৬. নিমিৰাজচৰিযাৱণ্ণনা

৪০. ছট্ঠে মিথিলাযং পুৰুত্তমেতি মিথিলানামকে ৱিদেহানং উত্তমনগৰে. নিমি নাম মহাৰাজাতি নেমিং ঘটেন্তো ৱিয উপ্পন্নো ‘‘নিমী’’তি লদ্ধনামো, মহন্তেহি দানসীলাদিগুণৱিসেসেহি মহতা চ ৰাজানুভাৱেন সমন্নাগতত্তা মহন্তো ৰাজাতি মহাৰাজা. পণ্ডিতো কুসলত্থিকোতি অত্তনো চ পৰেসঞ্চ পুঞ্ঞত্থিকো.

অতীতে কিৰ ৱিদেহৰট্ঠে মিথিলানগৰে অম্হাকং বোধিসত্তো মঘদেৱো নাম ৰাজা অহোসি. সো চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি কুমাৰকীড়ং কীড়িত্ৱা চতুৰাসীতি ৱস্সহস্সানি উপৰজ্জং কাৰেত্ৱা চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি ৰজ্জং কাৰেন্তো ‘‘যদা মে সিৰস্মিং পলিতানি পস্সেয্যাসি, তদা মে আৰোচেয্যাসী’’তি কপ্পকস্স ৱত্ৱা অপৰভাগে তেন পলিতানি দিস্ৱা আৰোচিতে সুৱণ্ণসণ্ডাসেন উদ্ধৰাপেত্ৱা হত্থে পতিট্ঠাপেত্ৱা পলিতং ওলোকেত্ৱা ‘‘পাতুভূতো খো ময্হং দেৱদূতো’’তি সংৱেগজাতো ‘‘ইদানি মযা পব্বজিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা সতসহস্সুট্ঠানকং গামৱৰং কপ্পকস্স দত্ৱা জেট্ঠকুমাৰং পক্কোসাপেত্ৱা তস্স –

‘‘উত্তমঙ্গৰুহা ময্হং, ইমে জাতা ৱযোহৰা;

পাতুভূতা দেৱদূতা, পব্বজ্জাসমযো মমা’’তি. (জা. ১.১.৯) –

ৱত্ৱা সাধুকং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা যদিপি অত্তনো অঞ্ঞানিপি চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি আযু অত্থি, এৱং সন্তেপি মচ্চুনো সন্তিকে ঠিতং ৱিয অত্তানং মঞ্ঞমানো সংৱিগ্গহদযো পব্বজ্জং ৰোচেতি. তেন ৱুত্তং –

‘‘সিৰস্মিং পলিতং দিস্ৱা, মঘদেৱো দিসম্পতি;

সংৱেগং অলভী ধীৰো, পব্বজ্জং সমৰোচযী’’তি. (ম. নি. অট্ঠ. ২.৩০৯);

সো পুত্তং ‘‘ইমিনাৱ নীহাৰেন ৱত্তেয্যাসি যথা মযা পটিপন্নং, মা খো ত্ৱং অন্তিমপুৰিসো অহোসী’’তি ওৱদিত্ৱা নগৰা নিক্খম্ম ভিক্খুপব্বজ্জং পব্বজিত্ৱা চতুৰাসীতি ৱস্সসহস্সানি ঝানসমাপত্তীহি ৱীতিনামেত্ৱা আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকপৰাযনো অহোসি. পুত্তোপিস্স বহূনি ৱস্সসহস্সানি ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেত্ৱা তেনেৱ উপাযেন পব্বজিত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযনো অহোসি. তথা তস্স পুত্তো, তথা তস্স পুত্তোতি এৱং দ্ৱীহি ঊনানি চতুৰাসীতি খত্তিযসহস্সানি সীসে পলিতং দিস্ৱাৱ পব্বজিতানি. অথ বোধিসত্তো ব্ৰহ্মলোকে ঠিতোৱ ‘‘পৱত্ততি নু খো মযা মনুস্সলোকে কতং কল্যাণং ন পৱত্ততী’’তি আৱজ্জেন্তো অদ্দস ‘‘এত্তকং অদ্ধানং পৱত্তং, ইদানি নপ্পৱত্তিস্সতী’’তি. সো ‘‘ন খো পনাহং ময্হং পৱেণিযা উচ্ছিজ্জিতুং দস্সামী’’তি অত্তনো ৱংসে জাতৰঞ্ঞো এৱ অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গণ্হিত্ৱা অত্তনো ৱংসস্স নেমিং ঘটেন্তো ৱিয নিব্বত্তো. তেন ৱুত্তং ‘‘নেমিং ঘটেন্তো ৱিয উপ্পন্নোতি নিমীতি লদ্ধনামো’’তি.

তস্স হি নামগ্গহণদিৱসে পিতৰা আনীতা লক্খণপাঠকা. লক্খণানি ওলোকেত্ৱা ‘‘মহাৰাজ, অযং কুমাৰো তুম্হাকং ৱংসং পগ্গণ্হাতি, পিতুপিতামহেহিপি মহানুভাৱো মহাপুঞ্ঞো’’তি ব্যাকৰিংসু. তং সুত্ৱা ৰাজা যথাৱুত্তেনত্থেন ‘‘নিমী’’তিস্স নামং অকাসি, সো দহৰকালতো পট্ঠায সীলে উপোসথকম্মে চ যুত্তপ্পযুত্তো অহোসি. অথস্স পিতা পুৰিমনযেনেৱ পলিতং দিস্ৱা কপ্পকস্স গামৱৰং দত্ৱা পুত্তং ৰজ্জে সমনুসাসিত্ৱা নগৰা নিক্খম্ম পব্বজিত্ৱা ঝানানি নিব্বত্তেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকপৰাযনো অহোসি.

নিমিৰাজা পন দানজ্ঝাসযতায চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু নগৰমজ্ঝে চাতি পঞ্চ দানসালাযো কাৰেত্ৱা মহাদানং পৱত্তেসি. একেকায দানসালায সতসহস্সং সতসহস্সং কত্ৱা দেৱসিকং পঞ্চসতসহস্সানি পৰিচ্চজি, পঞ্চ সীলানি ৰক্খি, পক্খদিৱসেসু উপোসথকম্মং সমাদিযি, মহাজনম্পি দানাদীসু পুঞ্ঞেসু সমাদপেসি, সগ্গমগ্গং আচিক্খি, নিৰযভযেন তজ্জেসি, পাপতো নিৱাৰেসি. তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা মহাজনো দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা ততো চুতো দেৱলোকে নিব্বত্তি, দেৱলোকো পৰিপূৰি, নিৰযো তুচ্ছো ৱিয অহোসি. তদা পন অত্তনো দানজ্ঝাসযস্স উড়াৰভাৱং সৱিসেসং দানপাৰমিযা পূৰিতভাৱঞ্চ পৱেদেন্তো সত্থা –

৪১. ‘‘তদাহং মাপযিত্ৱান, চতুস্সালং চতুম্মুখং;

তত্থ দানং পৱত্তেসিং, মিগপক্খিনৰাদিন’’ন্তি. – আদিমাহ;

তত্থ তদাতি তস্মিং নিমিৰাজকালে. মাপযিত্ৱানাতি কাৰাপেত্ৱা. চতুস্সালন্তি চতূসু দিসাসু সম্বন্ধসালং. চতুম্মুখন্তি চতূসু দিসাসু চতূহি দ্ৱাৰেহি যুত্তং. দানসালায হি মহন্তভাৱতো দেয্যধম্মস্স যাচকজনস্স চ বহুভাৱতো ন সক্কা একেনেৱ দ্ৱাৰেন দানধম্মং পৰিযন্তং কাতুং দেয্যধম্মঞ্চ পৰিযোসাপেতুন্তি সালায চতূসু দিসাসু চত্তাৰি মহাদ্ৱাৰানি কাৰাপেসি. তত্থ দ্ৱাৰতো পট্ঠায যাৱ কোণা দেয্যধম্মো ৰাসিকতো তিট্ঠতি. অৰুণুগ্গং আদিং কত্ৱা যাৱ পকতিযা সংৱেসনকালো, তাৱ দানং পৱত্তেতি. ইতৰস্মিম্পি কালে অনেকসতা পদীপা ঝাযন্তি. যদা যদা অত্থিকা আগচ্ছন্তি, তদা তদা দীযতেৱ. তঞ্চ দানং ন কপণদ্ধিকৱনিব্বকযাচকানঞ্ঞেৱ, অথ খো অড্ঢানং মহাভোগানম্পি উপকপ্পনৱসেন মহাসুদস্সনদানসদিসং উড়াৰতৰপণীততৰানং দেয্যধম্মানং পৰিচ্চজনতো সব্বেপি সকলজম্বুদীপৱাসিনো মনুস্সা পটিগ্গহেসুঞ্চেৱ পৰিভুঞ্জিংসু চ. সকলজম্বুদীপঞ্হি উন্নঙ্গলং কত্ৱা মহাপুৰিসো তদা মহাদানং পৱত্তেসি. যথা চ মনুস্সানং, এৱং মিগপক্খিকে আদিং কত্ৱা তিৰচ্ছানগতানম্পি দানসালায বহি একমন্তে তেসং উপকপ্পনৱসেন দানং পৱত্তেসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘তত্থ দানং পৱত্তেসিং, মিগপক্খিনৰাদিন’’ন্তি. ন কেৱলঞ্চ তিৰচ্ছানানমেৱ, পেতানম্পি দিৱসে দিৱসে পত্তিং দাপেসি. যথা চ একিস্সা দানসালায, এৱং পঞ্চসুপি দানসালাসু দানং পৱত্তিত্থ. পাড়িযং পন ‘‘তদাহং মাপযিত্ৱান, চতুস্সালং চতুম্মুখ’’ন্তি একং ৱিয ৱুত্তং, তং নগৰমজ্ঝে দানসালং সন্ধায ৱুত্তং.

৪২. ইদানি তত্থ দেয্যধম্মং একদেসেন দস্সেন্তো ‘‘অচ্ছাদনঞ্চ সযনং, অন্নং পানঞ্চ ভোজন’’ন্তি আহ.

তত্থ অচ্ছাদনন্তি খোমসুখুমাদিনানাৱিধনিৱাসনপাৰুপনং. সযনন্তি মঞ্চপল্লঙ্কাদিঞ্চেৱ গোনকচিত্তকাদিঞ্চ অনেকৱিধং সযিতব্বকং, আসনম্পি চেত্থ সযনগ্গহণেনেৱ গহিতন্তি দট্ঠব্বং. অন্নং পানঞ্চ ভোজনন্তি তেসং তেসং সত্তানং যথাভিৰুচিতং নানগ্গৰসং অন্নঞ্চেৱ পানঞ্চ অৱসিট্ঠং নানাৱিধভোজনৱিকতিঞ্চ. অব্বোচ্ছিন্নং কৰিত্ৱানাতি আৰম্ভতো পট্ঠায যাৱ আযুপৰিযোসানা অহোৰত্তং অৱিচ্ছিন্নং কত্ৱা.

৪৩-৪. ইদানি তস্স দানস্স সম্মাসম্বোধিং আৰব্ভ দানপাৰমিভাৱেন পৱত্তিতভাৱং দস্সেন্তো যথা তদা অত্তনো অজ্ঝাসযো পৱত্তো, তং উপমায দস্সেতুং ‘‘যথাপি সেৱকো’’তিআদিমাহ. তস্সত্থো – যথা নাম সেৱকপুৰিসো অত্তনো সামিকং কালানুকালং সেৱনৱসেন উপগতো লদ্ধব্বধনহেতু কাযেন ৱাচায মনসা সব্বথাপি কাযৱচীমনোকম্মেহি যথা সো আৰাধিতো হোতি, এৱং আৰাধনীযং আৰাধনমেৱ এসতি গৱেসতি, তথা অহম্পি বোধিসত্তভূতো সদেৱকস্স লোকস্স সামিভূতং অনুত্তৰং বুদ্ধভাৱং সেৱেতুকামো তস্স আৰাধনত্থং সব্বভৱে সব্বস্মিং নিব্বত্তনিব্বত্তভৱে দানপাৰমিপৰিপূৰণৱসেন দানেন সব্বসত্তে সন্তপ্পেত্ৱা বোধিসঙ্খাততো অৰিযমগ্গঞাণতো জাতত্তা ‘‘বোধিজ’’ন্তি লদ্ধনামং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং পৰতো সব্বথা নানূপাযেহি এসিস্সামি গৱেসিস্সামি, তং উত্তমং বোধিং সম্মাসম্বোধিং জীৱিতপৰিচ্চাগাদিং যংকিঞ্চি কত্ৱা ইচ্ছামি অভিপত্থেমীতি.

এৱমিধ দানজ্ঝাসযস্স উড়াৰভাৱং দস্সেতুং দানপাৰমিৱসেনেৱ দেসনা কতা. জাতকদেসনাযং পনস্স সীলপাৰমিআদীনম্পি পৰিপূৰণং ৱিভাৱিতমেৱ, তথা হিস্স হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ সীলাদিগুণেহি অত্তানং অলঙ্কৰিত্ৱা মহাজনং তত্থ পতিট্ঠপেন্তস্স ওৱাদে ঠত্ৱা নিব্বত্তদেৱতা সুধম্মাযং দেৱসভাযং সন্নিপতিতা ‘‘অহো অম্হাকং নিমিৰাজানং নিস্সায মযং ইমং সম্পত্তিং পত্তা, এৱৰূপাপি নাম অনুপ্পন্নে বুদ্ধে মহাজনস্স বুদ্ধকিচ্চং সাধযমানা অচ্ছৰিযমনুস্সা লোকে উপ্পজ্জন্তী’’তি মহাপুৰিসস্স গুণে ৱণ্ণেন্তা অভিত্থৱিংসু. তেন ৱুত্তং –

‘‘অচ্ছেৰং ৱত লোকস্মিং, উপ্পজ্জন্তি ৱিচক্খণা;

যদা অহু নিমিৰাজা, পণ্ডিতো কুসলত্থিকো’’তি. (জা. ২.২২.৪২১) –

আদি.

তং সুত্ৱা সক্কং দেৱানমিন্দং আদিং কত্ৱা সব্বে দেৱা বোধিসত্তং দট্ঠুকামা অহেসুং. অথেকদিৱসং মহাপুৰিসস্স উপোসথিকস্স উপৰিপাসাদৱৰগতস্স পচ্ছিমযামে পল্লঙ্কং আভুজিত্ৱা নিসিন্নস্স এৱং চেতসো পৰিৱিতক্কো উদপাদি ‘‘দানং নু খো ৱৰং, উদাহু ব্ৰহ্মচৰিয’’ন্তি. সো তং অত্তনো কঙ্খং ছিন্দিতুং নাসক্খি. তস্মিং খণে সক্কস্স ভৱনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সক্কো তং কাৰণং আৱজ্জেন্তো বোধিসত্তং তথা ৱিতক্কেন্তং দিস্ৱা ‘‘হন্দস্স ৱিতক্কং ছিন্দিস্সামী’’তি আগন্ত্ৱা পুৰতো ঠিতো তেন ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি পুট্ঠো অত্তনো দেৱৰাজভাৱং আৰোচেত্ৱা ‘‘কিং, মহাৰাজ, চিন্তেসী’’তি ৱুত্তে তমত্থং আৰোচেসি. সক্কো ব্ৰহ্মচৰিযমেৱ উত্তমং কত্ৱা দস্সেন্তো –

‘‘হীনেন ব্ৰহ্মচৰিযেন, খত্তিযে উপপজ্জতি;

মজ্ঝিমেন চ দেৱত্তং, উত্তমেন ৱিসুজ্ঝতি.

‘‘ন হেতে সুলভা কাযা, যাচযোগেন কেনচি;

যে কাযে উপপজ্জন্তি, অনগাৰা তপস্সিনো’’তি. (জা. ২.২২.৪২৯-৪৩০) –

আহ.

তত্থ পুথুতিত্থাযতনেসু মেথুনৱিৰতিমত্তং হীনং ব্ৰহ্মচৰিযং নাম, তেন খত্তিযকুলে উপপজ্জতি. ঝানস্স উপচাৰমত্তং মজ্ঝিমং নাম, তেন দেৱত্তং উপপজ্জতি. অট্ঠসমাপত্তিনিব্বত্তনং পন উত্তমং নাম, তেন ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্ততি. তঞ্হি বাহিৰকা ‘‘নিব্বান’’ন্তি কথেন্তি. তেনাহ ‘‘ৱিসুজ্ঝতী’’তি. সাসনে পন পৰিসুদ্ধসীলস্স ভিক্খুনো অঞ্ঞতৰং দেৱনিকাযং পত্থেন্তস্স ব্ৰহ্মচৰিযচেতনা হীনতায হীনং নাম, তেন যথাপত্থিতে দেৱলোকে নিব্বত্ততি. পৰিসুদ্ধসীলস্স অট্ঠসমাপত্তিনিব্বত্তনং মজ্ঝিমং নাম, তেন ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্ততি. পৰিসুদ্ধসীলস্স পন ৱিপস্সনং ৱড্ঢেত্ৱা অৰহত্তপ্পত্তি উত্তমং নাম, তেন ৱিসুজ্ঝতীতি. ইতি সক্কো ‘‘মহাৰাজ, দানতো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসোৱ সতগুণেন সহস্সগুণেন সতসহস্সগুণেন মহপ্ফলো’’তি ৱণ্ণেসি. কাযাতি ব্ৰহ্মগণা. যাচযোগেনাতি যাচনযুত্তেন. ‘‘যাজযোগেনা’’তিপি পাড়ি, যজনযুত্তেন, দানযুত্তেনাতি অত্থো. তপস্সিনোতি তপনিস্সিতকা. ইমাযপি গাথায ব্ৰহ্মচৰিযৱাসস্সেৱ মহানুভাৱতং দীপেতি. এৱঞ্চ পন ৱত্ৱা ‘‘কিঞ্চাপি, মহাৰাজ, দানতো ব্ৰহ্মচৰিযমেৱ মহপ্ফলং, দ্ৱেপি পনেতে মহাপুৰিসকত্তব্বাৱ. দ্ৱীসুপি অপ্পমত্তো হুত্ৱা দানঞ্চ দেহি সীলঞ্চ ৰক্খাহী’’তি ৱত্ৱা তং ওৱদিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো.

অথ নং দেৱগণো ‘‘মহাৰাজ, কুহিং গতত্থা’’তি আহ. সক্কো ‘‘মিথিলাযং নিমিৰঞ্ঞো কঙ্খ ছিন্দিতু’’ন্তি তমত্থং পকাসেত্ৱা বোধিসত্তস্স গুণে ৱিত্থাৰতো ৱণ্ণেসি. তং সুত্ৱা দেৱা ‘‘মহাৰাজ, ময্হং নিমিৰাজানং দট্ঠুকামম্হা, সাধু নং পক্কোসাপেহী’’তি ৱদিংসু. সক্কো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা মাতলিং আমন্তেসি – ‘‘গচ্ছ নিমিৰাজানং ৱেজযন্তং আৰোপেত্ৱা আনেহী’’তি. সো ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা ৰথেন গন্ত্ৱা তত্থ মহাসত্তং আৰোপেত্ৱা তেন যাচিতো যথাকম্মং পাপকম্মীনং পুঞ্ঞকম্মীনঞ্চ ঠানানি আচিক্খন্তো অনুক্কমেন দেৱলোকং নেসি. দেৱাপি খো ‘‘নিমিৰাজা আগতো’’তি সুত্ৱা দিব্বগন্ধৱাসপুপ্ফহত্থা যাৱ চিত্তকূটদ্ৱাৰকোট্ঠকা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা মহাসত্তং দিব্বগন্ধাদীহি পূজেন্তা সুধম্মং দেৱসভং আনযিংসু. ৰাজা ৰথা ওতৰিত্ৱা দেৱসভং পৱিসিত্ৱা সক্কেন সদ্ধিং একাসনে নিসীদিত্ৱা তেন দিব্বেহি কামেহি নিমন্তিযমানো ‘‘অলং, মহাৰাজ, ময্হং ইমেহি যাচিতকূপমেহি কামেহী’’তি পটিক্খিপিত্ৱা অনেকপৰিযাযেন ধম্মং দেসেত্ৱা মনুস্সগণনায সত্তাহমেৱ ঠত্ৱা ‘‘গচ্ছামহং মনুস্সলোকং, তত্থ দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰিস্সামী’’তি আহ. সক্কো ‘‘নিমিৰাজানং মিথিলং নেহী’’তি মাতলিং আণাপেসি. সো তং ৱেজযন্তৰথং আৰোপেত্ৱা পাচীনদিসাভাগেন মিথিলং পাপুণি. মহাজনো দিব্বৰথং দিস্ৱা ৰঞ্ঞো পচ্চুগ্গমনং অকাসি. মাতলি সীহপঞ্জৰে মহাসত্তং ওতাৰেত্ৱা আপুচ্ছিত্ৱা সকট্ঠানমেৱ গতো. মহাজনোপি ৰাজানং পৰিৱাৰেত্ৱা ‘‘কীদিসো, দেৱ, দেৱলোকো’’তি পুচ্ছি. ৰাজা দেৱলোকসম্পত্তিং ৱণ্ণেত্ৱা ‘‘তুম্হেপি দানাদীনি পুঞ্ঞানি কৰোথ, এৱং তস্মিং দেৱলোকে উপ্পজ্জিস্সথা’’তি ধম্মং দেসেসি. সো অপৰভাগে পুব্বে ৱুত্তনযেন পলিতং দিস্ৱা পুত্তস্স ৰজ্জং পটিচ্ছাপেত্ৱা কামে পহায পব্বজিত্ৱা চত্তাৰো ব্ৰহ্মৱিহাৰে ভাৱেত্ৱা ব্ৰহ্মলোকূপগো অহোসি.

তদা সক্কো অনুৰুদ্ধো অহোসি. মাতলি আনন্দো. চতুৰাসীতি ৰাজসহস্সানি বুদ্ধপৰিসা. নিমিৰাজা লোকনাথো.

তস্স ইধাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ বোধিসম্ভাৰা নিদ্ধাৰেতব্বা. তথা ব্ৰহ্মলোকসম্পত্তিং পহায পুব্বে অত্তনা পৱত্তিতং কল্যাণৱত্তং অনুপ্পবন্ধেস্সামীতি মহাকৰুণায মনুস্সলোকে নিব্বত্তনং, উড়াৰো দানজ্ঝাসযো, তদনুৰূপা দানাদীসু পটিপত্তি, মহাজনস্স চ তত্থ পতিট্ঠাপনং, যাৱ দেৱমনুস্সানং পত্থটযসতা, সক্কস্স দেৱৰাজস্স উপসঙ্কমনে অতিৱিম্হযতা, তেন দিব্বসম্পত্তিযা নিমন্তিযমানোপি তং অনলঙ্কৰিত্ৱা পুঞ্ঞসম্ভাৰপৰিব্ৰূহনত্থং পুন মনুস্সৱাসূপগমনং, লাভসম্পত্তীসু সব্বত্থ অলগ্গভাৱোতি এৱমাদযো গুণানুভাৱা নিদ্ধাৰেতব্বাতি.

নিমিৰাজচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.