৮. ধম্মদেৱপুত্তচৰিযাৱণ্ণনা
৬৬. অট্ঠমে মহাপক্খোতি মহাপৰিৱাৰো. মহিদ্ধিকোতি মহতিযা দেৱিদ্ধিযা সমন্নাগতো. ধম্মো নাম মহাযক্খোতি নামেন ধম্মো নাম মহানুভাৱো দেৱপুত্তো. সব্বলোকানুকম্পকোতি ৱিভাগং অকত্ৱা মহাকৰুণায সব্বলোকং অনুগ্গণ্হনকো.
মহাসত্তো হি তদা কামাৱচৰদেৱলোকে ধম্মো নাম দেৱপুত্তো হুত্ৱা নিব্বত্তি. সো দিব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতো দিব্বৰথমভিৰুয্হ অচ্ছৰাগণপৰিৱুতো মনুস্সেসু সাযমাসং ভুঞ্জিত্ৱা অত্তনো অত্তনো ঘৰদ্ৱাৰেসু সুখকথায নিসিন্নেসু পুণ্ণমুপোসথদিৱসে গামনিগমৰাজধানীসু আকাসে ঠত্ৱা ‘‘পাণাতিপাতাদীহি দসহি অকুসলকম্মপথেহি ৱিৰমিত্ৱা তিৱিধসুচৰিতধম্মং পূৰেথ, মত্তেয্যা পেত্তেয্যা সামঞ্ঞা ব্ৰহ্মঞ্ঞা কুলে জেট্ঠাপচাযিনো ভৱথ, সগ্গপৰাযনা হুত্ৱা মহন্তং যসং অনুভৱিস্সথা’’তি মনুস্সে দসকুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো জম্বুদীপং পদক্খিণং কৰোতি. তেন ৱুত্তং –
৬৭. ‘‘দসকুসলকম্মপথে, সমাদপেন্তো মহাজনং;
চৰামি গামনিগমং, সমিত্তো সপৰিজ্জনো’’তি.
তত্থ সমিত্তোতি ধম্মিকেহি ধম্মৱাদীহি সহাযেহি সসহাযো.
তেন চ সমযেন অধম্মো নামেকো দেৱপুত্তো কামাৱচৰদেৱলোকে নিব্বত্তি. ‘‘সো পাণং হনথ, অদিন্নং আদিযথা’’তিআদিনা নযেন সত্তে অকুসলকম্মপথে সমাদপেন্তো মহতিযা পৰিসায পৰিৱুতো জম্বুদীপং ৱামং কৰোতি. তেন ৱুত্তং –
৬৮. ‘‘পাপো কদৰিযো যক্খো, দীপেন্তো দস পাপকে;
সোপেত্থ মহিযা চৰতি, সমিত্তো সপৰিজ্জনো’’তি.
তত্থ পাপোতি পাপধম্মেহি সমন্নাগতো. কদৰিযোতি থদ্ধমচ্ছৰী. যক্খোতি দেৱপুত্তো. দীপেন্তো দস পাপকেতি সব্বলোকে গোচৰং নাম সত্তানং উপভোগপৰিভোগায জাতং. তস্মা সত্তে ৱধিত্ৱা যংকিঞ্চি কত্ৱা চ অত্তা পীণেতব্বো, ইন্দ্ৰিযানি সন্তপ্পেতব্বানীতিআদিনা নযেন পাণাতিপাতাদিকে দস লামকধম্মে কত্তব্বে কত্ৱা পকাসেন্তো. সোপেত্থাতি সোপি অধম্মো দেৱপুত্তো ইমস্মিং জম্বুদীপে. মহিযাতি ভূমিযা আসন্নে, মনুস্সানং দস্সনসৱনূপচাৰেতি অত্থো.
৬৯. তত্থ যে সত্তা সাধুকম্মিকা ধম্মগৰুনো, তে ধম্মং দেৱপুত্তং তথা আগচ্ছন্তমেৱ দিস্ৱা আসনা ৱুট্ঠায গন্ধমালাদীহি পূজেন্তা যাৱ চক্খুপথসমতিক্কমনা তাৱ অভিত্থৱন্তি, পঞ্জলিকা নমস্সমানা তিট্ঠন্তি, তস্স ৱচনং সুত্ৱা অপ্পমত্তা সক্কচ্চং পুঞ্ঞানি কৰোন্তি. যে পন সত্তা পাপসমাচাৰা কুৰূৰকম্মন্তা, তে অধম্মস্স ৱচনং সুত্ৱা অব্ভনুমোদন্তি, ভিয্যোসোমত্তায পাপানি সমাচৰন্তি. এৱং তে তদা অঞ্ঞমঞ্ঞস্স উজুৱিপচ্চনীকৱাদা চেৱ উজুৱিপচ্চনীককিৰিযা চ হুত্ৱা লোকে ৱিচৰন্তি. তেনাহ ভগৱা ‘‘ধম্মৱাদী অধম্মো চ, উভো পচ্চনিকা ময’’ন্তি.
এৱং পন গচ্ছন্তে কালে অথেকদিৱসং তেসং ৰথা আকাসে সম্মুখা অহেসুং. অথ নেসং পৰিসা ‘‘তুম্হে কস্স, তুম্হে কস্সা’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘মযং ধম্মস্স, মযং অধম্মস্সা’’তি ৱত্ৱা মগ্গা ওক্কমিত্ৱা দ্ৱিধা জাতা. ধম্মস্স পন অধম্মস্স চ ৰথা অভিমুখা হুত্ৱা ঈসায ঈসং আহচ্চ অট্ঠংসু. ‘‘তৱ ৰথং ওক্কমাপেত্ৱা ময্হং মগ্গং দেহি, তৱ ৰথং ওক্কমাপেত্ৱা ময্হং মগ্গং দেহী’’তি অঞ্ঞমঞ্ঞং মগ্গদাপনত্থং ৱিৱাদং অকংসু. পৰিসা চ নেসং আৱুধানি অভিহৰিত্ৱা যুদ্ধসজ্জা অহেসুং. যং সন্ধায ৱুত্তং –
‘‘ধুৰে ধুৰং ঘট্টযন্তা, সমিম্হা পটিপথে উভো’’.
৭০. ‘‘কলহো ৱত্ততী ভেস্মা, কল্যাণপাপকস্স চ;
মগ্গা ওক্কমনত্থায, মহাযুদ্ধো উপট্ঠিতো’’তি.
তত্থ ধুৰে ধুৰন্তি একস্স ৰথীসায ইতৰস্স ৰথীসং ঘট্টযন্তা. সমিম্হাতি সমাগতা সম্মুখীভূতা. পুন উভোতি ৱচনং উভোপি মযং অঞ্ঞমঞ্ঞস্স পচ্চনীকা হুত্ৱা লোকে ৱিচৰন্তা একদিৱসং পটিমুখং আগচ্ছন্তা দ্ৱীসু পৰিসাসু উভোসু পস্সেসু মগ্গতো ওক্কন্তাসু সহ ৰথেন মযং উভো এৱ সমাগতাতি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ভেস্মাতি ভযজনকো. কল্যাণপাপকস্স চাতি কল্যাণস্স চ পাপকস্স চ. মহাযুদ্ধো উপট্ঠিতোতি মহাসঙ্গামো পচ্চুপট্ঠিতো আসি.
অঞ্ঞমঞ্ঞস্স হি পৰিসায চ যুজ্ঝিতুকামতা জাতা. তত্থ হি ধম্মো অধম্মং আহ – ‘‘সম্ম, ত্ৱং অধম্মো, অহং ধম্মো, মগ্গো ময্হং অনুচ্ছৱিকো, তৱ ৰথং ওক্কমাপেত্ৱা ময্হং মগ্গং দেহী’’তি. ইতৰো ‘‘অহং দড়্হযানো বলৱা অসন্তাসী, তস্মা মগ্গং ন দেমি, যুদ্ধং পন কৰিস্সামি, যো যুদ্ধে জিনিস্সতি, তস্স মগ্গো হোতূ’’তি আহ. তেনেৱাহ –
‘‘যসোকৰো পুঞ্ঞকৰোহমস্মি, সদাত্থুতো সমণব্ৰাহ্মণানং;
মগ্গাৰহো দেৱমনুস্সপূজিতো, ধম্মো অহং দেহি অধম্ম মগ্গং.
‘‘অধম্মযানং দড়্হমাৰুহিত্ৱা, অসন্তসন্তো বলৱাহমস্মি;
স কিস্স হেতুম্হি তৱজ্জ দজ্জং, মগ্গং অহং ধম্ম অদিন্নপুব্বং.
‘‘ধম্মো হৱে পাতুৰহোসি পুব্বে, পচ্ছা অধম্মো উদপাদি লোকে;
জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ সনন্তনো চ, উয্যাহি জেট্ঠস্স কনিট্ঠ মগ্গা.
‘‘ন যাচনায নপি পাতিৰূপা, ন অৰহতা তেহং দদেয্য মগ্গং;
যুদ্ধঞ্চ নো হোতু উভিন্নমজ্জ, যুদ্ধম্হি যো জেস্সতি তস্স মগ্গো.
‘‘সব্বা দিসা অনুৱিসটোহমস্মি, মহব্বলো অমিতযসো অতুল্যো;
গুণেহি সব্বেহি উপেতৰূপো, ধম্মো অধম্ম ত্ৱং কথং ৱিজেস্সসি.
‘‘লোহেন ৱে হঞ্ঞতি জাতৰূপং, ন জাতৰূপেন হনন্তি লোহং;
সচে অধম্মো হঞ্ছতি ধম্মমজ্জ, অযো সুৱণ্ণং ৱিয দস্সনেয্যং.
‘‘সচে তুৱং যুদ্ধবলো অধম্ম, ন তুয্হং ৱুড্ঢা চ গৰূ চ অত্থি;
মগ্গঞ্চ তে দম্মি পিযাপ্পিযেন, ৱাচা দুৰুত্তানিপি তে খমামী’’তি. (জা. ১.১১.২৬-৩২);
ইমা হি তেসং ৱচনপটিৱচনকথা.
তত্থ যসোকৰোতি ধম্মে নিযোজনৱসেন দেৱমনুস্সানং যসদাযকো. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. সদাত্থুতোতি সদা থুতো নিচ্চপ্পসত্থো. স কিস্স হেতুম্হি তৱজ্জ দজ্জন্তি সোম্হি অহং অধম্মো অধম্মযানৰথং অভিৰুড়্হো অভীতো বলৱা, কিংকাৰণা অজ্জ, ভো ধম্ম, কস্সচি অদিন্নপুব্বং মগ্গং তুয্হং দম্মি. পাতুৰহোসীতি পঠমকপ্পিককালে ইমস্মিং লোকে দসকুসলকম্মপথধম্মো পুব্বে পাতুৰহোসি, পচ্ছা অধম্মো. জেট্ঠো চাতি পুৰে নিব্বত্তভাৱেন অহং জেট্ঠো চ সেট্ঠো চ পোৰাণকো চ, ত্ৱং পন কনিট্ঠো, তস্মা ‘‘মগ্গা উয্যাহী’’তি ৱদতি.
নপি পাতিৰূপাতি অহঞ্হি ভোতো নেৱ যাচনায ন পটিৰূপৱচনেন ন মগ্গাৰহতায মগ্গং দদেয্যং. অনুৱিসটোতি অহং চতস্সো দিসা চতস্সো অনুদিসাতি সব্বা দিসা অত্তনো গুণেন পত্থটো পঞ্ঞাতো. লোহেনাতি অযোমুট্ঠিকেন. হঞ্ছতীতি হনিস্সতি. যুদ্ধবলো অধম্মাতি সচে তুৱং যুদ্ধবলো অসি অধম্ম. ৱুড্ঢা চ গৰূ চাতি যদি তুয্হং ইমে ৱুড্ঢা ইমে গৰূ পণ্ডিতাতি এতং নত্থি. পিযাপ্পিযেনাতি পিযেন ৱিয অপ্পিযেন, অপ্পিযেনপি দদন্তো (জা. অট্ঠ. ৪.১১.৩২) পিযেন ৱিয তে মগ্গং দদামীতি অত্থো.
৭১. মহাসত্তো হি তদা চিন্তেসি – ‘‘সচাহং ইমং পাপপুগ্গলং সব্বলোকস্স অহিতায পটিপন্নং এৱং মযা ৱিলোমগ্গাহং গহেত্ৱা ঠিতং অচ্ছৰং পহৰিত্ৱা ‘অনাচাৰ মা ইধ তিট্ঠ, সীঘং পটিক্কম ৱিনস্সা’তি ৱদেয্যং, সো তঙ্খণঞ্ঞেৱ মম ধম্মতেজেন ভুসমুট্ঠি ৱিয ৱিকিৰেয্য, ন খো পন মেতং পতিৰূপং, স্ৱাহং সব্বলোকং অনুকম্পন্তো ‘লোকত্থচৰিযং মত্থকং পাপেস্সামী’তি পটিপজ্জামি, অযং খো পন পাপো আযতিং মহাদুক্খভাগী, স্ৱাযং মযা ৱিসেসতো অনুকম্পিতব্বো, তস্মাস্স মগ্গং দস্সামি, এৱং মে সীলং সুৱিসুদ্ধং অখণ্ডিতং ভৱিস্সতী’’তি. এৱং পন চিন্তেত্ৱা বোধিসত্তে ‘‘সচে তুৱং যুদ্ধবলো’’তি গাথং ৱত্ৱা থোকং মগ্গতো ওক্কন্তমত্তে এৱ অধম্মো ৰথে ঠাতুং অসক্কোন্তো অৱংসিৰো পথৱিযং পতিত্ৱা পথৱিযা ৱিৱৰে দিন্নে গন্ত্ৱা অৱীচিম্হি এৱ নিব্বত্তি. তেন ৱুত্তং ‘‘যদিহং তস্স কুপ্পেয্য’’ন্তিআদি.
তত্থ যদিহং তস্স কুপ্পেয্যন্তি তস্স অধম্মস্স যদি অহং কুজ্ঝেয্যং. যদি ভিন্দে তপোগুণন্তি তেনেৱস্স কুজ্ঝনেন ময্হং তপোগুণং সীলসংৱৰং যদি ৱিনাসেয্যং. সহপৰিজনং তস্সাতি সপৰিজনং তং অধম্মং. ৰজভূতন্তি ৰজমিৱ ভূতং, ৰজভাৱং পত্তং অহং কৰেয্যং.
৭২. অপিচাহন্তি এত্থ অহন্তি নিপাতমত্তং. সীলৰক্খাযাতি সীলৰক্খণত্থং. নিব্বাপেত্ৱানাতি পটিকচ্চেৱ খন্তিমেত্তানুদ্দযস্স উপট্ঠাপিতত্তা তস্মিং অধম্মে উপ্পজ্জনককোধস্স অনুপ্পাদনেনেৱ দোসপৰিড়াহৱূপসমনেন মানসং ৱূপসমেত্ৱা. সহ জনেনোক্কমিত্ৱাতি ময্হং পৰিজনেন সদ্ধিং মগ্গা ওক্কমিত্ৱা তস্স পাপস্স অধম্মস্স অহং মগ্গং অদাসিং.
৭৩. সহ পথতো ওক্কন্তেতি ৱুত্তনযেন চিত্তস্স ৱূপসমং কত্ৱা ‘‘মগ্গং তে দম্মী’’তি চ ৱত্ৱা থোকং মগ্গতো সহ ওক্কমনেন. পাপযক্খস্সাতি অধম্মদেৱপুত্তস্স. তাৱদেতি তঙ্খণং এৱ মহাপথৱী ৱিৱৰমদাসি. জাতকট্ঠকথাযং পন ‘‘মগ্গঞ্চ তে দম্মী’’তি গাথায কথিতক্খণেযেৱাতি ৱুত্তং.
এৱং তস্মিং ভূমিযং পতিতে চতুনহুতাধিকদ্ৱিযোজনসতসহস্সবহলা সকলং ৱৰাৱৰং ধাৰেন্তীপি মহাপথৱী ‘‘নাহমিমং পাপপুৰিসং ধাৰেমী’’তি কথেন্তী ৱিয তেন ঠিতট্ঠানে দ্ৱিধা ভিজ্জি. মহাসত্তো পন তস্মিং নিপতিত্ৱা অৱীচিম্হি নিব্বত্তে ৰথধুৰে যথাঠিতোৱ সপৰিজনো মহতা দেৱানুভাৱেন গমনমগ্গেনেৱ গন্ত্ৱা অত্তনো ভৱনং পাৱিসি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘খন্তীবলো যুদ্ধবলং ৱিজেত্ৱা, হন্ত্ৱা অধম্মং নিহনিত্ৱ ভূম্যা;
পাযাসি ৱিত্তো অভিৰুয্হ সন্দনং, মগ্গেনেৱ অতিবলো সচ্চনিক্কমো’’তি. (জা. ১.১১.৩৪);
তদা অধম্মো দেৱদত্তো অহোসি, তস্স পৰিসা দেৱদত্তপৰিসা, ধম্মো লোকনাথো, তস্স পৰিসা বুদ্ধপৰিসা.
ইধাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ সেসপাৰমিযো যথাৰহং নিদ্ধাৰেতব্বা. তথা ইধাপি দিব্বেহি আযুৱণ্ণযসসুখআধিপতেয্যেহি দিব্বেহেৱ উড়াৰেহি কামগুণেহি সমপ্পিতস্স সমঙ্গীভূতস্স অনেকসহস্সসঙ্খাহি অচ্ছৰাহি সব্বকালং পৰিচাৰিযমানস্স মহতি পমাদট্ঠানে ঠিতস্স সতো ঈসকম্পি পমাদং অনাপজ্জিত্ৱা ‘‘লোকত্থচৰিযং মত্থকং পাপেস্সামী’’তি মাসে মাসে পুণ্ণমিযং ধম্মং দীপেন্তো সপৰিজনো মনুস্সপথে ৱিচৰিত্ৱা মহাকৰুণায সব্বসত্তে অধম্মতো ৱিৱেচেত্ৱা ধম্মে নিযোজনং, অধম্মেন সমাগতোপি তেন কতং অনাচাৰং অগণেত্ৱা তত্থ চিত্তং অকোপেত্ৱা খন্তিমেত্তানুদ্দযমেৱ পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা অখণ্ডং সুৱিসুদ্ধঞ্চ কত্ৱা অত্তনো সীলস্স ৰক্খণন্তি এৱমাদযো মহাসত্তস্স গুণানুভাৱা ৱিভাৱেতব্বাতি.
ধম্মদেৱপুত্তচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.