১৩. সট্ঠিকূটপেতৱত্থু
যাৱদেৱ অনত্থাযাতি ইমং ধম্মদেসনং সত্থা ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তো সট্ঠিকূটপেতং আৰব্ভ কথেসি.
পুৰিমনযেনেৱ হি মহামোগ্গল্লানত্থেৰো লক্খণত্থেৰেন সদ্ধিং গিজ্ঝকূটা ওৰোহন্তো অঞ্ঞতৰস্মিং পদেসে সিতং পাত্ৱাকাসি. থেৰেন সিতকাৰণং পুট্ঠো ‘‘ভগৱতো সন্তিকে মং পুচ্ছেয্যাসী’’তি ৱত্ৱা পিণ্ডায চৰিত্ৱা সত্থাৰং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা নিসিন্নকালে পুন পুট্ঠো আহ – ‘‘অহং, আৱুসো, একং পেতং অদ্দসং তিগাৱুতপ্পমাণেন অত্তভাৱেন, তস্স সট্ঠি অযকূটসহস্সানি আদিত্তানি সম্পজ্জলিতানি উপৰিমত্থকে পতিত্ৱা পতিত্ৱা উট্ঠহন্তি সীসং ভিন্দন্তি, ভিন্নং ভিন্নং পুন সমুট্ঠহতি, ইমিনা অত্তভাৱেন মযা এৱৰূপো অত্তভাৱো ন দিট্ঠপুব্বো, অহং তং দিস্ৱা সিতং পাত্ৱাকাসি’’ন্তি. পেতৱত্থুস্মিঞ্হি –
‘‘সট্ঠি কূটসহস্সানি, পৰিপুণ্ণানি সব্বসো;
সীসে তুয্হং নিপতন্তি, ৱোভিন্দন্তেৱ মত্থক’’ন্তি. (পে. ৱ. ৮০৮, ৮১০, ৮১৩) আদি –
ইমমেৱ পেতং সন্ধায ৱুত্তং. সত্থা থেৰস্স কথং সুত্ৱাৱ, ‘‘ভিক্খৱে, মযাপেস সত্তো বোধিমণ্ডে নিসিন্নেনেৱ দিট্ঠো ‘যে চ পন মে ৱচনং ন সদ্দহেয্যুং, তেসং অহিতায ভৱেয্যা’তি পৰেসং অনুকম্পায ন কথেসিং, ইদানি পন মোগ্গল্লানস্স সক্খী হুত্ৱা কথেমী’’তি আহ. তং সুত্ৱা ভিক্খূ তস্স পুব্বকম্মং পুচ্ছিংসু. সত্থাপি নেসং কথেসি –
অতীতে কিৰ বাৰাণসিযং সাড়িত্তকসিপ্পে নিপ্ফত্তিং পত্তো একো পীঠসপ্পি অহোসি. সো নগৰদ্ৱাৰে একস্স ৱটৰুক্খস্স হেট্ঠা নিসিন্নো সক্খৰানি খিপিত্ৱা তস্স পণ্ণানি ছিন্দন্তো ‘‘হত্থিৰূপকং নো দস্সেহি, অস্সৰূপকং নো দস্সেহী’’তি গামদাৰকেহি ৱুচ্চমানো ইচ্ছিতিচ্ছিতানি ৰূপানি দস্সেত্ৱা তেসং সন্তিকা খাদনীযাদীনি লভতি. অথেকদিৱসং ৰাজা উয্যানং গচ্ছন্তো তং পদেসং পাপুণি. দাৰকা পীঠসপ্পিং পাৰোহন্তৰে কত্ৱা পলাযিংসু. ৰঞ্ঞো ঠিতমজ্ঝন্হিকে ৰুক্খমূলং পৱিট্ঠস্স ছিদ্দাৱছিদ্দচ্ছাযা সৰীৰং ফৰি. সো ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি উদ্ধং ওলোকেন্তো ৰুক্খপণ্ণেসু হত্থিৰূপকাদীনি দিস্ৱা ‘‘কস্সেতং কম্ম’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘পীঠসপ্পিনো’’তি সুত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা আহ – ‘‘ময্হং পুৰোহিতো অতিমুখৰো অপ্পমত্তকেপি ৱুত্তে বহুং ভণন্তো মং উপদ্দৱেতি, সক্খিস্সসি তস্স মুখে নাড়িমত্তা অজলণ্ডিকা খিপিতু’’ন্তি? ‘‘সক্খিস্সামি, দেৱ. অজলণ্ডিকা আহৰাপেত্ৱা পুৰোহিতেন সদ্ধিং তুম্হে অন্তোসাণিযং নিসীদথ, অহমেত্থ কত্তব্বং জানিস্সামী’’তি. অথ ৰাজা তথা কাৰেসি. ইতৰো কত্তৰিযগ্গেন সাণিযা ছিদ্দং কত্ৱা পুৰোহিতস্স ৰঞ্ঞা সদ্ধিং কথেন্তস্স মুখে ৱিৱটমত্তে একেকং অজলণ্ডিকং খিপি. পুৰোহিতো মুখং পৱিট্ঠং পৱিট্ঠং গিলি. পীঠসপ্পী খীণাসু অজলণ্ডিকাসু সাণিং চালেসি. ৰাজা তায সঞ্ঞায অজলণ্ডিকানং খীণভাৱং ঞত্ৱা আহ – ‘‘আচৰিয, অহং তুম্হেহি সদ্ধিং কথেন্তো কথং নিত্থৰিতুং ন সক্খিস্সামি, তুম্হে অতিমুখৰতায নাড়িমত্তা অজলণ্ডিকা গিলন্তাপি তুণ্হীভাৱং নাপজ্জথা’’তি. ব্ৰাহ্মণো মঙ্গুউভাৱং আপজ্জিত্ৱা ততো পট্ঠায মুখং ৱিৱৰিত্ৱা ৰঞ্ঞা সদ্ধিং সল্লপিতুং নসক্খি. ৰাজা পীঠসপ্পিগুণং অনুস্সৰিত্ৱা তং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তং নিস্সায মে সুখং লদ্ধ’’ন্তি তুট্ঠো তস্স সব্বট্ঠকং নাম ধনং দত্ৱা নগৰস্স চতূসু দিসাসু চত্তাৰো ৱৰগামে অদাসি. তমত্থং ৱিদিত্ৱা ৰঞ্ঞো অত্থধম্মানুসাসকো অমচ্চো ইমং গাথমাহ –
‘‘সাধু খো সিপ্পকং নাম, অপি যাদিস কীদিসং;
পস্স খঞ্জপ্পহাৰেন, লদ্ধা গামা চতুদ্দিসা’’তি. (জা. ১.১.১০৭);
সো পন অমচ্চো তেন সমযেন অযমেৱ ভগৱা অহোসি. অথেকো পুৰিসো পীঠসপ্পিনা লদ্ধসম্পত্তিং দিস্ৱা চিন্তেসি – ‘‘অযং নাম পীঠসপ্পী হুত্ৱা ইমং সিপ্পং নিস্সায মহাসম্পত্তিং পত্তো, মযাপেতং সিক্খিতুং ৱট্টতী’’তি. সো তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ইদং মে, আচৰিয, সিপ্পং দেথা’’তি আহ. ‘‘ন সক্কা, তাত, দাতু’’ন্তি. সো তেন পটিক্খিত্তো ‘‘হোতু, আৰাধেস্সামি ন’’ন্তি তস্স হত্থপাদপৰিকম্মাদীনি কৰোন্তো চিৰস্সং তং আৰাধেত্ৱা পুনপ্পুনং যাচি, পীঠসপ্পী ‘‘অযং মে অতিৱিয উপকাৰো’’তি তং পটিবাহিতুং অসক্কোন্তো সিপ্পং সিক্খাপেত্ৱা ‘‘নিপ্ফন্নং তে, তাত, সিপ্পং, ইদানি কিং কৰিস্সসী’’তি আহ. ‘‘বহি গন্ত্ৱা সিপ্পং ৱীমংসিস্সামী’’তি. ‘‘কিং কৰিস্সসী’’তি? ‘‘গাৱিং ৱা মনুস্সং ৱা পহৰিত্ৱা মাৰেস্সামী’’তি. ‘‘তাতা, গাৱিং মাৰেন্তস্স সতং দণ্ডো হোতি মনুস্সং মাৰেন্তস্স সহস্সং, ত্ৱং সপুত্তদাৰোপি তং নিত্থৰিতুং ন সক্খিস্সসি, মা ৱিনস্স, যম্হি পহটে দণ্ডো নত্থি, তাদিসং নিমাতাপিতিকং কঞ্চি উপধাৰেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সক্খৰা উচ্ছঙ্গে কত্ৱা তাদিসং উপধাৰযমানো ৱিচৰন্তো গাৱিং দিস্ৱা ‘‘অযং সসামিকা’’তি পহৰিতুং ন ৱিসহি, মনুস্সং দিস্ৱা ‘‘অযং সমাতাপিতিকো’’তি পহৰিতুং ন ৱিসতি.
তেন সমযেন সুনেত্তো নাম পচ্চেকবুদ্ধো তং নগৰং নিস্সায পণ্ণসালায ৱিহৰতি. সো তং পিণ্ডায পৱিসন্তং নগৰদ্ৱাৰন্তৰে দিস্ৱা ‘‘অযং নিমাতাপিতিকো, ইমস্মিং পহটে দণ্ডো নত্থি, ইমং পহৰিত্ৱা সিপ্পং ৱীমংসিস্সামী’’তি পচ্চেকবুদ্ধস্স দক্খিণকণ্ণসোতং সন্ধায সক্খৰং খিপি. সা দক্খিণকণ্ণসোতেন পৱিসিত্ৱা ৱামেন নিক্খমি, দুক্খা ৱেদনা উপ্পজ্জি. পচ্চেকবুদ্ধো ভিক্খায চৰিতুং নাসক্খি, আকাসেন পণ্ণসালং গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযি. মনুস্সা পচ্চেকবুদ্ধে অনাগচ্ছন্তে ‘‘কিঞ্চি অফাসুকং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা তং পৰিনিব্বুতং দিস্ৱা ৰোদিংসু পৰিদেৱিংসু. সোপি মহাজনং গচ্ছন্তং দিস্ৱা তত্থ গন্ত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধং সঞ্জানিত্ৱা ‘‘অযং পিণ্ডায পৱিসন্তো দ্ৱাৰন্তৰে মম সম্মুখীভূতো, অহং অত্তনো সিপ্পং ৱীমংসন্তো ইমং পহৰি’’ন্তি আহ. মনুস্সা ‘‘ইমিনা কিৰ পাপকেন পচ্চেকবুদ্ধো পহটো, গণ্হথ গণ্হথা’’তি পোথেত্ৱা তত্থেৱ নং জীৱিতক্খযং পাপেসুং. সো অৱীচিম্হি নিব্বত্তিত্ৱা যাৱাযং মহাপথৱী যোজনমত্তং উস্সন্না, তাৱ পচ্চিত্ৱা ৱিপাকাৱসেসেন গিজ্ঝকূটমত্থকে সট্ঠিকূটপেতো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সত্থা তস্স ইমং পুব্বকম্মং কথেত্ৱা, ‘‘ভিক্খৱে, বালস্স নাম সিপ্পং ৱা ইস্সৰিযং ৱা উপ্পজ্জমানং অনত্থায উপ্পজ্জতি. বালো হি সিপ্পং ৱা ইস্সৰিযং ৱা লভিত্ৱা অত্তনো অনত্থমেৱ কৰোতী’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমং গাথমাহ.
৭২. ‘‘যাৱদেৱ অনত্থায, ঞত্তং বালস্স জাযতি;
হন্তি বালস্স সুক্কংসং, মুদ্ধমস্স ৱিপাতয’’ন্তি.
তত্থ যাৱদেৱাতি অৱধিপৰিচ্ছেদনত্থে নিপাতো. ঞত্তন্তি জাননসভাৱো. যং সিপ্পং জানাতি, যম্হি ৱা ইস্সৰিযে যসে সম্পত্তিযঞ্চ ঠিতো জনেন ঞাযতি, পাকটো পঞ্ঞাতো হোতি, তস্সেতং নামং. সিপ্পং ৱা হি ইস্সৰিযাদিভাৱো ৱা বালস্স অনত্থাযেৱ জাযতি. তং নিস্সায সো অত্তনো অনত্থমেৱ কৰোতি. হন্তীতি ৱিনাসেতি. সুক্কংসন্তি কুসলকোট্ঠাসং, বালস্স হি সিপ্পং ৱা ইস্সৰিযং ৱা উপ্পজ্জমানং কুসলকোট্ঠাসং ঘাতেন্তমেৱ উপ্পজ্জতি. মুদ্ধন্তি পঞ্ঞাযেতং নামং. ৱিপাতযন্তি ৱিদ্ধংসযমানং. তস্স হি তং সুক্কংসং হনন্তং পঞ্ঞাসঙ্খাতং মুদ্ধং ৱিপাতেন্তং ৱিদ্ধংসেন্তমেৱ হন্তীতি.
দেসনাৱসানে বহূ সোতাপত্তিফলাদীনি পাপুণিংসু.
সট্ঠিকূটপেতৱত্থু তেৰসমং.