১. অকিত্তিৱগ্গো
১. অকিত্তিচৰিযাৱণ্ণনা
৩. এৱং ভগৱা আযস্মতো সাৰিপুত্তত্থেৰস্স সদেৱমনুস্সায চ পৰিসায অত্তনো পুব্বচৰিযায সৱনে উস্সাহং জনেত্ৱা ইদানি তং পুব্বচৰিতং ভৱন্তৰপটিচ্ছন্নং হত্থতলে আমলকং ৱিয পচ্চক্খং কৰোন্তো ‘‘যদা অহং ব্ৰহাৰঞ্ঞে’’তিআদিমাহ.
তত্থ যদাতি যস্মিং কালে. ব্ৰহাৰঞ্ঞেতি মহাঅৰঞ্ঞে, অৰঞ্ঞানিযং, মহন্তে ৱনেতি অত্থো. সুঞ্ঞেতি জনৱিৱিত্তে. ৱিপিনকাননেতি ৱিপিনভূতে কাননে, পদদ্ৱযেনাপি তস্স অৰঞ্ঞস্স গহনভাৱমেৱ দীপেতি, সব্বমেতং কাৰদীপং সন্ধায ৱুত্তং. অজ্ঝোগাহেত্ৱাতি অনুপৱিসিত্ৱা. ৱিহৰামীতি দিব্বব্ৰহ্মঅৰিযআনেঞ্জৱিহাৰেহি সমুপ্পাদিতসুখৱিসেসেন ইৰিযাপথৱিহাৰেন সৰীৰদুক্খং ৱিচ্ছিন্দিত্ৱা হৰামি অত্তভাৱং পৱত্তেমি. অকিত্তি নাম তাপসোতি এৱংনামকো তাপসো হুত্ৱা যদা অহং তস্মিং অৰঞ্ঞে ৱিহৰামীতি অত্থো. সত্থা তদা অত্তনো অকিত্তিতাপসভাৱং ধম্মসেনাপতিস্স ৱদতি. তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা –
অতীতে কিৰ ইমস্মিংযেৱ ভদ্দকপ্পে বাৰাণসিযং ব্ৰহ্মদত্তে নাম ৰাজিনি ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো অসীতিকোটিৱিভৱস্স ব্ৰাহ্মণমহাসালস্স কুলে নিব্বত্তি, ‘‘অকিত্তী’’তিস্স নামং কৰিংসু. তস্স পদসা গমনকালে ভগিনীপি জাযি. ‘‘যসৱতী’’তিস্সা নামং কৰিংসু. সো সোড়সৱস্সকালে তক্কসিলং গন্ত্ৱা সব্বসিপ্পানি উগ্গহেত্ৱা পচ্চাগমাসি. অথস্স মাতাপিতৰো কালমকংসু. সো তেসং পেতকিচ্চানি কাৰেত্ৱা কতিপযদিৱসাতিক্কমেন ৰতনাৱলোকনং আযুত্তকপুৰিসেহি কাৰযমানো ‘‘এত্তকং মত্তিকং, এত্তকং পেত্তিকং, এত্তকং পিতামহ’’ন্তি সুত্ৱা সংৱিগ্গমানসো হুত্ৱা ‘‘ইদং ধনমেৱ পঞ্ঞাযতি, ন ধনস্স সংহাৰকা, সব্বে ইমং ধনং পহাযেৱ গতা, অহং পন নং আদায গমিস্সামী’’তি ৰাজানং আপুচ্ছিত্ৱা ভেৰিং চৰাপেসি – ‘‘ধনেন অত্থিকা অকিত্তিপণ্ডিতস্স গেহং আগচ্ছন্তূ’’তি.
সো সত্তাহং মহাদানং পৱত্তেত্ৱা ধনে অখীযমানে ‘‘কিং মে ইমায ধনকীড়ায, অত্থিকা গণ্হিস্সন্তী’’তি নিৱেসনদ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা হিৰঞ্ঞসুৱণ্ণাদিভৰিতে সাৰগব্ভে ৱিৱৰাপেত্ৱা ‘‘দিন্নংযেৱ হৰন্তূ’’তি গেহং পহায ঞাতিপৰিৱট্টস্স পৰিদেৱন্তস্স ভগিনিং গহেত্ৱা বাৰাণসিতো নিক্খমিত্ৱা নদিং উত্তৰিত্ৱা দ্ৱে তীণি যোজনানি গন্ত্ৱা পব্বজিত্ৱা ৰমণীযে ভূমিভাগে পণ্ণসালং কৰিত্ৱা ৱসতি. যেন পন দ্ৱাৰেন তদা নিক্খমি, তং অকিত্তিদ্ৱাৰং নাম জাতং. যেন তিত্থেন নদিং ওতিণ্ণো, তং অকিত্তিতিত্থং নাম জাতং. তস্স পব্বজিতভাৱং সুত্ৱা বহূ মনুস্সা গামনিগমৰাজধানিৱাসিনো তস্স গুণেহি আকড্ঢিযমানহদযা অনুপব্বজিংসু. মহাপৰিৱাৰো অহোসি, মহালাভসক্কাৰো নিব্বত্তি, বুদ্ধুপ্পাদো ৱিয অহোসি. অথ মহাসত্তো ‘‘অযং লাভসক্কাৰো মহা, পৰিৱাৰোপি মহন্তো, কাযৱিৱেকমত্তম্পি ইধ ন লভতি, মযা একাকিনা ৱিহৰিতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেত্ৱা পৰমপ্পিচ্ছভাৱতো ৱিৱেকনিন্নতায চ কস্সচি অজানাপেত্ৱা এককোৱ নিক্খমিত্ৱা অনুপুব্বেন দমিড়ৰট্ঠং পত্ৱা কাৱীৰপট্টনসমীপে উয্যানে ৱিহৰন্তো ঝানাভিঞ্ঞাযো নিব্বত্তেসি. তত্ৰাপিস্স মহালাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি. সো তং জিগুচ্ছন্তো ছড্ডেত্ৱা আকাসেন গন্ত্ৱা কাৰদীপে ওতৰি. তদা কাৰদীপো অহিদীপো নাম. সো তত্থ মহন্তং কাৰৰুক্খং উপনিস্সায পণ্ণসালং মাপেত্ৱা ৱাসং কপ্পেসি. অপ্পিচ্ছতায পন কত্থচি অগন্ত্ৱা তস্স ৰুক্খস্স ফলকালে ফলানি খাদন্তো ফলে অসতি পত্তানি উদকসিত্তানি খাদন্তো ঝানসমাপত্তীহি ৱীতিনামেসি.
তস্স সীলতেজেন সক্কস্স পণ্ডুকম্বলসিলাসনং উণ্হাকাৰং দস্সেসি. সক্কো ‘‘কো নু খো মং ইমম্হা ঠানা চাৱেতুকামো’’তি আৱজ্জেন্তো পণ্ডিতং দিস্ৱা ‘‘কিমত্থং নু খো অযং তাপসো এৱং দুক্কৰং তপং চৰতি, সক্কত্তং নু খো পত্থেতি, উদাহু অঞ্ঞং, ৱীমংসিস্সামি নং. অযঞ্হি সুৱিসুদ্ধকাযৱচীমনোসমাচাৰো জীৱিতে নিৰপেক্খো উদকসিত্তানি কাৰপত্তানি খাদতি, সচে সক্কত্তং পত্থেতি অত্তনো সিত্তানি কাৰপত্তানি ময্হং দস্সতি, নো চে, ন দস্সতী’’তি ব্ৰাহ্মণৱণ্ণেন তস্স সন্তিকং অগমাসি. বোধিসত্তোপি কাৰপত্তানি সেদেত্ৱা ‘‘সীতলীভূতানি খাদিস্সামী’’তি পণ্ণসালদ্ৱাৰে নিসীদি. অথস্স পুৰতো সক্কো ব্ৰাহ্মণৰূপেন ভিক্খায অত্থিকো হুত্ৱা অট্ঠাসি. মহাসত্তো তং দিস্ৱা ‘‘লাভা ৱত মে, সুলদ্ধং ৱত মে, চিৰস্সং ৱত মে যাচকো দিট্ঠো’’তি সোমনস্সপ্পত্তো হুত্ৱা ‘‘অজ্জ মম মনোৰথং মত্থকং পাপেত্ৱা দানং দস্সামী’’তি পক্কভাজনেনেৱ আদায গন্ত্ৱা দানপাৰমিং আৱজ্জেত্ৱা অত্তনো অসেসেত্ৱাৱ তস্স ভিক্খাভাজনে পক্খিপি. সক্কো তং গহেত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা অন্তৰধাযি. মহাসত্তোপি তস্স দত্ৱা পুন পৰিযেট্ঠিং অনাপজ্জিত্ৱা তেনেৱ পীতিসুখেন ৱীতিনামেসি.
দুতিযদিৱসে পন কাৰপত্তানি পচিত্ৱা ‘‘হিয্যো দক্খিণেয্যং অলভিং, অজ্জ নু খো কথ’’ন্তি পণ্ণসালদ্ৱাৰে নিসীদি. সক্কোপি তথেৱ আগমি. মহাসত্তো পুনপি তথেৱ দত্ৱা ৱীতিনামেসি. ততিযদিৱসে চ তথেৱ দত্ৱা ‘‘অহো ৱত মে লাভা, বহুং ৱত পুঞ্ঞং পসৱামি, সচাহং দক্খিণেয্যং লভেয্যং, এৱমেৱ মাসম্পি দ্ৱেমাসম্পি দানং দদেয্য’’ন্তি চিন্তেসি. তীসুপি দিৱসেসু ‘‘তেন দানেন ন লাভসক্কাৰসিলোকং ন চক্কৱত্তিসম্পত্তিং ন সক্কসম্পত্তিং ন ব্ৰহ্মসম্পত্তিং ন সাৱকবোধিং ন পচ্চেকবোধিং পত্থেমি, অপি চ ইদং মে দানং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণস্স পচ্চযো হোতূ’’তি যথাধিকাৰং চিত্তং ঠপেসি. তেন ৱুত্তং –
৪. ‘‘তদা মং তপতেজেন, সন্তত্তো তিদিৱাভিভূ;
ধাৰেন্তো ব্ৰাহ্মণৱণ্ণং, ভিক্খায মং উপাগমি.
৫. ‘‘পৱনা আভতং পণ্ণং, অতেলঞ্চ অলোণিকং;
মম দ্ৱাৰে ঠিতং দিস্ৱা, সকটাহেন আকিৰিং.
৬. ‘‘তস্স দত্ৱানহং পণ্ণং, নিকুজ্জিত্ৱান ভাজনং;
পুনেসনং জহিত্ৱান, পাৱিসিং পণ্ণসালকং.
৭. ‘‘দুতিযম্পি ততিযম্পি, উপগঞ্ছি মমন্তিকং;
অকম্পিতো অনোলগ্গো, এৱমেৱমদাসহং.
৮. ‘‘ন মে তপ্পচ্চযা অত্থি, সৰীৰস্মিং ৱিৱণ্ণিযং;
পীতিসুখেন ৰতিযা, ৱীতিনামেমি তং দিৱং.
৯. ‘‘যদি মাসম্পি দ্ৱেমাসং, দক্খিণেয্যং ৱৰং লভে;
অকম্পিতো অনোলীনো, দদেয্যং দানমুত্তমং.
১০. ‘‘ন তস্স দানং দদমানো, যসং লাভঞ্চ পত্থযিং;
সব্বঞ্ঞুতং পত্থযানো, তানি কম্মানি আচৰি’’ন্তি.
তত্থ তদাতি যদা অহং অকিত্তিনামকো তাপসো হুত্ৱা তস্মিং দীপে কাৰাৰঞ্ঞে ৱিহৰামি, তদা. মন্তি মম. তপতেজেনাতি সীলপাৰমিতানুভাৱেন. সীলঞ্হি দুচ্চৰিতসংকিলেসস্স তপনতো ‘‘তপো’’তি ৱুচ্চতি, নেক্খম্মৱীৰিযপাৰমিতানুভাৱেন ৱা. তাপি হি তণ্হাসংকিলেসস্স কোসজ্জস্স চ তপনতো ‘‘তপো’’তি ৱুচ্চতি, উক্কংসগতা চ তা বোধিসত্তস্স ইমস্মিং অত্তভাৱেতি. খন্তিসংৱৰস্স চাপি পৰমুক্কংসগমনতো ‘‘খন্তিপাৰমিতানুভাৱেনা’’তিপি ৱত্তুং ৱট্টতেৱ. ‘‘খন্তী পৰমং তপো’’তি (দী. নি. ২.৯০; ধ. প. ১৮৪) হি ৱুত্তং. সন্তত্তোতি যথাৱুত্তগুণানুভাৱজনিতেন ধম্মতাসিদ্ধেন পণ্ডুকম্বলসিলাসনস্স উণ্হাকাৰেন সন্তাপিতো. তিদিৱাভিভূতি দেৱলোকাধিপতি, সক্কোতি অত্থো. পণ্ণসালায সমীপে গহিতম্পি কাৰপণ্ণং পণ্ণসালায অৰঞ্ঞমজ্ঝগতত্তা ‘‘পৱনা আভত’’ন্তি ৱুত্তং.
অতেলঞ্চ অলোণিকন্তি দেয্যধম্মস্স অনুড়াৰভাৱেপি অজ্ঝাসযসম্পত্তিযা দানধম্মস্স মহাজুতিকভাৱং দস্সেতুং ৱুত্তং. মম দ্ৱাৰেতি ময্হং পণ্ণসালায দ্ৱাৰে. সকটাহেন আকিৰিন্তি ইমিনা অত্তনো কিঞ্চিপি অসেসেত্ৱা দিন্নভাৱং দস্সেতি.
পুনেসনং জহিত্ৱানাতি ‘‘একদিৱসং দ্ৱিক্খত্তুং ঘাসেসনং ন সল্লেখ’’ন্তি চিন্তেত্ৱা দানপীতিযা তিত্তো ৱিয হুত্ৱা তস্মিং দিৱসে পুন আহাৰপৰিযেট্ঠিং অকত্ৱা.
অকম্পিতোতি সুদূৰৱিক্খম্ভিতত্তা মচ্ছৰিযেন অচলিতো দানজ্ঝাসযতো চলনমত্তম্পি অকাৰিতো. অনোলগ্গোতি লোভৱসেন ঈসকম্পি অলগ্গো. ততিযম্পীতি পি-সদ্দেন দুতিযম্পীতি ইমং সম্পিণ্ডেতি. এৱমেৱমদাসহন্তি যথা পঠমং, এৱমেৱং দুতিযম্পি, ততিযম্পি অদাসিং অহং.
ন মে তপ্পচ্চযাতি গাথায ৱুত্তমেৱত্থং পাকটং কৰোতি. তত্থ তপ্পচ্চযাতি দানপচ্চযা তীসু দিৱসেসু ছিন্নাহাৰতায সৰীৰস্মিং যেন ৱেৱণ্ণিযেন ভৱিতব্বং, তম্পি মে সৰীৰস্মিং ৱিৱণ্ণিযং দানপচ্চযাযেৱ নত্থি. কস্মা? দানৱিসযেন পীতিসুখেন দানৱিসযায এৱ চ ৰতিযা. ৱীতিনামেমি তং দিৱন্তি তং সকলং তিমত্তদিৱসং ৱীতিনামেমি, ন কেৱলঞ্চ তীণি এৱ দিৱসানি, অথ খো মাসদ্ৱিমাসমত্তম্পি কালং, এৱমেৱ দাতুং পহোমীতি দস্সেতুং ‘‘যদি মাসম্পী’’তিআদি ৱুত্তং. অনোলীনোতি অলীনচিত্তো, দানে অসঙ্কুচিতচিত্তোতি অত্থো.
তস্সাতি ব্ৰাহ্মণৰূপেন আগতস্স সক্কস্স. যসন্তি কিত্তিং, পৰিৱাৰসম্পত্তিং ৱা. লাভঞ্চাতি দেৱমনুস্সেসু চক্কৱত্তিআদিভাৱেন লদ্ধব্বং লাভং ৱা ন পত্থযিং. অথ খো সব্বঞ্ঞুতং সম্মাসম্বোধিং পত্থযানো আকঙ্খমানো তানি তীসু দিৱসেসু অনেকৱাৰং উপ্পন্নানি দানমযানি পুঞ্ঞকম্মানি দানস্স ৱা পৰিৱাৰভূতানি কাযসুচৰিতাদীনি পুঞ্ঞকম্মানি আচৰিং অকাসিন্তি.
ইতি ভগৱা তস্মিং অত্তভাৱে অত্তনো সুদুক্কৰং পুঞ্ঞচৰিতমত্তমেৱ ইধ মহাথেৰস্স পকাসেসি. জাতকদেসনাযং পন চতুত্থদিৱসে সক্কস্স উপসঙ্কমিত্ৱা বোধিসত্তস্স অজ্ঝাসযজাননং ৱৰেন উপনিমন্তনা বোধিসত্তস্স ৱৰসম্পটিচ্ছনসীসেন ধম্মদেসনা দেয্যধম্মদক্খিণেয্যানং পুন সক্কস্স অনাগমনস্স চ আকঙ্খমানতা চ পকাসিতা. ৱুত্তঞ্হেতং –
‘‘অকিত্তিং দিস্ৱান সম্মন্তং, সক্কো ভূতপতী ব্ৰৱি;
কিং পত্থযং মহাব্ৰহ্মে, একো সম্মসি ঘম্মনি.
‘‘দুক্খো পুনব্ভৱো সক্ক, সৰীৰস্স চ ভেদনং;
সম্মোহমৰণং দুক্খং, তস্মা সম্মামি, ৱাসৱ.
‘‘এতস্মিং তে সুলপিতে, পতিৰূপে সুভাসিতে;
ৱৰং কস্সপ তে দম্মি, যং কিঞ্চি মনসিচ্ছসি.
‘‘ৱৰঞ্চে মে অদো সক্ক, সব্বভূতানমিস্সৰ;
যেন পুত্তে চ দাৰে চ, ধনধঞ্ঞং পিযানি চ;
লদ্ধা নৰা ন তপ্পন্তি, সো লোভো ন মযী ৱসে.
এতস্মিং তে সুলপিতে…পে… মনসিচ্ছসি.
‘‘ৱৰঞ্চে মে অদো সক্ক, সব্বভূতানমিস্সৰ;
খেত্তং ৱত্থুং হিৰঞ্ঞঞ্চ, গৱাস্সং দাসপোৰিসং;
যেন জাতেন জীযন্তি, সো দোসো ন মযী ৱসে.
‘‘এতস্মিং তে সুলপিতে…পে… মনসিচ্ছসি.
‘‘ৱৰঞ্চে মে অদো সক্ক, সব্বভূতানমিস্সৰ;
বালং ন পস্সে ন সুণে, ন চ বালেন সংৱসে;
বালেনল্লাপসল্লাপং, ন কৰে ন চ ৰোচযে.
‘‘কিং নু তে অকৰং বালো, ৱদ কস্সপ কাৰণং;
কেন কস্সপ বালস্স, দস্সনং নাভিকঙ্খসি.
‘‘অনযং নযতি দুম্মেধো, অধুৰাযং নিযুঞ্জতি;
দুন্নযো সেয্যসো হোতি, সম্মা ৱুত্তো পকুপ্পতি;
ৱিনযং সো ন জানাতি, সাধু তস্স অদস্সনং.
‘‘এতস্মিং তে সুলপিতে…পে… মনসিচ্ছসি.
‘‘ৱৰঞ্চে মে অদো সক্ক, সব্বভূতানমিস্সৰ;
ধীৰং পস্সে সুণে ধীৰং, ধীৰেন সহ সংৱসে;
ধীৰেনল্লাপসল্লাপং, তং কৰে তঞ্চ ৰোচযে.
‘‘কিং নু তে অকৰং ধীৰো, ৱদ কস্সপ কাৰণং;
কেন কস্সপ ধীৰস্স, দস্সনং অভিকঙ্খসি.
‘‘নযং নযতি মেধাৱী, অধুৰাযং ন যুঞ্জতি;
সুনযো সেয্যসো হোতি, সম্মা ৱুত্তো ন কুপ্পতি;
ৱিনযং সো পজানাতি, সাধু তেন সমাগমো.
‘‘এতস্মিং তে সুলপিতে…পে… মনসিচ্ছসি.
‘‘ৱৰঞ্চে মে অদো সক্ক, সব্বভূতানমিস্সৰ;
ততো ৰত্যা ৱিৱসানে, সূৰিযুগ্গমনং পতি;
দিব্বা ভক্খা পাতুভৱেয্যুং, সীলৱন্তো চ যাচকা.
‘‘দদতো মে ন খীযেথ, দত্ৱা নানুতপেয্যহং;
দদং চিত্তং পসাদেয্যং, এতং সক্ক ৱৰং ৱৰে.
‘‘এতস্মিং তে সুলপিতে…পে… মনসিচ্ছসি.
‘‘ৱৰঞ্চে মে অদো সক্ক, সব্বভূতানমিস্সৰ;
ন মং পুন উপেয্যাসি, এতং সক্ক ৱৰং ৱৰে.
‘‘বহূহি ৱতচৰিযাহি, নৰা চ অথ নাৰিযো;
দস্সনং অভিকঙ্খন্তি, কিং নু মে দস্সনে ভযং.
‘‘তং তাদিসং দেৱৱণ্ণং, সব্বকামসমিদ্ধিনং;
দিস্ৱা তপো পমজ্জেয্যং, এতং তে দস্সনে ভয’’ন্তি. (জা. ১.১৩.৮৩-১০৩);
অথ সক্কো ‘‘সাধু, ভন্তে, ন তে ইতো পট্ঠায সন্তিকং আগমিস্সামী’’তি তং অভিৱাদেত্ৱা পক্কামি. মহাসত্তো যাৱজীৱং তত্থেৱ ৱসন্তো আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি.
অনুৰুদ্ধত্থেৰো তদা সক্কো অহোসি, লোকনাথো অকিত্তিপণ্ডিতো.
তস্স মহাভিনিক্খমনসদিসং নিক্খন্তত্তা নেক্খম্মপাৰমী. সুৱিসুদ্ধসীলাচাৰতায সীলপাৰমী. কামৱিতক্কাদীনং সুট্ঠু ৱিক্খম্ভিতত্তা ৱীৰিযপাৰমী. খন্তিসংৱৰস্স পৰমুক্কংসগমনতো খন্তিপাৰমী. পটিঞ্ঞানুৰূপং পটিপত্তিযা সচ্চপাৰমী. সব্বত্থ অচলসমাদানাধিট্ঠানেন অধিট্ঠানপাৰমী. সব্বসত্তেসু হিতজ্ঝাসযেন মেত্তাপাৰমী. সত্তসঙ্খাৰকতৱিপ্পকাৰেসু মজ্ঝত্তভাৱপ্পত্তিযা উপেক্খাপাৰমী. তাসং উপকাৰানুপকাৰে ধম্মে জানিত্ৱা অনুপকাৰে ধম্মে পহায উপকাৰধম্মেসু পৱত্তাপনপুৰেচৰা সহজাতা চ উপাযকোসল্লভূতা অতিসল্লেখৱুত্তিসাধনী চ পঞ্ঞা পঞ্ঞাপাৰমীতি ইমাপি দস পাৰমিযো লব্ভন্তি.
দানজ্ঝাসযস্স পন অতিউড়াৰভাৱেন দানমুখেন দেসনা পৱত্তা. তস্মা সব্বত্থ সমকা মহাকৰুণা, দ্ৱেপি পুঞ্ঞঞাণসম্ভাৰা, কাযসুচৰিতাদীনি তীণি বোধিসত্তসুচৰিতানি, সচ্চাধিট্ঠানাদীনি চত্তাৰি অধিট্ঠানানি, উস্সাহাদযো চতস্সো বুদ্ধভূমিযো, সদ্ধাদযো পঞ্চ মহাবোধিপৰিপাচনীযা ধম্মা, অলোভজ্ঝাসযাদযো ছ বোধিসত্তানং অজ্ঝাসযা, তিণ্ণো তাৰেস্সামীতিআদযো সত্ত পটিঞ্ঞা ধম্মা, অপ্পিচ্ছস্সাযং ধম্মো, নাযং ধম্মো মহিচ্ছস্সাতিআদযো (দী. নি. ৩.৩৫৮; অ. নি. ৮.৩০) অট্ঠ মহাপুৰিসৱিতক্কা (দী. নি. ৩.৩৫৮), নৱ যোনিসোমনসিকাৰমূলকা ধম্মা, দানজ্ঝাসযাদযো দস মহাপুৰিসজ্ঝাসযা, দানসীলাদযো দস পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূনীতি এৱমাদযো যে অনেকসতঅনেকসহস্সপ্পভেদা বোধিসম্ভাৰভূতা মহাবোধিসত্তগুণা. তে সব্বেপি যথাৰহং ইধ নিদ্ধাৰেত্ৱা ৱত্তব্বা.
অপি চেত্থ মহন্তং ভোগক্খন্ধং মহন্তঞ্চ ঞাতিপৰিৱট্টং পহায মহাভিনিক্খমনসদিসং গেহতো নিক্খমনং, নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতস্স বহুজনসম্মতস্স সতো পৰমপ্পিচ্ছভাৱেন কুলেসু গণেসু চ অলগ্গতা, অচ্চন্তমেৱ লাভসক্কাৰসিলোকজিগুচ্ছা, পৱিৱেকাভিৰতি, কাযজীৱিতনিৰপেক্খো পৰিচ্চাগো, অনাহাৰস্সেৱ সতো দিৱসত্তযম্পি দানপীতিযা পৰিতুট্ঠস্স নিব্বিকাৰসৰীৰযাপনং, মাসদ্ৱিমাসমত্তম্পি কালং যাচকে সতি আহাৰং তথেৱ দত্ৱা ‘‘দানগতেনেৱ পীতিসুখেন সৰীৰং যাপেস্সামী’’তি পৰিচ্চাগে অনোলীনৱুত্তিসাধকো উড়াৰো দানজ্ঝাসযো, দানং দত্ৱা পুন আহাৰপৰিযেট্ঠিযা অকৰণহেতুভূতা পৰমসল্লেখৱুত্তীতি এৱমাদযো মহাসত্তস্স গুণানুভাৱা ৱেদিতব্বা. তেনেতং ৱুচ্চতি –
‘‘এৱং অচ্ছৰিযা হেতে, অব্ভুতা চ মহেসিনো;
মহাকাৰুণিকা ধীৰা, সব্বলোকেকবন্ধৱা.
‘‘অচিন্তেয্যানুভাৱা চ, সদা সদ্ধম্মগোচৰা;
বোধিসত্তা মহাসত্তা, সুচিসল্লেখৱুত্তিনো.
‘‘মহাৱাতসমুদ্ধত-ৱীচিমালো মহোদধি;
অপি লঙ্ঘেয্য ৱেলন্তং, বোধিসত্তা ন ধম্মতং.
‘‘লোকে সঞ্জাতৱদ্ধাপি, ন তে ভাৱিতভাৱিনো;
লিম্পন্তি লোকধম্মেহি, তোযেন পদুমং যথা.
‘‘যেসং ৱে অত্তনি স্নেহো, নিহীযতি যথা যথা;
সত্তেসু কৰুণাস্নেহো, ৱড্ঢতেৱ তথা তথা.
‘‘যথা চিত্তং ৱসে হোতি, ন চ চিত্তৱসানুগা;
তথা কম্মং ৱসে হোতি, ন চ কম্মৱসানুগা.
‘‘দোসেহি নাভিভূযন্তি, সমুগ্ঘাতেন্তি ৱা ন তে;
চৰন্তা বোধিপৰিযেট্ঠিং, পুৰিসাজানিযা বুধা.
‘‘তেসু চিত্তপ্পসাদোপি, দুক্খতো পৰিমোচযে;
পগেৱানুকিৰিযা তেসং, ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.
পৰমত্থদীপনিযা চৰিযাপিটকসংৱণ্ণনায
অকিত্তিচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২. সঙ্খব্ৰাহ্মণচৰিযাৱণ্ণনা
১১-১২. দুতিযস্মিং পুনাপৰন্তি পুন অপৰং, ন কেৱলমিদং অকিত্তিচৰিযমেৱ, অথ খো পুন অপৰং অঞ্ঞং সঙ্খচৰিযম্পি পৱক্খিস্সং, সুণোহীতি অধিপ্পাযো. ইতো পৰেসুপি এসেৱ নযো. সঙ্খসৱ্হযোতি সঙ্খনামো. মহাসমুদ্দং তৰিতুকামোতি সুৱণ্ণভূমিং গন্তুং নাৱায মহাসমুদ্দং তৰিতুকামো. উপগচ্ছামি পট্টনন্তি তামলিত্তিপট্টনং উদ্দিস্স গচ্ছামি. সযম্ভুঞাণেন পচ্চেকবোধিযা অধিগতত্তা সযমেৱ ভূতন্তি সযম্ভুং. কিলেসমাৰাদীসু কেনচিপি ন পৰাজিতন্তি অপৰাজিতং, তিণ্ণং মাৰানং মত্থকং মদ্দিত্ৱা ঠিতন্তি অত্থো. তত্তায কঠিনভূমিযাতি ঘম্মসন্তাপেন সন্তত্তায সক্খৰৱালুকানিচিতত্তা খৰায কক্খড়ায ভূমিযা.
১৩. তন্তি তং পচ্চেকবুদ্ধং. ইমমত্থন্তি ইমং ইদানি ৱক্খমানং ‘‘ইদং খেত্ত’’ন্তিআদিকং অত্থং. ৱিচিন্তযিন্তি তদা সঙ্খব্ৰাহ্মণভূতো চিন্তেসিন্তি সত্থা ৱদতি. তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা –
অতীতে অযং বাৰাণসী মোড়িনী নাম অহোসি. মোড়িনীনগৰে ব্ৰহ্মদত্তে ৰজ্জং কাৰেন্তে বোধিসত্তো সঙ্খো নাম ব্ৰাহ্মণো হুত্ৱা অড্ঢো মহদ্ধনো চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু নগৰমজ্ঝে অত্তনো নিৱেসনদ্ৱাৰেতি ছসু ঠানেসু ছ দানসালাযো কাৰেত্ৱা দেৱসিকং ছসতসহস্সানি ৱিস্সজ্জেন্তো কপণদ্ধিকাদীনং মহাদানং পৱত্তেসি. সো একদিৱসং চিন্তেসি – ‘‘অহং গেহে ধনে খীণে দানং দাতুং ন সক্খিস্সামি, অপৰিক্খীণেযেৱ ধনে নাৱায সুৱণ্ণভূমিং গন্ত্ৱা ধনং আহৰিস্সামী’’তি. সো নাৱং ভণ্ডস্স পূৰাপেত্ৱা পুত্তদাৰং আমন্তেত্ৱা ‘‘যাৱাহং আগচ্ছিস্সামি, তাৱ মে দানং অনুপচ্ছিন্দন্তা পৱত্তেয্যাথা’’তি ৱত্ৱা দাসকম্মকৰপৰিৱুতো উপাহনং আৰুয্হ ছত্তেন ধাৰিযমানেন পট্টনগামাভিমুখো পাযাসি.
তস্মিং খণে গন্ধমাদনে একো পচ্চেকবুদ্ধো সত্তাহং নিৰোধসমাপত্তিং সমাপজ্জিত্ৱা নিৰোধসমাপত্তিতো ৱুট্ঠায লোকং ৱোলোকেন্তো তং ধনাহৰণত্থং গচ্ছন্তং দিস্ৱা ‘‘মহাপুৰিসো ধনং আহৰিতুং গচ্ছতি, ভৱিস্সতি নু খো অস্স মহাসমুদ্দে অন্তৰাযো, নো’’তি আৱজ্জেত্ৱা ‘‘ভৱিস্সতী’’তি ঞত্ৱা ‘‘এস মং দিস্ৱা ছত্তঞ্চ উপাহনঞ্চ ময্হং দত্ৱা উপাহনদাননিস্সন্দেন সমুদ্দে ভিন্নায নাৱায পতিট্ঠং লভিস্সতি, কৰিস্সামিস্স অনুগ্গহ’’ন্তি আকাসেন গন্ত্ৱা তস্স অৱিদূৰে ওতৰিত্ৱা মজ্ঝন্হিকসমযে চণ্ডৱাতাতপেন অঙ্গাৰসন্থতসদিসং উণ্হৱালুকং মদ্দন্তো তস্স অভিমুখং আগঞ্ছি. সো তং দিস্ৱাৱ হট্ঠতুট্ঠো ‘‘পুঞ্ঞক্খেত্তং মে আগতং, অজ্জ মযা এত্থ বীজং ৰোপেতুং ৱট্টতী’’তি চিন্তেসি. তেন ৱুত্তং ‘‘তমহং পটিপথে দিস্ৱা, ইমমত্থং ৱিচিন্তযি’’ন্তিআদি.
তত্থ ইদং খেত্তন্তিআদি চিন্তিতাকাৰদস্সনং. খেত্তন্তি খিত্তং বীজং মহপ্ফলভাৱকৰণেন তাযতীতি খেত্তং, পুব্বণ্ণাপৰণ্ণৱিৰুহনভূমি. ইধ পন খেত্তং ৱিযাতি খেত্তং, অগ্গদক্খিণেয্যো পচ্চেকবুদ্ধো. তেনেৱাহ ‘‘পুঞ্ঞকামস্স জন্তুনো’’তি.
১৪. মহাগমন্তি ৱিপুলফলাগমং, সস্সসম্পত্তিদাযকন্তি অত্থো. বীজং ন ৰোপেতীতি বীজং ন ৱপতি.
১৫. খেত্তৱৰুত্তমন্তি খেত্তৱৰেসুপি উত্তমং. সীলাদিগুণসম্পন্না হি ৱিসেসতো অৰিযসাৱকা খেত্তৱৰা, ততোপি অগ্গভূতো পচ্চেকবুদ্ধো খেত্তৱৰুত্তমো. কাৰন্তি সক্কাৰং. যদি ন কৰোমীতি সম্বন্ধো. ইদং ৱুত্তং হোতি – ইদমীদিসং অনুত্তৰং পুঞ্ঞক্খেত্তং লভিত্ৱা তত্থ পূজাসক্কাৰং যদি ন কৰোমি, পুঞ্ঞেন অত্থিকো নামাহং ন ভৱেয্যন্তি.
১৬-১৭. যথা অমচ্চোতিআদীনং দ্ৱিন্নং গাথানং অযং সঙ্খেপত্থো – যথা নাম যো কোচি ৰঞ্ঞা মুদ্দাধিকাৰে ঠপিতো লঞ্ছনধৰো অমচ্চপুৰিসো সেনাপতি ৱা সো অন্তেপুৰে জনে বহিদ্ধা চ বলকাযাদীসু ৰঞ্ঞো যথানুসিট্ঠং ন পটিপজ্জতি ন তেসং ধনধঞ্ঞং দেতি, তং তং কত্তব্বং ৱত্তং পৰিহাপেতি. সো মুদ্দিতো পৰিহাযতি মুদ্দাধিকাৰলদ্ধৱিভৱতো পৰিধংসতি, এৱমেৱ অহম্পি পুঞ্ঞকম্মস্স ৰতো লদ্ধব্বপুঞ্ঞফলসঙ্খাতং পুঞ্ঞকামো দক্খিণায ৱিপুলফলভাৱকৰণেন ৱিপুলং দিস্ৱান তং দক্খিণং উড়াৰং দক্খিণেয্যং লভিত্ৱা তস্স দানং যদি ন দদামি পুঞ্ঞতো আযতিং পুঞ্ঞফলতো চ পৰিধংসামি. তস্মা ইধ মযা পুঞ্ঞং কাতব্বমেৱাতি.
এৱং পন চিন্তেত্ৱা মহাপুৰিসো দূৰতোৱ উপাহনা ওৰোহিত্ৱা ৱেগেন উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ময্হং অনুগ্গহত্থায ইমং ৰুক্খমূলং উপগচ্ছথা’’তি ৱত্ৱা তস্মিং ৰুক্খমূলং উপসঙ্কমন্তে তত্থ ৱালুকং উস্সাপেত্ৱা উত্তৰাসঙ্গং পঞ্ঞাপেত্ৱা পচ্চেকবুদ্ধে তত্থ নিসিন্নে ৱন্দিত্ৱা ৱাসিতপৰিস্সাৱিতেন উদকেন তস্স পাদে ধোৱিত্ৱা, গন্ধতেলেন মক্খেত্ৱা, অত্তনো উপাহনং পুঞ্ছিত্ৱা, গন্ধতেলেন মক্খেত্ৱা, তস্স পাদে পটিমুঞ্চিত্ৱা ‘‘ভন্তে, ইমং উপাহনং আৰুয্হ, ইমং ছত্তং মত্থকে কত্ৱা গচ্ছথা’’তি ছত্তুপাহনং অদাসি. সোপিস্স অনুগ্গহত্থায তং গহেত্ৱা পসাদসংৱড্ঢনত্থং পস্সন্তস্সেৱ ৱেহাসং উপ্পতিত্ৱা গন্ধমাদনং অগমাসি. তেন ৱুত্তং –
১৮. ‘‘এৱাহং চিন্তযিত্ৱান, ওৰোহিত্ৱা উপাহনা;
তস্স পাদানি ৱন্দিত্ৱা, অদাসিং ছত্তুপাহন’’ন্তি.
বোধিসত্তো তং দিস্ৱা অতিৱিয পসন্নচিত্তো পট্টনং গন্ত্ৱা নাৱং অভিৰুহি. অথস্স মহাসমুদ্দং তৰন্তস্স সত্তমে দিৱসে নাৱা ৱিৱৰমদাসি. উদকং উস্সিঞ্চিতুং নাসক্খিংসু. মহাজনো মৰণভযভীতো অত্তনো অত্তনো দেৱতা নমস্সিত্ৱা মহাৱিৰৱং ৱিৰৱি. বোধিসত্তো একং উপট্ঠাকং গহেত্ৱা সকলসৰীৰং তেলেন মক্খেত্ৱা সপ্পিনা সদ্ধিং সক্খৰচুণ্ণানি যাৱদত্থং খাদিত্ৱা তম্পি খাদাপেত্ৱা তেন সদ্ধিং কূপকযট্ঠিমত্থকং আৰুয্হ ‘‘ইমায দিসায অম্হাকং নগৰ’’ন্তি দিসং ৱৱত্থপেত্ৱা মচ্ছকচ্ছপপৰিপন্থতো অত্তানং সচ্চাধিট্ঠানেন পমোচেন্তো তেন সদ্ধিং উসভমত্তট্ঠানং অতিক্কমিত্ৱা পতিত্ৱা সমুদ্দং তৰিতুং আৰভি. মহাজনো পন তত্থেৱ ৱিনাসং পাপুণি. তস্স তৰন্তস্সেৱ সত্ত দিৱসা গতা. সো তস্মিম্পি কালে লোণোদকেন মুখং ৱিক্খালেত্ৱা উপোসথিকো অহোসিযেৱ.
তদা পন ঈদিসানং পুৰিসৱিসেসানং ৰক্খণত্থায চতূহি লোকপালেহি ঠপিতা মণিমেখলা নাম দেৱধীতা অত্তনো ইস্সৰিযেন সত্তাহং পমজ্জিত্ৱা সত্তমে দিৱসে তং দিস্ৱা ‘‘সচাযং ইধ মৰিস্স, অতিৱিয গাৰয্হা অভৱিস্স’’ন্তি সংৱিগ্গহদযা সুৱণ্ণপাতিযা দিব্বভোজনস্স পূৰেত্ৱা ৱেগেনাগন্ত্ৱা ‘‘ব্ৰাহ্মণ, ইদং দিব্বভোজনং ভুঞ্জা’’তি আহ. সো তং উল্লোকেত্ৱা ‘‘নাহং ভুঞ্জামি, উপোসথিকোম্হী’’তি পটিক্খিপিত্ৱা তং পুচ্ছন্তো –
‘‘যং ত্ৱং সুখেনাভিসমেক্খসে মং, ভুঞ্জস্সু ভত্তং ইতি মং ৱদেসি;
পুচ্ছামি তং নাৰি মহানুভাৱে, দেৱী নুসি ত্ৱং উদ মানুসী নূ’’তি. (জা. ১.১০.৪২) –
আহ. সা তস্স পটিৱচনং দেন্তী –
‘‘দেৱী অহং সঙ্খ মহানুভাৱা, ইধাগতা সাগৰৱাৰিমজ্ঝে;
অনুকম্পিকা নো চ পদুট্ঠচিত্তা, তৱেৱ অত্থায ইধাগতাস্মি.
‘‘ইধন্নপানং সযনাসনঞ্চ, যানানি নানাৱিৱিধানি সঙ্খ;
সব্বস্স ত্যাহং পটিপাদযামি, যং কিঞ্চি তুয্হং মনসাভিপত্থিত’’ন্তি. (জা. ১.১০.৪৩-৪৪) –
ইমা গাথা অভাসি. তং সুত্ৱা মহাসত্তো ‘‘অযং দেৱধীতা সমুদ্দপিট্ঠে ময্হং ‘ইদঞ্চিদঞ্চ দম্মী’তি ৱদতি, যঞ্চেসা ময্হং দেতি, তম্পি মম পুঞ্ঞেনেৱ, তং পন পুঞ্ঞং অযং দেৱধীতা জানাতি নু খো, উদাহু ন জানাতি, পুচ্ছিস্সামি তাৱ ন’’ন্তি চিন্তেত্ৱা পুচ্ছন্তো ইমং গাথমাহ –
‘‘যং কিঞ্চি যিট্ঠঞ্চ হুতঞ্চ ময্হং, সব্বস্স নো ইস্সৰা ত্ৱং সুগত্তে;
সুস্সোণি সুব্ভূৰু ৱিলগ্গমজ্ঝে, কিস্স মে কম্মস্স অযং ৱিপাকো’’তি. (জা. ১.১০.৪৫);
তত্থ যিট্ঠন্তি দানৱসেন যজিতং. হুতন্তি আহুনপাহুনৱসেন দিন্নং. সব্বস্স নো ইস্সৰা ত্ৱন্তি অম্হাকং পুঞ্ঞকম্মস্স সব্বস্স ত্ৱং ইস্সৰা, ‘‘অযং ইমস্স ৱিপাকো, অযং ইমস্সা’’তি ব্যাকৰিতুং সমত্থা. সুস্সোণীতি সুন্দৰজঘনে. সুব্ভূৰূতি সুন্দৰেহি ভমুকেহি ঊৰূহি চ সমন্নাগতে. ৱিলগ্গমজ্ঝেতি ৱিলগ্গতনুমজ্ঝে. কিস্স মেতি মযা কতকম্মেসু কতৰকম্মস্স অযং ৱিপাকো, যেনাহং অপ্পতিট্ঠে মহাসমুদ্দে অজ্জ পতিট্ঠং লভামীতি.
তং সুত্ৱা দেৱধীতা ‘‘অযং ব্ৰাহ্মণো ‘যং অত্তনা কুসলকম্মং কতং, তং কম্মং ন জানাতী’তি সঞ্ঞায পুচ্ছতি মঞ্ঞে, কথেস্সামি ন’’ন্তি নাৱাভিৰুহনদিৱসে পচ্চেকবুদ্ধস্স ছত্তুপাহনদানপুঞ্ঞমেৱ তস্স কাৰণন্তি কথেন্তী –
‘‘ঘম্মে পথে ব্ৰাহ্মণ একভিক্খুং, উগ্ঘট্টপাদং তসিতং কিলন্তং;
পটিপাদযী সঙ্খ উপাহনানি, সা দক্খিণা কামদুহা তৱজ্জা’’তি. (জা. ১.১০.৪৬) –
গাথমাহ.
তত্থ একভিক্খুন্তি একং পচ্চেকবুদ্ধং সন্ধাযাহ. উগ্ঘট্টপাদন্তি উণ্হৱালুকায ঘট্টপাদং, ৱিবাধিতপাদন্তি অত্থো. তসিতন্তি পিপাসিতং. পটিপাদযীতি পটিপাদেসি যোজেসি. কামদুহাতি সব্বকামদাযিকা.
তং সুত্ৱা মহাসত্তো ‘‘এৱৰূপেপি নাম অপ্পতিট্ঠে মহাসমুদ্দে মযা দিন্নং ছত্তুপাহনদানং মম সব্বকামদদং জাতং অহো সুদিন্ন’’ন্তি তুট্ঠচিত্তো –
‘‘সা হোতু নাৱা ফলকূপপন্না, অনৱস্সুতা এৰকৱাতযুত্তা;
অঞ্ঞস্স যানস্স ন হেত্থ ভূমি, অজ্জেৱ মং মোড়িনিং পাপযস্সূ’’তি. (জা. ১.১০.৪৭) –
গাথমাহ.
তত্থ ফলকূপপন্নাতি মহানাৱতায বহূহি ফলকেহি উপেতা. উদকপ্পৱেসনাভাৱেন অনৱস্সুতা. সম্মা গহেত্ৱা গমনকৱাতেন এৰকৱাতযুত্তা.
দেৱধীতা তস্স ৱচনং সুত্ৱা তুট্ঠহট্ঠা দীঘতো অট্ঠউসভং ৱিত্থাৰতো চতুউসভং গম্ভীৰতো ৱীসতিযট্ঠিকং সত্তৰতনমযং নাৱং মাপেত্ৱা কূপফিযাৰিত্তযুত্তানি ইন্দনীলৰজতসুৱণ্ণমযাদীনি নিম্মিনিত্ৱা সত্তন্নং ৰতনানং পূৰেত্ৱা ব্ৰাহ্মণং আলিঙ্গেত্ৱা নাৱং আৰোপেসি, উপট্ঠাকং পনস্স ন ওলোকেসি. ব্ৰাহ্মণো অত্তনা কতকল্যাণতো তস্স পত্তিং অদাসি, সো অনুমোদি. অথ দেৱধীতা তম্পি আলিঙ্গেত্ৱা নাৱায পতিট্ঠাপেত্ৱা তং নাৱং মোড়িনীনগৰং নেত্ৱা ব্ৰাহ্মণস্স ঘৰে ধনং পতিট্ঠাপেত্ৱা অত্তনো ৱসনট্ঠানমেৱ অগমাসি. তেনাহ ভগৱা –
‘‘সা তত্থ ৱিত্তা সুমনা পতীতা, নাৱং সুচিত্তং অভিনিম্মিনিত্ৱা;
আদায সঙ্খং পুৰিসেন সদ্ধিং, উপানযী নগৰং সাধুৰম্ম’’ন্তি. (জা. ১.১০.৪৮);
মহাপুৰিসস্স হি চিত্তসম্পত্তিযা পচ্চেকবুদ্ধস্স চ নিৰোধতো ৱুট্ঠিতভাৱেন সত্তসু চেতনাসু আদিচেতনা দিট্ঠধম্মৱেদনীযা অতিউড়াৰফলা চ জাতা. ইদম্পি তস্স দানস্স অপ্পমত্তফলন্তি দট্ঠব্বং. অপৰিমাণফলঞ্হি তং দানং বোধিসম্ভাৰভূতং. তেন ৱুত্তং –
১৯. ‘‘তেনেৱাহং সতগুণতো, সুখুমালো সুখেধিতো;
অপি চ দানং পৰিপূৰেন্তো, এৱং তস্স অদাসহ’’ন্তি.
তত্থ তেনাতি ততো পচ্চেকবুদ্ধতো, সতগুণতোতি সতগুণেন অহং তদা সঙ্খভূতো সুখুমালো, তস্মা সুখেধিতো সুখসংৱড্ঢো, অপি চ এৱং সন্তেপি দানং পৰিপূৰেন্তো, এৱং ময্হং দানপাৰমী পৰিপূৰেতূতি তস্স পচ্চেকবুদ্ধস্স অত্তনো সৰীৰদুক্খং অনপেক্খিত্ৱা ছত্তুপাহনং অদাসিন্তি অত্তনো দানজ্ঝাসযস্স উড়াৰভাৱং সত্থা পৱেদেসি.
বোধিসত্তোপি যাৱজীৱং অমিতধনগেহং অজ্ঝাৱসন্তো ভিয্যোসোমত্তায দানানি দত্ৱা সীলানি ৰক্খিত্ৱা আযুপৰিযোসানে সপৰিসো দেৱনগৰং পূৰেসি.
তদা দেৱধীতা উপ্পলৱণ্ণা অহোসি, পুৰিসো আনন্দত্থেৰো, লোকনাথো সঙ্খব্ৰাহ্মণো.
তস্স সুৱিসুদ্ধনিচ্চসীলউপোসথসীলাদিৱসেন সীলপাৰমী দানসীলাদীনং পটিপক্খতো নিক্খন্তত্তা কুসলধম্মৱসেন নেক্খম্মপাৰমী, দানাদিনিপ্ফাদনত্থং অব্ভুস্সহনৱসেন তথা মহাসমুদ্দতৰণৱাযামৱসেন চ ৱীৰিযপাৰমী, তদত্থং অধিৱাসনখন্তিৱসেন খন্তিপাৰমী, পটিঞ্ঞানুৰূপপ্পটিপত্তিযা সচ্চপাৰমী, সব্বত্থ অচলসমাদানাধিট্ঠানৱসেন অধিট্ঠানপাৰমী, সব্বসত্তেসু হিতজ্ঝাসযৱসেন মেত্তাপাৰমী, সত্তসঙ্খাৰকতৱিপ্পকাৰেসু মজ্ঝত্তভাৱপ্পত্তিযা উপেক্খাপাৰমী, সব্বপাৰমীনং উপকাৰানুপকাৰে ধম্মে জানিত্ৱা অনুপকাৰে ধম্মে পহায উপকাৰধম্মেসু পৱত্তাপনপুৰেচৰা সহজাতা চ উপাযকোসল্লভূতা পঞ্ঞা পঞ্ঞাপাৰমীতি ইমাপি পাৰমিযো লব্ভন্তি.
দানজ্ঝাসযস্স পন অতিউড়াৰভাৱেন দানপাৰমীৱসেন দেসনা পৱত্তা. যস্মা চেত্থ দস পাৰমিযো লব্ভন্তি, তস্মা হেট্ঠা ৱুত্তা মহাকৰুণাদযো বোধিসত্তগুণা ইধাপি যথাৰহং নিদ্ধাৰেতব্বা. তথা অত্তনো ভোগসুখং অনপেক্খিত্ৱা মহাকৰুণায ‘‘দানপাৰমিং পূৰেস্সামী’’তি দানসম্ভাৰসংহৰণত্থং সমুদ্দতৰণং, তত্থ চ সমুদ্দপতিতস্সপি উপোসথাধিট্ঠানং, সীলখণ্ডভযেন দেৱধীতাযপি উপগতায আহাৰানাহৰণন্তি এৱমাদযো মহাসত্তস্স গুণা ৱেদিতব্বা. ইদানি ৱক্খমানেসু সেসচৰিতেসু ইমিনাৱ নযেন গুণনিদ্ধাৰণং ৱেদিতব্বং. তত্থ তত্থ ৱিসেসমত্তমেৱ ৱক্খাম. তেনেতং ৱুচ্চতি –
‘‘এৱং অচ্ছৰিযা হেতে, অব্ভুতা চ মহেসিনো…পে…;
পগেৱানুকিৰিযা তেসং, ধম্মস্স অনুধম্মতো’’তি.
সঙ্খব্ৰাহ্মণচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
৩. কুৰুৰাজচৰিযাৱণ্ণনা
২০. ততিযে ইন্দপত্থে পুৰুত্তমেতি ইন্দপত্থনামকে কুৰুৰট্ঠস্স পুৰৱৰে উত্তমনগৰে. ৰাজাতি ধম্মেন সমেন চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি পৰিসং ৰঞ্জেতীতি ৰাজা. কুসলে দসহুপাগতোতি কুসলেহি দসহি সমন্নাগতো, দানাদীহি দসহি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূহি, দসহি কুসলকম্মপথেহি ৱা যুত্তোতি অত্থো.
২১. কলিঙ্গৰট্ঠৱিসযাতি কলিঙ্গৰট্ঠসঙ্খাতৱিসযা. ব্ৰাহ্মণা উপগঞ্ছু মন্তি কলিঙ্গৰাজেন উয্যোজিতা অট্ঠ ব্ৰাহ্মণা মং উপসঙ্কমিংসু. উপসঙ্কমিত্ৱা চ পন আযাচুং মং হত্থিনাগন্তি হত্থিভূতং মহানাগং মং আযাচিংসু. ধঞ্ঞন্তি ধনাযিতব্বসিৰিসোভগ্গপ্পত্তং লক্খণসম্পন্নং. মঙ্গলসম্মতন্তি তাযযেৱ লক্খণসম্পত্তিযা মঙ্গলং অভিৱুড্ঢিকাৰণন্তি অভিসম্মতং জনেহি.
২২. অৱুট্ঠিকোতি ৱস্সৰহিতো. দুব্ভিক্খোতি দুল্লভভোজনো. ছাতকো মহাতি মহতী জিঘচ্ছাবাধা ৱত্ততীতি অত্থো. দদাহীতি দেহি. নীলন্তি নীলৱণ্ণং. অঞ্জনসৱ্হযন্তি অঞ্জনসদ্দেন অৱ্হাতব্বং, অঞ্জননামকন্তি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – অম্হাকং কলিঙ্গৰট্ঠং অৱুট্ঠিকং, তেন ইদানি মহাদুব্ভিক্খং তত্থ মহন্তং ছাতকভযং উপ্পন্নং, তস্স ৱূপসমত্থায ইমং অঞ্জনগিৰিসঙ্কাসং তুয্হং অঞ্জননামকং মঙ্গলহত্থিং দেহি, ইমস্মিঞ্হি তত্থ নীতে দেৱো ৱস্সিস্সতি, তেন তং সব্বভযং ৱূপসম্মিস্সতীতি. তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা –
অতীতে কুৰুৰট্ঠে ইন্দপত্থনগৰে বোধিসত্তো কুৰুৰাজস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অনুপুব্বেন ৱিঞ্ঞুতং পত্তো, তক্কসিলং গন্ত্ৱা যোগৱিহিতানি সিপ্পাযতনানি ৱিজ্জাট্ঠানানি চ উগ্গহেত্ৱা পচ্চাগতো পিতৰা উপৰজ্জে ঠপিতো, অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেন্তো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি ধনঞ্জযো নাম নামেন. সো চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু নগৰমজ্ঝে নিৱেসনদ্ৱাৰেতি ছ দানসালাযো কাৰেত্ৱা দেৱসিকং ছসতসহস্সং ধনং ৱিস্সজ্জেন্তো সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৱা দানং অদাসি. তস্স দানজ্ঝাসযতা দানাভিৰতি সকলজম্বুদীপং পত্থৰি.