২. মহাকস্সপত্থেৰসদ্ধিৱিহাৰিকৱত্থু
চৰঞ্চে নাধিগচ্ছেয্যাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা সাৱত্থিযং জেতৱনে ৱিহৰন্তো মহাকস্সপত্থেৰস্স সদ্ধিৱিহাৰিকং আৰব্ভ কথেসি. দেসনা ৰাজগহে সমুট্ঠিতা.
থেৰং কিৰ ৰাজগহং নিস্সায পিপ্পলিগুহাযং ৱসন্তং দ্ৱে সদ্ধিৱিহাৰিকা উপট্ঠহিংসু. তেসু একো সক্কচ্চং ৱত্তং কৰোতি, একো তেন কতং কতং অত্তনা কতং ৱিয দস্সেন্তো মুখোদকদন্তকট্ঠানং পটিযাদিতভাৱং ঞত্ৱা, ‘‘ভন্তে, মুখোদকদন্তকট্ঠানি মে পটিযাদিতানি, মুখং ধোৱথা’’তি ৱদতি, পাদধোৱনন্হানাদিকালেপি এৱমেৱ ৱদতি. ইতৰো চিন্তেসি – ‘‘অযং নিচ্চকালং মযা কতং কতং অত্তনা কতং ৱিয কত্ৱা দস্সেতি, হোতু, কত্তব্বযুত্তকমস্স কৰিস্সামী’’তি. তস্স ভুঞ্জিত্ৱা সুপন্তস্সেৱ ন্হানোদকং তাপেত্ৱা একস্মিং ঘটে কত্ৱা পিট্ঠিকোট্ঠকে ঠপেসি, উদকতাপনভাজনে পন নাড়িমত্তং উদকং সেসেত্ৱা উসুমং মুঞ্চন্তং ঠপেসি. তং ইতৰো সাযন্হসমযে পবুজ্ঝিত্ৱা উসুমং নিক্খন্তং দিস্ৱা ‘‘উদকং তাপেত্ৱা কোট্ঠকে ঠপিতং ভৱিস্সতী’’তি ৱেগেন গন্ত্ৱা থেৰং ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কোট্ঠকে উদকং ঠপিতং, ন্হাযথা’’তি ৱত্ৱা থেৰেন সদ্ধিংযেৱ কোট্ঠকং পাৱিসি. থেৰো উদকং অপস্সন্তো ‘‘কহং উদকং, আৱুসো’’তি আহ. দহৰো অগ্গিসালং গন্ত্ৱা ভাজনে উড়ুঙ্কং ওতাৰেত্ৱা তুচ্ছভাৱং ঞত্ৱা ‘‘পস্সথ দুট্ঠস্স কম্মং তুচ্ছভাজনং উদ্ধনে আৰোপেত্ৱা কুহিং গতো, অহং ‘কোট্ঠকে উদক’ন্তি সঞ্ঞায আৰোচেসি’’ন্তি উজ্ঝাযন্তো ঘটং আদায তিত্থং অগমাসি. ইতৰোপি পিট্ঠিকোট্ঠকতো উদকং আহৰিত্ৱা কোট্ঠকে ঠপেসি.
থেৰো চিন্তেসি – ‘‘অযং দহৰো ‘উদকং মে তাপেত্ৱা কোট্ঠকে ঠপিতং, এথ, ভন্তে, ন্হাযথা’তি ৱত্ৱা ইদানি উজ্ঝাযন্তো ঘটং আদায তিত্থং গচ্ছতি, কিং নু খো এত’’ন্তি উপধাৰেন্তো ‘‘এত্তকং কালং এস দহৰো ইমিনা কতং ৱত্তং অত্তনাৱ কতং ৱিয পকাসেতী’’তি ঞত্ৱা সাযং আগন্ত্ৱা নিসিন্নস্স ওৱাদমদাসি, ‘‘আৱুসো, ভিক্খুনা নাম ‘অত্তনা কতমেৱ কত’ন্তি ৱত্তুং ৱট্টতি, নো অকতং, ত্ৱং ইদানেৱ ‘কোট্ঠকে উদকং ঠপিতং, ন্হাযথ, ভন্তে’তি ৱত্ৱা মযি পৱিসিত্ৱা ঠিতে ঘটং আদায উজ্ঝাযন্তো গচ্ছসি, পব্বজিতস্স নাম এৱং কাতুং ন ৱট্টতী’’তি. সো ‘‘পস্সথ থেৰস্স কম্মং, উদকমত্তকং নাম নিস্সায মং এৱং ৱদেসী’’তি কুজ্ঝিত্ৱা পুনদিৱসে থেৰেন সদ্ধিং পিণ্ডায ন পাৱিসি. থেৰো ইতৰেন সদ্ধিং একং পদেসং অগমাসি. সো তস্মিং গতে থেৰস্স উপট্ঠাককুলং গন্ত্ৱা ‘‘থেৰো কহং, ভন্তে’’তি পুট্ঠো ‘‘থেৰস্স অফাসুকং জাতং, ৱিহাৰেযেৱ নিসিন্নো’’তি আহ. ‘‘কিং পন, ভন্তে, লদ্ধুং ৱট্টতী’’তি? ‘‘এৱৰূপং কিৰ নাম আহাৰং দেথা’’তি ৱুত্তে তেন ৱুত্তনিযামেনেৱ সম্পাদেত্ৱা অদংসু. সো অন্তৰামগ্গেৱ তং ভত্তং ভুঞ্জিত্ৱা ৱিহাৰং গতো. থেৰোপি গতট্ঠানে মহন্তং সুখুমৱত্থং লভিত্ৱা অত্তনা সদ্ধিং গতদহৰস্স অদাসি. সো তং ৰজিত্ৱা অত্তনো নিৱাসনপাৰুপনং অকাসি.
থেৰো পুনদিৱসে তং উপট্ঠাককুলং গন্ত্ৱা, ‘‘ভন্তে, ‘তুম্হাকং কিৰ অফাসুকং জাত’ন্তি অম্হেহি দহৰেন ৱুত্তনিযামেনেৱ পটিযাদেত্ৱা আহাৰো পেসিতো, পৰিভুঞ্জিত্ৱা ৱো ফাসুকং জাত’’ন্তি ৱুত্তে তুণ্হী অহোসি. ৱিহাৰং পন গন্ত্ৱা তং দহৰং ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নং এৱমাহ – ‘‘আৱুসো, তযা কিৰ হিয্যো, ইদং নাম কতং, ইদং পব্বজিতানং ন অনুচ্ছৱিকং, ৱিঞ্ঞত্তিং কত্ৱা ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’’তি. সো কুজ্ঝিত্ৱা থেৰে আঘাতং বন্ধিত্ৱা ‘‘পুৰিমদিৱসে উদকমত্তং নিস্সায মং মুসাৱাদিং কত্ৱা অজ্জ অত্তনো উপট্ঠাককুলে ভত্তমুট্ঠিযা ভুত্তকাৰণা মং ‘ৱিঞ্ঞত্তিং কত্ৱা ভুঞ্জিতুং ন ৱট্টতী’তি ৱদতি, ৱত্থম্পি তেন অত্তনো উপট্ঠাকস্সেৱ দিন্নং, অহো থেৰস্স ভাৰিযং কম্মং, জানিস্সামিস্স কত্তব্বযুত্তক’’ন্তি পুনদিৱসে থেৰে গামং পৱিসন্তে সযং ৱিহাৰে ওহীযিত্ৱা দণ্ডং গহেত্ৱা পৰিভোগভাজনানি ভিন্দিত্ৱা থেৰস্স পণ্ণসালায অগ্গিং দত্ৱা যং ন ঝাযতি, তং মুগ্গৰেন পহৰন্তো ভিন্দিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা পলাতো. সো কালং কত্ৱা অৱীচিমহানিৰযে নিব্বত্তি.
মহাজনো কথং সমুট্ঠাপেসি – ‘‘থেৰস্স কিৰ সদ্ধিৱিহাৰিকো ওৱাদমত্তং অসহন্তো কুজ্ঝিত্ৱা পণ্ণসালং ঝাপেত্ৱা পলাতো’’তি. অথেকো ভিক্খু অপৰভাগে ৰাজগহা নিক্খমিত্ৱা সত্থাৰং দট্ঠুকামো জেতৱনং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা সত্থাৰা পটিসন্থাৰং কত্ৱা ‘‘কুতো আগতোসী’’তি পুট্ঠো ‘‘ৰাজগহতো, ভন্তে’’তি আহ. ‘‘মম পুত্তস্স মহাকস্সপস্স খমনীয’’ন্তি? ‘‘খমনীযং, ভন্তে, একো পন সদ্ধিৱিহাৰিকো ওৱাদমত্তেন কুজ্ঝিত্ৱা পণ্ণসালং ঝাপেত্ৱা পলাতো’’তি. সত্থা ‘‘ন সো ইদানেৱ ওৱাদং সুত্ৱা কুজ্ঝতি, পুব্বেপি কুজ্ঝিযেৱ. ন ইদানেৱ কুটিং দূসেতি, পুব্বেপি দূসেসিযেৱা’’তি ৱত্ৱা অতীতং আহৰি –
অতীতে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে হিমৱন্তপদেসে একো সিঙ্গিলসকুণো কুলাৱকং কত্ৱা ৱসি. অথেকদিৱসং দেৱে ৱস্সন্তে একো মক্কটো সীতেন কম্পমানো তং পদেসং অগমাসি. সিঙ্গিলো তং দিস্ৱা গাথমাহ –
‘‘মনুস্সস্সেৱ তে সীসং, হত্থপাদা চ ৱানৰ;
অথ কেন নু ৱণ্ণেন, অগাৰং তে ন ৱিজ্জতী’’তি. (জা. ১.৪.৮১);
মক্কটো ‘‘কিঞ্চাপি মে হত্থপাদা অত্থি, যায পন পঞ্ঞায ৱিচাৰেত্ৱা অগাৰং কৰেয্যং, সা মে পঞ্ঞা নত্থী’’তি চিন্তেত্ৱা তমত্থং ৱিঞ্ঞাপেতুকামো ইমং গাথমাহ –
‘‘মনুস্সস্সেৱ মে সীসং, হত্থপাদা চ সিঙ্গিল;
যাহু সেট্ঠা মনুস্সেসু, সা মে পঞ্ঞা ন ৱিজ্জতী’’তি. (জা. ১.৪.৮২);
অথ নং ‘‘এৱৰূপস্স তৱ কথং ঘৰাৱাসো ইজ্ঝিস্সতী’’তি গৰহন্তো সিঙ্গিলো ইমং গাথাদ্ৱযমাহ –
‘‘অনৱট্ঠিতচিত্তস্স, লহুচিত্তস্স দুব্ভিনো;
নিচ্চং অদ্ধুৱসীলস্স, সুখভাৱো ন ৱিজ্জতি.
‘‘সো কৰস্সু আনুভাৱং, ৱীতিৱত্তস্সু সীলিযং;
সীতৱাতপৰিত্তাণং, কৰস্সু কুটৱং কপী’’তি. (জা. ১.৪.৮৩-৮৪);
মক্কটো ‘‘অযং মং অনৱট্ঠিতচিত্তং লহুচিত্তং মিত্তদুব্ভিং অদ্ধুৱসীলং কৰোতি, ইদানিস্স মিত্তদুব্ভিভাৱং দস্সেস্সামী’’তি কুলাৱকং ৱিদ্ধংসেত্ৱা ৱিপ্পকিৰি. সকুণো তস্মিং কুলাৱকং গণ্হন্তে এৱ একেন পস্সেন নিক্খমিত্ৱা পলাযি.
সত্থা ইমং ধম্মদেসনং আহৰিত্ৱা জাতকং সমোধানেসি – ‘‘তদা মক্কটো কুটিদূসকভিক্খু অহোসি, সিঙ্গিলসকুণো কস্সপো অহোসী’’তি. জাতকং সমোধানেত্ৱা ‘‘এৱং, ভিক্খৱে, ন ইদানেৱ, পুব্বেপি সো ওৱাদক্খণে কুজ্ঝিত্ৱা কুটিং দূসেসি, মম পুত্তস্স কস্সপস্স এৱৰূপেন বালেন সদ্ধিং ৱসনতো এককস্সেৱ নিৱাসো সেয্যো’’তি ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
৬১. ‘‘চৰঞ্চে নাধিগচ্ছেয্য, সেয্যং সদিসমত্তনো;
একচৰিযং দড়্হং কযিৰা, নত্থি বালে সহাযতা’’তি.
তত্থ চৰন্তি ইৰিযাপথচাৰং অগ্গহেত্ৱা মনসাচাৰো ৱেদিতব্বো, কল্যাণমিত্তং পৰিযেসন্তোতি অত্থো. সেয্যং সদিসমত্তনোতি অত্তনো সীলসমাধিপঞ্ঞাগুণেহি অধিকতৰং ৱা সদিসং ৱা ন লভেয্য চে. একচৰিযন্তি এতেসু হি সেয্যং লভমানো সীলাদীহি ৱড্ঢতি, সদিসং লভমানো ন পৰিহাযতি, হীনেন পন সদ্ধিং একতো ৱসন্তো একতো সংভোগপৰিভোগং কৰোন্তো সীলাদীহি পৰিহাযতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো ন ভজিতব্বো ন পযিৰুপাসিতব্বো অঞ্ঞত্ৰ অনুদ্দযা অঞ্ঞত্ৰ অনুকম্পা’’তি (পু. প. ১২১; অ. নি. ৩.২৬). তস্মা সচে কাৰুঞ্ঞং পটিচ্চ ‘‘অযং মং নিস্সায সীলাদীহি ৱড্ঢিস্সতী’’তি তম্হা পুগ্গলা কিঞ্চি অপচ্চাসীসন্তো তং সঙ্গণ্হিতুং সক্কোতি, ইচ্চেতং কুসলং. নো চে সক্কোতি, একচৰিযং দড়্হং কযিৰা একীভাৱমেৱ থিৰং কত্ৱা সব্বইৰিযাপথেসু এককোৱ ৱিহৰেয্য. কিং কাৰণা? নত্থি বালে সহাযতাতি সহাযতা নাম চূড়সীলং মজ্ঝিমসীলং মহাসীলং দস কথাৱত্থূনি তেৰস ধুতঙ্গগুণা ৱিপস্সনাগুণা চত্তাৰো মগ্গা চত্তাৰি ফলানি তিস্সো ৱিজ্জা ছ অভিঞ্ঞা. অযং সহাযতাগুণো বালং নিস্সায নত্থীতি.
দেসনাৱসানে আগন্তুকো ভিক্খু সোতাপত্তিফলং পত্তো, অঞ্ঞেপি বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু, দেসনা মহাজনস্স সাত্থিকা অহোসীতি.
মহাকস্সপত্থেৰসদ্ধিৱিহাৰিকৱত্থু দুতিযং.