৫. সোণপণ্ডিতচৰিযাৱণ্ণনা

৪২. পঞ্চমে নগৰে ব্ৰহ্মৱড্ঢনেতি ব্ৰহ্মৱড্ঢননামকে নগৰে. কুলৱৰেতি অগ্গকুলে. সেট্ঠেতি পাসংসতমে. মহাসালেতি মহাসাৰে. অজাযহন্তি অজাযিং অহং. ইদং ৱুত্তং হোতি – তস্মিং কালে ‘‘ব্ৰহ্মৱড্ঢন’’ন্তি লদ্ধনামে বাৰাণসিনগৰে যদা হোমি ভৱামি পটিৱসামি, তদা অভিজাতসম্পত্তিযা উদিতোদিতভাৱেন অগ্গে ৱিজ্জাৱতসম্পত্তিযা সেট্ঠে অসীতিকোটিৱিভৱতায মহাসালে ব্ৰাহ্মণকুলে অহং উপ্পজ্জিন্তি.

তদা হি মহাসত্তো ব্ৰহ্মলোকতো চৱিত্ৱা ব্ৰহ্মৱড্ঢননগৰে অসীতিকোটিৱিভৱস্স অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণমহাসালস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স নামগ্গহণদিৱসে ‘‘সোণকুমাৰো’’তি নামং কৰিংসু. তস্স পদসা গমনকালে অঞ্ঞোপি সত্তো ব্ৰহ্মলোকা চৱিত্ৱা বোধিসত্তস্স মাতুযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হি. তস্স জাতস্স ‘‘নন্দকুমাৰো’’তি নামং কৰিংসু. তেসং উগ্গহিতৱেদানং সব্বসিপ্পনিপ্ফত্তিপ্পত্তানং ৱযপ্পত্তানং ৰূপসম্পদং দিস্ৱা তুট্ঠহট্ঠা মাতাপিতৰো ‘‘ঘৰবন্ধনেন বন্ধিস্সামা’’তি পঠমং সোণকুমাৰং আহংসু – ‘‘তাত, তে পতিৰূপকুলতো দাৰিকং আনেস্সাম, ত্ৱং কুটুম্বং পটিপজ্জাহী’’তি.

মহাসত্তো ‘‘অলং ময্হং ঘৰাৱাসেন, অহং যাৱজীৱং তুম্হে পটিজগ্গিত্ৱা তুম্হাকং অচ্চযেন পব্বজিস্সামী’’তি আহ. মহাসত্তস্স হি তদা তযোপি ভৱা আদিত্তং অগাৰং ৱিয অঙ্গাৰকাসু ৱিয চ উপট্ঠহিংসু. ৱিসেসতো পনেস নেক্খম্মজ্ঝাসযো নেক্খম্মাধিমুত্তো অহোসি. তস্স অধিপ্পাযং অজানন্তা তে পুনপ্পুনং কথেন্তাপি তস্স চিত্তং অলভিত্ৱা নন্দকুমাৰং আমন্তেত্ৱা ‘‘তাত, তেন হি ত্ৱং কুটুম্বং পটিপজ্জাহী’’তি ৱত্ৱা তেনাপি ‘‘নাহং মম ভাতৰা ছড্ডিতখেড়ং সীসেন উক্খিপামি, অহম্পি তুম্হাকং অচ্চযেন ভাতৰা সদ্ধিং পব্বজিস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘ইমে এৱং তৰুণা কামে জহন্তি, কিমঙ্গং পন মযন্তি সব্বেৱ পব্বজিস্সামা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘তাত, কিং ৱো অম্হাকং অচ্চযেন পব্বজ্জায, সব্বে সহেৱ পব্বজামা’’তি ৱত্ৱা ঞাতীনং দাতব্বযুত্তকং দত্ৱা দাসজনং ভুজিস্সং কত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা সব্বং ধনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা মহাদানং পৱত্তেত্ৱা চত্তাৰোপি জনা ব্ৰহ্মৱড্ঢননগৰা নিক্খমিত্ৱা হিমৱন্তপ্পদেসে পদুমপুণ্ডৰীকমণ্ডিতং মহাসৰং নিস্সায ৰমণীযে ৱনসণ্ডে অস্সমং মাপেত্ৱা পব্বজিত্ৱা তত্থ ৱসিংসু. তেন ৱুত্তং –

৪৩. ‘‘তদাপি লোকং দিস্ৱান, অন্ধীভূতং তমোত্থটং;

চিত্তং ভৱতো পতিকুটতি, তুত্তৱেগহতং ৱিয.

৪৪. ‘‘দিস্ৱান ৱিৱিধং পাপং, এৱং চিন্তেসহং তদা;

কদাহং গেহা নিক্খম্ম, পৱিসিস্সামি কাননং.

৪৫. ‘‘তদাপি মং নিমন্তিংসু, কামভোগেহি ঞাতযো;

তেসম্পি ছন্দমাচিক্খিং, মা নিমন্তেথ তেহি মং.

৪৬. ‘‘যো মে কনিট্ঠকো ভাতা, নন্দো নামাসি পণ্ডিতো;

সোপি মং অনুসিক্খন্তো, পব্বজ্জং সমৰোচযি.

৪৭. ‘‘অহং সোণো চ নন্দো চ, উভো মাতাপিতা মম;

তদাপি ভোগে ছড্ডেত্ৱা, পাৱিসিম্হা মহাৱন’’ন্তি.

তত্থ তদাপীতি যদা অহং ব্ৰহ্মৱড্ঢননগৰে সোণো নাম ব্ৰাহ্মণকুমাৰো অহোসিং, তদাপি. লোকং দিস্ৱানাতি সকলম্পি সত্তলোকং পঞ্ঞাচক্খুনা পস্সিত্ৱা. অন্ধীভূতন্তি পঞ্ঞাচক্খুৱিৰহেন অন্ধজাতং অন্ধভাৱং পত্তং. তমোত্থটন্তি অৱিজ্জন্ধকাৰেন অভিভূতং. চিত্তং ভৱতো পতিকুটতীতি জাতিআদিসংৱেগৱত্থুপচ্চৱেক্খণেন কামাদিভৱতো মম চিত্তং সঙ্কুটতি সন্নিলীযতি ন ৱিসৰতি. তুত্তৱেগহতং ৱিযাতি তুত্তং ৱুচ্চতি অযোকণ্টকসীসো দীঘদণ্ডো, যো পতোদোতি ৱুচ্চতি. তেন ৱেগসা অভিহতো যথা হত্থাজানীযো সংৱেগপ্পত্তো হোতি, এৱং মম চিত্তং তদা কামাদীনৱপচ্চৱেক্খণেন সংৱেগপ্পত্তন্তি দস্সেতি.

দিস্ৱান ৱিৱিধং পাপন্তি গেহং আৱসন্তেহি ঘৰাৱাসনিমিত্তং ছন্দদোসাদিৱসেন কৰীযমানং নানাৱিধং পাণাতিপাতাদিপাপকম্মঞ্চেৱ তন্নিমিত্তঞ্চ নেসং লামকভাৱং পস্সিত্ৱা. এৱং চিন্তেসহং তদাতি ‘‘কদা নু খো অহং মহাহত্থী ৱিয অযবন্ধনং ঘৰবন্ধনং ছিন্দিত্ৱা গেহতো নিক্খমনৱসেন ৱনং পৱিসিস্সামী’’তি এৱং তদা সোণকুমাৰকালে চিন্তেসিং অহং. তদাপি মং নিমন্তিংসূতি ন কেৱলং অযোঘৰপণ্ডিতাদিকালেযেৱ, অথ খো তদাপি তস্মিং সোণকুমাৰকালেপি মং মাতাপিতুআদযো ঞাতযো কামভোগিনো কামজ্ঝাসযা ‘‘এহি, তাত, ইমং অসীতিকোটিধনং ৱিভৱং পটিপজ্জ, কুলৱংসং পতিট্ঠাপেহী’’তি উড়াৰেহি ভোগেহি নিমন্তযিংসু. তেসম্পি ছন্দমাচিক্খিন্তি তেসম্পি মম ঞাতীনং তেহি কামভোগেহি মা মং নিমন্তযিত্থাতি অত্তনো ছন্দম্পি আচিক্খিং, পব্বজ্জায নিন্নজ্ঝাসযম্পি কথেসিং, যথাজ্ঝাসযং পটিপজ্জথাতি অধিপ্পাযো.

সোপি মং অনু সিক্খন্তোতি ‘‘ইমে কামা নাম অপ্পস্সাদা বহুদুক্খা বহূপাযাসা’’তিআদিনা (ম. নি. ১.২৩৪; ২.৪৩-৪৫; পাচি.৪১৭) নযেন নানপ্পকাৰং কামেসু আদীনৱং পচ্চৱেক্খিত্ৱা যথাহং সীলাদীনি সিক্খন্তো পব্বজ্জং ৰোচেসিং. সোপি নন্দপণ্ডিতো তথেৱ তস্স নেক্খম্মেন মং অনুসিক্খন্তো পব্বজ্জং সমৰোচযীতি. অহং সোণো চ নন্দো চাতি তস্মিং কালে সোণনামকো অহং ময্হং কনিট্ঠভাতা নন্দো চাতি. উভো মাতাপিতা মমাতি ‘‘ইমে নাম পুত্তকা এৱং তৰুণকালেপি কামে জহন্তি, কিমঙ্গং পন ময’’ন্তি উপ্পন্নসংৱেগা মাতাপিতৰো চ. ভোগে ছড্ডেত্ৱাতি অসীতিকোটিৱিভৱসমিদ্ধে মহা ভোগে অনপেক্খচিত্তা খেড়পিণ্ডং ৱিয পৰিচ্চজিত্ৱা মযং চত্তাৰোপি জনা হিমৱন্তপ্পদেসে মহাৱনং নেক্খম্মজ্ঝাসযেন পৱিসিম্হাতি অত্থো.

পৱিসিত্ৱা চ তে তত্থ ৰমণীযে ভূমিভাগে অস্সমং মাপেত্ৱা তাপসপব্বজ্জায পব্বজিত্ৱা তত্থ ৱসিংসু. তে উভোপি ভাতৰো মাতাপিতৰো পটিজগ্গিংসু. তেসু নন্দপণ্ডিতো ‘‘মযা আভতফলাফলানেৱ মাতাপিতৰো খাদাপেস্সামী’’তি হিয্যো চ পুৰিমগোচৰগহিতট্ঠানতো চ যানি তানি অৱসেসানি ফলাফলানি পাতোৱ আনেত্ৱা মাতাপিতৰো খাদাপেতি. তে তানি খাদিত্ৱা মুখং ৱিক্খালেত্ৱা উপোসথিকা হোন্তি. সোণপণ্ডিতো পন দূৰং গন্ত্ৱা মধুৰমধুৰানি সুপক্কানি আহৰিত্ৱা উপনামেতি. অথ নং তে ‘‘তাত, কনিট্ঠেন আভতানি মযং খাদিত্ৱা উপোসথিকা জাতা, ইদানি নো অত্থো নত্থী’’তি ৱদন্তি. ইতি তস্স ফলাফলানি পৰিভোগং ন লভন্তি ৱিনস্সন্তি, পুনদিৱসাদীসুপি তথেৱাতি, এৱং সো পঞ্চাভিঞ্ঞতায দূৰম্পি গন্ত্ৱা আহৰতি, তে পন ন খাদন্তি.

অথ মহাসত্তো চিন্তেসি – ‘‘মাতাপিতৰো সুখুমালা, নন্দো চ যানি তানি অপক্কানি দুপ্পক্কানি ফলাফলানি আহৰিত্ৱা খাদাপেতি, এৱং সন্তে ইমে ন চিৰং পৱত্তিস্সন্তি, ৱাৰেস্সামি ন’’ন্তি. অথ নং আমন্তেত্ৱা ‘‘নন্দ, ইতো পট্ঠায ফলাফলং আহৰিত্ৱা মমাগমনং পতিমানেহি, উভো একতোৱ খাদাপেস্সামা’’তি আহ. এৱং ৱুত্তেপি অত্তনো পুঞ্ঞং পচ্চাসীসন্তো ন তস্স ৱচনমকাসি. মহাসত্তো তং উপট্ঠানং আগতং ‘‘ন ত্ৱং পণ্ডিতানং ৱচনং কৰোসি, অহং জেট্ঠো, মাতাপিতৰো চ মমেৱ ভাৰো, অহমেৱ নে পটিজগ্গিস্সামি, ত্ৱং ইতো অঞ্ঞত্থ যাহী’’তি তস্স অচ্ছৰং পহৰি.

সো তেন পণামিতো তত্থ ঠাতুং অসক্কোন্তো তং ৱন্দিত্ৱা মাতাপিতূনং তমত্থং আৰোচেত্ৱা অত্তনো পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা কসিণং ওলোকেত্ৱা তংদিৱসমেৱ অট্ঠ চ সমাপত্তিযো পঞ্চ চ অভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা চিন্তেসি – ‘‘কিং নু খো অহং সিনেৰুপাদতো ৰতনৱালুকং আহৰিত্ৱা মম ভাতু পণ্ণসালাপৰিৱেণং আকিৰিত্ৱা খমাপেস্সামি, উদাহু অনোতত্ততো উদকং আহৰিত্ৱা খমাপেস্সামি? অথ ৱা মে ভাতা দেৱতাৱসেন খমেয্য, চত্তাৰো মহাৰাজানো সক্কঞ্চ দেৱৰাজানং আনেত্ৱা খমাপেস্সামি, এৱং পন ন সোভিস্সতি, অযং খো মনোজো ব্ৰহ্মৱড্ঢনৰাজা সকলজম্বুদীপে অগ্গৰাজা, তং আদিং কত্ৱা সব্বে ৰাজানো আনেত্ৱা খমাপেস্সামি, এৱং সন্তে মম ভাতু গুণো সকলজম্বুদীপং অৱত্থৰিত্ৱা গমিস্সতি, চন্দো ৱিয সূৰিযো ৱিয চ পঞ্ঞাযিস্সতী’’তি.

সো তাৱদেৱ ইদ্ধিযা গন্ত্ৱা ব্ৰহ্মৱড্ঢননগৰে তস্স ৰঞ্ঞো নিৱেসনদ্ৱাৰে ওতৰিত্ৱা ‘‘একো তাপসো তুম্হে দট্ঠুকামো’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচাপেত্ৱা তেন কতোকাসো তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘অহং অত্তনো বলেন সকলজম্বুদীপে ৰজ্জং গহেত্ৱা তৱ দস্সামী’’তি. ‘‘কথং পন তুম্হে, ভন্তে, সকলজম্বুদীপে ৰজ্জং গহেত্ৱা দস্সথা’’তি? ‘‘মহাৰাজ, কস্সচি ৱধচ্ছেদং অকত্ৱা অত্তনো ইদ্ধিযাৱ গহেত্ৱা দস্সামী’’তি মহতিযা সেনায সদ্ধিং তং আদায কোসলৰট্ঠং গন্ত্ৱা নগৰস্স অৱিদূৰে খন্ধাৱাৰং নিৱেসেত্ৱা ‘‘যুদ্ধং ৱা নো দেতু, ৱসে ৱা ৱত্ততূ’’তি কোসলৰঞ্ঞো দূতং পাহেসি. তেন কুজ্ঝিত্ৱা যুদ্ধসজ্জেন হুত্ৱা নিক্খন্তেন সদ্ধিং যুদ্ধে আৰদ্ধে অত্তনো ইদ্ধানুভাৱেন যথা দ্ৱিন্নং সেনানং পীড়নং ন হোতি, এৱং কত্ৱা যথা চ কোসলৰাজা তস্স ৱসে ৱত্ততি, এৱং ৱচনপটিৱচনহৰণেহি সংৱিদহি. এতেনুপাযেন সকলজম্বুদীপে ৰাজানো তস্স ৱসে ৱত্তাপেসি.

সো তেন পৰিতুট্ঠো নন্দপণ্ডিতং আহ – ‘‘ভন্তে, তুম্হেহি যথা ময্হং পটিঞ্ঞাতং, তথা কতং, বহূপকাৰা মে তুম্হে, কিমহং তুম্হাকং কৰিস্সামি, অহঞ্হি তে সকলজম্বুদীপে উপড্ঢৰজ্জম্পি দাতুং ইচ্ছামি, কিমঙ্গং পন হত্থিঅস্সৰথমণিমুত্তাপৱাড়ৰজতসুৱণ্ণদাসিদাসপৰিজনপৰিচ্ছেদ’’ন্তি? তং সুত্ৱা নন্দপণ্ডিতো ‘‘ন মে তে, মহাৰাজ, ৰজ্জেন অত্থো, নাপি হত্থিযানাদীহি, অপি চ খো তে ৰট্ঠে অসুকস্মিং নাম অস্সমে মম মাতাপিতৰো পব্বজিত্ৱা ৱসন্তি. ত্যাহং উপট্ঠহন্তো একস্মিং অপৰাধে মম জেট্ঠভাতিকেন সোণপণ্ডিতেন নাম মহেসিনা পণামিতো, স্ৱাহং তং আদায তস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা খমাপেস্সামি, তস্স মে ত্ৱং খমাপনে সহাযো হোহী’’তি. ৰাজা ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা চতুৱীসতিঅক্খোভনী পৰিমাণায সেনায পৰিৱুতো একসতৰাজূহি সদ্ধিং নন্দপণ্ডিতং পুৰক্খত্ৱা তং অস্সমপদং পত্ৱা চতুৰঙ্গুলপ্পদেসং মুঞ্চিত্ৱা আকাসে ঠিতেন কাজেন অনোতত্ততো উদকং আহৰিত্ৱা পানীযং পটিসামেত্ৱা পৰিৱেণং সম্মজ্জিত্ৱা মাতাপিতূনং আসন্নপ্পদেসে নিসিন্নং ঝানৰতিসমপ্পিতং মহাসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা নন্দপণ্ডিতো নং খমাপেসি. মহাসত্তো নন্দপণ্ডিতং মাতৰং পটিচ্ছাপেত্ৱা অত্তনা যাৱজীৱং পিতৰং পটিজগ্গি. তেসং পন ৰাজূনং –

‘‘আনন্দো চ পমোদো চ, সদা হসিতকীড়িতং;

মাতৰং পৰিচৰিত্ৱান, লব্ভমেতং ৱিজানতা.

‘‘আনন্দো চ পমোদো চ, সদা হসিতকীড়িতং;

পিতৰং পৰিচৰিত্ৱান, লব্ভমেতং ৱিজানতো.

‘‘দানঞ্চ পেয্যৱজ্জঞ্চ, অত্থচৰিযা চ যা ইধ;

সমানত্ততা চ ধম্মেসু, তত্থ তত্থ যথাৰহং;

এতে খো সঙ্গহা লোকে, ৰথস্সাণীৱ যাযতো.

‘‘এতে চ সঙ্গহা নাস্সু, ন মাতা পুত্তকাৰণা;

লভেথ মানং পূজং ৱা, পিতা ৱা পুত্তকাৰণা.

‘‘যস্মা চ সঙ্গহা এতে, সম্মপেক্খন্তি পণ্ডিতা;

তস্মা মহত্তং পপ্পোন্তি, পাসংসা চ ভৱন্তি তে.

‘‘ব্ৰহ্মাতি মাতাপিতৰো, পুব্বাচৰিযাতি ৱুচ্চৰে;

আহুনেয্যা চ পুত্তানং, পজায অনুকম্পকা.

‘‘তস্মা হি নে নমস্সেয্য, সক্কৰেয্য চ পণ্ডিতো;

অন্নেন অথ পানেন, ৱত্থেন সযনেন চ;

উচ্ছাদনেন ন্হাপনেন, পাদানং ধোৱনেন চ.

‘‘তায নং পাৰিচৰিযায, মাতাপিতূসু পণ্ডিতা;

ইধেৱ নং পসংসন্তি, পেচ্চ সগ্গে পমোদতী’’তি. (জা. ২.২০.১৭৬-১৮৩) –

বুদ্ধলীড়ায ধম্মং দেসেসি, তং সুত্ৱা সব্বেপি তে ৰাজানো সবলকাযা পসীদিংসু. অথ নে পঞ্চসু সীলেসু পতিট্ঠাপেত্ৱা ‘‘দানাদীসু অপ্পমত্তা হোথা’’তি ওৱদিত্ৱা ৱিস্সজ্জেসি. তে সব্বেপি ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেত্ৱা আযুপৰিযোসানে দেৱনগৰং পূৰযিংসু. বোধিসত্তো ‘‘ইতো পট্ঠায মাতৰং পটিজগ্গাহী’’তি মাতৰং নন্দপণ্ডিতং পটিচ্ছাপেত্ৱা অত্তনা যাৱজীৱং পিতৰং পটিজগ্গি. তে উভোপি আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকপৰাযনা অহেসুং.

তদা মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি, নন্দপণ্ডিতো আনন্দত্থেৰো, মনোজো ৰাজা সাৰিপুত্তত্থেৰো, একসতৰাজানো অসীতিমহাথেৰা চেৱ অঞ্ঞতৰথেৰা চ, চতুৱীসতিঅক্খোভনীপৰিসা বুদ্ধপৰিসা, সোণপণ্ডিতো লোকনাথো.

তস্স কিঞ্চাপি সাতিসযা নেক্খম্মপাৰমী, তথাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ সেসপাৰমিযো চ নিদ্ধাৰেতব্বা. তথা অচ্চন্তমেৱ কামেসু অনপেক্খতা, মাতাপিতূসু তিব্বো সগাৰৱসপ্পতিস্সভাৱো, মাতাপিতুউপট্ঠানেন অতিত্তি, সতিপি নেসং উপট্ঠানে সব্বকালং সমাপত্তিৱিহাৰেহি ৱীতিনামনন্তি এৱমাদযো মহাসত্তস্স গুণানুভাৱা ৱিভাৱেতব্বাতি.

সোণপণ্ডিতচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

নেক্খম্মপাৰমী নিট্ঠিতা.