১. যুধঞ্জযচৰিযাৱণ্ণনা

১. ততিযৱগ্গস্স পঠমে অমিতযসোতি অপৰিমিতপৰিৱাৰৱিভৱো. ৰাজপুত্তো যুধঞ্জযোতি ৰম্মনগৰে সব্বদত্তস্স নাম ৰঞ্ঞো পুত্তো নামেন যুধঞ্জযো নাম.

অযঞ্হি বাৰাণসী উদযজাতকে (জা. ১.১১.৩৭ আদযো) সুৰুন্ধননগৰং নাম জাতা. চূড়সুতসোমজাতকে (জা. ২.১৭.১৯৫ আদযো) সুদস্সনং নাম, সোণনন্দজাতকে (জা. ২.২০.৯২ আদযো) ব্ৰহ্মৱড্ঢনং নাম, খণ্ডহালজাতকে(জা. ২.২২.৯৮২ আদযো) পুপ্ফৱতী নাম, ইমস্মিং পন যুধঞ্জযজাতকে (জা. ১.১১.৭৩ আদযো) ৰম্মনগৰং নাম অহোসি, এৱমস্স কদাচি নামং পৰিৱত্ততি. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৰাজপুত্তোতি ৰম্মনগৰে সব্বদত্তস্স নাম ৰঞ্ঞো পুত্তো’’তি. তস্স পন ৰঞ্ঞো পুত্তসহস্সং অহোসি. বোধিসত্তো জেট্ঠপুত্তো, তস্স ৰাজা উপৰজ্জং অদাসি. সো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ দিৱসে দিৱসে মহাদানং পৱত্তেসি. এৱং গচ্ছন্তে কালে বোধিসত্তো একদিৱসং পাতোৱ ৰথৱৰং অভিৰুহিত্ৱা মহন্তেন সিৰিৱিভৱেন উয্যানকীড়ং গচ্ছন্তো ৰুক্খগ্গতিণগ্গসাখগ্গমক্কটকসুত্তজালাদীসু মুত্তাজালাকাৰেন লগ্গে উস্সাৱবিন্দূ দিস্ৱা ‘‘সম্ম সাৰথি, কিং নামেত’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘এতে, দেৱ, হিমসমযে পতনকউস্সাৱবিন্দূ নামা’’তি সুত্ৱা দিৱসভাগং উয্যানে কীড়িত্ৱা সাযন্হকালে পচ্চাগচ্ছন্তো তে অদিস্ৱা ‘‘সম্ম সাৰথি, কহং তে উস্সাৱবিন্দূ, ন তে ইদানি পস্সামী’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘দেৱ, সূৰিযে উগ্গচ্ছন্তে সব্বে ভিজ্জিত্ৱা ৱিলযং গচ্ছন্তী’’তি সুত্ৱা ‘‘যথা ইমে উপ্পজ্জিত্ৱা ভিজ্জন্তি, এৱং ইমেসং সত্তানং জীৱিতসঙ্খাৰাপি তিণগ্গে উস্সাৱবিন্দুসদিসাৱ, তস্মা মযা ব্যাধিজৰামৰণেহি অপীড়িতেনেৱ মাতাপিতৰো আপুচ্ছিত্ৱা পব্বজিতুং ৱট্টতী’’তি উস্সাৱবিন্দুমেৱ আৰম্মণং কত্ৱা আদিত্তে ৱিয তযো ভৱে পস্সন্তো অত্তনো গেহং আগন্ত্ৱা অলঙ্কতপটিযত্তায ৱিনিচ্ছযসালায নিসিন্নস্স পিতু সন্তিকমেৱ গন্ত্ৱা পিতৰং ৱন্দিত্ৱা একমন্তং ঠিতো পব্বজ্জং যাচি. তেন ৱুত্তং –

‘‘উস্সাৱবিন্দুং সূৰিযাতপে, পতিতং দিস্ৱান সংৱিজিং.

২. ‘‘তঞ্ঞেৱাধিপতিং কত্ৱা, সংৱেগমনুব্ৰূহযিং;

মাতাপিতূ চ ৱন্দিত্ৱা, পব্বজ্জমনুযাচহ’’ন্তি.

তত্থ সূৰিযাতপেতি সূৰিযাতপহেতু, সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সনিমিত্তং. ‘‘সূৰিযাতপেনা’’তিপি পাঠো. পতিতং দিস্ৱানাতি ৱিনট্ঠং পস্সিত্ৱা, পুব্বে ৰুক্খগ্গাদীসু মুত্তাজালাদিআকাৰেন লগ্গং হুত্ৱা দিস্সমানং সূৰিযৰস্মিসম্ফস্সেন ৱিনট্ঠং পঞ্ঞাচক্খুনা ওলোকেত্ৱা. সংৱিজিন্তি যথা এতানি, এৱং সত্তানং জীৱিতানিপি লহুং লহুং ভিজ্জমানসভাৱানীতি অনিচ্চতামনসিকাৰৱসেন সংৱেগমাপজ্জিং.

তঞ্ঞেৱাধিপতিং কত্ৱা, সংৱেগমনুব্ৰূহযিন্তি তঞ্ঞেৱ উস্সাৱবিন্দূনং অনিচ্চতং অধিপতিং মুখং পুব্বঙ্গমং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা তথেৱ সব্বসঙ্খাৰানং ইত্তৰট্ঠিতিকতং পৰিত্তকালতং মনসিকৰোন্তো একৱাৰং উপ্পন্নং সংৱেগং পুনপ্পুনং উপ্পাদনেন অনুৱড্ঢেসিং. পব্বজ্জমনুযাচহন্তি ‘‘তিণগ্গে উস্সাৱবিন্দূ ৱিয ন চিৰট্ঠিতিকে সত্তানং জীৱিতে মযা ব্যাধিজৰামৰণেহি অনভিভূতেনেৱ পব্বজিত্ৱা যত্থ এতানি ন সন্তি, তং অমতং মহানিব্বানং গৱেসিতব্ব’’ন্তি চিন্তেত্ৱা মাতাপিতৰো উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘পব্বজ্জং মে অনুজানাথা’’তি তে অহং পব্বজ্জং যাচিং. এৱং মহাসত্তেন পব্বজ্জায যাচিতায সকলনগৰে মহন্তং কোলাহলমহোসি – ‘‘উপৰাজা কিৰ যুধঞ্জযো পব্বজিতুকামো’’তি.

তেন চ সমযেন কাসিৰট্ঠৱাসিনো ৰাজানং দট্ঠুং আগন্ত্ৱা ৰম্মকে পটিৱসন্তি. তে সব্বেপি সন্নিপতিংসু. ইতি সপৰিসো ৰাজা নেগমা চেৱ জানপদা চ বোধিসত্তস্স মাতা দেৱী চ সব্বে চ ওৰোধা মহাসত্তং ‘‘মা খো ত্ৱং, তাত কুমাৰ, পব্বজী’’তি নিৱাৰেসুং. তত্থ ৰাজা ‘‘সচে তে কামেহি ঊনং, অহং তে পৰিপূৰযামি, অজ্জেৱ ৰজ্জং পটিপজ্জাহী’’তি আহ. তস্স মহাসত্তো –

‘‘মা মং দেৱ নিৱাৰেহি, পব্বজন্তং ৰথেসভ;

মাহং কামেহি সম্মত্তো, জৰায ৱসমন্ৱগূ’’তি. (জা. ১.১১.৭৭) –

অত্তনো পব্বজ্জাছন্দমেৱ ৱত্ৱা তং সুত্ৱা সদ্ধিং ওৰোধেহি মাতুযা কৰুণং পৰিদেৱন্তিযা –

‘‘উস্সাৱোৱ তিণগ্গম্হি, সূৰিযুগ্গমনং পতি;

এৱমাযু মনুস্সানং, মা মং অম্ম নিৱাৰযা’’তি. (জা. ১.১১.৭৯) –

অত্তনো পব্বজ্জাকাৰণং কথেত্ৱা নানপ্পকাৰং তেহি যাচিযমানোপি অভিসংৱড্ঢমানসংৱেগত্তা অনোসক্কিতমানসো পিযতৰে মহতি ঞাতিপৰিৱট্টে উড়াৰে ৰাজিস্সৰিযে চ নিৰপেক্খচিত্তো পব্বজি. তেন ৱুত্তং –

৩. ‘‘যাচন্তি মং পঞ্জলিকা, সনেগমা সৰট্ঠকা;

অজ্জেৱ পুত্ত পটিপজ্জ, ইদ্ধং ফীতং মহামহিং.

৪. ‘‘সৰাজকে সহোৰোধে, সনেগমে সৰট্ঠকে;

কৰুণং পৰিদেৱন্তে, অনপেক্খো পৰিচ্চজি’’ন্তি.

তত্থ পঞ্জলিকাতি পগ্গহিতঅঞ্জলিকা. সনেগমা সৰট্ঠকাতি নেগমেহি চেৱ ৰট্ঠৱাসীহি চ সদ্ধিং সব্বে ৰাজপুৰিসা ‘‘মা খো, ত্ৱং দেৱ, পব্বজী’’তি মং যাচন্তি. মাতাপিতৰো পন অজ্জেৱ পুত্ত পটিপজ্জ, গামনিগমৰাজধানিঅভিৱুদ্ধিযা ৱেপুল্লপ্পত্তিযা চ, ইদ্ধং ৱিভৱসাৰসম্পত্তিযা সস্সাদিনিপ্ফত্তিযা চ, ফীতং ইমং মহামহিং অনুসাস, ছত্তং উস্সাপেত্ৱা ৰজ্জং কাৰেহীতি যাচন্তি. এৱং পন সহ ৰঞ্ঞাতি সৰাজকে, তথা সহোৰোধে সনেগমে সৰট্ঠকে মহাজনে যথা সুণন্তানম্পি পগেৱ পস্সন্তানং মহন্তং কাৰুঞ্ঞং হোতি, এৱং কৰুণং পৰিদেৱন্তে তত্থ তত্থ অনপেক্খো অলগ্গচিত্তো ‘‘অহং তদা পব্বজি’’ন্তি দস্সেতি.

৫-৬. ইদানি যদত্থং চক্কৱত্তিসিৰিসদিসং ৰজ্জসিৰিং পিযতৰে ঞাতিবন্ধৱে পহায সিনিদ্ধং পৰিগ্গহপৰিজনং লোকাভিমতং মহন্তং যসঞ্চ নিৰপেক্খো পৰিচ্চজিন্তি দস্সেতুং দ্ৱে গাথা অভাসি.

তত্থ কেৱলন্তি অনৱসেসং ইত্থাগাৰং সমুদ্দপৰিযন্তঞ্চ পথৱিং পব্বজ্জাধিপ্পাযেন চজমানো এৱং মে সম্মাসম্বোধি সক্কা অধিগন্তুন্তি বোধিযাযেৱ কাৰণা ন কিঞ্চি চিন্তেসিং, ন তত্থ ঈসকং লগ্গং জনেসিন্তি অত্থো. তস্মাতি যস্মা মাতাপিতৰো তঞ্চ মহাযসং ৰজ্জঞ্চ মে ন দেস্সং, পিযমেৱ, ততো পন সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৱ ময্হং পিযতৰং, তস্মা মাতাদীহি সদ্ধিং ৰজ্জং অহং তদা পৰিচ্চজিন্তি.

তদেতং সব্বং পৰিচ্চজিত্ৱা পব্বজ্জায মহাসত্তে নিক্খমন্তে তস্স কনিট্ঠভাতা যুধিট্ঠিলকুমাৰো নাম পিতৰং ৱন্দিত্ৱা পব্বজ্জং অনুজানাপেত্ৱা বোধিসত্তং অনুবন্ধি. তে উভোপি নগৰা নিক্খম্ম মহাজনং নিৱত্তেত্ৱা হিমৱন্তং পৱিসিত্ৱা মনোৰমে ঠানে অস্সমপদং কত্ৱা ইসিপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেত্ৱা ৱনমূলফলাদীহি যাৱজীৱং যাপেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযনা অহেসুং. তেনাহ ভগৱা –

‘‘উভো কুমাৰা পব্বজিতা, যুধঞ্জযো যুধিট্ঠিলো;

পহায মাতাপিতৰো, সঙ্গং ছেত্ৱান মচ্চুনো’’তি. (জা. ১.১১.৮৩);

তত্থ সঙ্গং ছেত্ৱান মচ্চুনোতি মচ্চুমাৰস্স সহকাৰিকাৰণভূতত্তা সন্তকং ৰাগদোসমোহসঙ্গং ৱিক্খম্ভনৱসেন ছিন্দিত্ৱা উভোপি পব্বজিতাতি.

তদা মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি অহেসুং, যুধিট্ঠিলকুমাৰো আনন্দত্থেৰো, যুধঞ্জযো লোকনাথো.

তস্স পব্বজ্জতো পুব্বে পৱত্তিতমহাদানানি চেৱ ৰজ্জাদিপৰিচ্চাগো চ দানপাৰমী, কাযৱচীসংৱৰো সীলপাৰমী, পব্বজ্জা চ ঝানাধিগমো চ নেক্খম্মপাৰমী, অনিচ্চতো মনসিকাৰং আদিং কত্ৱা অভিঞ্ঞাধিগমপৰিযোসানা পঞ্ঞা দানাদীনং উপকাৰানুপকাৰধম্মপৰিগ্গণ্হনপঞ্ঞা চ পঞ্ঞাপাৰমী, সব্বত্থ তদত্থসাধনং ৱীৰিযং ৱীৰিযপাৰমী, ঞাণখন্তি অধিৱাসনখন্তি চ খন্তিপাৰমী, পটিঞ্ঞায অৱিসংৱাদনং সচ্চপাৰমী, সব্বত্থ অচলসমাদানাধিট্ঠানং অধিট্ঠানপাৰমী, সব্বসত্তেসু হিতচিত্ততায মেত্তাব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন চ মেত্তাপাৰমী, সত্তসঙ্খাৰকতৱিপ্পকাৰউপেক্খনৱসেন উপেক্খাব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন চ উপেক্খাপাৰমীতি দস পাৰমিযো লব্ভন্তি. ৱিসেসতো পন নেক্খম্মপাৰমীতি ৱেদিতব্বা. তথা অকিত্তিচৰিযাযং ৱিয ইধাপি মহাপুৰিসস্স অচ্ছৰিযগুণা যথাৰহং নিদ্ধাৰেতব্বা. তেন ৱুচ্চতি ‘‘এৱং অচ্ছৰিযা হেতে, অব্ভুতা চ মহেসিনো…পে… ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.

যুধঞ্জযচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.