৩. যুধঞ্জযৱগ্গো

১. যুধঞ্জযচৰিযাৱণ্ণনা

১. ততিযৱগ্গস্স পঠমে অমিতযসোতি অপৰিমিতপৰিৱাৰৱিভৱো. ৰাজপুত্তো যুধঞ্জযোতি ৰম্মনগৰে সব্বদত্তস্স নাম ৰঞ্ঞো পুত্তো নামেন যুধঞ্জযো নাম.

অযঞ্হি বাৰাণসী উদযজাতকে (জা. ১.১১.৩৭ আদযো) সুৰুন্ধননগৰং নাম জাতা. চূড়সুতসোমজাতকে (জা. ২.১৭.১৯৫ আদযো) সুদস্সনং নাম, সোণনন্দজাতকে (জা. ২.২০.৯২ আদযো) ব্ৰহ্মৱড্ঢনং নাম, খণ্ডহালজাতকে(জা. ২.২২.৯৮২ আদযো) পুপ্ফৱতী নাম, ইমস্মিং পন যুধঞ্জযজাতকে (জা. ১.১১.৭৩ আদযো) ৰম্মনগৰং নাম অহোসি, এৱমস্স কদাচি নামং পৰিৱত্ততি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৰাজপুত্তোতি ৰম্মনগৰে সব্বদত্তস্স নাম ৰঞ্ঞো পুত্তো’’তি. তস্স পন ৰঞ্ঞো পুত্তসহস্সং অহোসি. বোধিসত্তো জেট্ঠপুত্তো, তস্স ৰাজা উপৰজ্জং অদাসি. সো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ দিৱসে দিৱসে মহাদানং পৱত্তেসি. এৱং গচ্ছন্তে কালে বোধিসত্তো একদিৱসং পাতোৱ ৰথৱৰং অভিৰুহিত্ৱা মহন্তেন সিৰিৱিভৱেন উয্যানকীড়ং গচ্ছন্তো ৰুক্খগ্গতিণগ্গসাখগ্গমক্কটকসুত্তজালাদীসু মুত্তাজালাকাৰেন লগ্গে উস্সাৱবিন্দূ দিস্ৱা ‘‘সম্ম সাৰথি, কিং নামেত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘এতে, দেৱ, হিমসমযে পতনকউস্সাৱবিন্দূ নামা’’তি সুত্ৱা দিৱসভাগং উয্যানে কীড়িত্ৱা সাযন্হকালে পচ্চাগচ্ছন্তো তে অদিস্ৱা ‘‘সম্ম সাৰথি, কহং তে উস্সাৱবিন্দূ, ন তে ইদানি পস্সামী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দেৱ, সূৰিযে উগ্গচ্ছন্তে সব্বে ভিজ্জিত্ৱা ৱিলযং গচ্ছন্তী’’তি সুত্ৱা ‘‘যথা ইমে উপ্পজ্জিত্ৱা ভিজ্জন্তি, এৱং ইমেসং সত্তানং জীৱিতসঙ্খাৰাপি তিণগ্গে উস্সাৱবিন্দুসদিসাৱ, তস্মা মযা ব্যাধিজৰামৰণেহি অপীড়িতেনেৱ মাতাপিতৰো আপুচ্ছিত্ৱা পব্বজিতুং ৱট্টতী’’তি উস্সাৱবিন্দুমেৱ আৰম্মণং কত্ৱা আদিত্তে ৱিয তযো ভৱে পস্সন্তো অত্তনো গেহং আগন্ত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তায ৱিনিচ্ছযসালায নিসিন্নস্স পিতু সন্তিকমেৱ গন্ত্ৱা পিতৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতো পব্বজ্জং যাচি. তেন ৱুত্তং –

‘‘উস্সাৱবিন্দুং সূৰিযাতপে, পতিতং দিস্ৱান সংৱিজিং.

২. ‘‘তঞ্ঞেৱাধিপতিং কত্ৱা, সংৱেগমনুব্ৰূহযিং;

মাতাপিতূ চ ৱন্দিত্ৱা, পব্বজ্জমনুযাচহ’’ন্তি.

তত্থ সূৰিযাতপেতি সূৰিযাতপহেতু, সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সনিমিত্তং. ‘‘সূৰিযাতপেনা’’তিপি পাঠো. পতিতং দিস্ৱানাতি ৱিনট্ঠং পস্সিত্ৱা, পুব্বে ৰুক্খগ্গাদীসু মুত্তাজালাদিআকাৰেন লগ্গং হুত্ৱা দিস্সমানং সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সেন ৱিনট্ঠং পঞ্ঞাচক্খুনা ওলোকেত্ৱা. সংৱিজিন্তি যথা এতানি, এৱং সত্তানং জীৱিতানিপি লহুং লহুং ভিজ্জমানসভাৱানীতি অনিচ্চতামনসিকাৰৱসেন সংৱেগমাপজ্জিং.

তঞ্ঞেৱাধিপতিং কত্ৱা, সংৱেগমনুব্ৰূহযিন্তি তঞ্ঞেৱ উস্সাৱবিন্দূনং অনিচ্চতং অধিপতিং মুখং পুব্বঙ্গমং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা তথেৱ সব্বসঙ্খাৰানং ইত্তৰট্ঠিতিকতং পৰিত্তকালতং মনসিকৰোন্তো একৱাৰং উপ্পন্নং সংৱেগং পুনপ্পুনং উপ্পাদনেন অনুৱড্ঢেসিং. পব্বজ্জমনুযাচহন্তি ‘‘তিণগ্গে উস্সাৱবিন্দূ ৱিয ন চিৰট্ঠিতিকে সত্তানং জীৱিতে মযা ব্যাধিজৰামৰণেহি অনভিভূতেনেৱ পব্বজিত্ৱা যত্থ এতানি ন সন্তি, তং অমতং মহানিব্বানং গৱেসিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা মাতাপিতৰো উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘পব্বজ্জং মে অনুজানাথা’’তি তে অহং পব্বজ্জং যাচিং. এৱং মহাসত্তেন পব্বজ্জায যাচিতায সকলনগৰে মহন্তং কোলাহলমহোসি – ‘‘উপৰাজা কিৰ যুধঞ্জযো পব্বজিতুকামো’’তি.

তেন চ সমযেন কাসিৰট্ঠৱাসিনো ৰাজানং দট্ঠুং আগন্ত্ৱা ৰম্মকে পটিৱসন্তি. তে সব্বেপি সন্নিপতিংসু. ইতি সপৰিসো ৰাজা নেগমা চেৱ জানপদা চ বোধিসত্তস্স মাতা দেৱী চ সব্বে চ ওৰোধা মহাসত্তং ‘‘মা খো ত্ৱং, তাত কুমাৰ, পব্বজী’’তি নিৱাৰেসুং. তত্থ ৰাজা ‘‘সচে তে কামেহি ঊনং, অহং তে পৰিপূৰযামি, অজ্জেৱ ৰজ্জং পটিপজ্জাহী’’তি আহ. তস্স মহাসত্তো –

‘‘মা মং দেৱ নিৱাৰেহি, পব্বজন্তং ৰথেসভ;

মাহং কামেহি সম্মত্তো, জৰায ৱসমন্ৱগূ’’তি. (জা. ১.১১.৭৭) –

অত্তনো পব্বজ্জাছন্দমেৱ ৱত্ৱা তং সুত্ৱা সদ্ধিং ওৰোধেহি মাতুযা কৰুণং পৰিদেৱন্তিযা –

‘‘উস্সাৱোৱ তিণগ্গম্হি, সূৰিযুগ্গমনং পতি;

এৱমাযু মনুস্সানং, মা মং অম্ম নিৱাৰযা’’তি. (জা. ১.১১.৭৯) –

অত্তনো পব্বজ্জাকাৰণং কথেত্ৱা নানপ্পকাৰং তেহি যাচিযমানোপি অভিসংৱড্ঢমানসংৱেগত্তা অনোসক্কিতমানসো পিযতৰে মহতি ঞাতিপৰিৱট্টে উড়াৰে ৰাজিস্সৰিযে চ নিৰপেক্খচিত্তো পব্বজি. তেন ৱুত্তং –

৩. ‘‘যাচন্তি মং পঞ্জলিকা, সনেগমা সৰট্ঠকা;

অজ্জেৱ পুত্ত পটিপজ্জ, ইদ্ধং ফীতং মহামহিং.

৪. ‘‘সৰাজকে সহোৰোধে, সনেগমে সৰট্ঠকে;

কৰুণং পৰিদেৱন্তে, অনপেক্খো পৰিচ্চজি’’ন্তি.

তত্থ পঞ্জলিকাতি পগ্গহিতঅঞ্জলিকা. সনেগমা সৰট্ঠকাতি নেগমেহি চেৱ ৰট্ঠৱাসীহি চ সদ্ধিং সব্বে ৰাজপুৰিসা ‘‘মা খো, ত্ৱং দেৱ, পব্বজী’’তি মং যাচন্তি. মাতাপিতৰো পন অজ্জেৱ পুত্ত পটিপজ্জ, গামনিগমৰাজধানিঅভিৱুদ্ধিযা ৱেপুল্লপ্পত্তিযা চ, ইদ্ধং ৱিভৱসাৰসম্পত্তিযা সস্সাদিনিপ্ফত্তিযা চ, ফীতং ইমং মহামহিং অনুসাস, ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰজ্জং কাৰেহীতি যাচন্তি. এৱং পন সহ ৰঞ্ঞাতি সৰাজকে, তথা সহোৰোধে সনেগমে সৰট্ঠকে মহাজনে যথা সুণন্তানম্পি পগেৱ পস্সন্তানং মহন্তং কাৰুঞ্ঞং হোতি, এৱং কৰুণং পৰিদেৱন্তে তত্থ তত্থ অনপেক্খো অলগ্গচিত্তো ‘‘অহং তদা পব্বজি’’ন্তি দস্সেতি.

৫-৬. ইদানি যদত্থং চক্কৱত্তিসিৰিসদিসং ৰজ্জসিৰিং পিযতৰে ঞাতিবন্ধৱে পহায সিনিদ্ধং পৰিগ্গহপৰিজনং লোকাভিমতং মহন্তং যসঞ্চ নিৰপেক্খো পৰিচ্চজিন্তি দস্সেতুং দ্ৱে গাথা অভাসি.

তত্থ কেৱলন্তি অনৱসেসং ইত্থাগাৰং সমুদ্দপৰিযন্তঞ্চ পথৱিং পব্বজ্জাধিপ্পাযেন চজমানো এৱং মে সম্মাসম্বোধি সক্কা অধিগন্তুন্তি বোধিযাযেৱ কাৰণা ন কিঞ্চি চিন্তেসিং, ন তত্থ ঈসকং লগ্গং জনেসিন্তি অত্থো. তস্মাতি যস্মা মাতাপিতৰো তঞ্চ মহাযসং ৰজ্জঞ্চ মে ন দেস্সং, পিযমেৱ, ততো পন সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৱ ময্হং পিযতৰং, তস্মা মাতাদীহি সদ্ধিং ৰজ্জং অহং তদা পৰিচ্চজিন্তি.

তদেতং সব্বং পৰিচ্চজিত্ৱা পব্বজ্জায মহাসত্তে নিক্খমন্তে তস্স কনিট্ঠভাতা যুধিট্ঠিলকুমাৰো নাম পিতৰং ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা বোধিসত্তং অনুবন্ধি. তে উভোপি নগৰা নিক্খম্ম মহাজনং নিৱত্তেত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা মনোৰমে ঠানে অস্সমপদং কত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱনমূলফলাদীহি যাৱজীৱং যাপেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযনা অহেসুং. তেনাহ ভগৱা –

‘‘উভো কুমাৰা পব্বজিতা, যুধঞ্জযো যুধিট্ঠিলো;

পহায মাতাপিতৰো, সঙ্গং ছেত্ৱান মচ্চুনো’’তি. (জা. ১.১১.৮৩);

তত্থ সঙ্গং ছেত্ৱান মচ্চুনোতি মচ্চুমাৰস্স সহকাৰিকাৰণভূতত্তা সন্তকং ৰাগদোসমোহসঙ্গং ৱিক্খম্ভনৱসেন ছিন্দিত্ৱা উভোপি পব্বজিতাতি.

তদা মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি অহেসুং, যুধিট্ঠিলকুমাৰো আনন্দত্থেৰো, যুধঞ্জযো লোকনাথো.

তস্স পব্বজ্জতো পুব্বে পৱত্তিতমহাদানানি চেৱ ৰজ্জাদিপৰিচ্চাগো চ দানপাৰমী, কাযৱচীসংৱৰো সীলপাৰমী, পব্বজ্জা চ ঝানাধিগমো চ নেক্খম্মপাৰমী, অনিচ্চতো মনসিকাৰং আদিং কত্ৱা অভিঞ্ঞাধিগমপৰিযোসানা পঞ্ঞা দানাদীনং উপকাৰানুপকাৰধম্মপৰিগ্গণ্হনপঞ্ঞা চ পঞ্ঞাপাৰমী, সব্বত্থ তদত্থসাধনং ৱীৰিযং ৱীৰিযপাৰমী, ঞাণখন্তি অধিৱাসনখন্তি চ খন্তিপাৰমী, পটিঞ্ঞায অৱিসংৱাদনং সচ্চপাৰমী, সব্বত্থ অচলসমাদানাধিট্ঠানং অধিট্ঠানপাৰমী, সব্বসত্তেসু হিতচিত্ততায মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন চ মেত্তাপাৰমী, সত্তসঙ্খাৰকতৱিপ্পকাৰউপেক্খনৱসেন উপেক্খাব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন চ উপেক্খাপাৰমীতি দস পাৰমিযো লব্ভন্তি. ৱিসেসতো পন নেক্খম্মপাৰমীতি ৱেদিতব্বা. তথা অকিত্তিচৰিযাযং ৱিয ইধাপি মহাপুৰিসস্স অচ্ছৰিযগুণা যথাৰহং নিদ্ধাৰেতব্বা. তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱং অচ্ছৰিযা হেতে, অব্ভুতা চ মহেসিনো…পে… ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.

যুধঞ্জযচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

২. সোমনস্সচৰিযাৱণ্ণনা

৭. দুতিযে ইন্দপত্থে পুৰুত্তমেতি এৱংনামকে নগৰৱৰে. কামিতোতি মাতাপিতুআদীহি ‘‘অহো ৱত একো পুত্তো উপ্পজ্জেয্যা’’তি এৱং চিৰকালে পত্থিতো. দযিতোতি পিযাযিতো. সোমনস্সোতি ৱিস্সুতোতি ‘‘সোমনস্সো’’তি এৱং পকাসনামো.

৮. সীলৱাতি দসকুসলকম্মপথসীলেন চেৱ আচাৰসীলেন চ সমন্নাগতো. গুণসম্পন্নোতি সদ্ধাবাহুসচ্চাদিগুণেহি উপেতো, পৰিপুণ্ণো ৱা. কল্যাণপটিভানৱাতি তংতংইতিকত্তব্বসাধনেন উপাযকোসল্লসঙ্খাতেন চ সুন্দৰেন পটিভানেন সমন্নাগতো. ৱুড্ঢাপচাযীতি মাতাপিতৰো কুলে জেট্ঠাতি এৱং যে জাতিৱুড্ঢা, যে চ সীলাদিগুণেহি ৱুড্ঢা, তেসং অপচাযনসীলো. হিৰীমাতি পাপজিগুচ্ছনলক্খণায হিৰিযা সমন্নাগতো. সঙ্গহেসু চ কোৱিদোতি দানপিযৱচনঅত্থচৰিযাসমানত্ততাসঙ্খাতেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি যথাৰহং সত্তানং সঙ্গণ্হনেসু কুসলো. এৱৰূপো ৰেণুস্স নাম কুৰুৰাজস্স পুত্তো সোমনস্সোতি ৱিস্সুতো যদা হোমীতি সম্বন্ধো.

৯. তস্স ৰঞ্ঞো পতিকৰোতি তেন কুৰুৰাজেন পতি অভিক্খণং উপকত্তব্বভাৱেন পতিকৰো ৱল্লভো. কুহকতাপসোতি অসন্তগুণসম্ভাৱনলক্খণেন কোহঞ্ঞেন জীৱিতকপ্পনকো একো তাপসো, তস্স ৰঞ্ঞো সক্কাতব্বো অহোসি. আৰামন্তি ফলাৰামং, যত্থ এড়ালুকলাবুকুম্ভণ্ডতিপুসাদিৱল্লিফলানি চেৱ তণ্ডুলেয্যকাদিসাকঞ্চ ৰোপীযতি. মালাৱচ্ছন্তি জাতিঅতিমুত্তকাদিপুপ্ফগচ্ছং, তেন পুপ্ফাৰামং দস্সেতি. এত্থ চ আৰামং কত্ৱা তত্থ মালাৱচ্ছঞ্চ যথাৱুত্তফলৱচ্ছঞ্চ ৰোপেত্ৱা ততো লদ্ধধনং সংহৰিত্ৱা ঠপেন্তো জীৱতীতি অত্থো ৱেদিতব্বো.

তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – তদা মহাৰক্খিতো নাম তাপসো পঞ্চসততাপসপৰিৱাৰো হিমৱন্তে ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায জনপদচাৰিকং চৰন্তো ইন্দপত্থনগৰং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা সপৰিসো পিণ্ডায চৰন্তো ৰাজদ্ৱাৰং পাপুণি. ৰাজা ইসিগণং দিস্ৱা ইৰিযাপথে পসন্নো অলঙ্কতমহাতলে নিসীদাপেত্ৱা পণীতেনাহাৰেন পৰিৱিসিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং ৱস্সাৰত্তং মম উয্যানেযেৱ ৱসথা’’তি ৱত্ৱা তেহি সদ্ধিং উয্যানং গন্ত্ৱা ৱসনট্ঠানানি কাৰেত্ৱা পব্বজিতপৰিক্খাৰে দত্ৱা নিক্খমি. ততো পট্ঠায সব্বেপি তে ৰাজনিৱেসনে ভুঞ্জন্তি.

ৰাজা পন অপুত্তকো পুত্তে পত্থেতি, পুত্তা নুপ্পজ্জন্তি. ৱস্সাৰত্তচ্চযেন মহাৰক্খিতো ‘‘হিমৱন্তং গমিস্সামা’’তি ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা ৰঞ্ঞা কতসক্কাৰসম্মানো নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে মজ্ঝন্হিকসমযে মগ্গা ওক্কম্ম একস্স সন্দচ্ছাযস্স ৰুক্খস্স হেট্ঠা সপৰিসো নিসীদি. তাপসা কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘ৰাজা অপুত্তকো, সাধু ৱতস্স সচে ৰাজপুত্তং লভেয্যা’’তি. মহাৰক্খিতো তং কথং সুত্ৱা ‘‘ভৱিস্সতি নু খো ৰঞ্ঞো পুত্তো, উদাহু নো’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘মা তুম্হে চিন্তযিত্থ, অজ্জ পচ্চূসকালে একো দেৱপুত্তো চৱিত্ৱা ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিস্সতী’’তি আহ.

তং সুত্ৱা একো কূটজটিলো ‘‘ইদানি ৰাজকুলূপকো ভৱিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তাপসানং গমনকালে গিলানালযং কত্ৱা নিপজ্জিত্ৱা ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন সক্কোমী’’তি আহ. মহাৰক্খিতো তস্স নিপন্নকাৰণং ঞত্ৱা ‘‘যদা সক্কোসি, তদা আগচ্ছেয্যাসী’’তি ইসিগণং আদায হিমৱন্তমেৱ গতো. কুহকো নিৱত্তিত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘মহাৰক্খিতস্স উপট্ঠাকতাপসো আগতো’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচাপেত্ৱা ৰঞ্ঞা ৱেগেন পক্কোসাপিতো পাসাদং অভিৰুয্হ পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ৰাজা তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ইসীনং আৰোগ্যং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অতিখিপ্পং নিৱত্তিত্থ, কেনত্থেন আগতত্থা’’তি আহ.

মহাৰাজ, ইসিগণো সুখনিসিন্নো ‘‘সাধু ৱতস্স সচে ৰঞ্ঞো ৱংসানুৰক্খকো পুত্তো উপ্পজ্জেয্যা’’তি কথং সমুট্ঠাপেসি. অহং তং কথং সুত্ৱা ‘‘ভৱিস্সতি নু খো ৰঞ্ঞো পুত্তো, উদাহু নো’’তি দিব্বচক্খুনা ওলোকেন্তো ‘‘মহিদ্ধিকো দেৱপুত্তো চৱিত্ৱা অগ্গমহেসিযা সুধম্মায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিস্সতী’’তি দিস্ৱা ‘‘অজানন্তা গব্ভং নাসেয্যুং, আচিক্খিস্সামি তাৱ ন’’ন্তি তুম্হাকং কথনত্থায আগতো, কথিতং ৱো মযা, গচ্ছামহ’’ন্তি. ৰাজা ‘‘ভন্তে, ন সক্কা গন্তু’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো পসন্নচিত্তো কুহকতাপসং উয্যানং নেত্ৱা ৱসনট্ঠানং সংৱিদহিত্ৱা অদাসি. সো ততো পট্ঠায ৰাজকুলে ভুঞ্জন্তো ৱসতি, ‘‘দিব্বচক্খুকো’’ত্ৱেৱস্স নামং অহোসি.

তদা বোধিসত্তো তাৱতিংসভৱনতো চৱিত্ৱা তত্থ পটিসন্ধিং গণ্হি, জাতস্স চ নামগ্গহণদিৱসে ‘‘সোমনস্সো’’তি নামং কৰিংসু. সো কুমাৰপৰিহাৰেন ৱড্ঢতি. কুহকতাপসোপি উয্যানস্স একপস্সে নানপ্পকাৰং সূপেয্যসাকঞ্চ ফলৱল্লিআদযো চ ৰোপেত্ৱা পণ্ণিকানং হত্থে ৱিক্কিণন্তো ধনং সংহৰতি. অথ বোধিসত্তস্স সত্তৱস্সিককালে ৰঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপিতো. সো ‘‘তাত, দিব্বচক্খুতাপসে মা পমজ্জা’’তি কুমাৰং পটিচ্ছাপেত্ৱা পচ্চন্তং ৱূপসমেতুং গতো.

১০-১৩. অথেকদিৱসং কুমাৰো ‘‘জটিলং পস্সিস্সামী’’তি উয্যানং গন্ত্ৱা কূটজটিলং একং গন্ধিককাসাৱং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা উভোহি হত্থেহি দ্ৱে ঘটে গহেত্ৱা সাকৱত্থুস্মিং উদকং সিঞ্চন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং কূটজটিলো অত্তনো সমণধম্মং অকত্ৱা পণ্ণিককম্মং কৰোতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘কিং কৰোসি পণ্ণিকগহপতিকা’’তি তং লজ্জাপেত্ৱা অৱন্দিত্ৱা এৱ নিক্খমি.

কূটজটিলো ‘‘অযং ইদানেৱ এৱৰূপো, পচ্ছা ‘কো জানাতি কিং কৰিস্সতী’তি ইদানেৱ নং নাসেতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা ৰঞ্ঞো আগমনকালে পাসাণফলকং একমন্তং খিপিত্ৱা পানীযঘটং ভিন্দিত্ৱা পণ্ণসালায তিণানি ৱিকিৰিত্ৱা সৰীৰং তেলেন মক্খেত্ৱা পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা সসীসং পাৰুপিত্ৱা মহাদুক্খপ্পত্তো ৱিয মঞ্চে নিপজ্জি. ৰাজা আগন্ত্ৱা নগৰং পদক্খিণং কত্ৱা নিৱেসনং অপৱিসিত্ৱাৱ ‘‘মম সামিকং দিব্বচক্খুকং পস্সিস্সামী’’তি পণ্ণসালদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা তং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি অন্তো পৱিসিত্ৱা তং নিপন্নকং দিস্ৱা পাদে পৰিমজ্জন্তো পুচ্ছি – ‘‘কেন, ত্ৱং ভন্তে, এৱং ৱিহেঠিতো, কমজ্জ যমলোকং নেমি, তং মে সীঘং আচিক্খা’’তি.

তং সুত্ৱা কূটজটিলো নিত্থুনন্তো উট্ঠায দিট্ঠো, মহাৰাজ, ত্ৱং মে, পস্সিত্ৱা তযি ৱিস্সাসেন অহং ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তো, তৱ পুত্তেনম্হি এৱং ৱিহেঠিতোতি. তং সুত্ৱা ৰাজা চোৰঘাতকে আণাপেসি – ‘‘গচ্ছথ কুমাৰস্স সীসং ছিন্দিত্ৱা সৰীৰঞ্চস্স খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৱা ৰথিযা ৰথিযং ৱিকিৰথা’’তি. তে মাতৰা অলঙ্কৰিত্ৱা অত্তনো অঙ্কে নিসীদাপিতং কুমাৰং আকড্ঢিংসু – ‘‘ৰঞ্ঞা তে ৱধো আণত্তো’’তি. কুমাৰো মৰণভযতজ্জিতো মাতু অঙ্কতো ৱুট্ঠায – ‘‘ৰঞ্ঞো মং দস্সেথ, সন্তি ৰাজকিচ্চানী’’তি আহ. তে কুমাৰস্স ৱচনং সুত্ৱা মাৰেতুং অৱিসহন্তা গোণং ৱিয ৰজ্জুযা পৰিকড্ঢন্তা নেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘তমহং দিস্ৱান কুহক’’ন্তিআদি.

তত্থ থুসৰাসিংৱ অতণ্ডুলন্তি তণ্ডুলকণেহি ৱিৰহিতং থুসৰাসিং ৱিয, দুমংৱ ৰুক্খং ৱিয, অন্তো মহাসুসিৰং. কদলিংৱ অসাৰকং সীলাদিসাৰৰহিতং তাপসং অহং দিস্ৱা নত্থি ইমস্স সতং সাধূনং ঝানাদিধম্মো. কস্মা? সামঞ্ঞা সমণভাৱা সীলমত্ততোপি অপগতো পৰিহীনো অযং, তথা হি অযং হিৰীসুক্কধম্মজহিতো পজহিতহিৰিসঙ্খাতসুক্কধম্মো. জীৱিতৱুত্তিকাৰণাতি ‘‘কেৱলং জীৱিতস্সেৱ হেতু অযং তাপসলিঙ্গেন চৰতী’’তি চিন্তেসিন্তি দস্সেতি. পৰন্তিহীতি পৰন্তো পচ্চন্তো নিৱাসভূতো এতেসং অত্থীতি পৰন্তিনো, সীমন্তৰিকৱাসিনো. তেহি পৰন্তীহি অটৱিকেহি পচ্চন্তদেসো খোভিতো অহোসি. তং পচ্চন্তকোপং নিসেধেতুং ৱূপসমেতুং গচ্ছন্তো মম পিতা কুৰুৰাজা ‘‘তাত সোমনস্সকুমাৰ, ময্হং সামিকং উগ্গতাপনং ঘোৰতপং পৰমসন্তিন্দ্ৰিযং জটিলং মা পমজ্জি. সো হি অম্হাকং সব্বকামদদো, তস্মা যদিচ্ছকং চিত্তৰুচিযং তস্স চিত্তানুকূলং পৱত্তেহি অনুৱত্তেহী’’তি তদা মং অনুসাসীতি দস্সেতি.

১৪. তমহং গন্ত্ৱানুপট্ঠানন্তি পিতু ৱচনং অনতিক্কন্তো তং কূটতাপসং উপট্ঠানত্থং গন্ত্ৱা তং সাকৱত্থুস্মিং উদকং আসিঞ্চন্তং দিস্ৱা ‘‘পণ্ণিকো অয’’ন্তি চ ঞত্ৱা কচ্চি তে, গহপতি, কুসলন্তি, গহপতি, তে সৰীৰস্স কচ্চি কুসলং কুসলমেৱ, তথা হি সাকৱত্থুস্মিং উদকং আসিঞ্চসি. কিং ৱা তৱ হিৰঞ্ঞং ৱা সুৱণ্ণং ৱা আহৰীযতু, তথা হি পণ্ণিকৱুত্তিং অনুতিট্ঠসীতি ইদং ৱচনং অভাসিং.

১৫. তেন সো কুপিতো আসীতি তেন মযা ৱুত্তগহপতিৱাদেন সো মাননিস্সিতো মানং অল্লীনো কুহকো ময্হং কুপিতো কুদ্ধো অহোসি. কুদ্ধো চ সমানো ‘‘ঘাতাপেমি তুৱং অজ্জ, ৰট্ঠা পব্বাজযামি ৱা’’তি আহ.

তত্থ তুৱং অজ্জাতি, ত্ৱং অজ্জ, ইদানিযেৱ ৰঞ্ঞো আগতকালেতি অত্থো.

১৬. নিসেধযিত্ৱা পচ্চন্তন্তি পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা নগৰং অপৱিট্ঠো তঙ্খণঞ্ঞেৱ উয্যানং গন্ত্ৱা কুহকং কুহকতাপসং কচ্চি তে, ভন্তে, খমনীযং, সম্মানো তে পৱত্তিতোতি কুমাৰেন তে সম্মানো পৱত্তিতো অহোসি.

১৭. কুমাৰো যথা নাসিযোতি যথা কুমাৰো নাসিযো নাসেতব্বো ঘাতাপেতব্বো, তথা সো পাপো তস্স ৰঞ্ঞো আচিক্খি. আণাপেসীতি ময্হং সামিকে ইমস্মিং দিব্বচক্খুতাপসে সতি কিং মম ন নিপ্ফজ্জতি, তস্মা পুত্তেন মে অত্থো নত্থি, ততোপি অযমেৱ সেয্যোতি চিন্তেত্ৱা আণাপেসি.

১৮. কিন্তি? সীসং তত্থেৱ ছিন্দিত্ৱাতি যস্মিং ঠানে তং কুমাৰং পস্সথ, তত্থেৱ তস্স সীসং ছিন্দিত্ৱা সৰীৰঞ্চস্স কত্ৱান চতুখণ্ডিকং চতুৰো খণ্ডে কত্ৱা ৰথিযা ৰথিযং নীযন্তা ৱীথিতো ৱীথিং ৱিক্খিপন্তা দস্সেথ. কস্মা? সা গতি জটিলহীড়িতাতি যেহি অযং জটিলো হীড়িতো, তেসং জটিলহীড়িতানং সা গতি সা নিপ্ফত্তি সো ৱিপাকোতি. জটিলহীড়িতাতি ৱা জটিলহীড়নহেতু সা তস্স নিপ্ফত্তীতি এৱঞ্চেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

১৯. তত্থাতি তস্স ৰঞ্ঞো আণাযং, তস্মিং ৱা তাপসস্স পৰিভৱে. কাৰণিকাতি ঘাতকা, চোৰঘাতকাতি অত্থো. চণ্ডাতি কুৰূৰা. লুদ্দাতি সুদাৰুণা. অকাৰুণাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং কতং. ‘‘অকৰুণা’’তিপি পাড়ি, নিক্কৰুণাতি অত্থো. মাতু অঙ্কে নিসিন্নস্সাতি মম মাতু সুধম্মায দেৱিযা উচ্ছঙ্গে নিসিন্নস্স. ‘‘নিসিন্নস্সা’’তি অনাদৰে সামিৱচনং. আকড্ঢিত্ৱা নযন্তি মন্তি মাতৰা অলঙ্কৰিত্ৱা অত্তনো অঙ্কে নিসীদাপিতং মং ৰাজাণায তে চোৰঘাতকা গোণং ৱিয ৰজ্জুযা আকড্ঢিত্ৱা আঘাতনং নযন্তি. কুমাৰে পন নীযমানে দাসিগণপৰিৱুতা সদ্ধিং ওৰোধেহি সুধম্মা দেৱী নাগৰাপি ‘‘মযং নিৰপৰাধং কুমাৰং মাৰেতুং ন দস্সামা’’তি তেন সদ্ধিংযেৱ অগমংসু.

২০. বন্ধতং গাড়্হবন্ধনন্তি গাড়্হবন্ধনং বন্ধন্তানং তেসং কাৰণিকপুৰিসানং. ৰাজকিৰিযানি অত্থি মেতি মযা ৰঞ্ঞো ৱত্তব্বানি ৰাজকিচ্চানি অত্থি. তস্মা ৰঞ্ঞো দস্সেথ মং খিপ্পন্তি তেসং অহং এৱং ৱচনং অৱচং.

২১. ৰঞ্ঞো দস্সযিংসু, পাপস্স পাপসেৱিনোতি অত্তনা পাপসীলস্স লামকাচাৰস্স কূটতাপসস্স সেৱনতো পাপসেৱিনো ৰঞ্ঞো মং দস্সযিংসু. দিস্ৱান তং সঞ্ঞাপেসিন্তি তং মম পিতৰং কুৰুৰাজানং পস্সিত্ৱা ‘‘কস্মা মং, দেৱ, মাৰাপেসী’’তি ৱত্ৱা তেন ‘‘কস্মা চ পন ত্ৱং ময্হং সামিকং দিব্বচক্খুতাপসং গহপতিৱাদেন সমুদাচৰি. ইদঞ্চিদঞ্চ ৱিপ্পকাৰং কৰী’’তি ৱুত্তে ‘‘দেৱ, গহপতিঞ্ঞেৱ ‘গহপতী’তি ৱদন্তস্স কো ময্হং দোসো’’তি ৱত্ৱা তস্স নানাৱিধানি মালাৱচ্ছানি ৰোপেত্ৱা পুপ্ফপণ্ণফলাফলাদীনং ৱিক্কিণনং হত্থতো চস্স তানি দেৱসিকং ৱিক্কিণন্তেহি মালাকাৰপণ্ণিকেহি সদ্দহাপেত্ৱা ‘‘মালাৱত্থুপণ্ণৱত্থূনি উপধাৰেথা’’তি ৱত্ৱা পণ্ণসালঞ্চস্স পৱিসিত্ৱা পুপ্ফাদিৱিক্কিযলদ্ধং কহাপণকভণ্ডিকং অত্তনো পুৰিসেহি নীহৰাপেত্ৱা ৰাজানং সঞ্ঞাপেসিং তস্স কূটতাপসভাৱং জানাপেসিং. মমঞ্চ ৱসমানযিন্তি তেন সঞ্ঞাপনেন ‘‘সচ্চং খো পন কুমাৰো ৱদতি, অযং কূটতাপসো পুব্বে অপ্পিচ্ছো ৱিয হুত্ৱা ইদানি মহাপৰিগ্গহো জাতো’’তি যথা তস্মিং নিব্বিন্নো মম ৱসে ৱত্ততি, এৱং ৰাজানং মম ৱসমানেসিং.

ততো মহাসত্তো ‘‘এৱৰূপস্স বালস্স ৰঞ্ঞো সন্তিকে ৱসনতো হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা পব্বজিতুং যুত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ৰাজানং আপুচ্ছি – ‘‘ন মে, মহাৰাজ, ইধ ৱাসেন অত্থো, অনুজানাথ মং পব্বজিস্সামী’’তি. ৰাজা ‘‘তাত, মযা অনুপধাৰেত্ৱাৱ তে ৱধো আণত্তো, খম ময্হং অপৰাধ’’ন্তি মহাসত্তং খমাপেত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ ইমং ৰজ্জং পটিপজ্জাহী’’তি আহ. কুমাৰো ‘‘দেৱ, কিমত্থি মানুসকেসু ভোগেসু, অহং পুব্বে দীঘৰত্তং দিব্বভোগসম্পত্তিযো অনুভৱিং, ন তত্থাপি মে সঙ্গো, পব্বজিস্সামেৱাহং, ন তাদিসস্স বালস্স পৰনেয্যবুদ্ধিনো সন্তিকে ৱসামী’’তি ৱত্ৱা তং ওৱদন্তো –

‘‘অনিসম্ম কতং কম্মং, অনৱত্থায চিন্তিতং;

ভেসজ্জস্সেৱ ৱেভঙ্গো, ৱিপাকো হোতি পাপকো.

‘‘নিসম্ম চ কতং কম্মং, সম্মাৱত্থায চিন্তিতং;

ভেসজ্জস্সেৱ সম্পত্তি, ৱিপাকো হোতি ভদ্ৰকো.

‘‘অলসো গিহী কামভোগী ন সাধু, অসঞ্ঞতো পব্বজিতো ন সাধু;

ৰাজা ন সাধু অনিসম্মকাৰী, যো পণ্ডিতো কোধনো তং ন সাধু.

‘‘নিসম্ম খত্তিযো কযিৰা, নানিসম্ম দিসম্পতি;

নিসম্মকাৰিনো ৰাজ, যসো কিত্তি চ ৱড্ঢতি.

‘‘নিসম্ম দণ্ডং পণযেয্য ইস্সৰো, ৱেগা কতং তপ্পতি ভূমিপাল;

সম্মাপণীধী চ নৰস্স অত্থা, অনানুতপ্পা তে ভৱন্তি পচ্ছা.

‘‘অনানুতপ্পানি হি যে কৰোন্তি, ৱিভজ্জ কম্মাযতনানি লোকে;

ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি সুখুদ্ৰযানি, ভৱন্তি বুদ্ধানুমতানি তানি.

‘‘আগচ্ছুং দোৱাৰিকা খগ্গবন্ধা, কাসাৱিযা হন্তু মমং জনিন্দ;

মাতুঞ্চ অঙ্কস্মিমহং নিসিন্নো, আকড্ঢিতো সহসা তেহি দেৱ.

‘‘কটুকঞ্হি সম্বাধং সুকিচ্ছং পত্তো, মধুৰম্পিযং জীৱিতং লদ্ধ ৰাজ;

কিচ্ছেনহং অজ্জ ৱধা পমুত্তো, পব্বজ্জমেৱাভিমনোহমস্মী’’তি. (জা. ১.১৫.২২৭-২৩৪) –

ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.

তত্থ অনিসম্মাতি অনুপধাৰেত্ৱা. অনৱত্থাযাতি অৱৱত্থপেত্ৱা. ৱেভঙ্গোতি ৱিপত্তি. ৱিপাকোতি নিপ্ফত্তি. অসঞ্ঞতোতি অসংৱুতো দুস্সীলো. পণযেয্যাতি পট্ঠপেয্য. ৱেগাতি ৱেগেন সহসা. সম্মাপণীধী চাতি সম্মাপণিধিনা, যোনিসো ঠপিতেন চিত্তেন কতা নৰস্স অত্থা পচ্ছা অনানুতপ্পা ভৱন্তীতি অত্থো. ৱিভজ্জাতি ইমানি কাতুং যুত্তানি, ইমানি অযুত্তানীতি এৱং পঞ্ঞায ৱিভজিত্ৱা. কম্মাযতনানীতি কম্মানি. বুদ্ধানুমতানীতি পণ্ডিতেহি অনুমতানি অনৱজ্জানি হোন্তি. কটুকন্তি দুক্খং অসাতং, সম্বাধং সুকিচ্ছং মৰণভযং পত্তোম্হি. লদ্ধাতি অত্তনো ঞাণবলেন জীৱিতং লভিত্ৱা. পব্বজ্জমেৱাভিমনোতি পব্বজ্জাভিমুখচিত্তো এৱাহমস্মি.

এৱং মহাসত্তেন ধম্মে দেসিতে ৰাজা দেৱিং আমন্তেসি – ‘‘দেৱি, ত্ৱং পুত্তং নিৱত্তেহী’’তি. দেৱীপি কুমাৰস্স পব্বজ্জমেৱ ৰোচেসি. মহাসত্তো মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা ‘‘সচে ময্হং দোসো অত্থি, তং খমথা’’তি খমাপেত্ৱা মহাজনং আপুচ্ছিত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখো অগমাসি. গতে চ পন মহাসত্তে মহাজনো কূটজটিলং পোথেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. বোধিসত্তোপি সনাগৰেহি অমচ্চপাৰিসজ্জাদীহি ৰাজপুৰিসেহি অস্সুমুখেহি অনুবন্ধিযমানো তে নিৱত্তেসি. মনুস্সেসু নিৱত্তেসু মনুস্সৱণ্ণেনাগন্ত্ৱা দেৱতাহি নীতো সত্ত পব্বতৰাজিযো অতিক্কমিত্ৱা হিমৱন্তে ৱিস্সকম্মুনা নিম্মিতায পণ্ণসালায ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তেন ৱুত্তং –

২২. ‘‘সো মং তত্থ খমাপেসি, মহাৰজ্জং অদাসি মে;

সোহং তমং দালযিত্ৱা, পব্বজিং অনগাৰিয’’ন্তি.

তত্থ তমং দালযিত্ৱাতি কামাদীনৱদস্সনস্স পটিপক্খভূতং সম্মোহতমং ৱিধমিত্ৱা. পব্বজিন্তি উপাগচ্ছিং. অনগাৰিযন্তি পব্বজ্জং.

২৩. ইদানি যদত্থং তদা তং ৰাজিস্সৰিযং পৰিচ্চত্তং, তং দস্সেতুং ‘‘ন মে দেস্স’’ন্তি ওসানগাথমাহ. তস্সত্থো ৱুত্তনযোৱ.

এৱং পন মহাসত্তে পব্বজিতে যাৱ সোড়সৱস্সকালা ৰাজকুলে পৰিচাৰিকৱেসেন দেৱতাযেৱ নং উপট্ঠহিংসু. সো তত্থ ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.

তদা কুহকো দেৱদত্তো অহোসি, মাতা মহামাযা, মহাৰক্খিততাপসো সাৰিপুত্তত্থেৰো, সোমনস্সকুমাৰো লোকনাথো.

তস্স যুধঞ্জযচৰিযাযং (চৰিযা. ৩.১ আদযো) ৱুত্তনযেনেৱ দস পাৰমিযো নিদ্ধাৰেতব্বা. ইধাপি নেক্খম্মপাৰমী অতিসযৱতীতি সা এৱ দেসনং আৰুড়্হা. তথা সত্তৱস্সিককালে এৱ ৰাজকিচ্চেসু সমত্থতা, তস্স তাপসস্স কূটজটিলভাৱপৰিগ্গণ্হনং, তেন পযুত্তেন ৰঞ্ঞা ৱধে আণত্তে সন্তাসাভাৱো, ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা নানানযেহি তস্স সদোসতং অত্তনো চ নিৰপৰাধতং মহাজনস্স মজ্ঝে পকাসেত্ৱা ৰঞ্ঞো চ পৰনেয্যবুদ্ধিতং বালভাৱঞ্চ পট্ঠপেত্ৱা তেন খমাপিতেপি তস্স সন্তিকে ৱাসতো ৰজ্জিস্সৰিযতো চ সংৱেগমাপজ্জিত্ৱা নানপ্পকাৰং যাচিযমানেনপি হত্থগতং ৰজ্জসিৰিং খেড়পিণ্ডং ৱিয ছড্ডেত্ৱা কত্থচি অলগ্গচিত্তেন হুত্ৱা পব্বজনং, পব্বজিত্ৱা পৱিৱেকাৰামেন হুত্ৱা নচিৰস্সেৱ অপ্পকসিৰেন ঝানাভিঞ্ঞানিব্বত্তনন্তি এৱমাদযো মহাসত্তস্স গুণানুভাৱা ৱিভাৱেতব্বাতি.

সোমনস্সচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৩. অযোঘৰচৰিযাৱণ্ণনা

২৪. ততিযে অযোঘৰম্হি সংৱড্ঢোতি অমনুস্সউপদ্দৱপৰিৱজ্জনত্থং চতুৰস্সসালৱসেন কতে মহতি সব্বঅযোমযে গেহে সংৱড্ঢো. নামেনাসি অযোঘৰোতি অযোঘৰে জাতসংৱড্ঢভাৱেনেৱ ‘‘অযোঘৰকুমাৰো’’তি নামেন পাকটো অহোসি.

২৫-৬. তদা হি কাসিৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা পুৰিমত্তভাৱে সপত্তি ‘‘তৱ জাতং জাতং পজং খাদেয্য’’ন্তি পত্থনং পট্ঠপেত্ৱা যক্খিনিযোনিযং নিব্বত্তা ওকাসং লভিত্ৱা তস্সা ৱিজাতকালে দ্ৱে ৱাৰে পুত্তে খাদি. ততিযৱাৰে পন বোধিসত্তো তস্সা কুচ্ছিযং পটিসন্ধিং গণ্হি. ৰাজা ‘‘দেৱিযা জাতং জাতং পজং একা যক্খিনী খাদতি, কিং নু খো কাতব্ব’’ন্তি মনুস্সেহি সম্মন্তেত্ৱা ‘‘অমনুস্সা নাম অযোঘৰস্স ভাযন্তি, অযোঘৰং কাতুং ৱট্টতী’’তি ৱুত্তে কম্মাৰে আণাপেত্ৱা থম্ভে আদিং কত্ৱা অযোমযেহেৱ সব্বগেহসম্ভাৰেহি চতুৰস্সসালং মহন্তং অযোঘৰং নিট্ঠাপেত্ৱা পৰিপক্কগব্ভং দেৱিং তত্থ ৱাসেসি. সা তত্থ ধঞ্ঞপুঞ্ঞলক্খণং পুত্তং ৱিজাযি. ‘‘অযোঘৰকুমাৰো’’ত্ৱেৱস্স নামং কৰিংসু. তং ধাতীনং দত্ৱা মহন্তং আৰক্খং সংৱিদহিত্ৱা ৰাজা দেৱিং অন্তেপুৰং আনেসি. যক্খিনীপি উদকৱাৰং গন্ত্ৱা ৱেস্সৱণস্স উদকং ৱহন্তী জীৱিতক্খযং পত্তা.

মহাসত্তো অযোঘৰেযেৱ ৱড্ঢিত্ৱা ৱিঞ্ঞুতং পত্তো, তত্থেৱ সব্বসিপ্পানি উগ্গণ্হি. ৰাজা পুত্তং সোড়সৱস্সুদ্দেসিকং ৱিদিত্ৱা ‘‘ৰজ্জমস্স দস্সামী’’তি অমচ্চে আণাপেসি – ‘‘পুত্তং মে আনেথা’’তি. তে ‘‘সাধু, দেৱা’’তি নগৰং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা সব্বালঙ্কাৰৱিভূসিতং মঙ্গলৱাৰণং আদায তত্থ গন্ত্ৱা কুমাৰং অলঙ্কৰিত্ৱা হত্থিক্খন্ধে নিসীদাপেত্ৱা নগৰং পদক্খিণং কাৰেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. মহাসত্তো ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা অট্ঠাসি. ৰাজা তস্স সৰীৰসোভং ওলোকেত্ৱা বলৱসিনেহেন তং আলিঙ্গিত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ মে পুত্তং অভিসিঞ্চথা’’তি অমচ্চে আণাপেসি. মহাসত্তো পিতৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ন ময্হং ৰজ্জেন অত্থো, অহং পব্বজিস্সামি, পব্বজ্জং মে অনুজানাথা’’তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘দুক্খেন জীৱিতো লদ্ধো’’তিআদি.

তত্থ দুক্খেনাতি, তাত, তৱ ভাতিকা দ্ৱে একায যক্খিনিযা খাদিতা, তুয্হং পন ততো অমনুস্সভযতো নিৱাৰণত্থং কতেন দুক্খেন মহতা আযাসেন জীৱিতো লদ্ধো. সংপীড়ে পতিপোসিতোতি নানাৱিধায অমনুস্সৰক্খায সম্বাধে অযোঘৰে ৱিজাযনকালতো পট্ঠায যাৱ সোড়সৱস্সুপ্পত্তিযা সম্বাধে সংৱড্ঢিতোতি অত্থো. অজ্জেৱ, পুত্ত, পটিপজ্জ, কেৱলং ৱসুধং ইমন্তি কঞ্চনমালালঙ্কতস্স সেতচ্ছত্তস্স হেট্ঠা ৰতনৰাসিম্হি ঠপেত্ৱা তীহি সঙ্খেহি অভিসিঞ্চিযমানো ইমং কুলসন্তকং কেৱলং সকলং সমুদ্দপৰিযন্তং ততোযেৱ সহ ৰট্ঠেহীতি সৰট্ঠকং সহ নিগমেহি মহাগামেহীতি সনিগমং অপৰিমিতেন পৰিৱাৰজনেন সদ্ধিং সজনং ইমং ৱসুধং মহাপথৱিং অজ্জেৱ, পুত্ত, পটিপজ্জ, ৰজ্জং কাৰেহীতি অত্থো. ৱন্দিত্ৱা খত্তিযং. অঞ্জলিং পগ্গহেত্ৱান, ইদং ৱচনমব্ৰৱিন্তি খত্তিযং কাসিৰাজানং মম পিতৰং ৱন্দিত্ৱা তস্স অঞ্জলিং পণামেত্ৱা ইদং ৱচনং অভাসিং.

২৭. যে কেচি মহিযা সত্তাতি ইমিস্সা মহাপথৱিযা যে কেচি সত্তা নাম. হীনমুক্কট্ঠমজ্ঝিমাতি লামকা চেৱ উত্তমা চ, উভিন্নং ৱেমজ্ঝে ভৱত্তা মজ্ঝিমা চ. সকে গেহেতি সব্বে তে সকে গেহে. সকঞাতিভীতি সকেহি ঞাতীহি সম্মোদমানা ৱিস্সট্ঠা অনুক্কণ্ঠিতা যথাৱিভৱং ৱড্ঢন্তি.

২৮. ইদং লোকে উত্তৰিযন্তি ইদং পন ইমস্মিং লোকে অসদিসং, ময্হং এৱ আৱেণিকং. কিং পন তং সংপীড়ে মম পোসনন্তি সম্বাধে মম সংৱড্ঢনং. তথা হি অযোঘৰম্হি সংৱড্ঢো, অপ্পভে চন্দসূৰিযেতি চন্দসূৰিযানং পভাৰহিতে অযোঘৰে সংৱড্ঢোম্হীতি সংৱড্ঢো অম্হি.

২৯. পূতিকুণপসম্পুণ্ণাতি পূতিগন্ধনানপ্পকাৰকুণপসম্পুণ্ণা গূথনিৰযসদিসা. মাতু কুচ্ছিতো জীৱিতসংসযে ৱত্তমানে কথং মুচ্চিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা. ততো ঘোৰতৰেতি ততোপি গব্ভৱাসতো দাৰুণতৰে, অৱিস্সট্ঠৱাসেন দুক্খে. পক্খিত্তযোঘৰেতি পক্খিত্তো অযোঘৰে, বন্ধনাগাৰে ঠপিতো ৱিয অহোসিন্তি দস্সেতি.

৩০. যদিহন্তি এত্থ যদীতি নিপাতমত্তং. তাদিসন্তি যাদিসং পুব্বে ৱুত্তং, তাদিসং পৰমদাৰুণং দুক্খং পত্ৱা অহং ৰজ্জেসু যদি ৰজ্জামি যদি ৰমিস্সামি, এৱং সন্তে পাপানং লামকানং নিহীনপুৰিসানং উত্তমো নিহীনতমো সিযং.

৩১. উক্কণ্ঠিতোম্হি কাযেনাতি অপৰিমুত্তগব্ভৱাসাদিনা পূতিকাযেন উক্কণ্ঠিতো নিব্বিন্নো অম্হি. ৰজ্জেনম্হি অনত্থিকোতি ৰজ্জেনপি অনত্থিকো অম্হি. যক্খিনিযা হত্থতো মুত্তোপি হি নাহং অজৰামৰো, কিং মে ৰজ্জেন, ৰজ্জঞ্হি নাম সব্বেসং অনত্থানং সন্নিপাতট্ঠানং, তত্থ ঠিতকালতো পট্ঠায দুন্নিক্খমং হোতি, তস্মা তং অনুপগন্ত্ৱা নিব্বুতিং পৰিযেসিস্সং, যত্থ মং মচ্চু ন মদ্দিযেতি যত্থ ঠিতং মং মহাসেনো মচ্চুৰাজা ন মদ্দিযে ন ওত্থৰেয্য ন অভিভৱেয্য, তং নিব্বুতিং অমতমহানিব্বানং পৰিযেসিস্সামীতি.

৩২. এৱাহং চিন্তযিত্ৱানাতি এৱং ইমিনা ৱুত্তপ্পকাৰেন নানপ্পকাৰং সংসাৰে আদীনৱং পচ্চৱেক্খণেন নিব্বানে আনিসংসদস্সনেন চ যোনিসো চিন্তেত্ৱা. ৱিৰৱন্তে মহাজনেতি মযা ৱিপ্পযোগদুক্খাসহনেন ৱিৰৱন্তে পৰিদেৱন্তে মাতাপিতুপ্পমুখে মহন্তে জনে. নাগোৱ বন্ধনং ছেত্ৱাতি যথা নাম মহাবলো হত্থিনাগো দুব্বলতৰং ৰজ্জুবন্ধনং সুখেনেৱ ছিন্দতি, এৱমেৱ ঞাতিসঙ্গাদিভেদস্স তস্মিং জনে তণ্হাবন্ধনস্স ছিন্দনেন বন্ধনং ছেত্ৱা কাননসঙ্খাতং মহাৱনং পব্বজ্জূপগমনৱসেন পাৱিসিং. ওসানগাথা ৱুত্তত্থা এৱ.

তত্থ চ মহাসত্তো অত্তনো পব্বজ্জাধিপ্পাযং জানিত্ৱা ‘‘তাত, কিংকাৰণা পব্বজসী’’তি ৰঞ্ঞা ৱুত্তো ‘‘দেৱ, অহং মাতুকুচ্ছিম্হি দস মাসে গূথনিৰযে ৱিয ৱসিত্ৱা মাতু কুচ্ছিতো নিক্খন্তো যক্খিনিযা ভযেন সোড়সৱস্সানি বন্ধনাগাৰে ৱসন্তো বহি ওলোকেতুম্পি ন লভিং, উস্সদনিৰযে পক্খিত্তো ৱিয অহোসিং, যক্খিনিতো মুত্তোপি অজৰামৰো ন হোমি, মচ্চু নামেস ন সক্কা কেনচি জিনিতুং, ভৱে উক্কণ্ঠিতোম্হি, যাৱ মে ব্যাধিজৰামৰণানি নাগচ্ছন্তি, তাৱদেৱ পব্বজিত্ৱা ধম্মং চৰিস্সামি, অলং মে ৰজ্জেন, অনুজানাহি মং, দেৱ, পব্বজিতু’’ন্তি ৱত্ৱা –

‘‘যমেকৰত্তিং পঠমং, গব্ভে ৱসতি মাণৱো;

অব্ভুট্ঠিতোৱ সো যাতি, স গচ্ছং ন নিৱত্ততী’’তি. (জা. ১.১৫.৩৬৩) –

আদিনা চতুৱীসতিযা গাথাহি পিতু ধম্মং দেসেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, তুম্হাকং ৰজ্জং তুম্হাকমেৱ হোতু, ন ময্হং ইমিনা অত্থো, তুম্হেহি সদ্ধিং কথেন্তেযেৱ ব্যাধিজৰামৰণানি আগচ্ছেয্যুং, তিট্ঠথ তুম্হে’’তি ৱত্ৱা অযদামং ছিন্দিত্ৱা মত্তহত্থী ৱিয, কঞ্চনপঞ্জৰং ভিন্দিত্ৱা সীহপোতকো ৱিয, কামে পহায মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা নিক্খমি. অথস্স পিতা ‘‘অযং নাম কুমাৰো পব্বজিতুকামো, কিমঙ্গং পনাহং, মমাপি ৰজ্জেন অত্থো নত্থী’’তি ৰজ্জং পহায তেন সদ্ধিং এৱ নিক্খমি. তস্মিং নিক্খমন্তে দেৱীপি অমচ্চাপি ব্ৰাহ্মণগহপতিকাদযোপীতি সকলনগৰৱাসিনো ভোগে ছড্ডেত্ৱা নিক্খমিংসু. সমাগমো মহা অহোসি, পৰিসা দ্ৱাদসযোজনিকা জাতা, তে আদায মহাসত্তো হিমৱন্তং পাৱিসি.

সক্কো দেৱৰাজা তস্স নিক্খন্তভাৱং ঞত্ৱা ৱিস্সকম্মং পেসেত্ৱা দ্ৱাদসযোজনাযামং সত্তযোজনৱিত্থাৰং অস্সমপদং কাৰেসি, সব্বে চ পব্বজিতপৰিক্খাৰে পটিযাদাপেসি. ইধ মহাসত্তস্স পব্বজ্জা চ ওৱাদদানঞ্চ ব্ৰহ্মলোকপৰাযনতা চ পৰিসায সম্মা পটিপত্তি চ সব্বা মহাগোৱিন্দচৰিযাযং (চৰিযা. ১.৩৭ আদযো) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.

তদা মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি অহেসুং, পৰিসা বুদ্ধপৰিসা, অযোঘৰপণ্ডিতো লোকনাথো.

তস্স সেসপাৰমিনিদ্ধাৰণা আনুভাৱৱিভাৱনা চ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি.

অযোঘৰচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.

৪. ভিসচৰিযাৱণ্ণনা

৩৪. চতুত্থে যদা হোমি, কাসীনং পুৰৱৰুত্তমেতি ‘‘কাসী’’তি বহুৱচনৱসেন লদ্ধৱোহাৰস্স ৰট্ঠস্স নগৰৱৰে বাৰাণসিযং যস্মিং কালে জাতসংৱড্ঢো হুত্ৱা ৱসামীতি অত্থো. ভগিনী চ ভাতৰো সত্ত, নিব্বত্তা সোত্তিযে কুলেতি উপকঞ্চনাদযো ছ অহঞ্চাতি ভাতৰো সত্ত সব্বকনিট্ঠা কঞ্চনদেৱী নাম ভগিনী চাতি সব্বে মযং অট্ঠ জনা মন্তজ্ঝেননিৰততায সোত্তিযে উদিতোদিতে মহতি ব্ৰাহ্মণকুলে তদা নিব্বত্তা জাতাতি অত্থো.

৩৫. বোধিসত্তো হি তদা বাৰাণসিযং অসীতিকোটিৱিভৱস্স ব্ৰাহ্মণমহাসালস্স পুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. তস্স ‘‘কঞ্চনকুমাৰো’’তি নামং কৰিংসু. অথস্স পদসা ৱিচৰণকালে অপৰো পুত্তো ৱিজাযি. ‘‘উপকঞ্চনকুমাৰো’’তিস্স নামং কৰিংসু. ততো পট্ঠায মহাসত্তং ‘‘মহাকঞ্চনকুমাৰো’’তি সমুদাচৰন্তি. এৱং পটিপাটিযা সত্ত পুত্তা অহেসুং. সব্বকনিট্ঠা পন একা ধীতা. তস্সা ‘‘কঞ্চনদেৱী’’তি নামং কৰিংসু. মহাসত্তো ৱযপ্পত্তো তক্কসিলং গন্ত্ৱা সব্বসিপ্পানি উগ্গহেত্ৱা পচ্চাগঞ্ছি.

অথ নং মাতাপিতৰো ঘৰাৱাসেন বন্ধিতুকামা ‘‘অত্তনো সমানজাতিকুলতো তে দাৰিকং আনেস্সামা’’তি ৱদিংসু. সো ‘‘অম্ম, তাত, ন ময্হং ঘৰাৱাসেন অত্থো. ময্হঞ্হি সব্বো লোকসন্নিৱাসো আদিত্তো ৱিয সপ্পটিভযো, বন্ধনাগাৰং ৱিয পলিবুদ্ধনং, উক্কাৰভূমি ৱিয জিগুচ্ছো হুত্ৱা উপট্ঠাতি, ন মে চিত্তং কামেসু ৰজ্জতি, অঞ্ঞে ৱো পুত্তা অত্থি, তে ঘৰাৱাসেন নিমন্তেথা’’তি ৱত্ৱা পুনপ্পুনং যাচিতোপি সহাযেহি যাচাপিতোপি ন ইচ্ছি, অথ নং সহাযা ‘‘সম্ম, কিং পন ত্ৱং পত্থযন্তো কামে পৰিভুঞ্জিতুং ন ইচ্ছসী’’তি পুচ্ছিংসু. সো তেসং অত্তনো নেক্খম্মজ্ঝাসযং আৰোচেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘এতেসং পুব্বজো আসি’’ন্তিআদি.

তত্থ এতেসং পুব্বজো আসিন্তি এতেসং উপকঞ্চনকাদীনং সত্তন্নং জেট্ঠভাতিকো অহং তদা অহোসিং. হিৰীসুক্কমুপাগতোতি সুক্কৱিপাকত্তা সন্তানস্স ৱিসোধনতো চ সুক্কং পাপজিগুচ্ছনলক্খণং হিৰিং ভুসং আগতো, অতিৱিয পাপং জিগুচ্ছন্তো আসিন্তি অত্থো. ভৱং দিস্ৱান ভযতো, নেক্খম্মাভিৰতো অহন্তি কামভৱাদীনং ৱসেন সব্বং ভৱং পক্খন্দিতুং আগচ্ছন্তং চণ্ডহত্থিং ৱিয, হিংসিতুং আগচ্ছন্তং উক্খিত্তাসিকং ৱধকং ৱিয, সীহং ৱিয, যক্খং ৱিয, ৰক্খসং ৱিয, ঘোৰৱিসং ৱিয, আসিৱিসং ৱিয, আদিত্তং অঙ্গাৰং ৱিয, সপ্পটিভযং ভযানকভাৱতো পস্সিত্ৱা ততো মুচ্চনত্থঞ্চ পব্বজ্জাভিৰতো পব্বজিত্ৱা ‘‘কথং নু খো ধম্মচৰিযং সম্মাপটিপত্তিং পূৰেয্যং, ঝানসমাপত্তিযো চ নিব্বত্তেয্য’’ন্তি পব্বজ্জাকুসলধম্মপঠমজ্ঝানাদিঅভিৰতো তদা অহং আসিন্তি অত্থো.

৩৬. পহিতাতি মাতাপিতূহি পেসিতা. একমানসাতি সমানজ্ঝাসযা পুব্বে মযা একচ্ছন্দা মনাপচাৰিনো মাতাপিতূহি পহিতত্তা পন মম পটিক্কূলং অমনাপং ৱদন্তা. কামেহি মং নিমন্তেন্তীতি মহাপিতূহি ৱা একমানসা কামেহি মং নিমন্তেন্তি. কুলৱংসং ধাৰেহীতি ঘৰাৱাসং সণ্ঠপেন্তো অত্তনো কুলৱংসং ধাৰেহি পতিট্ঠপেহীতি কামেহি মং নিমন্তেসুন্তি অত্থো.

৩৭. যং তেসং ৱচনং ৱুত্তন্তি তেসং মম পিযসহাযানং যং ৱচনং ৱুত্তং. গিহিধম্মে সুখাৱহন্তি গিহিভাৱে সতি গহট্ঠভাৱে ঠিতস্স পুৰিসস্স ঞাযানুগতত্তা দিট্ঠধম্মিকস্স সম্পৰাযিকস্স চ সুখস্স আৱহনতো সুখাৱহং. তং মে অহোসি কঠিনন্তি তং তেসং ময্হং সহাযানং মাতাপিতূনঞ্চ ৱচনং একন্তেনেৱ নেক্খম্মাভিৰতত্তা অমনাপভাৱেন মে কঠিনং ফৰুসং দিৱসং সন্তত্তফালসদিসং উভোপি কণ্ণে ঝাপেন্তং ৱিয অহোসি.

৩৮. তে মং তদা উক্খিপন্তন্তি তে ময্হং সহাযা মাতাপিতূহি অত্তনো চ উপনিমন্তনৱসেন অনেকৱাৰং উপনীযমানে কামে উদ্ধমুদ্ধং খিপন্তং ছড্ডেন্তং পটিক্খিপন্তং মং পুচ্ছিংসু. পত্থিতং মমাতি ইতো ৱিসুদ্ধতৰং কিং নু খো ইমিনা পত্থিতন্তি মযা অভিপত্থিতং মম তং পত্থনং পুচ্ছিংসু – ‘‘কিং ত্ৱং পত্থযসে, সম্ম, যদি কামে ন ভুঞ্জসী’’তি.

৩৯. অত্থকামোতি অত্তনো অত্থকামো, পাপভীৰূতি অত্থো. ‘‘অত্তকামো’’তিপি পাড়ি. হিতেসিনন্তি ময্হং হিতেসীনং পিযসহাযানং. কেচি ‘‘অত্থকামহিতেসিন’’ন্তি পঠন্তি, তং ন সুন্দৰং.

৪০. পিতু মাতু চ সাৱযুন্তি তে ময্হং সহাযা অনিৱত্তনীযং মম পব্বজ্জাছন্দং ৱিদিত্ৱা পব্বজিতুকামতাদীপকং ময্হং ৱচনং পিতু মাতু চ সাৱেসুং. ‘‘যগ্ঘে, অম্মতাতা, জানাথ, একন্তেনেৱ মহাকঞ্চনকুমাৰো পব্বজিস্সতি, ন সো সক্কা কেনচি উপাযেন কামেসু উপনেতু’’ন্তি অৱোচুং. মাতাপিতা এৱমাহূতি তদা ময্হং মাতাপিতৰো মম সহাযেহি ৱুত্তং মম ৱচনং সুত্ৱা এৱমাহংসু – ‘‘সব্বেৱ পব্বজাম, ভো’’তি, যদি মহাকঞ্চনকুমাৰস্স নেক্খম্মং অভিৰুচিতং, যং তস্স অভিৰুচিতং, তদম্হাকম্পি অভিৰুচিতমেৱ, তস্মা সব্বেৱ পব্বজাম, ভোতি. ‘‘ভো’’তি তেসং ব্ৰাহ্মণানং আলপনং. ‘‘পব্বজাম খো’’তিপি পাঠো, পব্বজাম এৱাতি অত্থো. মহাসত্তস্স হি পব্বজ্জাছন্দং ৱিদিত্ৱা উপকঞ্চনাদযো ছ ভাতৰো ভগিনী চ কঞ্চনদেৱী পব্বজিতুকামাৱ অহেসুং, তেন তেপি মাতাপিতূহি ঘৰাৱাসেন নিমন্তিযমানা ন ইচ্ছিংসুযেৱ. তস্মা এৱমাহংসু ‘‘সব্বেৱ পব্বজাম, ভো’’তি.

এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা মহাসত্তং মাতাপিতৰো পক্কোসিত্ৱা অত্তনোপি অধিপ্পাযং তস্স আচিক্খিত্ৱা ‘‘তাত, যদি পব্বজিতুকামোসি, অসীতিকোটিধনং তৱ সন্তকং যথাসুখং ৱিস্সজ্জেহী’’তি আহংসু. অথ নং মহাপুৰিসো কপণদ্ধিকাদীনং ৱিস্সজ্জেত্ৱা মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা হিমৱন্তং পাৱিসি. তেন সদ্ধিং মাতাপিতৰো ছ ভাতৰো চ ভগিনী চ একো দাসো একা দাসী একো চ সহাযো ঘৰাৱাসং পহায অগমংসু. তেন ৱুত্তং –

৪১. ‘‘উভো মাতা পিতা ময্হং, ভগিনী চ সত্ত ভাতৰো;

অমিতধনং ছড্ডযিত্ৱা, পৱিসিম্হা মহাৱন’’ন্তি.

জাতকট্ঠকথাযং (জা. অট্ঠ. ৪.১৪.৭৭ ভিসজাতকৱণ্ণনা) পন ‘‘মাতাপিতূসু কালংকতেসু তেসং কত্তব্বকিচ্চং কত্ৱা মহাসত্তো মহাভিনিক্খমনং নিক্খমী’’তি ৱুত্তং.

এৱং হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা চ তে বোধিসত্তপ্পমুখা একং পদুমসৰং নিস্সায ৰমণীযে ভূমিভাগে অস্সমং কত্ৱা পব্বজিত্ৱা ৱনমূলফলাহাৰা যাপযিংসু. তেসু উপকঞ্চনাদযো অট্ঠ জনা ৱাৰেন ফলাফলং আহৰিত্ৱা একস্মিং পাসাণফলকে অত্তনো ইতৰেসঞ্চ কোট্ঠাসে কত্ৱা ঘণ্টিসঞ্ঞং দত্ৱা অত্তনো কোট্ঠাসং আদায ৱসনট্ঠানং পৱিসন্তি. সেসাপি ঘণ্টিসঞ্ঞায পণ্ণসালতো নিক্খমিত্ৱা অত্তনো অত্তনো পাপুণনকোট্ঠাসং আদায ৱসনট্ঠানং গন্ত্ৱা পৰিভুঞ্জিত্ৱা সমণধম্মং কৰোন্তি.

অপৰভাগে ভিসানি আহৰিত্ৱা তথেৱ খাদন্তি. তত্থ তে ঘোৰতপা পৰমধিতিন্দ্ৰিযা কসিণপৰিকম্মং কৰোন্তা ৱিহৰিংসু. অথ নেসং সীলতেজেন সক্কস্স ভৱনং কম্পি. সক্কো তং কাৰণং ঞত্ৱা ‘‘ইমে ইসযো ৱীমংসিস্সামী’’তি অত্তনো আনুভাৱেন মহাসত্তস্স কোট্ঠাসে তযো দিৱসে অন্তৰধাপেসি. মহাসত্তো পঠমদিৱসে কোট্ঠাসং অদিস্ৱা ‘‘মম কোট্ঠাসো পমুট্ঠো ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেসি. দুতিযদিৱসে ‘‘মম দোসেন ভৱিতব্বং, পণামনৱসেন মম কোট্ঠাসং ন ঠপিতং মঞ্ঞে’’তি চিন্তেসি. ততিযদিৱসে ‘‘তং কাৰণং সুত্ৱা খমাপেস্সামী’’তি সাযন্হসমযে ঘণ্টিসঞ্ঞং দত্ৱা তায সঞ্ঞায সব্বেসু সন্নিপতিতেসু তমত্থং আৰোচেত্ৱা তীসুপি দিৱসেসু তেহি জেট্ঠকোট্ঠাসস্স ঠপিতভাৱং সুত্ৱা ‘‘তুম্হেহি ময্হং কোট্ঠাসো ঠপিতো, মযা পন ন লদ্ধো, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি আহ. তং সুত্ৱা সব্বেৱ সংৱেগপ্পত্তা অহেসুং.

তস্মিং অস্সমে ৰুক্খদেৱতাপি অত্তনো ভৱনতো ওতৰিত্ৱা তেসং সন্তিকে নিসীদি. মনুস্সানং হত্থতো পলাযিত্ৱা অৰঞ্ঞং পৱিট্ঠো একো ৱাৰণো অহিতুণ্ডিকহত্থতো পলাযিত্ৱা মুত্তো সপ্পকীড়াপনকো একো ৱানৰো চ তেহি ইসীহি কতপৰিচযা তদা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা একমন্তং অট্ঠংসু. সক্কোপি ‘‘ইসিগণং পৰিগ্গণ্হিস্সামী’’তি অদিস্সমানকাযো তত্থেৱ অট্ঠাসি. তস্মিঞ্চ খণে বোধিসত্তস্স কনিট্ঠো উপকঞ্চনতাপসো উট্ঠায বোধিসত্তং ৱন্দিত্ৱা সেসানং অপচিতিং দস্সেত্ৱা ‘‘অহং সঞ্ঞং পট্ঠপেত্ৱা অত্তানঞ্ঞেৱ সোধেতুং লভামী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘আম, লভসী’’তি ৱুত্তে ইসিগণমজ্ঝে ঠত্ৱা সপথং কৰোন্তো –

‘‘অস্সং গৱং ৰজতং জাতৰূপং, ভৰিযঞ্চ সো ইধ লভতং মনাপং;

পুত্তেহি দাৰেহি সমঙ্গি হোতু, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসী’’তি. (জা. ১.১৪.৭৮) –

ইমং গাথং অভাসি. ইমঞ্হি সো ‘‘যত্তকানি পিযৱত্থূনি হোন্তি, তেহি ৱিপ্পযোগে তত্তকানি দুক্খানি উপ্পজ্জন্তী’’তি ৱত্থুকামে গৰহন্তো আহ.

তং সুত্ৱা ইসিগণো ‘‘মাৰিস, মা কথয, অতিভাৰিযো তে সপথো’’তি কণ্ণে পিদহি. বোধিসত্তোপি ‘‘অতিভাৰিযো তে সপথো, ন, ত্ৱং তাত, গণ্হসি, তৱ পত্তাসনে নিসীদা’’তি আহ. সেসাপি সপথং কৰোন্তা যথাক্কমং –

‘‘মালঞ্চ সো কাসিকচন্দনঞ্চ, ধাৰেতু পুত্তস্স বহূ ভৱন্তু;

কামেসু তিব্বং কুৰুতং অপেক্খং, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘পহূতধঞ্ঞো কসিমা যসস্সী, পুত্তে গিহী ধনিমা সব্বকামে;

ৱযং অপস্সং ঘৰমাৱসাতু, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘সো খত্তিযো হোতু পসয্হকাৰী, ৰাজাভিৰাজা বলৱা যসস্সী;

সচাতুৰন্তং মহিমাৱসাতু, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘সো ব্ৰাহ্মণো হোতু অৱীতৰাগো, মুহুত্তনক্খত্তপথেসু যুত্তো;

পূজেতু নং ৰট্ঠপতী যসস্সী, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘অজ্ঝাযকং সব্বসমন্তৱেদং, তপস্সিনং মঞ্ঞতু সব্বলোকো;

পূজেন্তু নং জানপদা সমেচ্চ, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘চতুস্সদং গামৱৰং সমিদ্ধং, দিন্নঞ্হি সো ভুঞ্জতু ৱাসৱেন;

অৱীতৰাগো মৰণং উপেতু, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘সো গামণী হোতু সহাযমজ্ঝে, নচ্চেহি গীতেহি পমোদমানো;

সো ৰাজতো ব্যসনমালত্থ কিঞ্চি, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘তং একৰাজা পথৱিং ৱিজেত্ৱা, ইত্থীসহস্সস্স ঠপেতু অগ্গে;

সীমন্তিনীনং পৱৰা ভৱাতু, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যা অহাসি.

‘‘ইসীনঞ্হি সা সব্বসমাগতানং, ভুঞ্জেয্য সাদুং অৱিকম্পমানা;

চৰাতু লাভেন ৱিকত্থমানা, ভিসানি তে ব্ৰাহণ যা অহাসি.

‘‘আৱাসিকো হোতু মহাৱিহাৰে, নৱকম্মিকো হোতু গজঙ্গলাযং;

আলোকসন্ধিং দিৱসং কৰোতু, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘সো বজ্ঝতং পাসসতেহি ছম্হি, ৰম্মা ৱনা নীযতু ৰাজধানিং;

তুত্তেহি সো হঞ্ঞতু পাচনেহি, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসি.

‘‘অলক্কমালী তিপুকণ্ণপিট্ঠো, লট্ঠীহতো সপ্পমুখং উপেতু;

সকচ্ছবন্ধো ৱিসিখং চৰাতু, ভিসানি তে ব্ৰাহ্মণ যো অহাসী’’তি. (জা. ১.১৪.৭৯-৯০) –

ইমা গাথাযো অৱোচুং.

তত্থ তিব্বন্তি ৱত্থুকামকিলেসকামেসু বহলং অপেক্খং কৰোতু. কসিমাতি সম্পন্নকসিকম্মো. পুত্তে গিহী ধনিমা সব্বকামেতি পুত্তে লভতু, গিহী হোতু, সত্তৱিধেন ধনেন ধনিমা হোতু, ৰূপাদিভেদে সব্বকামে লভতু. ৱযং অপস্সন্তি মহল্লককালেপি অপব্বজিত্ৱা অত্তনো ৱযং অপস্সন্তো পঞ্চকামগুণসমিদ্ধং ঘৰমেৱ আৱসতু. ৰাজাভিৰাজাতি ৰাজূনং অন্তৰে অতিৰাজা. অৱীতৰাগোতি পুৰোহিতট্ঠানতণ্হায সতণ্হো. তপস্সিনন্তি তপসীলং, সীলসম্পন্নোতি নং মঞ্ঞতু. চতুস্সদন্তি আকিণ্ণমনুস্সতায মনুস্সেহি পহূতধঞ্ঞতায ধঞ্ঞেন সুলভদাৰুতায দাৰূহি সম্পন্নোদকতায উদকেনাতি চতূহি উস্সন্নং. ৱাসৱেনাতি ৱাসৱেন দিন্নং ৱিয অচলং, ৱাসৱতো লদ্ধৱৰানুভাৱেনেৱ ৰাজানং আৰাধেত্ৱা তেন দিন্নন্তিপি অত্থো. অৱীতৰাগোতি অৱিগতৰাগো কদ্দমে সূকৰো ৱিয কামপঙ্কে নিমুগ্গোৱ হোতু.

গামণীতি গামজেট্ঠকো. তন্তি তং ইত্থিং. একৰাজাতি অগ্গৰাজা. ইত্থীসহস্সস্সাতি ৱচনমট্ঠতায ৱুত্তং. সোড়সন্নং ইত্থিসহস্সানং অগ্গট্ঠানে ঠপেতূতি অত্থো. সীমন্তিনীনন্তি সীমন্তধৰানং, ইত্থীনন্তি অত্থো. সব্বসমাগতানন্তি সব্বেসং সন্নিপতিতানং মজ্ঝে নিসীদিত্ৱা. অৱিকম্পমানাতি অনোসক্কমানা সাদুৰসং ভুঞ্জতূতি অত্থো. চৰাতু লাভেন ৱিকত্থমানাতি লাভহেতু সিঙ্গাৰৱেসং গহেত্ৱা লাভং উপ্পাদেতুং চৰতু. আৱাসিকোতি আৱাসজগ্গনকো. গজঙ্গলাযন্তি এৱংনামকে নগৰে. তত্থ কিৰ দব্বসম্ভাৰা সুলভা. আলোকসন্ধিং দিৱসন্তি একদিৱসেন একমেৱ ৱাতপানং কৰোতু. সো কিৰ দেৱপুত্তো কস্সপবুদ্ধকালে গজঙ্গলনগৰং নিস্সায যোজনিকে মহাৱিহাৰে আৱাসিকো সঙ্ঘত্থেৰো হুত্ৱা জিণ্ণে ৱিহাৰে নৱকম্মানি কৰোন্তোৱ মহাদুক্খং অনুভৱি, তং সন্ধাযাহ.

পাসসতেহীতি বহূহি পাসেহি. ছম্হীতি চতূসু পাদেসু গীৱায কটিভাগে চাতি ছসু ঠানেসু. তুত্তেহীতি দ্ৱিকণ্টকাহি দীঘলট্ঠীহি. পাচনেহীতি ৰস্সপাচনেহি, অঙ্কুসকেহি ৱা. অলক্কমালীতি অহিতুণ্ডিকেন কণ্ঠে পৰিক্খিপিত্ৱা ঠপিতায অলক্কমালায সমন্নাগতো. তিপুকণ্ণপিট্ঠোতি তিপুপিড়ন্ধনেন পিড়ন্ধিতপিট্ঠিকণ্ণো কণ্ণপিট্ঠো. লট্ঠিহতোতি সপ্পকীড়াপনং সিক্খাপযমানো লট্ঠিযা হতো হুত্ৱা. সব্বং তে কামভোগং ঘৰাৱাসং অত্তনা অত্তনা অনুভূতদুক্খঞ্চ জিগুচ্ছন্তা তথা তথা সপথং কৰোন্তা এৱমাহংসু.

অথ বোধিসত্তো ‘‘সব্বেহি ইমেহি সপথো কতো, মযাপি কাতুং ৱট্টতী’’তি সপথং কৰোন্তো –

‘‘যো ৱে অনট্ঠংৱ নট্ঠন্তি চাহ, কামেৱ সো লভতং ভুঞ্জতঞ্চ;