১৫. ৱনৱাসীতিস্সসামণেৰৱত্থু
অঞ্ঞা হি লাভূপনিসাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা জেতৱনে ৱিহৰন্তো ৱনৱাসিকতিস্সত্থেৰং আৰব্ভ কথেসি. দেসনা ৰাজগহে সমুট্ঠিতা.
সাৰিপুত্তত্থেৰস কিৰ পিতু ৱঙ্গন্তব্ৰাহ্মণস্স সহাযকো মহাসেনব্ৰাহ্মণো নাম ৰাজগহে ৱসতি. সাৰিপুত্তত্থেৰো একদিৱসং পিণ্ডায চৰন্তো তস্মিং অনুকম্পায তস্স গেহদ্ৱাৰং অগমাসি. সো পন পৰিক্খীণৱিভৱো দলিদ্দো. সো ‘‘মম পুত্তো ময্হং গেহদ্ৱাৰং পিণ্ডায চৰিতুং আগতো ভৱিস্সতি, অহঞ্চম্হি দুগ্গতো, ময্হং দুগ্গতভাৱং ন জানাতি মঞ্ঞে, নত্থি মে কোচি দেয্যধম্মো’’তি থেৰস্স সম্মুখা ভৱিতুং অসক্কোন্তো নিলীযি. থেৰো অপৰম্পি দিৱসং অগমাসি, ব্ৰাহ্মণো তথেৱ নিলীযি. ‘‘কিঞ্চিদেৱ লভিত্ৱা দস্সামী’’তি চিন্তেন্তোপি নালভি. অথেকদিৱসং একস্মিং ব্ৰাহ্মণৱাচকে থূলসাটকেন সদ্ধিং পাযসপাতিং লভিত্ৱা আদায গেহং গন্ত্ৱাৱ থেৰং অনুস্সৰি, ‘‘ইমং পিণ্ডপাতং মযা থেৰস্স দাতুং ৱট্টতী’’তি. থেৰোপি তং খণং ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায তং ব্ৰাহ্মণং দিস্ৱা ‘‘ব্ৰাহ্মণো দেয্যধম্মং লভিত্ৱা মম আগমনং পচ্চাসীসতি, মযা তত্থ গন্তুং ৱট্টতী’’তি সঙ্ঘাটিং পাৰুপিত্ৱা পত্তং আদায তস্স গেহদ্ৱাৰে ঠিতমেৱ অত্তানং দস্সেসি.
ব্ৰাহ্মণো থেৰং দিস্ৱাৱ চিত্তং পসীদি. অথ নং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা পটিসন্থাৰং কত্ৱা অন্তোগেহে নিসীদাপেত্ৱা পাযসপাতিং গহেত্ৱা থেৰস্স পত্তে আকিৰি. থেৰো উপড্ঢং সম্পটিচ্ছিত্ৱা হত্থেন পত্তং পিদহি. অথ নং ব্ৰাহ্মণো আহ – ‘‘ভন্তে, একপটিৱীসমত্তোৱ অযং পাযসো, পৰলোকসঙ্গহং মে কৰোথ, মা ইধলোকসঙ্গহং, নিৰৱসেসমেৱ দাতুকামোম্হী’’তি সব্বং আকিৰি. থেৰো তত্থেৱ পৰিভুঞ্জি. অথস্স ভত্তকিচ্চপৰিযোসানে তম্পি সাটকং দত্ৱা ৱন্দিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘ভন্তে, অহম্পি তুম্হেহি দিট্ঠধম্মমেৱ পাপুণেয্য’’ন্তি. থেৰো ‘‘এৱং হোতু ব্ৰাহ্মণা’’তি তস্স অনুমোদনং কত্ৱা উট্ঠাযাসনা পক্কমন্তো অনুপুব্বেন চাৰিকং চৰন্তো জেতৱনং অগমাসি. ‘‘দুগ্গতকালে দিন্নদানং পন অতিৱিয তোসেতী’’তি ব্ৰাহ্মণোপি তং দানং দত্ৱা পসন্নচিত্তো সোমনস্সজাতো থেৰে অধিমত্তং সিনেহমকাসি. সো থেৰে সিনেহেনেৱ কালং কত্ৱা সাৱত্থিযং থেৰস্সূপট্ঠাককুলে পটিসন্ধিং গণ্হি. তংখণেযেৱ পনস্স মাতা ‘‘কুচ্ছিযং মে গব্ভো পতিট্ঠিতো’’তি ঞত্ৱা সামিকস্স আৰোচেসি. সো তস্সা গব্ভপৰিহাৰং অদাসি.
তস্সা অচ্চুণ্হঅতিসীতঅতিঅম্বিলাদিপৰিভোগং ৱজ্জেত্ৱা সুখেন গব্ভং পৰিহৰিযমানায এৱৰূপো দোহড়ো উপ্পজ্জি ‘‘অহো ৱতাহং সাৰিপুত্তত্থেৰপ্পমুখানি পঞ্চ ভিক্খুসতানি নিমন্তেত্ৱা গেহে নিসীদাপেত্ৱা অসম্ভিন্নখীৰপাযসং দত্ৱা সযম্পি কাসাযৱত্থানি পৰিদহিত্ৱা সুৱণ্ণসৰকং আদায আসনপৰিযন্তে নিসীদিত্ৱা এত্তকানং ভিক্খূনং উচ্ছিট্ঠপাযসং পৰিভুঞ্জেয্য’’ন্তি. তস্সা কিৰ সো কাসাযৱত্থপৰিদহনে দোহড়ো কুচ্ছিযং পুত্তস্স বুদ্ধসাসনে পব্বজ্জায পুব্বনিমিত্তং অহোসি. অথস্সা ঞাতকা ‘‘ধম্মিকো নো ধীতায দোহড়ো’’তি সাৰিপুত্তত্থেৰং সঙ্ঘত্থেৰং কত্ৱা পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অসম্ভিন্নখীৰপাযসং অদংসু. সাপি একং কাসাৱং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা সুৱণ্ণসৰকং গহেত্ৱা আসনপৰিযন্তে নিসিন্না উচ্ছিট্ঠপাযসং পৰিভুঞ্জি, দোহড়ো পটিপ্পস্সম্ভি. তস্সা যাৱ গব্ভৱুট্ঠানা অন্তৰন্তৰা কতমঙ্গলেসুপি, দসমাসচ্চযেন পুত্তং ৱিজাতায কতমঙ্গলেসুপি সাৰিপুত্তত্থেৰপ্পমুখানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অপ্পোদকমধুপাযসমেৱ অদংসু. পুব্বে কিৰেস দাৰকেন ব্ৰাহ্মণকালে দিন্নপাযসস্স নিস্সন্দো.
জাতমঙ্গলদিৱসে পন তং দাৰকং পাতোৱ ন্হাপেত্ৱা মণ্ডেত্ৱা সিৰিসযনে সতসহস্সগ্ঘনিকস্স কম্বলস্স উপৰি নিপজ্জাপেসুং. সো তত্থ নিপন্নকোৱ থেৰং ওলোকেত্ৱা ‘‘অযং মে পুব্বাচৰিযো, মযা থেৰং নিস্সায অযং সম্পত্তি লদ্ধা, মযা ইমস্স একং পৰিচ্চাগং কাতুং ৱট্টতী’’তি সিক্খাপদগহণত্থায আনীযমানো তং কম্বলং চূড়ঙ্গুলিযা ৱেঠেত্ৱা অগ্গহেসি. অথস্স ‘‘অঙ্গুলিযং কম্বলো লগ্গো’’তি তে তং হৰিতুং আৰভিংসু. সো পৰোদি. ঞাতকা ‘‘অপেথ, মা দাৰকং ৰোদাপেথা’’তি কম্বলেনেৱ সদ্ধিং আনযিংসু. সো থেৰং ৱন্দনকালে কম্বলতো অঙ্গুলিং অপকড্ঢিত্ৱা কম্বলং থেৰস্স পাদমূলে পাতেসি. ঞাতকা ‘‘দহৰকুমাৰেন অজানিত্ৱা কত’’ন্তি অৱত্ৱা ‘‘পুত্তেন নো দিন্নং, পৰিচ্চত্তমেৱ হোতু, ভন্তে’’তি ৱত্ৱা, ‘‘ভন্তে, সতসহস্সগ্ঘনিকেন কম্বলেন পূজাকাৰকস্স তুম্হাকং দাসস্স সিক্খাপদানি দেথা’’তি আহংসু. ‘‘কো নামো অযং দাৰকো’’তি? ‘‘ভন্তে, অয্যেন সমাননামকো, তিস্সো নামেস ভৱিস্সতী’’তি. থেৰো কিৰ গিহিকালে উপতিস্সমাণৱো নাম অহোসি. মাতাপিস্স চিন্তেসি – ‘‘ন মযা পুত্তস্স অজ্ঝাসযো ভিন্দিতব্বো’’তি. এৱং দাৰকস্স নামকৰণমঙ্গলং কত্ৱা পুন তস্স আহাৰপৰিভোগমঙ্গলেপি পুন তস্স কণ্ণৱিজ্ঝনমঙ্গলেপি দুস্সগহণমঙ্গলেপি চূড়াকপ্পনমঙ্গলেপি সাৰিপুত্তত্থেৰপ্পমুখানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অপ্পোদকমধুপাযসমেৱ অদংসু.
দাৰকো ৱুদ্ধিমন্ৱায সত্তৱস্সিককালে মাতৰং আহ – ‘‘অম্ম, থেৰস্স সন্তিকে পব্বজিস্সামী’’তি. ‘‘সাধু, তাত, পুব্বেৱাহং ‘ন মযা পুত্তস্স অজ্ঝাসযো ভিন্দিতব্বো’তি মনং অকাসিং, পব্বজ, পুত্তা’’তি থেৰং নিমন্তাপেত্ৱা তস্স আগতস্স ভিক্খঞ্চ দত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং দাসো ‘পব্বজিস্সামী’তি ৱদতি, ইমং আদায সাযং ৱিহাৰং আগমিস্সামা’’তি থেৰং উয্যোজেত্ৱা সাযন্হসমযে মহন্তেন সক্কাৰসম্মানেন পুত্তং আদায ৱিহাৰং গন্ত্ৱা থেৰস্স নিয্যাদেসি. থেৰো তেন সদ্ধিং কথেসি – ‘‘তিস্স, পব্বজ্জা নাম দুক্কৰা, উণ্হেন অত্থে সতি সীতং লভতি, সীতেন অত্থে সতি উণ্হং লভতি, পব্বজিতা কিচ্ছেন জীৱন্তি, ত্ৱঞ্চ সুখেধিতো’’তি. ‘‘ভন্তে, অহং তুম্হেহি ৱুত্তনিযামেনেৱ সব্বং কাতুং সক্খিস্সামী’’তি. থেৰো ‘‘সাধূ’’তি ৱত্ৱা তস্স পটিকূলমনসিকাৰৱসেন তচপঞ্চককম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা তং পব্বাজেসি. সকলম্পি হি দ্ৱত্তিংসাকাৰং কথেতুং ৱট্টতিযেৱ. সব্বং কথেতুং অসক্কোন্তেন পন তচপঞ্চককম্মট্ঠানং কথেতব্বমেৱ. ইদঞ্হি কম্মট্ঠানং সব্ববুদ্ধানং অৱিজহিতমেৱ. কেসাদীসু একেককোট্ঠাসেসু অৰহত্তং পত্তানং ভিক্খূনম্পি ভিক্খুনীনম্পি উপাসকানম্পি উপাসিকানম্পি পৰিচ্ছেদো নত্থি. অব্যত্তা ভিক্খূ পন পব্বজেন্তা অৰহত্তস্সূপনিস্সযং নাসেন্তি. তস্মা থেৰো কম্মট্ঠানং আচিক্খিত্ৱা পব্বাজেত্ৱা দসসু সীলেসু পতিট্ঠাপেসি.
মাতাপিতৰো পুত্তস্স পব্বজিতসক্কাৰং কৰোন্তা সত্তাহং ৱিহাৰেযেৱ বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স অপ্পোদকমধুপাযসমেৱ অদংসু. ভিক্খূপি ‘‘নিবদ্ধং অপ্পোদকমধুপাযসং পৰিভুঞ্জিতুং ন সক্কোমা’’তি উজ্ঝাযিংসু. তস্সপি মাতাপিতৰো সত্তমে দিৱসে সাযং গেহং অগমংসু. সামণেৰো অট্ঠমে দিৱসে ভিক্খূহি সদ্ধিং পিণ্ডায পাৱিসি. সাৱত্থিৱাসিনো ‘‘সামণেৰো কিৰ অজ্জ পিণ্ডায পৱিসিস্সতি, সক্কাৰমস্স কৰিস্সামা’’তি পঞ্চহি সাটকসতেহি চুম্বটকানি কত্ৱা পঞ্চ পিণ্ডপাতসতানি সজ্জেত্ৱা আদায পটিপথে ঠত্ৱা অদংসু, পুনদিৱসে ৱিহাৰস্স উপৱনং আগন্ত্ৱা অদংসু. এৱং সামণেৰো দ্ৱীহেৱ দিৱসেহি সাটকসহস্সেহি সদ্ধিং পিণ্ডপাতসহস্সং লভিত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘস্স দাপেসি. ব্ৰাহ্মণকালে দিন্নথূলসাটকস্স কিৰেস নিস্সন্দো. অথস্স ভিক্খূ ‘‘পিণ্ডপাতদাযকতিস্সো’’তি নামং কৰিংসু.
পুনেকদিৱসং সামণেৰো সীতকালে ৱিহাৰচাৰিকং চৰন্তো ভিক্খূ তত্থ তত্থ অগ্গিসালাদীসু ৱিসিব্বেন্তে দিস্ৱা আহ – ‘‘কিং, ভন্তে, ৱিসিব্বেন্তা নিসিন্নাত্থা’’তি? ‘‘সীতং নো পীড়েতি সামণেৰো’’তি. ‘‘ভন্তে, সীতকালে নাম কম্বলং পাৰুপিতুং ৱট্টতি. সো হি সীতং পটিবাহিতুং সমত্থো’’তি. সামণেৰ ‘‘ত্ৱং মহাপুঞ্ঞো কম্বলং লভেয্যাসি, অম্হাকং কুতো কম্বলো’’তি. ‘‘তেন হি, ভন্তে, কম্বলত্থিকা মযা সদ্ধিং আগচ্ছন্তূ’’তি সকলৱিহাৰে আৰোচাপেসি. অথ ভিক্খূ ‘‘সামণেৰেন সদ্ধিং গন্ত্ৱা কম্বলং আহৰিস্সামা’’তি সত্তৱস্সিকসামণেৰং নিস্সায সহস্সমত্তা ভিক্খূ নিক্খমিংসু. সো ‘‘এত্তকানং ভিক্খূনং কুতো কম্বলং লভিস্সামী’’তি চিত্তম্পি অনুপ্পাদেত্ৱা তে আদায নগৰাভিমুখো পাযাসি. সুদিন্নস্স হি দানস্স এৱৰূপো আনুভাৱো হোতি. সো বহিনগৰেযেৱ ঘৰপটিপাটিযা চৰন্তো পঞ্চ কম্বলসতানি লভিত্ৱা অন্তোনগৰং পাৱিসি. মনুস্সা ইতো চিতো চ কম্বলে আহৰন্তি.
একো পন পুৰিসো আপণদ্ৱাৰেন আগচ্ছন্তো পঞ্চ কম্বলসতানি পসাৰেত্ৱা নিসিন্নং একং আপণিকং দিস্ৱা আহ – ‘‘অম্ভো, একো সামণেৰো কম্বলে সংহৰন্তো আগচ্ছতি, তৱ কম্বলে পটিচ্ছাদেহী’’তি? ‘‘কিং পন সো দিন্নকে গণ্হাতি, উদাহু অদিন্নকে’’তি? ‘‘দিন্নকে গণ্হাতী’’তি. ‘‘এৱং সন্তে সচে ইচ্ছামি, দস্সামি, নো চে, ন দস্সামি, গচ্ছ ত্ৱ’’ন্তি উয্যোজেসি. মচ্ছৰিনো হি অন্ধবালা এৱৰূপেসু দানং দদমানেসু মচ্ছৰাযিত্ৱা অসদিসদানং দিস্ৱা মচ্ছৰাযন্তো কাড়ো (ধ. প. ১৭৭) ৱিয নিৰযে নিব্বত্তন্তি. আপণিকো চিন্তেসি – ‘‘অযং পুৰিসো অত্তনো ধম্মতায আগচ্ছমানো ‘তৱ কম্বলে পটিচ্ছাদেহী’তি মং আহ. ‘সচেপি সো দিন্নকং গণ্হা’তি, অহং পন ‘মম সন্তকং সচে ইচ্ছামি, দস্সামি, নো চে, ন দস্সামী’তি অৱচং, দিট্ঠকং পন অদেন্তস্স লজ্জা উপ্পজ্জতি, অত্তনো সন্তকং পটিচ্ছাদেন্তস্স দোসো নত্থি, ইমেসু পঞ্চকম্বলসতেসু দ্ৱে কম্বলানি সতসহস্সগ্ঘনিকানি, ইমানেৱ পটিচ্ছাদেতুং ৱট্টতী’’তি. দ্ৱেপি কম্বলে দসায দসং সম্বন্ধিত্ৱা তেসং অন্তৰে পক্খিপিত্ৱা পটিচ্ছাদেসি. সামণেৰোপি ভিক্খুসহস্সেন সদ্ধিং তং পদেসং পাপুণি. আপণিকস্স সামণেৰং দিস্ৱাৱ পুত্তসিনেহো উপ্পজ্জি, সকলসৰীৰং সিনেহেন পৰিপুণ্ণং অহোসি. সো চিন্তেসি – ‘‘তিট্ঠতু কম্বলানি, ইমং দিস্ৱা হদযমংসম্পি দাতুং যুত্ত’’ন্তি. তে দ্ৱেপি কম্বলে নীহৰিত্ৱা সামণেৰস্স পাদমূলে ঠপেত্ৱা ৱন্দিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তযা দিট্ঠধম্মস্স ভাগী অস্স’’ন্তি অৱচ. সোপিস্স ‘‘এৱং হোতূ’’তি অনুমোদনং অকাসি.
সামণেৰো অন্তোনগৰেপি পঞ্চ কম্বলসতানি লভি. এৱং একদিৱসংযেৱ কম্বলসহস্সং লভিত্ৱা ভিক্খুসহস্সস্স অদাসি. অথস্স কম্বলদাযকতিস্সত্থেৰোতি নামং কৰিংসু. এৱং নামকৰণদিৱসে দিন্নকম্বলো সত্তৱস্সিককালে কম্বলসহস্সভাৱং পাপুণি. বুদ্ধসাসনঞ্হি ঠপেত্ৱা নত্থঞ্ঞং তং ঠানং, যত্থ অপ্পং দিন্নং বহুং হোতি, বহুং দিন্নং বহুতৰং. তেনাহ ভগৱা –
‘‘তথাৰূপোযং, ভিক্খৱে, ভিক্খুসঙ্ঘো, যথাৰূপে ভিক্খুসঙ্ঘে অপ্পং দিন্নং বহুং হোতি, বহুং দিন্নং বহুতৰ’’ন্তি (ম. নি. ৩.১৪৬) –
এৱং সামণেৰো এককম্বলস্স নিস্সন্দেন সত্তৱস্সিকোৱ কম্বলসহস্সং লভি. তস্স জেতৱনে ৱিহৰন্তস্স অভিক্খণং ঞাতিদাযকা সন্তিকং আগন্ত্ৱা কথাসল্লাপং কৰোন্তি. সো চিন্তেসি – ‘‘মযা ইধ ৱসন্তেন ঞাতিদাযকেসু আগন্ত্ৱা কথেন্তেসু অকথেতুম্পি ন সক্কা, এতেহি সদ্ধিং কথাপপঞ্চেন অত্তনো পতিট্ঠং কাতুং ন সক্কা, যংনূনাহং সত্থু সন্তিকে কম্মট্ঠানং উগ্গণ্হিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসেয্য’’ন্তি. সো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা যাৱ অৰহত্তা কম্মট্ঠানং কথাপেত্ৱা উপজ্ঝাযং ৱন্দিত্ৱা পত্তচীৱৰমাদায ৱিহাৰা নিক্খমিত্ৱা ‘‘সচে আসন্নট্ঠানে ৱসিস্সামি, ঞাতকা মং পক্কোসিস্সন্তী’’তি ৱীসতি যোজনসতং মগ্গং অগমাসি. অথেকেন গামদ্ৱাৰেন গচ্ছন্তো একং মহল্লকপুৰিসং দিস্ৱা পুচ্ছি – ‘‘কিং নু খো, মহাউপাসক, ইমস্মিং পদেসে ৱসন্তানং আৰঞ্ঞকৱিহাৰো অত্থী’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি মে মগ্গং আচিক্খাহী’’তি. মহল্লকউপাসকস্স পন তং দিস্ৱাৱ পুত্তসিনেহো উদপাদি. অথস্স তত্থেৱ ঠিতো অনাচিক্খিত্ৱা ‘‘এহি, ভন্তে, আচিক্খিস্সামি তে’’তি গহেত্ৱা অগমাসি. সামণেৰো তেন সদ্ধিং গচ্ছন্তো অন্তৰামগ্গে নানাপুপ্ফফলপটিমণ্ডিতে ৰুক্খপব্বতপদেসে দিস্ৱা ‘‘অযং, উপাসক, কিং পদেসো নাম, অযং উপাসক কিং পদেসো নামা’’তি পুচ্ছি. সোপিস্স তেসং নামানি আচিক্খন্তো আৰঞ্ঞকৱিহাৰং পত্ৱা ‘‘ইদং, ভন্তে, ফাসুকট্ঠানং, ইধেৱ ৱসাহী’’তি ৱত্ৱা, ‘‘ভন্তে, কো নামো ত্ৱ’’ন্তি নামং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘অহং ৱনৱাসীতিস্সো নাম উপাসকা’’তি ৱুত্তে, ‘‘স্ৱে অম্হাকং গামে ভিক্খায চৰিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা অন্তোগামমেৱ গতো. ‘‘ৱনৱাসীতিস্সো নাম ৱিহাৰং আগতো, তস্স যাগুভত্তাদীনি পটিযাদেথা’’তি মনুস্সানং আৰোচেসি.
সামণেৰো পঠমমেৱ তিস্সো নাম হুত্ৱা ততো পিণ্ডপাতদাযকতিস্সো কম্বলদাযকতিস্সো ৱনৱাসীতিস্সোতি তীণি নামানি লভিত্ৱা সত্তৱস্সব্ভন্তৰে চত্তাৰি নামানি লভি. সো পুনদিৱসে পাতোৱ তং গামং পিণ্ডায পাৱিসি. মনুস্সা ভিক্খং দত্ৱা ৱন্দিংসু. সামণেৰো ‘‘সুখিতা হোথ, দুক্খা মুচ্চথা’’তি আহ. একমনুস্সোপি তস্স ভিক্খং দত্ৱা পুন গেহং গন্তুং নাসক্খি, সব্বেৱ ওলোকেন্তা অট্ঠংসু. সোপি অত্তনো যাপনমত্তমেৱ গণ্হি. সকলগামৱাসিনো তস্স পাদমূলে উৰেন নিপজ্জিত্ৱা, ‘‘ভন্তে, তুম্হেসু ইমং তেমাসং ইধ ৱসন্তেসু মযং তীণি সৰণানি গহেত্ৱা পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠায মাসস্স অট্ঠ উপোসথকম্মানি উপৱসিস্সাম, ইধ ৱসনত্থায নো পটিঞ্ঞং দেথা’’তি. সো উপকাৰং সল্লক্খেত্ৱা তেসং পটিঞ্ঞং দত্ৱা নিবদ্ধং তত্থেৱ পিণ্ডপাতচাৰং চৰি. ৱন্দিতৱন্দিতক্খণে চ ‘‘সুখিতা হোথ, দুক্খা মুচ্চথা’’তি পদদ্ৱযমেৱ কথেত্ৱা পক্কামি. সো তত্থেৱপঠমমাসঞ্চ দুতিযমাসঞ্চ ৱীতিনামেত্ৱা ততিযমাসে গচ্ছন্তে সহ পটিসম্ভিদাহি অৰহত্তং পাপুণি.
অথস্স পৱাৰেত্ৱা ৱুট্ঠৱস্সকালে উপজ্ঝাযো সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা আহ – ‘‘অহং, ভন্তে, তিস্সসামণেৰস্স সন্তিকং গচ্ছামী’’তি. ‘‘গচ্ছ, সাৰিপুত্তা’’তি. সো অত্তনো পৰিৱাৰে পঞ্চসতে ভিক্খূ আদায পক্কন্তো, ‘‘আৱুসো মোগ্গল্লান, অহং তিস্সসামণেৰস্স সন্তিকং গচ্ছামী’’তি আহ. মহামোগ্গল্লানত্থেৰো ‘‘অহম্পি, আৱুসো, গচ্ছামী’’তি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং নিক্খমি. এতেনুপাযেন মহাকস্সপত্থেৰো অনুৰুদ্ধত্থেৰো উপালিত্থেৰো পুণ্ণত্থেৰোতি সব্বে মহাসাৱকা পঞ্চহি পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং নিক্খমিংসু. সব্বেপি মহাসাৱকানং পৰিৱাৰা চত্তালীস ভিক্খুসহস্সানি অহেসুং. তে ৱীসতিযোজনসতং মগ্গং গন্ত্ৱা গোচৰগামং সম্পত্তা. সামণেৰস্স নিবদ্ধূপট্ঠাকো উপাসকো দ্ৱাৰেযেৱ দিস্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা ৱন্দি.
অথ নং সাৰিপুত্তত্থেৰো পুচ্ছি – ‘‘অত্থি নু খো, উপাসক, ইমস্মিং পদেসে আৰঞ্ঞকৱিহাৰো’’তি? ‘‘অত্থি, ভন্তে’’তি. ‘‘সভিক্খুকো, অভিক্খুকো’’তি? ‘‘সভিক্খুকো, ভন্তে’’তি. ‘‘কো নামো তত্থ ৱসতী’’তি? ‘‘ৱনৱাসীতিস্সো, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি মগ্গং নো আচিক্খা’’তি. ‘‘কে তুম্হে, ভন্তে’’তি? ‘‘মযং সামণেৰস্স সন্তিকং আগতা’’তি. উপাসকো ওলোকেত্ৱা ধম্মসেনাপতিং আদিং কত্ৱা সব্বেপি মহাসাৱকে সঞ্জানিত্ৱা নিৰন্তৰং পীতিযা ফুট্ঠসৰীৰো হুত্ৱা ‘‘তিট্ঠথ তাৱ, ভন্তে’’তি ৱেগেন গামং পৱিসিত্ৱা ‘‘এতে, অয্যা, সাৰিপুত্তত্থেৰং আদিং কত্ৱা অসীতি মহাসাৱকা অত্তনো অত্তনো পৰিৱাৰেহি সদ্ধিং সামণেৰস্স সন্তিকং আগতা, মঞ্চপীঠপচ্চত্থৰণদীপতেলাদীনি গহেত্ৱা ৱেগেন নিক্খমথা’’তি উগ্ঘোসেসি. মনুস্সা ‘‘তাৱদেৱ মঞ্চাদীনি গহেত্ৱা থেৰানং পদানুপদিকা হুত্ৱা থেৰেহি সদ্ধিংযেৱ ৱিহাৰং পৱিসিংসু. সামণেৰো ভিক্খুসঙ্ঘং সঞ্জানিত্ৱা কতিপযানং মহাথেৰানং পত্তচীৱৰানি পটিগ্গহেত্ৱা ৱত্তমকাসি. তস্স থেৰানং ৱসনট্ঠানং সংৱিদহন্তস্স পত্তচীৱৰং পটিসামেন্তস্সেৱ অন্ধকাৰো জাতা’’তি. সাৰিপুত্তত্থেৰো উপাসকে আহ – ‘‘গচ্ছথ, উপাসকা, তুম্হাকং অন্ধকাৰো জাতো’’তি. ‘‘ভন্তে, অজ্জ ধম্মস্সৱনদিৱসো, ন মযং গমিস্সাম, ধম্মং সুণিস্সাম, ইতো পুব্বে ধম্মস্সৱনম্পি নত্থী’’তি. ‘‘তেন হি, সামণেৰ, দীপং জালেত্ৱা ধম্মস্সৱনস্স কালং ঘোসেহী’’তি. সো তথা অকাসি. অথ নং থেৰো আহ – ‘‘তিস্স তৱ উপট্ঠাকা ‘ধম্মং সোতুকামাম্হা’তি ৱদন্তি, কথেহি তেসং ধম্ম’’ন্তি. উপাসকা একপ্পহাৰেনেৱ উট্ঠায, ‘‘ভন্তে, অম্হাকং অয্যো ‘সুখিতা হোথ, দুক্খা মুচ্চথা’তি ইমানি দ্ৱে পদানি ঠপেত্ৱা অঞ্ঞং ধম্মকথং ন জানাতি, অম্হাকং অঞ্ঞং ধম্মকথিকং দেথা’’তি ৱদিংসু. ‘‘সামণেৰো পন অৰহত্তং পত্ৱাপি নেৱ তেসং ধম্মকথং কথেসী’’তি.
তদা পন নং উপজ্ঝাযো, ‘‘সামণেৰ, কথং পন সুখিতা হোন্তি, ‘কথং পন দুক্খা মুচ্চন্তী’তি ইমেসং নো দ্ৱিন্নং পদানং অত্থং কথেহী’’তি আহ. সো ‘‘সাধু, ভন্তে’’তি চিত্তবীজনিং গহেত্ৱা ধম্মাসনং আৰুয্হ পঞ্চহি নিকাযেহি অত্থঞ্চ কাৰণঞ্চ আকড্ঢিত্ৱা ঘনৱস্সং ৱস্সন্তো চাতুদ্দীপকমহামেঘো ৱিয খন্ধধাতুআযতনবোধিপক্খিযধম্মে ৱিভজন্তো অৰহত্তকূটেন ধম্মকথং কথেত্ৱা, ‘‘ভন্তে, এৱং অৰহত্তপ্পত্তস্স সুখং হোতি, অৰহত্তং পত্তোযেৱ দুক্খা মুচ্চতি, সেসজনা জাতিদুক্খাদীহি চেৱ নিৰযদুক্খাদীহি চ ন পৰিমুচ্চন্তী’’তি আহ. ‘‘সাধু, সামণেৰ, সুকথিতো তে পটিভাণো, ইদানি সৰভঞ্ঞং ভণাহী’’তি. সো সৰভঞ্ঞম্পি ভণি. অৰুণে উগ্গচ্ছন্তে সামণেৰস্স উপট্ঠাকমনুস্সা দ্ৱে ভাগা অহেসুং. একচ্চে ‘‘ন ৱত নো ইতো পুব্বে এৱৰূপো কক্খড়ো দিট্ঠপুব্বো. কথঞ্হি নাম এৱৰূপং ধম্মকথং জানন্তো এত্তকং কালং মাতাপিতুট্ঠানে ঠত্ৱা উপট্ঠহন্তানং মনুস্সানং একম্পি ধম্মপদং ন কথেসী’’তি কুজ্ঝিংসু. একচ্চে ‘‘লাভা ৱত নো, যে মযং এৱৰূপং ভদন্তং গুণং ৱা অগুণং ৱা অজানন্তাপি উপট্ঠহিম্হ, ইদানি চ পনস্স সন্তিকে ধম্মং সোতুং লভিম্হা’’তি তুস্সিংসু.
সম্মাসম্বুদ্ধোপি তং দিৱসং পচ্চূসসমযে লোকং ৱোলোকেন্তো ৱনৱাসীতিস্সস্স উপট্ঠাকে অত্তনো ঞাণজালস্স অন্তো পৱিট্ঠে দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো ইমমত্থং উপধাৰেসি ‘‘ৱনৱাসীতিস্সসামণেৰস্স উপট্ঠাকা একচ্চে তুট্ঠা, একচ্চে কুদ্ধা, ময্হং পুত্তস্স পন সামণেৰস্স কুদ্ধা নিৰযভাগিনো ভৱিস্সন্তি, গন্তব্বমেৱ তত্থ মযা, মযি গতে সব্বেপি তে সামণেৰে মেত্তচিত্তং কত্ৱা দুক্খা মুচ্চিস্সন্তী’’তি. তেপি মনুস্সা ভিক্খুসঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা গামং গন্ত্ৱা মণ্ডপং কাৰেত্ৱা যাগুভত্তাদীনি সম্পাদেত্ৱা আসনানি পঞ্ঞাপেত্ৱা সঙ্ঘস্স আগমনমগ্গং ওলোকেন্তা নিসীদিংসু. ভিক্খূপি সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা ভিক্খাচাৰৱেলায গামং পিণ্ডায পৱিসন্তা সামণেৰং পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং, তিস্স, ত্ৱং অম্হেহি সদ্ধিং গমিস্সসি, উদাহু পচ্ছা’’তি? ‘‘মম গমনৱেলাযমেৱ গমিস্সামি, গচ্ছথ তুম্হে, ভন্তে’’তি. ভিক্খূ পত্তচীৱৰমাদায পৱিসিংসু.
সত্থা জেতৱনস্মিংযেৱ চীৱৰং পাৰুপিত্ৱা পত্তমাদায একচিত্তক্খণেনেৱ গন্ত্ৱা ভিক্খূনং পুৰতো ঠিতমেৱ অত্তানং দস্সেসি. ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো আগতো’’তি সকলগামো সঙ্খুভিত্ৱা এককোলাহলো অহোসি. মনুস্সা উদগ্গচিত্তা বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং নিসীদাপেত্ৱা যাগুং দত্ৱা খজ্জকং অদংসু. সামণেৰো ভত্তে অনিট্ঠিতেযেৱ অন্তোগামং পাৱিসি. গামৱাসিনো নীহৰিত্ৱা তস্স সক্কচ্চং ভিক্খং অদংসু. সো যাপনমত্তং গহেত্ৱা সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পত্তং উপনামেসি. সত্থা ‘‘আহৰ, তিস্সা’’তি হত্থং পসাৰেত্ৱা পত্তং গহেত্ৱা ‘‘পস্স, সাৰিপুত্ত, তৱ সামণেৰস্স পত্ত’’ন্তি থেৰস্স দস্সেসি. থেৰো সত্থু হত্থতো পত্তং গহেত্ৱা সামণেৰস্স দত্ৱা ‘‘গচ্ছ, অত্তনো পত্তট্ঠানে নিসীদিত্ৱা ভত্তকিচ্চং কৰোহী’’তি আহ.
গামৱাসিনো বুদ্ধপ্পমুখং ভিক্খুসঙ্ঘং পৰিৱিসিত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা অনুমোদনং যাচিংসু. সত্থা অনুমোদনং কৰোন্তো এৱমাহ – ‘‘লাভা ৱত ৱো উপাসকা, যে তুম্হে অত্তনো কুলূপকং সামণেৰং নিস্সায সাৰিপুত্তং মোগ্গল্লানং কস্সপং অনুৰুদ্ধন্তি অসীতিমহাসাৱকে দস্সনায লভথ, অহম্পি তুম্হাকং কুলূপকমেৱ নিস্সায আগতো, বুদ্ধদস্সনম্পি ৱো ইমং নিস্সাযেৱ লদ্ধং, লাভা ৱো, সুলদ্ধং ৱো’’তি. মনুস্সা চিন্তযিংসু – ‘‘অহো অম্হাকং লাভা, বুদ্ধানঞ্চেৱ ভিক্খুসঙ্ঘস্স চ আৰাধনসমত্থং অম্হাকং অয্যং দস্সনায লভাম, দেয্যধম্মঞ্চস্স দাতুং লভামা’’তি সামণেৰস্স কুদ্ধা মনুস্সা তুস্সিংসু. তুট্ঠা মনুস্সা ভিয্যোসোমত্তায পসীদিংসু. অনুমোদনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু. সত্থা উট্ঠাযাসনা পক্কামি. মনুস্সা সত্থাৰং অনুগন্ত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তিংসু. সত্থা সামণেৰেন সদ্ধিং সমধুৰেন গচ্ছন্তো, ‘‘সামণেৰ, অযং পদেসো কোনামো, অযং পদেসো কোনামো’’তি পুব্বে তস্স উপাসকেন দস্সিতপদেসে পুচ্ছন্তো অগমাসি. সামণেৰোপি, ‘‘ভন্তে, অযং ইত্থন্নামো, অযং ইত্থন্নামো’’তি আচিক্খমানোৱ অগমাসি. সত্থা তস্স ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা পব্বতমত্থকং অভিৰুহি. তত্থ ঠিতানং পন মহাসমুদ্দো পঞ্ঞাযতি. সত্থা সামণেৰং পুচ্ছি – ‘‘তিস্স, পব্বতমত্থকে ঠিতো ইতো চিতো চ ওলোকেত্ৱা কিং পস্সসী’’তি? ‘‘মহাসমুদ্দং, ভন্তে’’তি. ‘‘মহাসমুদ্দং দিস্ৱা কিং চিন্তেসী’’তি? ‘‘মম দুক্খিতকালে ৰোদন্তস্স চতূহি মহাসমুদ্দেহি অতিৰেকতৰেন অস্সুনা ভৱিতব্বন্তি ইদং, ভন্তে, চিন্তেসি’’ন্তি. ‘‘সাধু সাধু, তিস্স, এৱমেতং. একেকস্স হি সত্তস্স দুক্খিতকালে পগ্ঘৰিতঅস্সূনি চতূহি মহাসমুদ্দেহি অতিৰেকতৰানেৱা’’তি. ইদঞ্চ পন ৱত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘চতূসু সমুদ্দেসু জলং পৰিত্তকং,
ততো বহুং অস্সুজলং অনপ্পকং;
দুক্খেন ফুট্ঠস্স নৰস্স সোচনা,
কিংকাৰণা সম্ম তুৱং পমজ্জসী’’তি.
অথ নং পুন পুচ্ছি – ‘‘তিস্স, কহং ৱসসী’’তি? ‘‘ইমস্মিং পব্ভাৰে, ভন্তে’’তি. ‘‘তত্থ পন ৱসন্তো কিং চিন্তেসী’’তি? ‘‘মযা মৰন্তেন ইমস্মিং ঠানে কতস্স সৰীৰনিক্খেপস্স পৰিচ্ছেদো ‘নত্থী’তি চিন্তেসিং, ভন্তে’’তি. ‘‘সাধু সাধু, তিস্স, এৱমেতং. ইমেসঞ্হি সত্তানং পথৱিযং নিপজ্জিত্ৱা অমতট্ঠানং নাম নত্থী’’তি ৱত্ৱা –
‘‘উপসাড়কনামানি, সহস্সানি চতুদ্দস;
অস্মিং পদেসে দড্ঢানি, নত্থি লোকে অনামতং.
‘‘যম্হি সচ্চঞ্চ ধম্মো চ, অহিংসা সংযমো দমো;
এতং অৰিযা সেৱন্তি, এতং লোকে অনামত’’ন্তি. (জা.১.২.৩১-৩২) –
ইমং দুকনিপাতে উপসাড়কজাতকং কথেসি. ইতি পথৱিযং সৰীৰনিক্খেপং কত্ৱা মৰন্তেসু সত্তেসু অমতপুব্বপদেসে মৰন্তা নাম নত্থি, আনন্দত্থেৰসদিসা পন অমতপুব্বপদেসে পৰিনিব্বাযন্তি.
আনন্দত্থেৰো কিৰ ৱীসৱস্সসতিককালে আযুসঙ্খাৰং ওলোকেন্তো পৰিক্খীণভাৱং ঞত্ৱা ‘‘ইতো সত্তমে দিৱসে পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি আৰোচেসি. তং পৱত্তিং সুত্ৱা ৰোহিণীনদিযা উভযতীৰৱাসিকেসু মনুস্সেসু ওৰিমতীৰৱাসিকা ‘‘মযং থেৰস্স বহূপকাৰা, অম্হাকং সন্তিকে পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি ৱদিংসু. পৰতীৰৱাসিকাপি ‘‘মযং থেৰস্স বহূপকাৰা, অম্হাকং সন্তিকে পৰিনিব্বাযিস্সতী’’তি ৱদিংসু. থেৰো তেসং ৱচনং সুত্ৱা ‘‘উভযতীৰৱাসিনো ময্হং উপকাৰা, ইমে নাম অনুপকাৰাতি ন সক্কা ৱত্তুং, সচাহং ওৰিমতীৰে পৰিনিব্বাযিস্সামি, পৰতীৰৱাসিনো ধাতুগহণত্থং তেহি সদ্ধিং কলহং কৰিস্সন্তি. সচে পৰতীৰে পৰিনিব্বাযিস্সামি, ওৰিমতীৰৱাসিনোপি তথা কৰিস্সন্তি, কলহো উপ্পজ্জমানোপি মং নিস্সাযেৱ উপ্পজ্জিস্সতি, ৱূপসমমানোপি মং নিস্সাযেৱ ৱূপসমিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ওৰিমতীৰৱাসিনোপি ময্হং উপকাৰা, পৰতীৰৱাসিনোপি ময্হং উপকাৰা, অনুপকাৰাপি নাম নত্থি, ওৰিমতীৰৱাসিনো ওৰিমতীৰেযেৱ সন্নিপতন্তু, পৰতীৰৱাসিনোপি পৰতীৰেযেৱা’’তি আহ. ততো সত্তমে দিৱসে মজ্ঝেনদিযা সত্ততালপ্পমাণে আকাসে পল্লঙ্কেন নিসীদিত্ৱা মহাজনস্স ধম্মং কথেত্ৱা ‘‘মম সৰীৰং মজ্ঝে ভিজ্জিত্ৱা একো ভাগো ওৰিমতীৰে পততু, একো ভাগো পৰতীৰে’’তি অধিট্ঠায যথানিসিন্নোৱ তেজোধাতুং সমাপজ্জি, জালা উট্ঠহিংসু. সৰীৰং মজ্ঝে ভিজ্জিত্ৱা একো ভাগো ওৰিমতীৰে পতি, একো ভাগো পৰতীৰে. ততো মহাজনো পৰিদেৱি, পথৱিউন্দ্ৰিযনসদ্দো ৱিয আৰোদনসদ্দো অহোসি. সত্থু পৰিনিব্বানে আৰোদনসদ্দতোপি কাৰুঞ্ঞতৰো অহোসি. মনুস্সা চত্তাৰো মাসে ৰোদন্তা পৰিদেৱন্তা ‘‘সত্থু পত্তচীৱৰগ্গাহকে তিট্ঠন্তে সত্থু ঠিতকালো ৱিয নো অহোসি, ইদানি নো সত্থা পৰিনিব্বুতো’’তি ৱিপ্পলপন্তা ৱিৰৱন্তা ৱিচৰিংসূতি.
পুন সত্থা সামণেৰং পুচ্ছি – ‘‘তিস্স, ইমস্মিং ৱনসণ্ডে দীপিআদীনং সদ্দেন ভাযসি, ন ভাযসী’’তি? ‘‘ন ভাযামি ভগৱা, অপিচ খো পন মে এতেসং সদ্দং সুত্ৱা ৱনৰতি নাম উপ্পজ্জতী’’তি ৱত্ৱা সট্ঠিমত্তাহি গাথাহি ৱনৱণ্ণনং নাম কথেসি. অথ নং সত্থা ‘‘তিস্সা’’তি আমন্তেসি. ‘‘কিং, ভন্তে’’তি? ‘‘মযং গচ্ছাম, ত্ৱং গমিস্সসি, নিৱত্তিস্সসী’’তি. ‘‘ময্হং উপজ্ঝাযে মং আদায গচ্ছন্তে গমিস্সামি, নিৱত্তেন্তে নিৱত্তিস্সামি, ভন্তে’’তি. সত্থা ভিক্খুসঙ্ঘেন সদ্ধিং পক্কামি. সামণেৰস্স পন নিৱত্তিতুমেৱ অজ্ঝাসযো, থেৰো তং ঞত্ৱা ‘‘তিস্স, সচে নিৱত্তিতুকামো, নিৱত্তা’’তি আহ. সো সত্থাৰঞ্চ ভিক্খুসঙ্ঘঞ্চ ৱন্দিত্ৱা নিৱত্তি. সত্থা জেতৱনমেৱ অগমাসি.
ভিক্খূনং ধম্মসভাযং কথা উদপাদি – ‘‘অহো ৱত ৱনৱাসীতিস্সসামণেৰো দুক্কৰং কৰোতি, পটিসন্ধিগ্গহণতো পট্ঠাযস্স ঞাতকা সত্তসু মঙ্গলেসু পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং অপ্পোদকমধুপাযসমেৱ অদংসু, পব্বজিতকালে অন্তোৱিহাৰে বুদ্ধপ্পমুখস্স ভিক্খুসঙ্ঘস্স সত্ত দিৱসানি অপ্পোদকমধুপাযসমেৱ অদংসু. পব্বজিত্ৱা অট্ঠমে দিৱসে অন্তোগামং পৱিসন্তো দ্ৱীহেৱ দিৱসেহি সাটকসহস্সেন সদ্ধিং পিণ্ডপাতসহস্সং লভি, পুনেকদিৱসং কম্বলসহস্সং লভি. ইতিস্স ইধ ৱসনকালে মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি, ইদানি এৱৰূপং লাভসক্কাৰং ছড্ডেত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা মিস্সকাহাৰেন যাপেতি, দুক্কৰকাৰকো ৱত তিস্সসামণেৰো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা, ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নামা’’তি ৱুত্তে ‘‘আম, ভিক্খৱে, লাভূপনিসা নামেসা অঞ্ঞা, নিব্বানগামিনী পটিপদা অঞ্ঞা. ‘এৱং লাভং লভিস্সামী’তি হি আৰঞ্ঞিকাদিধুতঙ্গসমাদানৱসেন লাভূপনিসং ৰক্খন্তস্স ভিক্খুনো চত্তাৰো অপাযা ৱিৱটদ্ৱাৰা এৱ তিট্ঠন্তি, নিব্বানগামিনিযা পন পটিপদায উপ্পন্নং লাভসক্কাৰং পহায অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ঘটেন্তো ৱাযমন্তো অৰহত্তং গণ্হাতী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ –
৭৫. ‘‘অঞ্ঞা হি লাভূপনিসা, অঞ্ঞা নিব্বানগামিনী;
এৱমেতং অভিঞ্ঞায, ভিক্খু বুদ্ধস্স সাৱকো;
সক্কাৰং নাভিনন্দেয্য, ৱিৱেকমনুব্ৰূহযে’’তি.
তত্থ অঞ্ঞা হি লাভূপনিসা, অঞ্ঞা নিব্বানগামিনীতি লাভূপনিসা নামেসা অঞ্ঞা এৱ, অঞ্ঞা নিব্বানগামিনী পটিপদা. লাভুপ্পাদকেন হি ভিক্খুনা থোকং অকুসলকম্মং কাতুং ৱট্টতি, কাযৱঙ্কাদীনি কাতব্বানি হোন্তি. যস্মিঞ্হি কালে কাযৱঙ্কাদীসু কিঞ্চি কৰোতি, তদা লাভো উপ্পজ্জতি. পাযসপাতিযঞ্হি ৱঙ্কং অকত্ৱা উজুকমেৱ হত্থং ওতাৰেত্ৱা উক্খিপন্তস্স হত্থো মক্খিতমত্তকোৱ হোতি, ৱঙ্কং কত্ৱা ওতাৰেত্ৱা উক্খিপন্তস্স পন পাযসপিণ্ডং উদ্ধৰন্তোৱ নিক্খমতি, এৱং কাযৱঙ্কাদীনি কৰণকালেযেৱ লাভো উপ্পজ্জতি. অযং অধম্মিকা লাভূপনিস্সা নাম. উপধিসম্পদা চীৱৰধাৰণং বাহুসচ্চং পৰিৱাৰো অৰঞ্ঞৱাসোতি এৱৰূপেহি পন কাৰণেহি উপ্পন্নো লাভো ধম্মিকো নাম হোতি. নিব্বানগামিনিং পটিপদং পূৰেন্তেন পন ভিক্খুনা কাযৱঙ্কাদীনি পহাতব্বানি. অনন্ধেনেৱ অন্ধেন ৱিয, অমূগেনেৱ মূগেন ৱিয, অবধিৰেনেৱ বধিৰেন ৱিয ভৱিতুং ৱট্টতি. অসঠেন অমাযেন ভৱিতুং ৱট্টতি. এৱমেতন্তি এতং লাভুপ্পাদনং পটিপদঞ্চ নিব্বানগামিনিং পটিপদঞ্চ এৱং ঞত্ৱা সব্বেসং সঙ্খতাসঙ্খতধম্মানং বুজ্ঝনট্ঠেন বুদ্ধস্স সৱনন্তে জাতট্ঠেন ওৱাদানুসাসনিং ৱা সৱনট্ঠেন সাৱকো ভিক্খু অধম্মিকং চতুপচ্চযসক্কাৰং নাভিনন্দেয্য, ন চেৱ ধম্মিকং পটিক্কোসেয্য, কাযৱিৱেকাদিকং ৱিৱেকং অনুব্ৰূহযে. তত্থ কাযৱিৱেকোতি কাযস্স একীভাৱো. চিত্তৱিৱেকোতি অট্ঠ সমাপত্তিযো. উপধিৱিৱেকোতি নিব্বানং. তেসু কাযৱিৱেকো গণসঙ্গণিকং ৱিনোদেতি, চিত্তৱিৱেকো কিলেসসঙ্গণিকং ৱিনোদেতি, উপধিৱিৱেকো সঙ্খাৰসঙ্গণিকং ৱিনোদেতি. কাযৱিৱেকো চিত্তৱিৱেকস্স পচ্চযো হোতি, চিত্তৱিৱেকো উপধিৱিৱেকস্স পচ্চযো হোতি. ৱুত্তম্পিহেতং –
‘‘কাযৱিৱেকো চ ৱিৱেকট্ঠকাযানং নেক্খম্মাভিৰতানং, চিত্তৱিৱেকো চ পৰিসুদ্ধচিত্তানং পৰমৱোদানপ্পত্তানং, উপধিৱিৱেকো চ নিৰুপধীনং পুগ্গলানং ৱিসঙ্খাৰগতান’’ন্তি (মহানি. ১৫০). –
ইমং তিৱিধম্পি ৱিৱেকং ব্ৰূহেয্য ৱড্ঢেয্য, উপসম্পজ্জ ৱিহৰেয্যাতি অত্থো.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসূতি.
ৱনৱাসীতিস্সসামণেৰৱত্থু পন্নৰসমং.
বালৱগ্গৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
পঞ্চমো ৱগ্গো.