘নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘এৱং মহাধনস্স কিং কাতুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘সেট্ঠিট্ঠানং দাতুং ৱট্টতি, দেৱা’’তি. ৰাজা তস্স মহাসক্কাৰং কত্ৱা সেট্ঠিট্ঠানং দাপেসি.
অথস্স পুব্বে একস্স সেট্ঠিনো গেহট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা ‘‘এত্থ জাতে গচ্ছে হৰাপেত্ৱা গেহং উট্ঠাপেত্ৱা ৱসাহী’’তি আহ. তস্স তং ঠানং সোধেত্ৱা সমং কত্ৱা ভূমিযা খঞ্ঞমানায অঞ্ঞমঞ্ঞং আহচ্চ নিধিকুম্ভিযো উট্ঠহিংসু. তেন ৰঞ্ঞো আৰোচিতে ‘‘তৱ পুঞ্ঞেন নিব্বত্তা, ত্ৱমেৱ গণ্হাহী’’তি আহ. সো গেহং কাৰেত্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স মহাদানং অদাসি. ততো পৰম্পি যাৱতাযুকং তিট্ঠন্তো পুঞ্ঞানি কৰিত্ৱা আযুপৰিযোসানে দেৱলোকে নিব্বত্তো.
একং বুদ্ধন্তৰং দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে ততো চুতো সাৱত্থিযং সাৰিপুত্তত্থেৰস্সূপট্ঠাককুলে সেট্ঠিধীতু কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. অথস্সা মাতাপিতৰো গব্ভস্স পতিট্ঠিতভাৱং ঞত্ৱা গব্ভপৰিহাৰং অদংসু. তস্সা অপৰেন সমযেন এৱৰূপো দোহড়ো উপ্পজ্জি – ‘‘অহো ৱতাহং ধম্মদেসনাপতিং আদিং কত্ৱা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং ৰোহিতমচ্ছৰসেন দানং দত্ৱা কাসাযানি ৱত্থানি নিৱাসেত্ৱা আসনপৰিযন্তে নিসিন্না তেসং ভিক্খূনং উচ্ছিট্ঠভত্তং পৰিভুঞ্জেয্য’’ন্তি. সা মাতাপিতূনং আৰোচেত্ৱা তথা অকাসি, দোহড়ো পটিপস্সম্ভি. অথস্সা ততো অপৰেসুপি সত্তসু মঙ্গলেসু ৰোহিতমচ্ছৰসেনেৱ ধম্মসেনাপতিত্থেৰপ্পমুখানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি ভোজেসুং. সব্বং তিস্সকুমাৰস্স ৱত্থুম্হি ৱুত্তনিযামেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযমস্স পন মহাদুগ্গতকালে দিন্নস্স ৰোহিতমচ্ছৰসদানস্সেৱ নিস্সন্দো. নামগ্গহণদিৱসে পনস্স, ‘‘ভন্তে, দাসস্স ৱো সিক্খাপদানি দেথা’’তি মাতৰা ৱুত্তে থেৰো আহ – ‘‘কোনামো অযং দাৰকো’’তি? ‘‘ভন্তে, ইমস্স দাৰকস্স কুচ্ছিযং পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠায ইমস্মিং গেহে জড়া এড়মূগাপি পণ্ডিতা জাতা, তস্মা মে পুত্তস্স পণ্ডিতোত্ৱেৱ নামং ভৱিস্সতী’’তি. থেৰো সিক্খাপদানি অদাসি. জাতদিৱসতো পট্ঠায পনস্স ‘‘নাহং মম পুত্তস্স অজ্ঝাসযং ভিন্দিস্সামী’’তি মাতু চিত্তং উপ্পজ্জি. সো সত্তৱস্সিককালে মাতৰং আহ – ‘‘অম্ম, থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, তাত, ‘অহং তৱ অজ্ঝাসযং ন ভিন্দিস্সামিচ্চেৱ মনং উপ্পাদেসি’’’ন্তি ৱত্ৱা থেৰং নিমন্তেত্ৱা ভোজেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, দাসো ৱো পব্বজিতুকামো, অহং ইমং সাযন্হসমযে ৱিহাৰং আনেস্সামী’’তি থেৰং উয্যোজেত্ৱা ঞাতকে সন্নিপাতাপেত্ৱা ‘‘মম পুত্তস্স গিহিকালে কত্তব্বসক্কাৰং অজ্জেৱ কৰিস্সামা’’তি মহন্তং সক্কাৰং কাৰেত্ৱা তং আদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা ‘‘ইমং, ভন্তে, পব্বাজেথা’’তি থেৰস্স অদাসি.
থেৰো পব্বজ্জায দুক্কৰভাৱং আচিক্খিত্ৱা ‘‘কৰিস্সামহং, ভন্তে, তুম্হাকং ওৱাদ’’ন্তি ৱুত্তে ‘‘তেন হি এহী’’তি কেসে তেমেত্ৱা তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা পব্বাজেসি. মাতাপিতৰোপিস্স সত্তাহং ৱিহাৰেযেৱ ৱসন্তা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স ৰোহিতমচ্ছৰসেনেৱ দানং দত্ৱা সত্তমে দিৱসে সাযং গেহং অগমংসু. থেৰো অট্ঠমে দিৱসে অন্তোগামং গচ্ছন্তো তং আদায গচ্ছতি, ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং নাগমাসি. কিং কাৰণা? ন তাৱস্স পত্তচীৱৰগ্গহণানি ৱা ইৰিযাপথো ৱা পাসাদিকো হোতি, অপিচ ৱিহাৰে থেৰস্স কত্তব্বৱত্তং অত্থি. থেৰো হি ভিক্খুসঙ্ঘে অন্তোগামং পৱিট্ঠে সকলৱিহাৰং ৱিচৰন্তো অসম্মজ্জনট্ঠানং সম্মজ্জিত্ৱা তুচ্ছভাজনেসু পানীযপৰিভোজনীযানি উপট্ঠপেত্ৱা দুন্নিক্খিত্তানি মঞ্চপীঠাদীনি পটিসামেত্ৱা পচ্ছা গামং পৱিসতি. অপিচ ‘‘অঞ্ঞতিত্থিযা তুচ্ছৱিহাৰং পৱিসিত্ৱা ‘পস্সথ সমণস্স গোতমস্স সাৱকানং নিসিন্নট্ঠানানী’তি ৱত্তুং মা লভিংসূ’’তি সকলৱিহাৰং পটিজগ্গিত্ৱা পচ্ছা গামং পৱিসতি. তস্মা তং দিৱসম্পি সামণেৰেন পত্তচীৱৰং গাহাপেত্ৱা দিৱাতৰং পিণ্ডায পাৱিসি.
সামণেৰো উপজ্ঝাযেন সদ্ধিং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে মাতিকং দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইদং কিং নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘মাতিকা নাম, সামণেৰা’’তি. ‘‘ইমায কিং কৰোন্তী’’তি? ‘‘ইতো চিতো চ উদকং আহৰিত্ৱা অত্তনো সস্সকম্মং সম্পাদেন্তী’’তি. ‘‘কিং পন, ভন্তে, উদকস্স চিত্তং অত্থী’’তি? ‘‘নত্থাৱুসো’’তি. ‘‘এৱৰূপং অচিত্তকং অত্তনো ইচ্ছিতট্ঠানং হৰন্তি, ভন্তে’’তি? ‘‘আমাৱুসো’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে এৱৰূপম্পি অচিত্তকং অত্তনো ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং হৰিত্ৱা কম্মং কৰোন্তি, কস্মা সচিত্তকাপি চিত্তং অত্তনো ৱসে ৱত্তেত্ৱা সমণধম্মং কাতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. অথেসো পুৰতো গচ্ছন্তো উসুকাৰে সৰদণ্ডকং অগ্গিম্হি তাপেত্ৱা অক্খিকোটিযা ওলোকেত্ৱা উজুকং কৰোন্তে দিস্ৱা, ‘‘ইমে, ভন্তে, কে নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘উসুকাৰা নামাৱুসো’’তি. ‘‘কিং পনেতে কৰোন্তী’’তি? ‘‘অগ্গিম্হি তাপেত্ৱা সৰদণ্ডকং উজুং কৰোন্তী’’তি. ‘‘সচিত্তকো, ভন্তে, এসো’’তি? ‘‘অচিত্তকো, আৱুসো’’তি. সো চিন্তেসি – ‘‘সচে অচিত্তকং গহেত্ৱা অগ্গিম্হি তাপেত্ৱা উজুং কৰোন্তি, কস্মা সচিত্তকাপি অত্তনো চিত্তং ৱসে ৱত্তেত্ৱা সমণধম্মং কাতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. অথেসো পুৰতো গচ্ছন্তো দাৰূনি অৰনেমিনাভিআদীনি তচ্ছন্তে দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, ইমে কে নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘তচ্ছকা নামাৱুসো’’তি. ‘‘কিং পনেতে কৰোন্তী’’তি? ‘‘দাৰূনি গহেত্ৱা যানকাদীনং চক্কাদীনি কৰোন্তি, আৱুসো’’তি. ‘‘এতানি পন সচিত্তকানি, ভন্তে’’তি? ‘‘অচিত্তকানি, আৱুসো’’তি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সচে অচিত্তকানি কট্ঠকলিঙ্গৰানি গহেত্ৱা চক্কাদীনি কৰোন্তি, কস্মা সচিত্তকা অত্তনো চিত্তং ৱসে ৱত্তেত্ৱা সমণধম্মং কাতুং ন সক্খিস্সন্তী’’তি. সো ইমানি কাৰণানি দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, সচে তুম্হাকং পত্তচীৱৰে তুম্হে গণ্হেয্যাথ, অহং নিৱত্তেয্য’’ন্তি. থেৰো ‘‘অযং অধুনা পব্বজিতো দহৰসামণেৰো মং অনুবন্ধমানো এৱং ৱদেতী’’তি চিত্তং অনুপ্পাদেত্ৱাৱ ‘‘আহৰ, সামণেৰা’’তি ৱত্ৱা অত্তনো পত্তচীৱৰং অগ্গহেসি.
সামণেৰোপি উপজ্ঝাযং ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তন্তো, ‘‘ভন্তে, ময্হং আহাৰং আহৰন্তো ৰোহিতমচ্ছৰসেনেৱ আহৰেয্যাথা’’তি আহ. ‘‘কথং লভিস্সামাৱুসো’’তি? ‘‘ভন্তে, অত্তনো পুঞ্ঞেন অলভন্তা মম পুঞ্ঞেন লভিস্সথা’’তি আহ. থেৰো ‘‘দহৰসামণেৰস্স বহি নিসিন্নকস্স পৰিপন্থোপি ভৱেয্যা’’তি কুঞ্জিকং দত্ৱা ‘‘ময্হং ৱসনগব্ভস্স দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা অন্তো পৱিসিত্ৱা নিসীদেয্যাসী’’তি আহ. সো তথা কত্ৱা অত্তনো কৰজকাযে ঞাণং ওতাৰেত্ৱা অত্তভাৱং সম্মসন্তো নিসীদি. অথস্স গুণতেজেন সক্কস্স আসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘পণ্ডিতসামণেৰো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, মযাপি তত্থ গন্তুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা চত্তাৰো মহাৰাজে আমন্তেত্ৱা ‘‘ৱিহাৰস্স উপৱনে ৱসন্তে সকুণে পলাপেত্ৱা সমন্ততো আৰক্খং গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা চন্দদেৱপুত্তং ‘‘চন্দমণ্ডলং আকড্ঢিত্ৱা গণ্হাহী’’তি, সূৰিযদেৱপুত্তং ‘‘সূৰিযমণ্ডলং আকড্ঢিত্ৱা গণ্হাহী’’তি ৱত্ৱা সযং গন্ত্ৱা আৱিঞ্ছনৰজ্জুট্ঠানে আৰক্খং গহেত্ৱা অট্ঠাসি, ৱিহাৰে পুৰাণপণ্ণস্স পতন্তস্সপি সদ্দো নাহোসি, সামণেৰস্স চিত্তং একগ্গং অহোসি. সো অন্তৰাভত্তেযেৱ অত্তভাৱং সম্মসিত্ৱা তীণি ফলানি পাপুণি.
থেৰোপি ‘‘সামণেৰো ৱিহাৰে নিসিন্নো, তস্স উপকপ্পনকং ভোজনং অসুককুলে নাম সক্কা লদ্ধু’’ন্তি একং পেমগাৰৱযুত্তং উপট্ঠাককুলং অগমাসি. তত্থ চ মনুস্সা তং দিৱসং ৰোহিতমচ্ছে লভিত্ৱা থেৰস্সেৱ আগমনং ওলোকেন্তো নিসীদিংসু. তে থেৰং আগচ্ছন্তং দিস্ৱা, ‘‘ভন্তে, ভদ্দকং ৱো কতং ইধাগচ্ছন্তেহী’’তি অন্তোগেহে পৱেসেত্ৱা যাগুখজ্জকাদীনি দত্ৱা ৰোহিতমচ্ছৰসেনস্স পিণ্ডপাতং অদংসু. থেৰো হৰণাকাৰং দস্সেসি. মনুস্সা ‘‘পৰিভুঞ্জথ, ভন্তে, হৰণকভত্তম্পি লভিস্সথা’’তি ৱত্ৱা থেৰস্স ভত্তকিচ্চাৱসানে পত্তং ৰোহিতমচ্ছৰসভোজনস্স পূৰেত্ৱা অদংসু. থেৰো ‘‘সামণেৰো মে ছাতো’’তি সীঘং অগমাসি. সত্থাপি তং দিৱসং কালস্সেৱ ভুঞ্জিত্ৱা ৱিহাৰং গন্ত্ৱা এৱং আৱজ্জেসি – ‘‘পণ্ডিতসামণেৰো উপজ্ঝাযস্স পত্তচীৱৰং দত্ৱা ‘সমণধম্মং কৰিস্সামী’তি নিৱত্তো, নিপ্ফজ্জিস্সতি নু খো অস্স পব্বজিতকিচ্চ’’ন্তি উপধাৰেন্তো তিণ্ণং ফলানং পত্তভাৱং ঞত্ৱা ‘‘অৰহত্তস্স উপনিস্সযো অত্থি, নত্থী’’তি আৱজ্জেন্তো ‘‘অত্থী’’তি দিস্ৱা ‘‘পুৰেভত্তমেৱ অৰহত্তং পত্তুং সক্খিস্সতি, ন সক্খিস্সতী’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘সক্খিস্সতী’’তি অঞ্ঞাসি. অথস্স এতদহোসি – ‘‘সাৰিপুত্তো সামণেৰস্স ভত্তং আদায সীঘং আগচ্ছতি, অন্তৰাযম্পিস্স কৰেয্য দ্ৱাৰকোট্ঠকে আৰক্খং গহেত্ৱা নিসীদিস্সামি, অথ নং পঞ্হং পুচ্ছিস্সামি, তস্মিং পঞ্হে ৱিস্সজ্জিযমানে সামণেৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সতী’’তি. ততো গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে ঠত্ৱা সম্পত্তং থেৰং চত্তাৰো পঞ্হে পুচ্ছি, পুট্ঠং পুট্ঠং পঞ্হং ৱিস্সজ্জেসি.
তত্ৰিদং পুচ্ছাৱিস্সজ্জনং – সত্থা কিৰ নং আহ – ‘‘সাৰিপুত্ত, কিং তে লদ্ধ’’ন্তি? ‘‘আহাৰো, ভন্তে’’তি. ‘‘আহাৰো নাম কিং আহৰতি, সাৰিপুত্তা’’তি? ‘‘ৱেদনং, ভন্তে’’তি. ‘‘ৱেদনং কিং আহৰতি, সাৰিপুত্তা’’তি? ‘‘ৰূপং, ভন্তে’’তি. ‘‘ৰূপং পন কিং আহৰতি, সাৰিপুত্তা’’তি? ‘‘ফস্সং, ভন্তে’’তি. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – ‘‘জিঘচ্ছিতেন হি পৰিভুত্তো আহাৰো তস্স খুদ্দং পৰিহৰিত্ৱা সুখং ৱেদনং আহৰতি. আহাৰপৰিভোগেন সুখিতস্স সুখায ৱেদনায উপ্পজ্জমানায সৰীৰে ৱণ্ণসম্পত্তি হোতি. এৱং ৱেদনা ৰূপং আহৰতি. সুখিতো পন আহাৰজৰূপৱসেন উপ্পন্নসুখসোমনস্সো ‘ইদানি মে অস্সাদো জাতো’তি নিপ্পজ্জন্তো ৱা নিসীদন্তো ৱা সুখসম্ফস্সং পটিলভতী’’তি.
এৱং ইমেসু চতূসু পঞ্হেসু ৱিস্সজ্জিকেসু সামণেৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পত্তো. সত্থাপি থেৰং আহ – ‘‘গচ্ছ, সাৰিপুত্ত, তৱ সামণেৰস্স ভত্তং দেহী’’তি. থেৰো গন্ত্ৱা দ্ৱাৰং আকোটেসি. সামণেৰো নিক্খমিত্ৱা থেৰস্স হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা একমন্তং ঠপেত্ৱা তালৱণ্টেন থেৰং বীজি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘সামণেৰ, ভত্তকিচ্চং কৰোহী’’তি. ‘‘তুম্হে পন, ভন্তে’’তি. ‘‘কতং মযা ভত্তকিচ্চং, ত্ৱং কৰোহী’’তি. সত্তৱস্সিকদাৰকো পব্বজিত্ৱা অট্ঠমে দিৱসে তং খণং ৱিকসিতপদুমুপ্পলসদিসো অৰহত্তং পত্তো, পচ্চৱেক্খিতট্ঠানং পন পচ্চৱেক্খন্তো নিসীদিত্ৱা ভত্তকিচ্চমকাসি. তেন পত্তং ধোৱিত্ৱা পটিসামিতকালে চন্দদেৱপুত্তো চন্দমণ্ডলং ৱিস্সজ্জেসি, সূৰিযদেৱপুত্তো সূৰিযমণ্ডলং. চত্তাৰো মহাৰাজানো চতুদ্দিসং আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসুং, সক্কো দেৱৰাজা আৱিঞ্ছনকে আৰক্খং ৱিস্সজ্জেসি. সূৰিযো মজ্ঝট্ঠানতো গলিত্ৱা গতো.
ভিক্খূ উজ্ঝাযিংসু, ‘‘ছাযা অধিকপ্পমাণা জাতা, সূৰিযো মজ্ঝট্ঠানতো গলিত্ৱা গতো, সামণেৰেন চ ইদানেৱ ভুত্তং, কিং নু খো এত’’ন্তি. সত্থা তং পৱত্তিং ঞত্ৱা আগন্ত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘ভিক্খৱে, কিং কথেথা’’তি? ‘‘ইদং নাম, ভন্তে’’তি? ‘‘আম, ভিক্খৱে, পুঞ্ঞৱতো সমণধম্মং কৰণকালে চন্দদেৱপুত্তো চন্দমণ্ডলং, সূৰিযদেৱপুত্তো সূৰিযমণ্ডলং আকড্ঢিত্ৱা গণ্হি, চত্তাৰো মহাৰাজানো ৱিহাৰোপৱনে চতুদ্দিসং আৰক্খং গণ্হিংসু, সক্কো দেৱৰাজা আৱিঞ্ছনকে আৰক্খং গণ্হি, অহম্পি ‘বুদ্ধোম্হী’তি অপ্পোস্সুক্কো নিসীদিতুং নালত্থং, গন্ত্ৱা দ্ৱাৰকোট্ঠকে মম পুত্তস্স আৰক্খং অগ্গহেসিং, নেত্তিকে চ মাতিকায উদকং হৰন্তে, উসুকাৰে চ উসুং উজুং কৰোন্তে, তচ্ছকে চ দাৰূনি তচ্ছন্তে দিস্ৱা এত্তকং আৰম্মণং গহেত্ৱা পণ্ডিতা অত্তানং দমেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হন্তিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৮০. ‘‘উদকঞ্হি নযন্তি নেত্তিকা, উসুকাৰা নমযন্তি তেজনং;
দাৰুং নমযন্তি তচ্ছকা, অত্তানং দমযন্তি পণ্ডিতা’’তি.
তত্থ উদকন্তি পথৱিযা থলট্ঠানং খণিত্ৱা আৱাটট্ঠানং পূৰেত্ৱা মাতিকং ৱা কত্ৱা ৰুক্খদোণিং ৱা ঠপেত্ৱা অত্তনা ইচ্ছিতিচ্ছিতট্ঠানং উদকং. নেন্তীতি নেত্তিকা. তেজনন্তি কণ্ডং. ইদং ৱুত্তং হোতি – নেত্তিকা অত্তনো ৰুচিযা উদকং নযন্তি, উসুকাৰাপি তাপেত্ৱা তেজনং নমযন্তি উসুং উজুং কৰোন্তি. তচ্ছকাপি নেমিআদীনং অত্থায তচ্ছন্তা দাৰুং নমযন্তি অত্তনো ৰুচিযা উজুং ৱা ৱঙ্কং ৱা কৰোন্তি. এৱং এত্তকং আৰম্মণং কত্ৱা পণ্ডিতা সোতাপত্তিমগ্গাদীনি উপ্পাদেন্তা অত্তানং দমযন্তি, অৰহত্তপ্পত্তা পন একন্তদন্তা নাম হোন্তীতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
পণ্ডিতসামণেৰৱত্থু পঞ্চমং.