২. ভূৰিদত্তচৰিযাৱণ্ণনা

১১. দুতিযে ভূৰিদত্তোতি ভূৰিসমদত্তো. দত্তোতি হি তদা বোধিসত্তস্স মাতাপিতূহি কতং নামং. যস্মা পনেসো নাগভৱনে ৱিৰূপক্খমহাৰাজভৱনে তাৱতিংসভৱনে চ উপ্পন্নে পঞ্হে সম্মদেৱ ৱিনিচ্ছিনাতি, একদিৱসঞ্চ ৱিৰূপক্খমহাৰাজে নাগপৰিসায সদ্ধিং তিদসপুৰং গন্ত্ৱা সক্কং পৰিৱাৰেত্ৱা নিসিন্নে দেৱানমন্তৰে পঞ্হো সমুট্ঠাসি. তং কোচি কথেতুং নাসক্খি. সক্কেন পন অনুঞ্ঞাতো পল্লঙ্কৱৰগতো হুত্ৱা মহাসত্তোৱ কথেসি. অথ নং দেৱৰাজা দিব্বগন্ধপুপ্ফেহি পূজেত্ৱা ‘‘দত্ত, ত্ৱং পথৱিসমায ৱিপুলায পঞ্ঞায সমন্নাগতো ইতো পট্ঠায ভূৰিদত্তো নামা’’তি আহ. ভূৰীতি হি পথৱিযা নামং, তস্মা ভূৰিসমতায ভূতে অত্থে ৰমতীতি চ ভূৰিসঙ্খাতায মহতিযা পঞ্ঞায সমন্নাগতত্তা মহাসত্তো ‘‘ভূৰিদত্তো’’তি পঞ্ঞাযিত্থ. মহতিযা পন নাগিদ্ধিযা সমন্নাগতত্তা মহিদ্ধিকো চাতি.

অতীতে হি ইমস্মিংযেৱ কপ্পে বাৰাণসিৰঞ্ঞো পুত্তো পিতৰা ৰট্ঠতো পব্বাজিতো ৱনে ৱসন্তো অঞ্ঞতৰায নাগমাণৱিকায সংৱাসং কপ্পেসি. তেসং সংৱাসমন্ৱায দ্ৱে দাৰকা জাযিংসু – পুত্তো চ ধীতা চ. পুত্তস্স ‘‘সাগৰব্ৰহ্মদত্তো’’তি নামং কৰিংসু ধীতায ‘‘সমুদ্দজা’’তি. সো অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন বাৰাণসিং গন্ত্ৱা ৰজ্জং কাৰেসি. অথ ধতৰট্ঠো নাম নাগৰাজা পঞ্চযোজনসতিকে নাগভৱনে নাগৰজ্জং কাৰেন্তো তং অভূতৱাদিকেন চিত্তচূড়েন নাম কচ্ছপেন ‘‘বাৰাণসিৰাজা অত্তনো ধীতৰং তুয্হং দাতুকামো, সা খো পন ৰাজধীতা সমুদ্দজা নাম অভিৰূপা দস্সনীযা পাসাদিকা চা’’তি কথিতং সুত্ৱা ধতৰট্ঠো চত্তাৰো নাগমাণৱকে পেসেত্ৱা তং দাতুং অনিচ্ছন্তং নাগৱিভিংসিকায ভিংসাপেত্ৱা ‘‘দম্মী’’তি ৱুত্তে মহন্তং পণ্ণাকাৰং পেসেত্ৱা মহতিযা নাগিদ্ধিযা মহন্তেন পৰিৱাৰেন তস্স ধীতৰং নাগভৱনং নেত্ৱা অগ্গমহেসিট্ঠানে ঠপেসি.

সা অপৰভাগে ধতৰট্ঠং পটিচ্চ সুদস্সনো, দত্তো, সুভোগো, অৰিট্ঠোতি চত্তাৰো পুত্তে পটিলভি. তেসু দত্তো বোধিসত্তো, সো পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ সক্কেন তুট্ঠচিত্তেন ‘‘ভূৰিদত্তো’’তি গহিতনামত্তা ‘‘ভূৰিদত্তো’’ত্ৱেৱ পঞ্ঞাযিত্থ. অথ নেসং পিতা যোজনসতিকং যোজনসতিকং ৰজ্জং ভাজেত্ৱা অদাসি. মহন্তো যসো অহোসি. সোড়সসোড়সনাগকঞ্ঞাসহস্সানি পৰিৱাৰযিংসু. পিতুপি একযোজনসতমেৱ ৰজ্জং অহোসি. তযো পুত্তা মাসে মাসে মাতাপিতৰো পস্সিতুং আগচ্ছন্তি, বোধিসত্তো পন অন্ৱদ্ধমাসং আগচ্ছতি.

সো একদিৱসং ৱিৰূপক্খমহাৰাজেন সদ্ধিং সক্কস্স উপট্ঠানং গতো ৱেজযন্তপাসাদং সুধম্মদেৱসভং পাৰিচ্ছত্তককোৱিড়াৰং পণ্ডুকম্বলসিলাসনং দেৱচ্ছৰাপৰিৱাৰং অতিমনোহৰং সক্কসম্পত্তিং দিস্ৱা ‘‘এত্তকমত্তম্পি নাগত্তভাৱে ঠিতস্স দুল্লভং, কুতো সম্মাসম্বোধী’’তি নাগত্তভাৱং জিগুচ্ছিত্ৱা ‘‘নাগভৱনং গন্ত্ৱা উপোসথৱাসং ৱসিত্ৱা সীলমেৱ পগ্গণ্হিস্সামি, তং বোধিপৰিপাচনং হোতি, ইমস্মিং দেৱলোকে উপ্পত্তিকাৰণং ভৱিস্সতী’’তি চিন্তেত্ৱা নাগভৱনং গন্ত্ৱা মাতাপিতৰো আহ – ‘‘অম্মতাতা, অহং উপোসথকম্মং কৰিস্সামী’’তি. তেহি ‘‘ইধেৱ উপোসথং উপৱসাহি, বহিগতানং নাগানং মহন্তং ভয’’ন্তি ৱুত্তে একৱাৰং তথা কত্ৱা নাগকঞ্ঞাহি উপদ্দুতো পুনৱাৰে মাতাপিতূনং অনাৰোচেত্ৱা অত্তনো ভৰিযং আমন্তেত্ৱা ‘‘ভদ্দে, অহং মনুস্সলোকং গন্ত্ৱা যমুনাতীৰে মহানিগ্ৰোধৰুক্খো অত্থি তস্স অৱিদূৰে ৱম্মিকমত্থকে ভোগে আভুজিত্ৱা চতুৰঙ্গসমন্নাগতং উপোসথং অধিট্ঠায নিপজ্জিত্ৱা ‘‘উপোসথকম্মং কৰিস্সামী’’তি নাগভৱনতো নিক্খমিত্ৱা তথা কৰোতি. তেন ৱুত্তং ‘‘ৱিৰূপক্খেন মহাৰঞ্ঞা, দেৱলোকমগঞ্ছহ’’ন্তিআদি.

তত্থ ৱিৰূপক্খেন মহাৰঞ্ঞাতি ৱিৰূপক্খেন নাম নাগাধিপতিমহাৰাজেন. দেৱলোকন্তি তাৱতিংসদেৱলোকং. অগঞ্ছহন্তি অগঞ্ছিং, উপসঙ্কমিং অহং.

১২. তত্থাতি তস্মিং দেৱলোকে. পস্সিং ত্ৱাহন্তি অদ্দক্খিং অহং তু-সদ্দো নিপাতমত্তো. একন্তং সুখসমপ্পিতেতি একন্তং অচ্চন্তমেৱ সুখেন সমঙ্গীভূতে. ৱুত্তঞ্হেতং ভগৱতা – ‘‘সন্তি, ভিক্খৱে, ছ ফস্সাযতনিকা নাম সগ্গা. যাৱঞ্চিদং, ভিক্খৱে, ন সুকৰং অক্খানেন পাপুণিতুং যাৱ সুখা সগ্গা’’তি (ম. নি. ৩.২৫৫) চ. তংসগ্গগমনত্থাযাতি তস্মিং সগ্গস্মিং উপ্পত্তিৱসেন গমনত্থায. সীলব্বতন্তি সীলসঙ্খাতং ৱতং. অথ ৱা সীলব্বতন্তি উপোসথসীলঞ্চেৱ ‘‘মম চম্মং চম্মত্থিকা হৰন্তূ’’তিআদিনা অত্তনো সৰীৰাৱযৱপৰিচ্চাগসমাদিযনসঙ্খাতং ৱতঞ্চ.

১৩. সৰীৰকিচ্চন্তি মুখধোৱনাদিসৰীৰপটিজগ্গনং. ভুত্ৱা যাপনমত্তকন্তি ইন্দ্ৰিযানি নিব্বিসেৱনানি কাতুং সৰীৰট্ঠিতিমত্তকং আহাৰং আহৰিত্ৱা. চতুৰো অঙ্গেতি চত্তাৰি অঙ্গানি. অধিট্ঠাযাতি অধিট্ঠহিত্ৱা. সেমীতি সযামি.

১৪. ছৱিযাতিআদি তেসং চতুন্নং অঙ্গানং দস্সনং. তত্থ চ ছৱিচম্মানং ৱিস্সজ্জনং একং অঙ্গং, সেসানি একেকমেৱ, মংসগ্গহণেনেৱ চেত্থ ৰুধিৰম্পি সঙ্গহিতন্তি দট্ঠব্বং. এতেনাতি এতেহি. হৰাতু সোতি যস্স এতেহি ছৱিআদীহি কৰণীযং অত্থি, তস্স মযা দিন্নমেৱেতং. সব্বং সো হৰতূতি অত্তনো অত্তভাৱে অনপেক্খপৱাৰণং পৱাৰেতি.

এৱং মহাসত্তস্স ইমিনা নিযামেনেৱ অন্ৱদ্ধমাসং উপোসথকম্মং কৰোন্তস্স দীঘো অদ্ধা ৱীতিৱত্তো. এৱং গচ্ছন্তে কালে একদিৱসং অঞ্ঞতৰো নেসাদব্ৰাহ্মণো সোমদত্তেন নাম অত্তনো পুত্তেন সহ তং ঠানং পত্ৱা অৰুণুগ্গমনসমযে নাগকঞ্ঞাহি পৰিৱাৰিযমানং মহাসত্তং দিস্ৱা তস্স সন্তিকং অগমাসি. তাৱদেৱ নাগকঞ্ঞাযো পথৱিযং নিমুজ্জিত্ৱা নাগভৱনমেৱ গতা. ব্ৰাহ্মণো মহাসত্তং পুচ্ছি – ‘‘কো নু খো ত্ৱং, মাৰিস, দেৱো ৱা যক্খো ৱা নাগো ৱা’’তি? বোধিসত্তো যথাভূতং অত্তানং আৱি কত্ৱা সচাযং ইতো গচ্ছেয্য, ইধ মে ৱাসং মহাজনস্স পাকটং কৰেয্য, তেন মে উপোসথৱাসস্স অন্তৰাযোপি সিযা. যংনূনাহং ইতো ইমং নাগভৱনং নেত্ৱা মহতিযা সম্পত্তিযা যোজেয্যং. এৱাযং তত্থেৱ অভিৰমিস্সতি, তেন মে উপোসথকম্মং অদ্ধনিযং সিযাতি. অথ নং আহ – ‘‘ব্ৰাহ্মণ, মহন্তং তে যসং দস্সামি, ৰমণীযং নাগভৱনং, এহি তত্থ গচ্ছামা’’তি. সামি, পুত্তো মে অত্থি, তস্মিং আগচ্ছন্তে আগমিস্সামীতি. গচ্ছ, ব্ৰাহ্মণ, পুত্তং আনেহীতি. ব্ৰাহ্মণো গন্ত্ৱা পুত্তস্স তমত্থং আৰোচেত্ৱা তং আনেসি. মহাসত্তো তে উভোপি আদায অত্তনো আনুভাৱেন নাগভৱনং আনেসি. তেসং তত্থ দিব্বো অত্তভাৱো পাতুভৱি. অথ তেসং মহাসত্তো দিব্বসম্পত্তিং দত্ৱা চত্তাৰি চত্তাৰি নাগকঞ্ঞাসতানি অদাসি. তে মহতিং সম্পত্তিং অনুভৱিংসু.

বোধিসত্তোপি অপ্পমত্তো উপোসথকম্মং কৰোতি. অন্ৱদ্ধমাসং মাতাপিতূনং উপট্ঠানং গন্ত্ৱা ধম্মকথং কথেত্ৱা ততো চ ব্ৰাহ্মণস্স সন্তিকং গন্ত্ৱা আৰোগ্যং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘যেন তে অত্থো, তং ৱদেয্যাসী’’তি আপুচ্ছিত্ৱা ‘‘অনুক্কণ্ঠমানো অভিৰমা’’তি ৱত্ৱা সোমদত্তেনপি সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কত্ৱা অত্তনো নিৱেসনং গচ্ছতি. ব্ৰাহ্মণো সংৱচ্ছৰং তত্থ ৱসিত্ৱা মন্দপুঞ্ঞতায উক্কণ্ঠিত্ৱা অনিচ্ছমানম্পি পুত্তং গহেত্ৱা বোধিসত্তং আপুচ্ছিত্ৱা তেন দীযমানং বহুং ধনং সব্বকামদদং মণিৰতনম্পি অলক্খিকতায অগ্গহেত্ৱা ‘‘মনুস্সলোকং গন্ত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি আহ. মহাসত্তো নাগমাণৱকে আণাপেত্ৱা তং সপুত্তকং মনুস্সলোকং পাপেসি. তে উভোপি দিব্বাভৰণানি দিব্বৱত্থানি চ ওমুঞ্চিত্ৱা ন্হাযিতুং একং পোক্খৰণিং ওতৰিংসু, তস্মিং খণে তানি অন্তৰধাযিত্ৱা নাগভৱনমেৱ অগমংসু. অথ পঠমনিৱত্থকাসাৱপিলোতিকাৱ সৰীৰে পটিমুঞ্চি, ধনুসৰসত্তিযো গহেত্ৱা অৰঞ্ঞং গন্ত্ৱা মিগে ৱধিত্ৱা পুৰিমনিযামেনেৱ জীৱিকং কপ্পেসুং.

তেন চ সমযেন অঞ্ঞতৰো তাপসো সুপণ্ণৰাজতো লদ্ধং অলম্পাযনমন্তং তস্স অনুচ্ছৱিকানি ওসধানি মন্তূপচাৰঞ্চ অত্তানং উপট্ঠহন্তস্স অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰাহ্মণস্স অদাসি. সো ‘‘লদ্ধো মে জীৱিকূপাযো’’তি কতিপাহং ৱসিত্ৱা তাপসং আপুচ্ছিত্ৱা পক্কমন্তো অনুপুব্বেন যমুনাতীৰং পত্ৱা তং মন্তং সজ্ঝাযন্তো মহামগ্গেন গচ্ছতি. তদা বোধিসত্তস্স ভৱনতো তস্স পৰিচাৰিকা নাগমাণৱিকা তং সব্বকামদদং মণিৰতনং আদায যমুনাতীৰে ৱালুকাৰাসিমত্থকে ঠপেত্ৱা তস্সোভাসেন ৰত্তিযং কীড়িত্ৱা অৰুণুগ্গমনে তস্স ব্ৰাহ্মণস্স মন্তসদ্দং সুত্ৱা ‘‘সুপণ্ণো’’তি সঞ্ঞায ভযতজ্জিতা মণিৰতনং অগ্গহেত্ৱা পথৱিযং নিমুজ্জিত্ৱা নাগভৱনং অগমংসু.

ব্ৰাহ্মণো তং মণিৰতনং আদায পাযাসি. তস্মিং খণে সো নেসাদব্ৰাহ্মণো পুত্তেন সদ্ধিং মিগৱধায অৰঞ্ঞং গচ্ছন্তো তস্স হত্থে তং মণিৰতনং দিস্ৱা ‘‘ইদং ভূৰিদত্তস্স সব্বকামদদং মণিৰতন’’ন্তি সঞ্জানিত্ৱা তং গণ্হিতুকামো তেন সদ্ধিং অল্লাপসল্লাপং কত্ৱা মন্তৱাদিভাৱং জানিত্ৱা এৱমাহ – ‘‘সচে মে ত্ৱং ইমং মণিৰতনং দস্সসি, এৱাহং তে মহানুভাৱং নাগং দস্সেস্সামি, যং ত্ৱং গহেত্ৱা গামনিগমৰাজধানিযো চৰন্তো বহুধনং লচ্ছসী’’তি. ‘‘তেন হি দস্সেত্ৱা গণ্হাহী’’তি ৱুত্তে তং আদায বোধিসত্তং উপোসথকৰণট্ঠানে ৱম্মিকমত্থকে ভোগে আভুজিত্ৱা নিপন্নং অৱিদূৰে ঠিতো হত্থং পসাৰেত্ৱা দস্সেসি.

মহাসত্তো তং নেসাদং দিস্ৱা ‘‘অযং উপোসথস্স মে অন্তৰাযং কৰেয্যাতি নাগভৱনং নেত্ৱা মহাসম্পত্তিযং পতিট্ঠাপিতোপি ন ইচ্ছি. ততো অপক্কমিত্ৱা সযং গন্তুকামো মযা দীযমানম্পি মণিৰতনং গণ্হিতুং ন ইচ্ছি. ইদানি পন অহিগুণ্ডিকং গহেত্ৱা আগচ্ছতি. সচাহং ইমস্স মিত্তদুব্ভিনো কুজ্ঝেয্যং, সীলং মে খণ্ডং ভৱিস্সতি. মযা খো পন পঠমংযেৱ চতুৰঙ্গসমন্নাগতো উপোসথো অধিট্ঠিতো, সো যথাধিট্ঠিতোৱ হোতু. অলম্পাযনো মং ছিন্দতু ৱা মা ৱা, নেৱস্স কুজ্ঝিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা অক্খীনি নিম্মীলেত্ৱা অধিট্ঠানপাৰমিং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা ভোগন্তৰে সীসং পক্খিপিত্ৱা নিচ্চলোৱ হুত্ৱা নিপজ্জি. নেসাদব্ৰাহ্মণোপি ‘‘ভো অলম্পাযন, ইমং নাগং গণ্হ, মণিং মে দেহী’’তি আহ. অলম্পাযনো নাগং দিস্ৱা তুট্ঠো মণিং কিস্মিঞ্চি অগণেত্ৱা ‘‘গণ্হ, ব্ৰাহ্মণা’’তি হত্থে খিপি. সো তস্স হত্থতো ভস্সিত্ৱা পথৱিযং পতিতমত্তোৱ পথৱিং পৱিসিত্ৱা নাগভৱনমেৱ গতো. নেসাদব্ৰাহ্মণো মণিৰতনতো ভূৰিদত্তেন সদ্ধিং মিত্তভাৱতো চ পৰিহাযিত্ৱা নিপ্পচ্চযোৱ পক্কন্তো.

১৫. অলম্পাযনোপি মহানুভাৱেহি ওসধেহি অত্তনো সৰীৰং মক্খেত্ৱা থোকং খাদিত্ৱা খেড়ং অত্তনো কাযস্মিং পৰিভাৱেত্ৱা দিব্বমন্তং জপ্পন্তো বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৱা আকড্ঢিত্ৱা সীসে দড়্হং গণ্হন্তো মুখমস্স ৱিৱৰিত্ৱা ওসধং খাদিত্ৱা মুখে সহখেড়ং ওসিঞ্চি. সুচিজাতিকো মহাসত্তো সীলভেদভযেন অকুজ্ঝিত্ৱা অক্খীনি ন উম্মীলেসি. অথ নং ওসধমন্তবলেন নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৱা হেট্ঠা সীসং কত্ৱা সঞ্চালেত্ৱা গহিতগোচৰং ছড্ডাপেত্ৱা ভূমিযং দীঘসো নিপজ্জাপেত্ৱা মসূৰকং মদ্দন্তো ৱিয হত্থেহি পৰিমদ্দি. অট্ঠীনি চুণ্ণিযমানানি ৱিয অহেসুং.

পুন নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৱা দুস্সং পোথেন্তো ৱিয পোথেসি. মহাসত্তো এৱৰূপং দুক্খং অনুভোন্তোপি নেৱ কুজ্ঝিত্থ. অঞ্ঞদত্থু অত্তনো সীলমেৱ আৱজ্জেসি. ইতি সো মহাসত্তং দুব্বলং কত্ৱা ৱল্লীহি পেড়ং সজ্জেত্ৱা মহাসত্তং তত্থ পক্খিপি. সৰীৰং পনস্স মহন্তং তত্থ ন পৱিসতি. অথ নং পণ্হিযা কোট্টেন্তো পৱেসেত্ৱা পেড়ং আদায একং গামং গন্ত্ৱা গামমজ্ঝে ওতাৰেত্ৱা ‘‘নাগস্স নচ্চং দট্ঠুকামা আগচ্ছন্তূ’’তি সদ্দমকাসি. সকলগামৱাসিনো সন্নিপতিংসু. তস্মিং খণে অলম্পাযনো ‘‘নিক্খম মহানাগা’’তি আহ. মহাসত্তো চিন্তেসি – ‘‘অজ্জ মযা পৰিসং তোসেন্তেন কীড়িতুং ৱট্টতি, এৱং অলম্পাযনো বহুধনং লভিত্ৱা তুট্ঠো মং ৱিস্সজ্জেস্সতি, যং যং এস মং কাৰেতি, তং তং কৰিস্সামী’’তি.

অথ নং সো পেড়তো নিক্খমন্তং ‘‘মহা হোহী’’তি আহ, সো মহা অহোসি. ‘‘খুদ্দকো ৱট্টো ৱিফণো একফণো দ্ৱিফণো যাৱ সহস্সফণো উচ্চো নীচো দিস্সমানকাযো অদিস্সমানকাযো দিস্সমানউপড্ঢকাযো নীলো পীতো লোহিতো ওদাতো মঞ্জিট্ঠো হোহি, ধূমং ৱিস্সজ্জেহি, জালসিখং উদকঞ্চ ৱিস্সজ্জেহী’’তি ৱুত্তে তেন ৱুত্তং তং তং আকাৰং নিম্মিনিত্ৱা নচ্চং দস্সেসি. তং দিস্ৱা মনুস্সা অচ্ছৰিযব্ভুতচিত্তজাতা বহুং হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণৱত্থালঙ্কাৰাদিং অদংসু. ইতি তস্মিং গামে সতসহস্সমত্তং লভি. সো কিঞ্চাপি মহাসত্তং গণ্হন্তো ‘‘সহস্সং লভিত্ৱা তং ৱিস্সজ্জেস্সামী’’তি আহ. তং পন ধনং লভিত্ৱা ‘‘গামকেপি তাৱ মযা এত্তকং ধনং লদ্ধং, নগৰে কিৰ বহুধনং লভিস্সামী’’তি ধনলোভেন ন মুঞ্চি.

সো তস্মিং গামে কুটুম্বং সণ্ঠপেত্ৱা ৰতনমযং পেড়ং কাৰেত্ৱা তত্থ মহাসত্তং পক্খিপিত্ৱা সুখযানকং আৰুয্হ মহন্তেন পৰিৱাৰেন গামনিগমৰাজধানীসু তং কীড়াপেত্ৱা বাৰাণসিং পাপুণি, নাগৰাজস্স মধুলাজং দেতি, অবদ্ধসত্তুঞ্চ দেতি. সো গোচৰং ন গণ্হি অৱিস্সজ্জনভযেন. গোচৰং অগণ্হন্তম্পি চ নং চত্তাৰো নগৰদ্ৱাৰে আদিং কত্ৱা তত্থ তত্থ মাসমত্তং কীড়াপেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘সংসিতো অকতঞ্ঞুনা’’তিআদি.

তত্থ সংসিতোতি এসো নাগো অমুকস্স নিগ্ৰোধৰুক্খস্স সমীপে ৱম্মিকমত্থকে সযিতোতি এৱং ঠানং দস্সেত্ৱা কথিতো. অকতঞ্ঞুনাতি অত্তনা কতং উপকাৰং অজানন্তেন মিত্তদুব্ভিনা নেসাদব্ৰাহ্মণেনাতি অধিপ্পাযো. অলম্পাযনোতি অলম্পাযনৱিজ্জাপৰিজপ্পনেন ‘‘অলম্পাযনো’’তি এৱং লদ্ধনামো অহিতুণ্ডিকব্ৰাহ্মণো. মমগ্গহীতি মং অগ্গহেসি. কীড়েতি মং তহিং তহিন্তি তত্থ তত্থ গামনিগমৰাজধানীসু অত্তনো জীৱিকত্থং মং কীড়াপেতি.

১৭. তিণতোপি লহুকো মমাতি অত্তনো জীৱিতপৰিচ্চাগো তিণসলাকপৰিচ্চাগতোপি লহুকো হুত্ৱা মম উপট্ঠাতীতি অত্থো. পথৱীউপ্পতনং ৱিযাতি সীলৱীতিক্কমো পন চতুনহুতাধিকদ্ৱিযোজনসতসহস্সবহলায মহাপথৱিযা পৰিৱত্তনং ৱিয ততোপি তং ভাৰিযতৰং হুত্ৱা ময্হং উপট্ঠাতীতি দস্সেতি.

১৮. নিৰন্তৰং জাতিসতন্তি মম জাতীনং অনেকসতম্পি অনেকসতাসুপি জাতীসু নিৰন্তৰমেৱ সীলস্স অৱীতিক্কমনহেতু. মম জীৱিতং চজেয্যং চজিতুং সক্কোমি. নেৱ সীলং পভিন্দেয্যন্তি সীলং পন সমাদিন্নং একম্পি নেৱ ভিন্দেয্যং ন ৱিনাসেয্যং. চতুদ্দীপান হেতূতি চক্কৱত্তিৰজ্জসিৰিযাপি কাৰণাতি দস্সেতি.

১৯. ইদানি যদত্থং অত্তনো জীৱিতম্পি পৰিচ্চজিত্ৱা তদা সীলমেৱ ৰক্খিতং, তায চ সীলৰক্খায তথা অনত্থকাৰকেসু নেসাদঅলম্পাযনব্ৰাহ্মণেসু চিত্তস্স অঞ্ঞথত্তং ন কতং, তং দস্সেতুং ‘‘অপি চা’’তি ওসানগাথমাহ. তং হেট্ঠা ৱুত্তত্থমেৱ.

এৱং পন মহাসত্তে অহিতুণ্ডিকহত্থগতে তস্স মাতা দুস্সুপিনং দিস্ৱা পুত্তঞ্চ তত্থ অপস্সন্তী সোকাভিভূতা অহোসি. অথস্সা জেট্ঠপুত্তো সুদস্সনো তং পৱত্তিং সুত্ৱা সুভোগং ‘‘হিমৱন্তং গন্ত্ৱা পঞ্চসু মহানদীসু সত্তসু মহাসৰেসু ভূৰিদত্তং উপধাৰেত্ৱা এহী’’তি পহিণি. কাণাৰিট্ঠং ‘‘দেৱলোকং গন্ত্ৱা সচে দেৱতাহি ধম্মং সোতুকামাহি ভূৰিদত্তো তত্থ নীতো, ততো নং আনেহী’’তি পহিণি. সযং পন ‘‘মনুস্সলোকে গৱেসিস্সামী’’তি তাপসৱেসেন নাগভৱনতো নিক্খমি. অচ্চিমুখী নামস্স ৱেমাতিকা ভগিনী বোধিসত্তে অধিমত্তসিনেহা তং অনুবন্ধি. তং মণ্ডূকচ্ছাপিং কত্ৱা জটন্তৰে পক্খিপিত্ৱা মহাসত্তস্স উপোসথকৰণট্ঠানং আদিং কত্ৱা সব্বত্থ গৱেসন্তো অনুক্কমেন বাৰাণসিং পত্ৱা ৰাজদ্ৱাৰং অগমাসি. তদা অলম্পাযনো ৰাজঙ্গণে মহাজনস্স মজ্ঝে ৰঞ্ঞো ভূৰিদত্তস্স কীড়ং দস্সেতুং পেড়ং ৱিৱৰিত্ৱা ‘‘এহি মহানাগা’’তি সঞ্ঞমদাসি.

মহাসত্তো সীসং নীহৰিত্ৱা ওলোকেন্তো জেট্ঠভাতিকং দিস্ৱা পেড়তো নিক্খম্ম তদভিমুখো পাযাসি. মহাজনো ভীতো পটিক্কমি. সো গন্ত্ৱা তং অভিৱাদেত্ৱা নিৱত্তিত্ৱা পেড়মেৱ পাৱিসি. অলম্পাযনো ‘‘ইমিনা অযং তাপসো দট্ঠো’’তি সঞ্ঞায ‘‘মা ভাযি, মা ভাযী’’তি আহ. সুদস্সনো ‘‘অযং নাগো ময্হং কিং কৰিস্সতি, মযা সদিসো অহিতুণ্ডিকো নাম নত্থী’’তি তেন ৱাদপ্পটিৱাদং সমুট্ঠাপেত্ৱা ‘‘ত্ৱং ইমং নাগং গহেত্ৱা গজ্জসি, অহং তং ইমায মণ্ডূকচ্ছাপিযা ইচ্ছন্তো নাসযিস্সামী’’তি ভগিনিং পক্কোসিত্ৱা হত্থং পসাৰেসি. সা তস্স সদ্দং সুত্ৱা জটন্তৰে নিপন্না তিক্খত্তুং মণ্ডূকৱস্সিতং ৱস্সিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা অংসকূটে নিসীদিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা তস্স হত্থতলে তীণি ৱিসবিন্দূনি পাতেত্ৱা পুন তস্স জটন্তৰমেৱ পাৱিসি.

সুদস্সনো ৱিসবিন্দুং দস্সেত্ৱা ‘‘ইদং বিন্দুং সচে পথৱিযং পাতেস্সতি, ওসধিতিণৱনপ্পতযো সব্বে নস্সিস্সন্তি. সচে আকাসে খিপিস্সতি, সত্তৱস্সানি দেৱো ন ৱস্সিস্সতি. সচে উদকে পাতেস্সতি, যাৱতা তত্থ উদকজাতা পাণা সব্বে মৰেয্যু’’ন্তি ৱত্ৱা ৰাজানং সদ্দহাপেতুং তযো আৱাটে খণাপেত্ৱা একং নানাভেসজ্জানং পূৰেসি, দুতিযং গোমযস্স, ততিযং দিব্বোসধানঞ্চেৱ পূৰেত্ৱা মজ্ঝে আৱাটে ৱিসবিন্দুং পক্খিপি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ ধূমাযিত্ৱা জালা উট্ঠহি. সা গন্ত্ৱা গোমযাৱাটং গণ্হি. ততোপি জালা উট্ঠায দিব্বোসধপুণ্ণং গহেত্ৱা দিব্বোসধানি ঝাপেত্ৱা নিব্বাযি. অলম্পাযনং তত্থ আৱাটস্স অৱিদূৰে ঠিতং উসুমা ফৰিত্ৱা সৰীৰচ্ছৱিং উপ্পাটেত্ৱা গতা. সেতকুট্ঠী অহোসি. সো ভযতজ্জিতো ‘‘নাগৰাজানং ৱিস্সজ্জেমী’’তি তিক্খত্তুং ৱাচং নিচ্ছাৰেসি. তং সুত্ৱা বোধিসত্তো ৰতনপেড়ায নিক্খমিত্ৱা সব্বালঙ্কাৰপটিমণ্ডিতং অত্তভাৱং মাপেত্ৱা দেৱলীড়ায ঠিতো. সুদস্সনো চ অচ্চিমুখী চ তথেৱ অট্ঠংসু.

ততো সুদস্সনো অত্তনো ভাগিনেয্যভাৱং ৰঞ্ঞো আৰোচেসি. তং সুত্ৱা ৰাজা তে আলিঙ্গিত্ৱা সীসে চুম্বিত্ৱা অন্তেপুৰং নেত্ৱা মহন্তং সক্কাৰসম্মানং কত্ৱা ভূৰিদত্তেন সদ্ধিং পটিসন্থাৰং কৰোন্তো ‘‘তাত, এৱং মহানুভাৱং তং অলম্পাযনো কথং গণ্হী’’তি পুচ্ছি. সো সব্বং ৱিত্থাৰেন কথেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, ৰঞ্ঞা নাম ইমিনা নিযামেন ৰজ্জং কাৰেতুং ৱট্টতী’’তি মাতুলস্স ধম্মং দেসেসি. অথ সুদস্সনো ‘‘মাতুল, মম মাতা ভূৰিদত্তং অপস্সন্তী কিলমতি, ন সক্কা অম্হেহি ইধ পপঞ্চং কাতু’’ন্তি মাতুলং আপুচ্ছিত্ৱা ভূৰিদত্তঅচ্চিমুখীহি সদ্ধিং নাগভৱনমেৱ গতো.

অথ তত্থ মহাপুৰিসো গিলানসেয্যায নিপন্নো গিলানপুচ্ছনত্থং আগতায মহতিযা নাগপৰিসায ৱেদে চ যঞ্ঞে চ ব্ৰাহ্মণে চ সম্ভাৱেত্ৱা কাণাৰিট্ঠে কথেন্তে তং ৱাদং ভিন্দিত্ৱা নানানযেহি ধম্মং দেসেত্ৱা সীলসম্পদায দিট্ঠিসম্পদায চ পতিট্ঠাপেত্ৱা যাৱজীৱং সীলানি ৰক্খিত্ৱা উপোসথকম্মং কত্ৱা আযুপৰিযোসানে সগ্গপুৰং পূৰেসি.

তদা মাতাপিতৰো মহাৰাজকুলানি অহেসুং. নেসাদব্ৰাহ্মণো দেৱদত্তো, সোমদত্তো আনন্দো, অচ্চিমুখী উপ্পলৱণ্ণা, সুদস্সনো সাৰিপুত্তো, সুভোগো মহামোগ্গল্লানো, কাণাৰিট্ঠো সুনক্খত্তো, ভূৰিদত্তো লোকনাথো.

তস্স ইধাপি সেসপাৰমিযো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ নিদ্ধাৰেতব্বা. ইধাপি যোজনসতিকে অত্তনো নাগভৱনট্ঠানে সোড়সহি নাগকঞ্ঞাসহস্সেহি চিত্তৰূপং ৱিয পৰিচাৰিযমানো দেৱলোকসম্পত্তিসদিসে নাগলোকিস্সৰিযে ঠিতোপি ইস্সৰিযমদং অকত্ৱা অন্ৱদ্ধমাসং মাতাপিতুউপট্ঠানং, কুলে জেট্ঠাপচাযনং, সকলায নাগপৰিসায চাতুমহাৰাজিকপৰিসায তাৱতিংসপৰিসায চ সমুট্ঠিতপঞ্হানং তংতংপৰিসমজ্ঝে কুমুদনালকলাপং ৱিয সুনিসিতসত্থেন অত্তনো পঞ্ঞাসত্থেন তাৱদেৱ পচ্ছিন্দিত্ৱা তেসং চিত্তানুকূলধম্মদেসনা, ৱুত্তপ্পকাৰং ভোগসম্পত্তিং পহায অত্তনো সৰীৰজীৱিতনিৰপেক্খং চতুৰঙ্গসমন্নাগতং উপোসথাধিট্ঠানং, তত্থ চ পটিঞ্ঞায ৱিসংৱাদনভযেন অহিতুণ্ডিকহত্থগমনং, তস্মিঞ্চ মুখে ৱিসমিস্সখেড়পাতনং নঙ্গুট্ঠে গহেত্ৱা আৱিঞ্ছনং কড্ঢনং ভূমিযং ঘংসনং মদ্দনং পোথনন্তি এৱমাদিং নানপ্পকাৰৱিপ্পকাৰং কৰোন্তেপি এৱৰূপং মহাদুক্খং অনুভৱতোপি কুজ্ঝিত্ৱা ওলোকনমত্তেন তং ছাৰিকং কাতুং সমত্থস্সাপি সীলপাৰমিং আৱজ্জিত্ৱা সীলখণ্ডনভযেন ঈসকম্পি চিত্তস্স ৱিকাৰাভাৱো, ধনং লভাপেমীতি ৱা তস্স চিত্তানুৱত্তনং, সুভোগেন পুনানীতস্স অকতঞ্ঞুনো মিত্তদুব্ভিস্স নেসাদব্ৰাহ্মণস্স সীলং অনধিট্ঠহিত্ৱাপি অকুজ্ঝনং, কাণাৰিট্ঠেন কথিতং মিচ্ছাৱাদং ভিন্দিত্ৱা অনেকপৰিযাযেন ধম্মং ভাসিত্ৱা নাগপৰিসায সীলেসু সম্মাদিট্ঠিযঞ্চ পতিট্ঠাপনন্তি এৱমাদযো বোধিসত্তস্স গুণানুভাৱা ৱিভাৱেতব্বা. তেনেতং ৱুচ্চতি – ‘‘এৱং অচ্ছৰিযা হেতে…পে… ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.

ভূৰিদত্তচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.