১০. মচ্ছৰাজচৰিযাৱণ্ণনা

৮৩. দসমে যদা হোমি, মচ্ছৰাজা মহাসৰেতি অতীতে মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা কোসলৰট্ঠে সাৱত্থিযং জেতৱনে পোক্খৰণিট্ঠানে ৱল্লিগহনপৰিক্খিত্তে একস্মিং মহাসৰে মচ্ছানং চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি ৰঞ্জনতো যদা অহং ৰাজা হোমি, মচ্ছগণপৰিৱুতো তত্থ পটিৱসামি তদা. উণ্হেতি উণ্হকালে গিম্হসমযে. সূৰিযসন্তাপেতি আদিচ্চসন্তাপেন. সৰে উদক খীযথাতি তস্মিং সৰে উদকং খীযিত্থ ছিজ্জিত্থ. তস্মিঞ্হি ৰট্ঠে তদা দেৱো ন ৱস্সি, সস্সানি মিলাযিংসু, ৱাপিআদীসু উদকং পৰিক্খযং পৰিযাদানং অগমাসি, মচ্ছকচ্ছপা কললগহনং পৱিসিংসু. তস্মিম্পি সৰে মচ্ছা কদ্দমগহনং পৱিসিত্ৱা তস্মিং তস্মিং ঠানে নিলীযিংসু.

৮৪. ততোতি ততো উদকপৰিক্খযতো অপৰভাগে. কুললসেনকাতি কুললাচেৱ সেনা চ. ভক্খযন্তি দিৱাৰত্তিং, মচ্ছে উপনিসীদিযাতি তত্থ তত্থ কললপিট্ঠে উপনিসীদিত্ৱা কললগহনং পৱিসিত্ৱা নিপন্নে মচ্ছে কাকা ৱা ইতৰে ৱা দিৱা চেৱ ৰত্তিঞ্চ কণযগ্গসদিসেহি তুণ্ডেহি কোট্টেত্ৱা কোট্টেত্ৱা নীহৰিত্ৱা ৱিপ্ফন্দমানে ভক্খযন্তি.

৮৫. অথ মহাসত্তো মচ্ছানং তং ব্যসনং দিস্ৱা মহাকৰুণায সমুস্সাহিতহদযো ‘‘ঠপেত্ৱা মং ইমে মম ঞাতকে ইমস্মা দুক্খা মোচেতুং সমত্থো নাম অঞ্ঞো নত্থি, কেন নু খো অহং উপাযেন তে ইতো দুক্খতো মোচেয্য’’ন্তি চিন্তেন্তো ‘‘যংনূনাহং পুব্বকেহি মহেসীহি আচিণ্ণসমাচিণ্ণং মযি চ সংৱিজ্জমানং সচ্চধম্মং নিস্সায সচ্চকিৰিযং কত্ৱা দেৱং ৱস্সাপেত্ৱা মম ঞাতিসঙ্ঘস্স জীৱিতদানং দদেয্যং, তেন চ সকলস্সাপি আহাৰূপজীৱিনো সত্তলোকস্স মহাউপকাৰো সম্পাদিতো মযা’’তি নিচ্ছযং কত্ৱা দেৱং ৱস্সাপেতুং সচ্চকিৰিযং অকাসি. তেন ৱুত্তং ‘‘এৱং চিন্তেসহ’’ন্তিআদি.

তত্থ সহ ঞাতীহি পীড়িতোতি ময্হং ঞাতীহি সদ্ধিং তেন উদকপৰিক্খযেন পীড়িতো. সহাতি ৱা নিপাতমত্তং. মহাকাৰুণিকতায তেন ব্যসনেন দুক্খিতেহি ঞাতীহি কাৰণভূতেহি পীড়িতো, ঞাতিসঙ্ঘদুক্খদুক্খিতোতি অত্থো.

৮৬. ধম্মত্থন্তি ধম্মভূতং অত্থং, ধম্মতো ৱা অনপেতং অত্থং. কিং তং? সচ্চং. অদ্দসপস্সযন্তি ময্হং ঞাতীনঞ্চ অপস্সযং অদ্দসং. অতিক্খযন্তি মহাৱিনাসং.

৮৭. সদ্ধম্মন্তি সতং সাধূনং বুদ্ধাদীনং একস্সাপি পাণিনো অহিংসনসঙ্খাতং ধম্মং. অনুস্সৰিত্ৱা. পৰমত্থং ৱিচিন্তযন্তি তং খো পন পৰমত্থং সচ্চং অৱিপৰীতসভাৱং কত্ৱা চিন্তযন্তো. যং লোকে ধুৱসস্সতন্তি যদেতং বুদ্ধপচ্চেকবুদ্ধসাৱকানং একস্সাপি পাণিনো অহিংসনং, তং সব্বকালং তথভাৱেন ধুৱং সস্সতং ৱিচিন্তযং সচ্চকিৰিযং অকাসিন্তি সম্বন্ধো.

৮৮. ইদানি তং ধম্মং মহাসত্তো অত্তনি ৱিজ্জমানং গহেত্ৱা সচ্চৱচনং পযোজেতুকামো কালৱণ্ণং কদ্দমং দ্ৱিধা ৱিযূহিত্ৱা অঞ্জনৰুক্খসাৰঘটিকৱণ্ণমহাসৰীৰো সুধোতলোহিতকমণিসদিসানি অক্খীনি উম্মীলেত্ৱা আকাসং উল্লোকেন্তো ‘‘যতো সৰামি অত্তান’’ন্তি গাথমাহ.

তত্থ যতো সৰামি অত্তানন্তি যতো পট্ঠায অহং অত্তভাৱসঙ্খাতং অত্তানং সৰামি অনুস্সৰামি. যতো পত্তোস্মি ৱিঞ্ঞুতন্তি যতো পট্ঠায তাসু তাসু ইতিকত্তব্বতাসু ৱিঞ্ঞুতং ৱিজাননভাৱং পত্তোস্মি, উদ্ধং আৰোহনৱসেন ইতো যাৱ ময্হং কাযৱচীকম্মানং অনুস্সৰণসমত্থতা ৱিঞ্ঞুতপ্পত্তি এৱ, এত্থন্তৰে সমানজাতিকানং খাদনট্ঠানে নিব্বত্তোপি তণ্ডুলকণপ্পমাণম্পি মচ্ছং মযা ন খাদিতপুব্বং, অঞ্ঞম্পি কঞ্চি পাণং সঞ্চিচ্চ হিংসিতং বাধিতং নাভিজানামি, পগেৱ জীৱিতা ৱোৰোপিতং.

৮৯. এতেন সচ্চৱজ্জেনাতি ‘‘যদেতং মযা কস্সচি পাণস্স অহিংসনং ৱুত্তং, সচে এতং সচ্চং তথং অৱিপৰীতং, এতেন সচ্চৱচনেন পজ্জুন্নো মেঘো অভিৱস্সতু, ঞাতিসঙ্ঘং মে দুক্খা পমোচেতূ’’তি ৱত্ৱা পুন অত্তনো পৰিচাৰিকচেটকং আণাপেন্তো ৱিয পজ্জুন্নং দেৱৰাজানং আলপন্তো ‘‘অভিত্থনযা’’তি গাথমাহ.

তত্থ অভিত্থনয পজ্জুন্নাতি পজ্জুন্নো ৱুচ্চতি মেঘো, অযং পন মেঘৱসেন লদ্ধনামং ৱস্সৱলাহকদেৱৰাজানং আলপতি. অযং হিস্স অধিপ্পাযো – দেৱো নাম অনভিত্থনযন্তো ৱিজ্জুলতা অনিচ্ছাৰেন্তো পৱস্সন্তোপি ন সোভতি, তস্মা ত্ৱং অভিত্থনযন্তো ৱিজ্জুলতা নিচ্ছাৰেন্তো ৱস্সাপেহীতি. নিধিং কাকস্স নাসযাতি কাকা কললং পৱিসিত্ৱা ঠিতে মচ্ছে তুণ্ডেন কোট্টেত্ৱা নীহৰিত্ৱা খাদন্তি, তস্মা তেসং অন্তোকললে মচ্ছা ‘‘নিধী’’তি ৱুচ্চন্তি. তং কাকসঙ্ঘস্স নিধিং দেৱং ৱস্সাপেন্তো উদকেন পটিচ্ছাদেত্ৱা নাসেহি. কাকং সোকায ৰন্ধেহীতি কাকসঙ্ঘো ইমস্মিং মহাসৰে উদকেন পুণ্ণে মচ্ছে অলভমানো সোচিস্সতি, তং কাকগণং ত্ৱং ইমং কদ্দমং পূৰেন্তো সোকায ৰন্ধেহি, সোকস্সত্থায পন ৱস্সাপযথ, যথা অন্তোনিজ্ঝানলক্খণং সোকং পাপুণাতি, এৱং কৰোহীতি অত্থো. মচ্ছে সোকা পমোচযাতি মম ঞাতকে সব্বেৱ মচ্ছে ইমম্হা মৰণসোকা পমোচেহি. ‘‘মঞ্চ সোকা পমোচযা’’তি (জা. ১.১.৭৫) জাতকে পঠন্তি. তত্থ চ-কাৰো সম্পিণ্ডনত্থো, মঞ্চ মম ঞাতকে চাতি সব্বেৱ মৰণসোকা পমোচেহি (জা. অট্ঠ. ১.১.৭৫). মচ্ছানঞ্হি অনুদকভাৱেন পচ্চত্থিকানং ঘাসভাৱং গচ্ছামাতি মহামৰণসোকো, মহাসত্তস্স পন তেসং অনযব্যসনং পটিচ্চ কৰুণাযতো কৰুণাপতিৰূপমুখেন সোকসম্ভৱো ৱেদিতব্বো.

এৱং বোধিসত্তো অত্তনো পৰিচাৰিকচেটকং আণাপেন্তো ৱিয পজ্জুন্নং আলপিত্ৱা সকলে কোসলৰট্ঠে মহাৱস্সং ৱস্সাপেসি. মহাসত্তস্স হি সীলতেজেন সচ্চকিৰিযায সমকালমেৱ সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সো ‘‘কিং নু খো’’তি আৱজ্জেন্তো তং কাৰণং ঞত্ৱা ৱস্সৱলাহকদেৱৰাজানং পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘তাত, মহাপুৰিসো মচ্ছৰাজা ঞাতীনং মৰণসোকেন ৱস্সাপনং ইচ্ছতি, সকলং কোসলৰট্ঠং একমেঘং কত্ৱা ৱস্সাপেহী’’তি আহ.

সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা একং ৱলাহকং নিৱাসেত্ৱা একং পাৰুপিত্ৱা মেঘগীতং গাযন্তো পাচীনলোকধাতুঅভিমুখো পক্খন্দি. পাচীনদিসাভাগে খলমণ্ডলমত্তং একং মেঘমণ্ডলং উট্ঠায সতপটলং সহস্সপটলং হুত্ৱা অভিত্থনযন্তং ৱিজ্জুলতা নিচ্ছাৰেন্তং অধোমুখঠপিতউদককুম্ভাকাৰেন ৱিস্সন্দমানং সকলং কোসলৰট্ঠং মহোঘেন অজ্ঝোত্থৰি. দেৱো অচ্ছিন্নধাৰং ৱস্সন্তো মুহুত্তেনেৱ তং মহাসৰং পূৰেসি. মচ্ছা মৰণভযতো মুচ্চিংসু. কাকাদযো অপতিট্ঠা অহেসুং. ন কেৱলং মচ্ছা এৱ, মনুস্সাপি ৱিৱিধসস্সানি সম্পাদেন্তা চতুপ্পদাদযোপীতি সব্বেপি ৱস্সূপজীৱিনো কাযিকচেতসিকদুক্খতো মুচ্চিংসু. তেন ৱুত্তং –

৯০. ‘‘সহ কতে সচ্চৱৰে, পজ্জুন্নো অভিগজ্জিয;

থলং নিন্নঞ্চ পূৰেন্তো, খণেন অভিৱস্সথা’’তি.

তত্থ খণেন অভিৱস্সথাতি অদন্ধাযিত্ৱা সচ্চকিৰিযখণেনেৱ অভিৱস্সি.

৯১. কত্ৱা ৱীৰিযমুত্তমন্তি দেৱে অৱস্সন্তে কিং কাতব্বন্তি কোসজ্জং অনাপজ্জিত্ৱা ঞাতত্থচৰিযাসম্পাদনমুখেন মহতো সত্তনিকাযস্স হিতসুখনিপ্ফাদনং উত্তমং ৱীৰিযং কত্ৱা. সচ্চতেজবলস্সিতো মম সচ্চানুভাৱবলসন্নিস্সিতো হুত্ৱা তদা মহামেঘং ৱস্সাপেসিং. যস্মা চেতদেৱং, তস্মা ‘‘সচ্চেন মে সমো নত্থি, এসা মে সচ্চপাৰমী’’তি মহামচ্ছৰাজকালে অত্তনো সচ্চপাৰমিযা অনঞ্ঞসাধাৰণভাৱং দস্সেসি ধম্মৰাজা.

এৱং মহাসত্তো মহাকৰুণায সমুস্সাহিতহদযো সকলৰট্ঠে মহাৱস্সং ৱস্সাপনৱসেন মহাজনং মৰণদুক্খতো মোচেত্ৱা জীৱিতপৰিযোসানে যথাকম্মং গতো.

তদা পজ্জুন্নো আনন্দত্থেৰো অহোসি, মচ্ছগণা বুদ্ধপৰিসা, মচ্ছৰাজা লোকনাথো.

তস্স হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ সেসপাৰমিযোপি নিদ্ধাৰেতব্বা. তথা অত্তনো সমানজাতিকানং খাদনট্ঠানে মচ্ছযোনিযং নিব্বত্তিত্ৱা তণ্ডুলকণমত্তম্পি মচ্ছং আদিং কত্ৱা কস্সচিপি পাণিনো অখাদনং, তিট্ঠতু খাদনং একসত্তস্সপি অৱিহেঠনং, তথা সচ্চকৰণেন দেৱস্স ৱস্সাপনং, উদকে পৰিক্খীণে কললগহনে নিমুজ্জনৱসেন অত্তনা অনুভৱমানং দুক্খং ৱীৰভাৱেন অগণেত্ৱা ঞাতিসঙ্ঘস্সেৱ তং দুক্খং অত্তনো হদযে কত্ৱা অসহন্তস্স সব্বভাৱেন কৰুণাযনা, তথা চ পটিপত্তীতি এৱমাদযো গুণানুভাৱা ৱিভাৱেতব্বাতি.

মচ্ছৰাজচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.