২. সোমনস্সচৰিযাৱণ্ণনা

৭. দুতিযে ইন্দপত্থে পুৰুত্তমেতি এৱংনামকে নগৰৱৰে. কামিতোতি মাতাপিতুআদীহি ‘‘অহো ৱত একো পুত্তো উপ্পজ্জেয্যা’’তি এৱং চিৰকালে পত্থিতো. দযিতোতি পিযাযিতো. সোমনস্সোতি ৱিস্সুতোতি ‘‘সোমনস্সো’’তি এৱং পকাসনামো.

৮. সীলৱাতি দসকুসলকম্মপথসীলেন চেৱ আচাৰসীলেন চ সমন্নাগতো. গুণসম্পন্নোতি সদ্ধাবাহুসচ্চাদিগুণেহি উপেতো, পৰিপুণ্ণো ৱা. কল্যাণপটিভানৱাতি তংতংইতিকত্তব্বসাধনেন উপাযকোসল্লসঙ্খাতেন চ সুন্দৰেন পটিভানেন সমন্নাগতো. ৱুড্ঢাপচাযীতি মাতাপিতৰো কুলে জেট্ঠাতি এৱং যে জাতিৱুড্ঢা, যে চ সীলাদিগুণেহি ৱুড্ঢা, তেসং অপচাযনসীলো. হিৰীমাতি পাপজিগুচ্ছনলক্খণায হিৰিযা সমন্নাগতো. সঙ্গহেসু চ কোৱিদোতি দানপিযৱচনঅত্থচৰিযাসমানত্ততাসঙ্খাতেহি চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি যথাৰহং সত্তানং সঙ্গণ্হনেসু কুসলো. এৱৰূপো ৰেণুস্স নাম কুৰুৰাজস্স পুত্তো সোমনস্সোতি ৱিস্সুতো যদা হোমীতি সম্বন্ধো.

৯. তস্স ৰঞ্ঞো পতিকৰোতি তেন কুৰুৰাজেন পতি অভিক্খণং উপকত্তব্বভাৱেন পতিকৰো ৱল্লভো. কুহকতাপসোতি অসন্তগুণসম্ভাৱনলক্খণেন কোহঞ্ঞেন জীৱিতকপ্পনকো একো তাপসো, তস্স ৰঞ্ঞো সক্কাতব্বো অহোসি. আৰামন্তি ফলাৰামং, যত্থ এড়ালুকলাবুকুম্ভণ্ডতিপুসাদিৱল্লিফলানি চেৱ তণ্ডুলেয্যকাদিসাকঞ্চ ৰোপীযতি. মালাৱচ্ছন্তি জাতিঅতিমুত্তকাদিপুপ্ফগচ্ছং, তেন পুপ্ফাৰামং দস্সেতি. এত্থ চ আৰামং কত্ৱা তত্থ মালাৱচ্ছঞ্চ যথাৱুত্তফলৱচ্ছঞ্চ ৰোপেত্ৱা ততো লদ্ধধনং সংহৰিত্ৱা ঠপেন্তো জীৱতীতি অত্থো ৱেদিতব্বো.

তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা – তদা মহাৰক্খিতো নাম তাপসো পঞ্চসততাপসপৰিৱাৰো হিমৱন্তে ৱসিত্ৱা লোণম্বিলসেৱনত্থায জনপদচাৰিকং চৰন্তো ইন্দপত্থনগৰং পত্ৱা ৰাজুয্যানে ৱসিত্ৱা সপৰিসো পিণ্ডায চৰন্তো ৰাজদ্ৱাৰং পাপুণি. ৰাজা ইসিগণং দিস্ৱা ইৰিযাপথে পসন্নো অলঙ্কতমহাতলে নিসীদাপেত্ৱা পণীতেনাহাৰেন পৰিৱিসিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং ৱস্সাৰত্তং মম উয্যানেযেৱ ৱসথা’’তি ৱত্ৱা তেহি সদ্ধিং উয্যানং গন্ত্ৱা ৱসনট্ঠানানি কাৰেত্ৱা পব্বজিতপৰিক্খাৰে দত্ৱা নিক্খমি. ততো পট্ঠায সব্বেপি তে ৰাজনিৱেসনে ভুঞ্জন্তি.

ৰাজা পন অপুত্তকো পুত্তে পত্থেতি, পুত্তা নুপ্পজ্জন্তি. ৱস্সাৰত্তচ্চযেন মহাৰক্খিতো ‘‘হিমৱন্তং গমিস্সামা’’তি ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা ৰঞ্ঞা কতসক্কাৰসম্মানো নিক্খমিত্ৱা অন্তৰামগ্গে মজ্ঝন্হিকসমযে মগ্গা ওক্কম্ম একস্স সন্দচ্ছাযস্স ৰুক্খস্স হেট্ঠা সপৰিসো নিসীদি. তাপসা কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘ৰাজা অপুত্তকো, সাধু ৱতস্স সচে ৰাজপুত্তং লভেয্যা’’তি. মহাৰক্খিতো তং কথং সুত্ৱা ‘‘ভৱিস্সতি নু খো ৰঞ্ঞো পুত্তো, উদাহু নো’’তি উপধাৰেন্তো ‘‘ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘মা তুম্হে চিন্তযিত্থ, অজ্জ পচ্চূসকালে একো দেৱপুত্তো চৱিত্ৱা ৰঞ্ঞো অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিস্সতী’’তি আহ.

তং সুত্ৱা একো কূটজটিলো ‘‘ইদানি ৰাজকুলূপকো ভৱিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা তাপসানং গমনকালে গিলানালযং কত্ৱা নিপজ্জিত্ৱা ‘‘এহি গচ্ছামা’’তি ৱুত্তে ‘‘ন সক্কোমী’’তি আহ. মহাৰক্খিতো তস্স নিপন্নকাৰণং ঞত্ৱা ‘‘যদা সক্কোসি, তদা আগচ্ছেয্যাসী’’তি ইসিগণং আদায হিমৱন্তমেৱ গতো. কুহকো নিৱত্তিত্ৱা ৱেগেন গন্ত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰে ঠত্ৱা ‘‘মহাৰক্খিতস্স উপট্ঠাকতাপসো আগতো’’তি ৰঞ্ঞো আৰোচাপেত্ৱা ৰঞ্ঞা ৱেগেন পক্কোসাপিতো পাসাদং অভিৰুয্হ পঞ্ঞত্তে আসনে নিসীদি. ৰাজা তং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং নিসিন্নো ইসীনং আৰোগ্যং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ভন্তে, অতিখিপ্পং নিৱত্তিত্থ, কেনত্থেন আগতত্থা’’তি আহ.

মহাৰাজ, ইসিগণো সুখনিসিন্নো ‘‘সাধু ৱতস্স সচে ৰঞ্ঞো ৱংসানুৰক্খকো পুত্তো উপ্পজ্জেয্যা’’তি কথং সমুট্ঠাপেসি. অহং তং কথং সুত্ৱা ‘‘ভৱিস্সতি নু খো ৰঞ্ঞো পুত্তো, উদাহু নো’’তি দিব্বচক্খুনা ওলোকেন্তো ‘‘মহিদ্ধিকো দেৱপুত্তো চৱিত্ৱা অগ্গমহেসিযা সুধম্মায কুচ্ছিম্হি নিব্বত্তিস্সতী’’তি দিস্ৱা ‘‘অজানন্তা গব্ভং নাসেয্যুং, আচিক্খিস্সামি তাৱ ন’’ন্তি তুম্হাকং কথনত্থায আগতো, কথিতং ৱো মযা, গচ্ছামহ’’ন্তি. ৰাজা ‘‘ভন্তে, ন সক্কা গন্তু’’ন্তি হট্ঠতুট্ঠো পসন্নচিত্তো কুহকতাপসং উয্যানং নেত্ৱা ৱসনট্ঠানং সংৱিদহিত্ৱা অদাসি. সো ততো পট্ঠায ৰাজকুলে ভুঞ্জন্তো ৱসতি, ‘‘দিব্বচক্খুকো’’ত্ৱেৱস্স নামং অহোসি.

তদা বোধিসত্তো তাৱতিংসভৱনতো চৱিত্ৱা তত্থ পটিসন্ধিং গণ্হি, জাতস্স চ নামগ্গহণদিৱসে ‘‘সোমনস্সো’’তি নামং কৰিংসু. সো কুমাৰপৰিহাৰেন ৱড্ঢতি. কুহকতাপসোপি উয্যানস্স একপস্সে নানপ্পকাৰং সূপেয্যসাকঞ্চ ফলৱল্লিআদযো চ ৰোপেত্ৱা পণ্ণিকানং হত্থে ৱিক্কিণন্তো ধনং সংহৰতি. অথ বোধিসত্তস্স সত্তৱস্সিককালে ৰঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপিতো. সো ‘‘তাত, দিব্বচক্খুতাপসে মা পমজ্জা’’তি কুমাৰং পটিচ্ছাপেত্ৱা পচ্চন্তং ৱূপসমেতুং গতো.

১০-১৩. অথেকদিৱসং কুমাৰো ‘‘জটিলং পস্সিস্সামী’’তি উয্যানং গন্ত্ৱা কূটজটিলং একং গন্ধিককাসাৱং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা উভোহি হত্থেহি দ্ৱে ঘটে গহেত্ৱা সাকৱত্থুস্মিং উদকং সিঞ্চন্তং দিস্ৱা ‘‘অযং কূটজটিলো অত্তনো সমণধম্মং অকত্ৱা পণ্ণিককম্মং কৰোতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘কিং কৰোসি পণ্ণিকগহপতিকা’’তি তং লজ্জাপেত্ৱা অৱন্দিত্ৱা এৱ নিক্খমি.

কূটজটিলো ‘‘অযং ইদানেৱ এৱৰূপো, পচ্ছা ‘কো জানাতি কিং কৰিস্সতী’তি ইদানেৱ নং নাসেতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা ৰঞ্ঞো আগমনকালে পাসাণফলকং একমন্তং খিপিত্ৱা পানীযঘটং ভিন্দিত্ৱা পণ্ণসালায তিণানি ৱিকিৰিত্ৱা সৰীৰং তেলেন মক্খেত্ৱা পণ্ণসালং পৱিসিত্ৱা সসীসং পাৰুপিত্ৱা মহাদুক্খপ্পত্তো ৱিয মঞ্চে নিপজ্জি. ৰাজা আগন্ত্ৱা নগৰং পদক্খিণং কত্ৱা নিৱেসনং অপৱিসিত্ৱাৱ ‘‘মম সামিকং দিব্বচক্খুকং পস্সিস্সামী’’তি পণ্ণসালদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা তং ৱিপ্পকাৰং দিস্ৱা ‘‘কিং নু খো এত’’ন্তি অন্তো পৱিসিত্ৱা তং নিপন্নকং দিস্ৱা পাদে পৰিমজ্জন্তো পুচ্ছি – ‘‘কেন, ত্ৱং ভন্তে, এৱং ৱিহেঠিতো, কমজ্জ যমলোকং নেমি, তং মে সীঘং আচিক্খা’’তি.

তং সুত্ৱা কূটজটিলো নিত্থুনন্তো উট্ঠায দিট্ঠো, মহাৰাজ, ত্ৱং মে, পস্সিত্ৱা তযি ৱিস্সাসেন অহং ইমং ৱিপ্পকাৰং পত্তো, তৱ পুত্তেনম্হি এৱং ৱিহেঠিতোতি. তং সুত্ৱা ৰাজা চোৰঘাতকে আণাপেসি – ‘‘গচ্ছথ কুমাৰস্স সীসং ছিন্দিত্ৱা সৰীৰঞ্চস্স খণ্ডাখণ্ডিকং ছিন্দিত্ৱা ৰথিযা ৰথিযং ৱিকিৰথা’’তি. তে মাতৰা অলঙ্কৰিত্ৱা অত্তনো অঙ্কে নিসীদাপিতং কুমাৰং আকড্ঢিংসু – ‘‘ৰঞ্ঞা তে ৱধো আণত্তো’’তি. কুমাৰো মৰণভযতজ্জিতো মাতু অঙ্কতো ৱুট্ঠায – ‘‘ৰঞ্ঞো মং দস্সেথ, সন্তি ৰাজকিচ্চানী’’তি আহ. তে কুমাৰস্স ৱচনং সুত্ৱা মাৰেতুং অৱিসহন্তা গোণং ৱিয ৰজ্জুযা পৰিকড্ঢন্তা নেত্ৱা ৰঞ্ঞো দস্সেসুং. তেন ৱুত্তং ‘‘তমহং দিস্ৱান কুহক’’ন্তিআদি.

তত্থ থুসৰাসিংৱ অতণ্ডুলন্তি তণ্ডুলকণেহি ৱিৰহিতং থুসৰাসিং ৱিয, দুমংৱ ৰুক্খং ৱিয, অন্তো মহাসুসিৰং. কদলিংৱ অসাৰকং সীলাদিসাৰৰহিতং তাপসং অহং দিস্ৱা নত্থি ইমস্স সতং সাধূনং ঝানাদিধম্মো. কস্মা? সামঞ্ঞা সমণভাৱা সীলমত্ততোপি অপগতো পৰিহীনো অযং, তথা হি অযং হিৰীসুক্কধম্মজহিতো পজহিতহিৰিসঙ্খাতসুক্কধম্মো. জীৱিতৱুত্তিকাৰণাতি ‘‘কেৱলং জীৱিতস্সেৱ হেতু অযং তাপসলিঙ্গেন চৰতী’’তি চিন্তেসিন্তি দস্সেতি. পৰন্তিহীতি পৰন্তো পচ্চন্তো নিৱাসভূতো এতেসং অত্থীতি পৰন্তিনো, সীমন্তৰিকৱাসিনো. তেহি পৰন্তীহি অটৱিকেহি পচ্চন্তদেসো খোভিতো অহোসি. তং পচ্চন্তকোপং নিসেধেতুং ৱূপসমেতুং গচ্ছন্তো মম পিতা কুৰুৰাজা ‘‘তাত সোমনস্সকুমাৰ, ময্হং সামিকং উগ্গতাপনং ঘোৰতপং পৰমসন্তিন্দ্ৰিযং জটিলং মা পমজ্জি. সো হি অম্হাকং সব্বকামদদো, তস্মা যদিচ্ছকং চিত্তৰুচিযং তস্স চিত্তানুকূলং পৱত্তেহি অনুৱত্তেহী’’তি তদা মং অনুসাসীতি দস্সেতি.

১৪. তমহং গন্ত্ৱানুপট্ঠানন্তি পিতু ৱচনং অনতিক্কন্তো তং কূটতাপসং উপট্ঠানত্থং গন্ত্ৱা তং সাকৱত্থুস্মিং উদকং আসিঞ্চন্তং দিস্ৱা ‘‘পণ্ণিকো অয’’ন্তি চ ঞত্ৱা কচ্চি তে, গহপতি, কুসলন্তি, গহপতি, তে সৰীৰস্স কচ্চি কুসলং কুসলমেৱ, তথা হি সাকৱত্থুস্মিং উদকং আসিঞ্চসি. কিং ৱা তৱ হিৰঞ্ঞং ৱা সুৱণ্ণং ৱা আহৰীযতু, তথা হি পণ্ণিকৱুত্তিং অনুতিট্ঠসীতি ইদং ৱচনং অভাসিং.

১৫. তেন সো কুপিতো আসীতি তেন মযা ৱুত্তগহপতিৱাদেন সো মাননিস্সিতো মানং অল্লীনো কুহকো ময্হং কুপিতো কুদ্ধো অহোসি. কুদ্ধো চ সমানো ‘‘ঘাতাপেমি তুৱং অজ্জ, ৰট্ঠা পব্বাজযামি ৱা’’তি আহ.

তত্থ তুৱং অজ্জাতি, ত্ৱং অজ্জ, ইদানিযেৱ ৰঞ্ঞো আগতকালেতি অত্থো.

১৬. নিসেধযিত্ৱা পচ্চন্তন্তি পচ্চন্তং ৱূপসমেত্ৱা নগৰং অপৱিট্ঠো তঙ্খণঞ্ঞেৱ উয্যানং গন্ত্ৱা কুহকং কুহকতাপসং কচ্চি তে, ভন্তে, খমনীযং, সম্মানো তে পৱত্তিতোতি কুমাৰেন তে সম্মানো পৱত্তিতো অহোসি.

১৭. কুমাৰো যথা নাসিযোতি যথা কুমাৰো নাসিযো নাসেতব্বো ঘাতাপেতব্বো, তথা সো পাপো তস্স ৰঞ্ঞো আচিক্খি. আণাপেসীতি ময্হং সামিকে ইমস্মিং দিব্বচক্খুতাপসে সতি কিং মম ন নিপ্ফজ্জতি, তস্মা পুত্তেন মে অত্থো নত্থি, ততোপি অযমেৱ সেয্যোতি চিন্তেত্ৱা আণাপেসি.

১৮. কিন্তি? সীসং তত্থেৱ ছিন্দিত্ৱাতি যস্মিং ঠানে তং কুমাৰং পস্সথ, তত্থেৱ তস্স সীসং ছিন্দিত্ৱা সৰীৰঞ্চস্স কত্ৱান চতুখণ্ডিকং চতুৰো খণ্ডে কত্ৱা ৰথিযা ৰথিযং নীযন্তা ৱীথিতো ৱীথিং ৱিক্খিপন্তা দস্সেথ. কস্মা? সা গতি জটিলহীড়িতাতি যেহি অযং জটিলো হীড়িতো, তেসং জটিলহীড়িতানং সা গতি সা নিপ্ফত্তি সো ৱিপাকোতি. জটিলহীড়িতাতি ৱা জটিলহীড়নহেতু সা তস্স নিপ্ফত্তীতি এৱঞ্চেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.

১৯. তত্থাতি তস্স ৰঞ্ঞো আণাযং, তস্মিং ৱা তাপসস্স পৰিভৱে. কাৰণিকাতি ঘাতকা, চোৰঘাতকাতি অত্থো. চণ্ডাতি কুৰূৰা. লুদ্দাতি সুদাৰুণা. অকাৰুণাতি তস্সেৱ ৱেৱচনং কতং. ‘‘অকৰুণা’’তিপি পাড়ি, নিক্কৰুণাতি অত্থো. মাতু অঙ্কে নিসিন্নস্সাতি মম মাতু সুধম্মায দেৱিযা উচ্ছঙ্গে নিসিন্নস্স. ‘‘নিসিন্নস্সা’’তি অনাদৰে সামিৱচনং. আকড্ঢিত্ৱা নযন্তি মন্তি মাতৰা অলঙ্কৰিত্ৱা অত্তনো অঙ্কে নিসীদাপিতং মং ৰাজাণায তে চোৰঘাতকা গোণং ৱিয ৰজ্জুযা আকড্ঢিত্ৱা আঘাতনং নযন্তি. কুমাৰে পন নীযমানে দাসিগণপৰিৱুতা সদ্ধিং ওৰোধেহি সুধম্মা দেৱী নাগৰাপি ‘‘মযং নিৰপৰাধং কুমাৰং মাৰেতুং ন দস্সামা’’তি তেন সদ্ধিংযেৱ অগমংসু.

২০. বন্ধতং গাড়্হবন্ধনন্তি গাড়্হবন্ধনং বন্ধন্তানং তেসং কাৰণিকপুৰিসানং. ৰাজকিৰিযানি অত্থি মেতি মযা ৰঞ্ঞো ৱত্তব্বানি ৰাজকিচ্চানি অত্থি. তস্মা ৰঞ্ঞো দস্সেথ মং খিপ্পন্তি তেসং অহং এৱং ৱচনং অৱচং.

২১. ৰঞ্ঞো দস্সযিংসু, পাপস্স পাপসেৱিনোতি অত্তনা পাপসীলস্স লামকাচাৰস্স কূটতাপসস্স সেৱনতো পাপসেৱিনো ৰঞ্ঞো মং দস্সযিংসু. দিস্ৱান তং সঞ্ঞাপেসিন্তি তং মম পিতৰং কুৰুৰাজানং পস্সিত্ৱা ‘‘কস্মা মং, দেৱ, মাৰাপেসী’’তি ৱত্ৱা তেন ‘‘কস্মা চ পন ত্ৱং ময্হং সামিকং দিব্বচক্খুতাপসং গহপতিৱাদেন সমুদাচৰি. ইদঞ্চিদঞ্চ ৱিপ্পকাৰং কৰী’’তি ৱুত্তে ‘‘দেৱ, গহপতিঞ্ঞেৱ ‘গহপতী’তি ৱদন্তস্স কো ময্হং দোসো’’তি ৱত্ৱা তস্স নানাৱিধানি মালাৱচ্ছানি ৰোপেত্ৱা পুপ্ফপণ্ণফলাফলাদীনং ৱিক্কিণনং হত্থতো চস্স তানি দেৱসিকং ৱিক্কিণন্তেহি মালাকাৰপণ্ণিকেহি সদ্দহাপেত্ৱা ‘‘মালাৱত্থুপণ্ণৱত্থূনি উপধাৰেথা’’তি ৱত্ৱা পণ্ণসালঞ্চস্স পৱিসিত্ৱা পুপ্ফাদিৱিক্কিযলদ্ধং কহাপণকভণ্ডিকং অত্তনো পুৰিসেহি নীহৰাপেত্ৱা ৰাজানং সঞ্ঞাপেসিং তস্স কূটতাপসভাৱং জানাপেসিং. মমঞ্চ ৱসমানযিন্তি তেন সঞ্ঞাপনেন ‘‘সচ্চং খো পন কুমাৰো ৱদতি, অযং কূটতাপসো পুব্বে অপ্পিচ্ছো ৱিয হুত্ৱা ইদানি মহাপৰিগ্গহো জাতো’’তি যথা তস্মিং নিব্বিন্নো মম ৱসে ৱত্ততি, এৱং ৰাজানং মম ৱসমানেসিং.

ততো মহাসত্তো ‘‘এৱৰূপস্স বালস্স ৰঞ্ঞো সন্তিকে ৱসনতো হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা পব্বজিতুং যুত্ত’’ন্তি চিন্তেত্ৱা ৰাজানং আপুচ্ছি – ‘‘ন মে, মহাৰাজ, ইধ ৱাসেন অত্থো, অনুজানাথ মং পব্বজিস্সামী’’তি. ৰাজা ‘‘তাত, মযা অনুপধাৰেত্ৱাৱ তে ৱধো আণত্তো, খম ময্হং অপৰাধ’’ন্তি মহাসত্তং খমাপেত্ৱা ‘‘অজ্জেৱ ইমং ৰজ্জং পটিপজ্জাহী’’তি আহ. কুমাৰো ‘‘দেৱ, কিমত্থি মানুসকেসু ভোগেসু, অহং পুব্বে দীঘৰত্তং দিব্বভোগসম্পত্তিযো অনুভৱিং, ন তত্থাপি মে সঙ্গো, পব্বজিস্সামেৱাহং, ন তাদিসস্স বালস্স পৰনেয্যবুদ্ধিনো সন্তিকে ৱসামী’’তি ৱত্ৱা তং ওৱদন্তো –

‘‘অনিসম্ম কতং কম্মং, অনৱত্থায চিন্তিতং;

ভেসজ্জস্সেৱ ৱেভঙ্গো, ৱিপাকো হোতি পাপকো.

‘‘নিসম্ম চ কতং কম্মং, সম্মাৱত্থায চিন্তিতং;

ভেসজ্জস্সেৱ সম্পত্তি, ৱিপাকো হোতি ভদ্ৰকো.

‘‘অলসো গিহী কামভোগী ন সাধু, অসঞ্ঞতো পব্বজিতো ন সাধু;

ৰাজা ন সাধু অনিসম্মকাৰী, যো পণ্ডিতো কোধনো তং ন সাধু.

‘‘নিসম্ম খত্তিযো কযিৰা, নানিসম্ম দিসম্পতি;

নিসম্মকাৰিনো ৰাজ, যসো কিত্তি চ ৱড্ঢতি.

‘‘নিসম্ম দণ্ডং পণযেয্য ইস্সৰো, ৱেগা কতং তপ্পতি ভূমিপাল;

সম্মাপণীধী চ নৰস্স অত্থা, অনানুতপ্পা তে ভৱন্তি পচ্ছা.

‘‘অনানুতপ্পানি হি যে কৰোন্তি, ৱিভজ্জ কম্মাযতনানি লোকে;

ৱিঞ্ঞুপ্পসত্থানি সুখুদ্ৰযানি, ভৱন্তি বুদ্ধানুমতানি তানি.

‘‘আগচ্ছুং দোৱাৰিকা খগ্গবন্ধা, কাসাৱিযা হন্তু মমং জনিন্দ;

মাতুঞ্চ অঙ্কস্মিমহং নিসিন্নো, আকড্ঢিতো সহসা তেহি দেৱ.

‘‘কটুকঞ্হি সম্বাধং সুকিচ্ছং পত্তো, মধুৰম্পিযং জীৱিতং লদ্ধ ৰাজ;

কিচ্ছেনহং অজ্জ ৱধা পমুত্তো, পব্বজ্জমেৱাভিমনোহমস্মী’’তি. (জা. ১.১৫.২২৭-২৩৪) –

ইমাহি গাথাহি ধম্মং দেসেসি.

তত্থ অনিসম্মাতি অনুপধাৰেত্ৱা. অনৱত্থাযাতি অৱৱত্থপেত্ৱা. ৱেভঙ্গোতি ৱিপত্তি. ৱিপাকোতি নিপ্ফত্তি. অসঞ্ঞতোতি অসংৱুতো দুস্সীলো. পণযেয্যাতি পট্ঠপেয্য. ৱেগাতি ৱেগেন সহসা. সম্মাপণীধী চাতি সম্মাপণিধিনা, যোনিসো ঠপিতেন চিত্তেন কতা নৰস্স অত্থা পচ্ছা অনানুতপ্পা ভৱন্তীতি অত্থো. ৱিভজ্জাতি ইমানি কাতুং যুত্তানি, ইমানি অযুত্তানীতি এৱং পঞ্ঞায ৱিভজিত্ৱা. কম্মাযতনানীতি কম্মানি. বুদ্ধানুমতানীতি পণ্ডিতেহি অনুমতানি অনৱজ্জানি হোন্তি. কটুকন্তি দুক্খং অসাতং, সম্বাধং সুকিচ্ছং মৰণভযং পত্তোম্হি. লদ্ধাতি অত্তনো ঞাণবলেন জীৱিতং লভিত্ৱা. পব্বজ্জমেৱাভিমনোতি পব্বজ্জাভিমুখচিত্তো এৱাহমস্মি.

এৱং মহাসত্তেন ধম্মে দেসিতে ৰাজা দেৱিং আমন্তেসি – ‘‘দেৱি, ত্ৱং পুত্তং নিৱত্তেহী’’তি. দেৱীপি কুমাৰস্স পব্বজ্জমেৱ ৰোচেসি. মহাসত্তো মাতাপিতৰো ৱন্দিত্ৱা ‘‘সচে ময্হং দোসো অত্থি, তং খমথা’’তি খমাপেত্ৱা মহাজনং আপুচ্ছিত্ৱা হিমৱন্তাভিমুখো অগমাসি. গতে চ পন মহাসত্তে মহাজনো কূটজটিলং পোথেত্ৱা জীৱিতক্খযং পাপেসি. বোধিসত্তোপি সনাগৰেহি অমচ্চপাৰিসজ্জাদীহি ৰাজপুৰিসেহি অস্সুমুখেহি অনুবন্ধিযমানো তে নিৱত্তেসি. মনুস্সেসু নিৱত্তেসু মনুস্সৱণ্ণেনাগন্ত্ৱা দেৱতাহি নীতো সত্ত পব্বতৰাজিযো অতিক্কমিত্ৱা হিমৱন্তে ৱিস্সকম্মুনা নিম্মিতায পণ্ণসালায ইসিপব্বজ্জং পব্বজি. তেন ৱুত্তং –

২২. ‘‘সো মং তত্থ খমাপেসি, মহাৰজ্জং অদাসি মে;

সোহং তমং দালযিত্ৱা, পব্বজিং অনগাৰিয’’ন্তি.

তত্থ তমং দালযিত্ৱাতি কামাদীনৱদস্সনস্স পটিপক্খভূতং সম্মোহতমং ৱিধমিত্ৱা. পব্বজিন্তি উপাগচ্ছিং. অনগাৰিযন্তি পব্বজ্জং.

২৩. ইদানি যদত্থং তদা তং ৰাজিস্সৰিযং পৰিচ্চত্তং, তং দস্সেতুং ‘‘ন মে দেস্স’’ন্তি ওসানগাথমাহ. তস্সত্থো ৱুত্তনযোৱ.

এৱং পন মহাসত্তে পব্বজিতে যাৱ সোড়সৱস্সকালা ৰাজকুলে পৰিচাৰিকৱেসেন দেৱতাযেৱ নং উপট্ঠহিংসু. সো তত্থ ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.

তদা কুহকো দেৱদত্তো অহোসি, মাতা মহামাযা, মহাৰক্খিততাপসো সাৰিপুত্তত্থেৰো, সোমনস্সকুমাৰো লোকনাথো.

তস্স যুধঞ্জযচৰিযাযং (চৰিযা. ৩.১ আদযো) ৱুত্তনযেনেৱ দস পাৰমিযো নিদ্ধাৰেতব্বা. ইধাপি নেক্খম্মপাৰমী অতিসযৱতীতি সা এৱ দেসনং আৰুড়্হা. তথা সত্তৱস্সিককালে এৱ ৰাজকিচ্চেসু সমত্থতা, তস্স তাপসস্স কূটজটিলভাৱপৰিগ্গণ্হনং, তেন পযুত্তেন ৰঞ্ঞা ৱধে আণত্তে সন্তাসাভাৱো, ৰঞ্ঞো সন্তিকং গন্ত্ৱা নানানযেহি তস্স সদোসতং অত্তনো চ নিৰপৰাধতং মহাজনস্স মজ্ঝে পকাসেত্ৱা ৰঞ্ঞো চ পৰনেয্যবুদ্ধিতং বালভাৱঞ্চ পট্ঠপেত্ৱা তেন খমাপিতেপি তস্স সন্তিকে ৱাসতো ৰজ্জিস্সৰিযতো চ সংৱেগমাপজ্জিত্ৱা নানপ্পকাৰং যাচিযমানেনপি হত্থগতং ৰজ্জসিৰিং খেড়পিণ্ডং ৱিয ছড্ডেত্ৱা কত্থচি অলগ্গচিত্তেন হুত্ৱা পব্বজনং, পব্বজিত্ৱা পৱিৱেকাৰামেন হুত্ৱা নচিৰস্সেৱ অপ্পকসিৰেন ঝানাভিঞ্ঞানিব্বত্তনন্তি এৱমাদযো মহাসত্তস্স গুণানুভাৱা ৱিভাৱেতব্বাতি.

সোমনস্সচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.