৪. মহাকপ্পিনত্থেৰৱত্থু

ধম্মপীতি সুখং সেতীতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো মহাকপ্পিনত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি.

তত্ৰাযং অনুপুব্বী কথা – অতীতে কিৰ আযস্মা মহাকপ্পিনো পদুমুত্তৰবুদ্ধস্স পাদমূলে কতাভিনীহাৰো সংসাৰে সংসৰন্তো বাৰাণসিতো অৱিদূৰে একস্মিং পেসকাৰগামে জেট্ঠকপেসকাৰো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তদা সহস্সমত্তা পচ্চেকবুদ্ধা অট্ঠ মাসে হিমৱন্তে ৱসিত্ৱা ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে জনপদে ৱসন্তি. তে একৱাৰং বাৰাণসিযা অৱিদূৰে ওতৰিত্ৱা ‘‘সেনাসনকৰণত্থায হত্থকম্মং যাচথা’’তি ৰঞ্ঞো সন্তিকং অট্ঠ পচ্চেকবুদ্ধে পহিণিংসু. তদা পন ৰঞ্ঞো ৱপ্পমঙ্গলকালো হোতি. সো ‘‘পচ্চেকবুদ্ধা কিৰ আগতা’’তি সুত্ৱা তস্মিং খণে নিক্খমিত্ৱা আগতকাৰণং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অজ্জ, ভন্তে, ওকাসো নত্থি, স্ৱে অম্হাকং ৱপ্পমঙ্গলং, ততিযদিৱসে কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে অনিমন্তেত্ৱাৱ পাৱিসি. পচ্চেকবুদ্ধা ‘‘অঞ্ঞত্থ গমিস্সামা’’তি পক্কমিংসু. তস্মিং খণে জেট্ঠপেসকাৰস্স ভৰিযা কেনচিদেৱ কৰণীযেন বাৰাণসিং গচ্ছন্তী তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘কিং, ভন্তে, অৱেলায, অয্যা, আগতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা আদিতো পট্ঠায কথেসুং. তং পৱত্তিং সুত্ৱা সদ্ধাসম্পন্না ঞাণসম্পন্না ইত্থী ‘‘স্ৱে, ভন্তে, অম্হাকং ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেসি. ‘‘বহুকা মযং ভগিনী’’তি. ‘‘কিত্তকা, ভন্তে’’তি? ‘‘সহস্সমত্তা’’তি. ‘‘ভন্তে, ইমস্মিং গামে সহস্সপেসকাৰা ৱসিম্হ. একেকো একেকস্স ভিক্খং দস্সতি, ভিক্খং অধিৱাসেথ, অহমেৱ ৱো ৱসনট্ঠানম্পি কাৰেস্সামী’’তি আহ. পচ্চেকবুদ্ধা অধিৱাসযিংসু.

সা গামং পৱিসিত্ৱা উগ্ঘোসেসি – ‘‘অহং সহস্সমত্তে পচ্চেকবুদ্ধে দিস্ৱা নিমন্তযিং, অয্যানং নিসীদনট্ঠানং সংৱিদহথ, যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেথা’’তি. গামমজ্ঝে মণ্ডপং কাৰেত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা পুনদিৱসে পচ্চেকবুদ্ধে নিসীদাপেত্ৱা পণীতেন খাদনীযেন ভোজনীযেন পৰিৱিসিত্ৱা ভত্তকিচ্চাৱসানে তস্মিং গামে সব্বা ইত্থিযো আদায তাহি সদ্ধিং পচ্চেকবুদ্ধে ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তেমাসং ৱসনত্থায পটিঞ্ঞং দেথা’’তি তেসং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা পুন গামে উগ্ঘোসেসি – ‘‘অম্মতাতা, একেককুলতো একেকো পুৰিসো ফৰসুৱাসিআদীনি গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা দব্বসম্ভাৰে আহৰিত্ৱা অয্যানং ৱসনট্ঠানং কৰোতূ’’তি. গামৱাসিনো তস্সাযেৱ ৱচনং সুত্ৱা একেকো একেকং কত্ৱা সদ্ধিং ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানেহি পণ্ণসালসহস্সং কাৰেত্ৱা অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালাযং ৱস্সূপগতে পচ্চেকবুদ্ধে ‘‘অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামি, অহং সক্কচ্চং উপট্ঠহিস্সামী’’তি উপট্ঠহিংসু. ৱস্সংৱুট্ঠকালে ‘‘অত্তনো অত্তনো পণ্ণসালায ৱস্সংৱুট্ঠানং পচ্চেকবুদ্ধানং চীৱৰসাটকে সজ্জেথা’’তি সমাদপেত্ৱা একেকস্স সহস্সসহস্সমূলং চীৱৰং দাপেসি. পচ্চেকবুদ্ধা ৱুট্ঠৱস্সা অনুমোদনং কত্ৱা পক্কমিংসু.

গামৱাসিনোপি ইদং পুঞ্ঞকম্মং কত্ৱা ইতো চুতা তাৱতিংসভৱনে নিব্বত্তিত্ৱা গণদেৱপুত্তা নাম অহেসুং. তে তত্থ দিব্বসম্পত্তিং অনুভৱিত্ৱা কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে বাৰাণসিযং কুটুম্বিকগেহেসু নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠকপেসকাৰো জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পুত্তো অহোসি. ভৰিযাপিস্স জেট্ঠককুটুম্বিকস্সেৱ ধীতা অহোসি. তা সব্বাপি ৱযপ্পত্তা পৰকুলং গচ্ছন্তিযো তেসং তেসংযেৱ গেহানি অগমিংসু. অথেকদিৱসং ৱিহাৰে ধম্মস্সৱনং সঙ্ঘুট্ঠং. ‘‘সত্থা ধম্মং দেসেস্সতী’’তি সুত্ৱা সব্বেপি তে কুটুম্বিকা ‘‘ধম্মং সোস্সামা’’তি ভৰিযাহি সদ্ধিং ৱিহাৰং অগমিংসু. তেসং ৱিহাৰমজ্ঝং পৱিট্ঠক্খণে ৱস্সং উট্ঠহি. যেসং কুলূপকা ৱা ঞাতিসামণেৰাদযো ৱা অত্থি, তে তেসং পৰিৱেণানি পৱিসিংসু. তে পন তথাৰূপানং নত্থিতায কত্থচি, পৱিসিতুং অৱিসহন্তা ৱিহাৰমজ্ঝেযেৱ অট্ঠংসু. অথ নে জেট্ঠককুটুম্বিকো আহ – ‘‘পস্সথ অম্হাকং ৱিপ্পকাৰং, কুলপুত্তেহি নাম এত্তকেন লজ্জিতুং যুত্ত’’ন্তি. ‘‘অয্য, কিং পন কৰোমা’’তি? ‘‘মযং ৱিস্সাসিকট্ঠানস্স অভাৱেন ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তা, সব্বে ধনং সংহৰিত্ৱা পৰিৱেণং কৰোমা’’তি. ‘‘সাধু, অয্যা’’তি জেট্ঠকো সহস্সং অদাসি, সেসা পঞ্চ পঞ্চ সতানি. ইত্থিযো অড্ঢতেয্যানি অড্ঢতেয্যানি সতানি. তে তং ধনং সংহৰিত্ৱা সহস্সকূটাগাৰপৰিৱাৰং সত্থু ৱসনত্থায মহাপৰিৱেণং নাম আৰভিংসু. নৱকম্মস্স মহন্ততায ধনে অপ্পহোন্তে পুব্বে দিন্নধনতো পুন উপড্ঢূপড্ঢং অদংসু. নিট্ঠিতে পৰিৱেণে ৱিহাৰমহং কৰোন্তা বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্তাহং মহাদানং দত্ৱা ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানং চীৱৰানি সজ্জিংসু.

জেট্ঠককুটুম্বিকস্স পন ভৰিযা সব্বেহি সমানং অকত্ৱা অত্তনো পঞ্ঞায ঠিতা ‘‘অতিৰেকতৰং কত্ৱা সত্থাৰং পূজেস্সামী’’তি অনোজপুপ্ফৱণ্ণেন সহস্সমূলেন সাটকেন সদ্ধিং অনোজপুপ্ফচঙ্কোটকং গহেত্ৱা অনুমোদনকালে সত্থাৰং অনোজপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা তং সাটকং সত্থু পাদমূলে ঠপেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, নিব্বত্তনিব্বত্তট্ঠানে অনোজপুপ্ফৱণ্ণংযেৱ মে সৰীৰং হোতু, অনোজা এৱ চ মে নামং হোতূ’’তি পত্থনং পট্ঠপেসি. সত্থা ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুমোদনং অকাসি. তে সব্বেপি যাৱতাযুকং ঠত্ৱা ততো চুতা দেৱলোকে নিব্বত্তিত্ৱা ইমস্মিং বুদ্ধুপ্পাদে দেৱলোকা চৱিত্ৱা জেট্ঠককুটুম্বিকো কুক্কুটৱতীনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তো মহাকপ্পিনৰাজা নাম অহোসি, সেসা অমচ্চকুলে নিব্বত্তিংসু. জেট্ঠককুটুম্বিকস্স ভৰিযা মদ্দৰট্ঠে সাগলনগৰে ৰাজকুলে নিব্বত্তি, অনোজপুপ্ফৱণ্ণমেৱস্সা সৰীৰং অহোসি, অনোজাত্ৱেৱস্সা নামং কৰিংসু. সা ৱযপ্পত্তা মহাকপ্পিনৰঞ্ঞো গেহং গন্ত্ৱা অনোজাদেৱী নাম অহোসি. সেসিত্থিযোপি অমচ্চকুলেসু নিব্বত্তিত্ৱা ৱযপ্পত্তা তেসংযেৱ অমচ্চপুত্তানং গেহানি অগমংসু. তে সব্বে ৰঞ্ঞো সম্পত্তিসদিসং সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. যদা ৰাজা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা ৱিচৰি, তদা তেপি তথেৱ ৱিচৰন্তি. তস্মিং অস্সেন ৱা ৰথেন ৱা ৱিচৰন্তে তেপি তথেৱ ৱিচৰন্তি? এৱং তে একতো হুত্ৱা কতানং পুঞ্ঞানং আনুভাৱেন একতোৱ সম্পত্তিং অনুভৱিংসু. ৰঞ্ঞো পন বলো, বলৱাহনো, পুপ্ফো, পুপ্ফৱাহনো, সুপত্তোতি পঞ্চ অস্সা হোন্তি. ৰাজা তেসু সুপত্তং অস্সং সযং আৰোহতি, ইতৰে চত্তাৰো অস্সাৰোহানং সাসনাহৰণত্থায অদাসি. ৰাজা তে পাতোৱ ভোজেত্ৱা ‘‘গচ্ছথ দ্ৱে ৱা তীণি ৱা যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা বুদ্ধস্স ৱা ধম্মস্স ৱা সঙ্ঘস্স ৱা উপ্পন্নভাৱং ঞত্ৱা ময্হং সুখসাসনং আহৰথা’’তি পেসেসি. তে চতূহি দ্ৱাৰেহি নিক্খমিত্ৱা তীণি যোজনানি আহিণ্ডিত্ৱা সাসনং অলভিত্ৱা পচ্চাগচ্ছন্তি.

অথেকদিৱসং ৰাজা সুপত্তং অস্সং আৰুয্হ অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো উয্যানং গচ্ছন্তো কিলন্তৰূপে পঞ্চসতৱাণিজকে নগৰং পৱিসন্তে দিস্ৱা ‘‘ইমে অদ্ধানকিলন্তা, অদ্ধা ইমেসং সন্তিকা একং ভদ্দকং সাসনং সোস্সামী’’তি তে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘কুতো আগচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ইতো ৱীসতিযোজনসতমত্থকে সাৱত্থি নাম নগৰং, ততো আগচ্ছামা’’তি. ‘‘অত্থি পন ৱো পদেসে কিঞ্চি সাসনং উপ্পন্ন’’ন্তি. ‘‘দেৱ, অঞ্ঞং কিঞ্চি নত্থি, সম্মাসম্বুদ্ধো পন উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তাৱদেৱ পঞ্চৱণ্ণায পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰো কিঞ্চি সল্লক্খেতুং অসক্কোন্তো মুহুত্তং ৱীতিনামেত্ৱা, ‘‘তাতা, কিং ৱদেথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘বুদ্ধো, দেৱ, উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা দুতিযম্পি ততিযম্পি তথেৱ ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘‘কিং ৱদেথ, তাতা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘বুদ্ধো, দেৱ, উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে, ‘‘তাতা, ৱো সতসহস্সং দদামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অঞ্ঞম্পি কিঞ্চি সাসনং অত্থী’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, ধম্মো উপ্পন্নো’’তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘‘ধম্মো উপ্পন্নো’’তি ৱুত্তে ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা ‘‘অপৰম্পি সাসনং অত্থি, তাতা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অত্থি, দেৱ, সঙ্ঘৰতনং উপ্পন্ন’’ন্তি. ৰাজা তম্পি সুত্ৱা তযো ৱাৰে ৱীতিনামেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘‘সঙ্ঘো’’তি পদে ৱুত্তে ‘‘ইধাপি ৱো সতসহস্সং দম্মী’’তি ৱত্ৱা অমচ্চসহস্সং ওলোকেত্ৱা, ‘‘তাতা, কিং কৰিস্সথা’’তি পুচ্ছি. ‘‘দেৱ, তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অহং, তাতা, ‘বুদ্ধো উপ্পন্নো, ধম্মো উপ্পন্নো, সঙ্ঘো উপ্পন্নো’তি সুত্ৱা ন পুন নিৱত্তিস্সামি, সত্থাৰং উদ্দিস্স গন্ত্ৱা তস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘মযম্পি, দেৱ, তুম্হেহি সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ৰাজা সুৱণ্ণপট্টে অক্খৰানি লিখাপেত্ৱা ৱাণিজকে আহ – ‘‘অনোজা নাম দেৱী তুম্হাকং তীণি সতসহস্সানি দস্সতি, এৱঞ্চ পন নং ৱদেয্যাথ ‘ৰঞ্ঞো কিৰ তে ইস্সৰিযং ৱিস্সট্ঠং, যথাসুখং সম্পত্তিং পৰিভুঞ্জাহী’তি, সচে পন ৱো ‘ৰাজা কহ’ন্তি পুচ্ছতি, ‘সত্থাৰং উদ্দিস্স পব্বজিস্সামীতি ৱত্ৱা গতো’তি আৰোচেয্যাথা’’তি. অমচ্চাপি অত্তনো অত্তনো ভৰিযানং তথেৱ সাসনং পহিণিংসু. ৰাজা ৱাণিজকে উয্যোজেত্ৱা অস্সং অভিৰুয্হ অমচ্চসহস্সপৰিৱুতো তং খণংযেৱ নিক্খমি.

সত্থাপি তং দিৱসং পচ্চূসকালে লোকং ৱোলোকেন্তো মহাকপ্পিনৰাজানং সপৰিৱাৰং দিস্ৱা ‘‘অযং মহাকপ্পিনো ৱাণিজকানং সন্তিকা তিণ্ণং ৰতনানং উপ্পন্নভাৱং সুত্ৱা তেসং ৱচনং তীহি সতসহস্সেহি পূজেত্ৱা ৰজ্জং পহায অমচ্চসহস্সেহি পৰিৱুতো মং উদ্দিস্স পব্বজিতুকামো স্ৱে নিক্খমিস্সতি. সো সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণিস্সতি, পচ্চুগ্গমনমস্স কৰিস্সামী’’তি পুনদিৱসে চক্কৱত্তী ৱিয খুদ্দকগামভোজকং পচ্চুগ্গচ্ছন্তো সযমেৱ পত্তচীৱৰং গহেত্ৱা ৱীসযোজনসতং মগ্গং পচ্চুগ্গন্ত্ৱা চন্দভাগায নদিযা তীৰে নিগ্ৰোধৰুক্খমূলে ছব্বণ্ণৰস্মিযো ৱিস্সজ্জেন্তো নিসীদি. ‘‘ৰাজাপি আগচ্ছন্তো একং নদিং পত্ৱা ‘‘কা নামেসা’’তি পুচ্ছি. ‘‘অপৰচ্ছা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণং, তাতা’’তি? ‘‘গম্ভীৰতো গাৱুতং, পুথুলতো দ্ৱে গাৱুতানি, দেৱা’’তি. ‘‘অত্থি পনেত্থ নাৱা ৱা উড়ুম্পো ৱা’’তি? ‘‘নত্থি, দেৱা’’তি. ‘‘নাৱাদীনি ওলোকেন্তে অম্হে জাতি জৰং উপনেতি, জৰা মৰণং. অহং নিব্বেমতিকো হুত্ৱা তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তো, তেসং মে আনুভাৱেন ইমং উদকং উদকং ৱিয মা অহোসী’’তি তিণ্ণং ৰতনানং গুণং আৱজ্জেত্ৱা ‘‘ইতিপি সো ভগৱা অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধো’’তি বুদ্ধানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো সপৰিৱাৰো অস্সসহস্সেন উদকপিট্ঠিং পক্খন্দি. সিন্ধৱা পিট্ঠিপাসাণে ৱিয পক্খন্দিংসু. খুৰানং অগ্গা নেৱ তেমিংসু.

সো তং উত্তৰিত্ৱা পুৰতো গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘নীলৱাহিনী নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি অড্ঢযোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. তং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘স্ৱাক্খাতো ভগৱতা ধম্মো’’তি ধম্মানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তম্পি অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো অপৰম্পি নদিং দিস্ৱা ‘‘অযং কা নামা’’তি পুচ্ছি. ‘‘চন্দভাগা নাম, দেৱা’’তি. ‘‘কিমস্সা পৰিমাণ’’ন্তি? ‘‘গম্ভীৰতোপি পুথুলতোপি যোজনং, দেৱা’’তি. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ. ইমং পন নদিং দিস্ৱা ‘‘সুপ্পটিপন্নো ভগৱতো সাৱকসঙ্ঘো’’তি সঙ্ঘানুস্সতিং অনুস্সৰন্তো পক্খন্দি. তং পন নদিং অতিক্কমিত্ৱা গচ্ছন্তো সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ছব্বণ্ণৰস্মিযো অদ্দস. নিগ্ৰোধৰুক্খস্স সাখাৱিটপপলাসানি সোৱণ্ণমযানি ৱিয অহেসুং. ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘অযং পন ওভাসো নেৱ চন্দস্স, ন সূৰিযস্স, ন দেৱমাৰব্ৰহ্মনাগসুপণ্ণাদীনং অঞ্ঞতৰস্স, অদ্ধা অহং সত্থাৰং উদ্দিস্স আগচ্ছন্তো মহাগোতমবুদ্ধেন দিট্ঠো ভৱিস্সামী’’তি. সো তাৱদেৱ অস্সপিট্ঠিতো ওতৰিত্ৱা ওনতসৰীৰো ৰস্মিঅনুসাৰেন সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা মনোসিলাৰসে নিমুজ্জন্তো ৱিয বুদ্ধৰস্মীনং অন্তো পৱিসিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসীদি সদ্ধিং অমচ্চসহস্সেন, সত্থা তস্স অনুপুব্বিং কথং কথেসি. দেসনাৱসানে ৰাজা সপৰিৱাৰো সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহি. অথ সব্বেৱ উট্ঠহিত্ৱা পব্বজ্জং যাচিংসু. সত্থা ‘‘আগমিস্সতি নু খো ইমেসং কুলপুত্তানং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰ’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘ইমে কুলপুত্তা পচ্চেকবুদ্ধসহস্সস্স চীৱৰসহস্সং অদংসু, কস্সপসম্মাসম্বুদ্ধকালে ৱীসতিযা ভিক্খুসহস্সানম্পি ৱীসতিচীৱৰসহস্সানিপি অদংসু. অনচ্ছৰিযং ইমেসং ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰাগমন’’ন্তি ঞত্ৱা দক্খিণহত্থং পসাৰেত্ৱা ‘‘এথ, ভিক্খৱো, চৰথ ব্ৰহ্মচৰিযং সম্মা দুক্খস্স অন্তকিৰিযাযা’’তি আহ. তে তাৱদেৱ অট্ঠপৰিক্খাৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয হুত্ৱা ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পচ্চোৰোহিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা নিসীদিংসু.

তেপি ৱাণিজকা ৰাজকুলং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞা পহিতভাৱং আৰোচাপেত্ৱা দেৱিযা ‘‘আগচ্ছন্তূ’’তি ৱুত্তে পৱিসিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘তাতা, কিং কাৰণা আগতাত্থা’’তি? ‘‘মযং ৰঞ্ঞা তুম্হাকং সন্তিকং পহিতা, তীণি কিৰ নো সতসহস্সানি দেথা’’তি. ‘‘তাতা, অতিবহুং ভণথ, কিং তুম্হেহি ৰঞ্ঞো কতং, কিস্মিং ৱো ৰাজা পসন্নো এত্তকং ধনং দাপেসী’’তি? ‘‘দেৱি, ন অঞ্ঞং কিঞ্চি কতং, ৰঞ্ঞো পন একং সাসনং আৰোচযিম্হা’’তি? ‘‘সক্কা পন, তাতা, ময্হং আৰোচেতু’’ন্তি. ‘‘সক্কা, দেৱী’’তি. ‘‘তেন হি, তাতা, ৱদেথা’’তি. ‘‘দেৱি বুদ্ধো লোকে উপ্পন্নো’’তি. সাপি ‘‘তং সুত্ৱা পুৰিমনযেনেৱ পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰা তিক্খত্তুং কিঞ্চি অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে ‘বুদ্ধো’তি পদং সুত্ৱা, তাতা, ইমস্মিং পদে ৰঞ্ঞা কিং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সতসহস্সং, দেৱী’’তি. ‘‘তাতা, অননুচ্ছৱিকং ৰঞ্ঞা কতং এৱৰূপং সাসনং সুত্ৱা তুম্হাকং সতসহস্সং দদমানেন. অহঞ্হি ৱো মম দুগ্গতপণ্ণাকাৰে তীণি সতসহস্সানি দম্মি, অপৰম্পি তুম্হেহি ৰঞ্ঞো কিং আৰোচিত’’ন্তি? তে ইদঞ্চিদঞ্চাতি ইতৰানিপি দ্ৱে সাসনানি আৰোচযিংসু. দেৱী পুৰিমনযেনেৱ পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰা তিক্খত্তুং কিঞ্চি অসল্লক্খেত্ৱা চতুত্থে ৱাৰে তথেৱ সুত্ৱা তীণি তীণি সতসহস্সানি দাপেসি, এৱং তে সব্বানিপি দ্ৱাদস সতসহস্সানি লভিংসু.

অথ নে দেৱী পুচ্ছি – ‘‘ৰাজা কহং, তাতা’’তি? দেৱি, ‘‘সত্থাৰং উদ্দিস্স ‘পব্বজিস্সামী’তি গতো’’তি. ‘‘ময্হং তেন কিং সাসনং দিন্ন’’ন্তি? ‘‘সব্বং কিৰ তেন তুম্হাকং ইস্সৰিযং ৱিস্সট্ঠং, তুম্হে কিৰ যথাৰুচিযা সম্পত্তিং অনুভৱথা’’তি. ‘‘অমচ্চা পন কহং, তাতা’’তি? তেপি ‘‘‘ৰঞ্ঞা সদ্ধিংযেৱ পব্বজিস্সামা’তি গতা, দেৱী’’তি. সা তেসং ভৰিযাযো পক্কোসাপেত্ৱা, অম্মা, তুম্হাকং সামিকা ‘‘ৰঞ্ঞা সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি গতা, ‘‘তুম্হে কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘কিং পন তেহি অম্হাকং সাসনং পহিতং, দেৱী’’তি? ‘‘তেহি কিৰ অত্তনো সম্পত্তি তুম্হাকং ৱিস্সট্ঠা, তুম্হে কিৰ তং সম্পত্তিং যথাৰুচি পৰিভুঞ্জথা’’তি. ‘‘তুম্হে পন, দেৱি, কিং কৰিস্সথা’’তি? ‘‘অম্মা, সো তাৱ ৰাজা সাসনং সুত্ৱা মগ্গে ঠিতকোৱ তীহি সতসহস্সেহি তীণি ৰতনানি পূজেত্ৱা খেড়পিণ্ডং ৱিয সম্পত্তিং পহায ‘পব্বজিস্সামী’তি নিক্খন্তো, মযা পন তিণ্ণং ৰতনানং সাসনং সুত্ৱা তীণি ৰতনানি নৱহি সতসহস্সেহি পূজিতানি, ন খো পনেসা সম্পত্তি নাম ৰঞ্ঞোযেৱ দুক্খা, ময্হম্পি দুক্খাযেৱ. কো ৰঞ্ঞা ছড্ডিতখেড়পিণ্ডং জাণুকেহি পতিট্ঠহিত্ৱা মুখেন গণ্হিস্সতি, ন ময্হং সম্পত্তিযা অত্থো, অহম্পি সত্থাৰং উদ্দিস্স গন্ত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘দেৱি, মযম্পি তুম্হেহেৱ সদ্ধিং পব্বজিস্সামা’’তি. ‘‘সচে সক্কোথ, সাধু, অম্মা’’তি? ‘‘সক্কোম, দেৱী’’তি. ‘‘সাধু, অম্মা, তেন হি এথা’’তি ৰথসহস্সং যোজাপেত্ৱা ৰথং আৰুয্হ তাহি সদ্ধিং নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে পঠমং নদিং দিস্ৱা যথা ৰঞ্ঞা পুট্ঠং, তথেৱ পুচ্ছিত্ৱা সব্বপৱত্তিং সুত্ৱা ‘‘ৰঞ্ঞো গতমগ্গং ওলোকেথা’’তি ৱত্ৱা ‘‘সিন্ধৱানং পদৱলঞ্জং ন পস্সাম, দেৱী’’তি ৱুত্তে ‘‘ৰাজা তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তো সচ্চকিৰিযং কত্ৱা গতো ভৱিস্সতি. অহম্পি তীণি ৰতনানি উদ্দিস্স নিক্খন্তা, তেসমেৱ অনুভাৱেন ইদং উদকং ৱিয মা অহোসী’’তি তিণ্ণং ৰতনানং গুণং অনুস্সৰিত্ৱা ৰথসহস্সং পেসেসি. উদকং পিট্ঠিপাসাণসদিসং অহোসি. চক্কানং অগ্গগ্গনেমিৱট্টিযো নেৱ তেমিংসু. এতেনেৱ উপাযেন ইতৰা দ্ৱে নদিযো উত্তৰি.

অথ সত্থা তস্সাগমনভাৱং ঞত্ৱা যথা অত্তনো সন্তিকে নিসিন্না ভিক্খূ ন পঞ্ঞাযন্তি, এৱমকাসি. সাপি গচ্ছন্তী গচ্ছন্তী সত্থু সৰীৰতো নিক্খন্তা ছব্বণ্ণৰস্মিযো দিস্ৱা তথেৱ চিন্তেত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পুচ্ছি – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো তুম্হাকং উদ্দিস্স নিক্খন্তো আগতেত্থ মঞ্ঞে, কহং সো, অম্হাকম্পি নং দস্সেথা’’তি? ‘‘নিসীদথ তাৱ, ইধেৱ নং পস্সিস্সথা’’তি. তা সব্বাপি তুট্ঠচিত্তা ‘‘ইধেৱ কিৰ নিসিন্না সামিকে পস্সিস্সামা’’তি নিসীদিংসু. সত্থা তাসং অনুপুব্বিং কথং কথেসি, অনোজাদেৱী দেসনাৱসানে সপৰিৱাৰা সোতাপত্তিফলং পাপুণি. মহাকপ্পিনত্থেৰো তাসং ৱড্ঢিতধম্মদেসনং সুণন্তো সপৰিৱাৰো সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি. তস্মিং খণে সত্থা তাসং তে ভিক্খূ অৰহত্তপ্পত্তে দস্সেসি. তাসং কিৰ আগতক্খণেযেৱ অত্তনো সামিকে কাসাৱধৰে মুণ্ডকসীসে দিস্ৱা চিত্তং একগ্গং ন ভৱেয্য, তেন মগ্গফলানি পত্তুং ন সক্কুণেয্যুং. তস্মা অচলসদ্ধায পতিট্ঠিতকালে তাসং তে ভিক্খূ অৰহত্তপ্পত্তেযেৱ দস্সেসি.

তাপি তে দিস্ৱা পঞ্চপতিট্ঠিতেন ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং তাৱ পব্বজিতকিচ্চং মত্থকং পত্ত’’ন্তি ৱত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতা পব্বজ্জং যাচিংসু. এৱং কিৰ ৱুত্তে ‘‘সত্থা উপ্পলৱণ্ণায আগমনং চিন্তেসী’’তি একচ্চে ৱদন্তি. সত্থা পন তা উপাসিকাযো আহ – ‘‘সাৱত্থিং গন্ত্ৱা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বজেথা’’তি. তা অনুপুব্বেন জনপদচাৰিকং চৰমানা অন্তৰামগ্গে মহাজনেন অভিহটসক্কাৰসম্মানা পদসাৱ ৱীসযোজনসতিকং গন্ত্ৱা ভিক্খুনীউপস্সযে পব্বজিত্ৱা অৰহত্তং পাপুণিংসু. সত্থাপি ভিক্খুসহস্সং আদায আকাসেনেৱ জেতৱনং অগমাসি. তত্ৰ সুদং আযস্মা মহাকপ্পিনো ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানাদীসু ‘‘অহো সুখং, অহো সুখ’’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি. ভিক্খূ ভগৱতো আৰোচেসুং – ‘‘ভন্তে, মহাকপ্পিনো ‘অহো সুখং, অহো সুখ’ন্তি উদানং উদানেন্তো ৱিচৰতি, অত্তনো কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ কথেসি মঞ্ঞে’’তি. সত্থা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘সচ্চং কিৰ ত্ৱং, কপ্পিন, কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেসী’’তি. ‘‘ভগৱা মে, ভন্তে, তং আৰব্ভ উদানভাৱং ৱা অনুদানভাৱং ৱা জানাতী’’তি? সত্থা ‘‘ন, ভিক্খৱে, মম পুত্তো কামসুখং ৰজ্জসুখং আৰব্ভ উদানং উদানেতি, পুত্তস্স পন মে ধম্মপীতি নাম ধম্মৰতি নাম উপ্পজ্জতি, সো অমতমহানিব্বানং আৰব্ভ এৱ উদানং উদানেসী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –

৭৯. ‘‘ধম্মপীতি সুখং সেতি, ৱিপ্পসন্নেন চেতসা;

অৰিযপ্পৱেদিতে ধম্মে, সদা ৰমতি পণ্ডিতো’’তি.

তত্থ ধম্মপীতীতি ধম্মপাযকো, ধম্মং পিৱন্তোতি অত্থো. ধম্মো চ নামেস ন সক্কা ভাজনেন যাগুআদীনি ৱিয পাতুং? নৱৱিধং পন লোকুত্তৰধম্মং নামকাযেন ফুসন্তো আৰম্মণতো সচ্ছিকৰোন্তো পৰিঞ্ঞাভিসমযাদীহি দুক্খাদীনি অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝন্তো ধম্মং পিৱতি নাম. সুখং সেতীতি দেসনামত্তমেৱেতং, চতূহিপি ইৰিযাপথেহি সুখং ৱিহৰতীতি অত্থো. ৱিপ্পসন্নেনাতি অনাৱিলেন নিৰুপক্কিলেসেন. অৰিযপ্পৱেদিতেতি বুদ্ধাদীহি অৰিযেহি পৱেদিতে সতিপট্ঠানাদিভেদে বোধিপক্খিযধম্মে. সদা ৰমতীতি এৱৰূপো ধম্মপীতি ৱিপ্পসন্নেন চেতসা ৱিহৰন্তো পণ্ডিচ্চেন সমন্নাগতো সদা ৰমতি অভিৰমতীতি.

দেসনাৱসানে বহূ সোতাপন্নাদযো অহেসুন্তি.

মহাকপ্পিনত্থেৰৱত্থু চতুত্থং.