৫. মহাগোৱিন্দচৰিযাৱণ্ণনা

পঞ্চমে সত্তৰাজপুৰোহিতোতি সত্তভূআদীনং সত্তন্নং ৰাজূনং সব্বকিচ্চানুসাসকপুৰোহিতো. পূজিতো নৰদেৱেহীতি তেহি এৱ অঞ্ঞেহি চ জম্বুদীপে সব্বেহেৱ খত্তিযেহি চতুপচ্চযপূজায সক্কাৰসম্মানেন চ পূজিতো. মহাগোৱিন্দব্ৰাহ্মণোতি মহানুভাৱতায গোৱিন্দস্সাভিসেকেন অভিসিত্ততায চ ‘‘মহাগোৱিন্দো’’তি সঙ্খং গতো ব্ৰাহ্মণো, অভিসিত্তকালতো পট্ঠায হি বোধিসত্তস্স অযং সমঞ্ঞা জাতা, নামেন পন জোতিপালো নাম. তস্স কিৰ জাতদিৱসে সব্বাৱুধানি জোতিংসু. ৰাজাপি পচ্চূসসমযে অত্তনো মঙ্গলাৱুধং পজ্জলিতং দিস্ৱা ভীতো অত্তনো পুৰোহিতং বোধিসত্তস্স পিতৰং উপট্ঠানং আগতং পুচ্ছিত্ৱা ‘‘মা ভাযি, মহাৰাজ, ময্হং পুত্তো জাতো, তস্সানুভাৱেন ন কেৱলং ৰাজগেহেযেৱ, সকলনগৰেপি আৱুধানি পজ্জলিংসু, ন তং নিস্সায তুয্হং অন্তৰাযো অত্থি, সকলজম্বুদীপে পন পঞ্ঞায তেন সমো ন ভৱিস্সতি, তস্সেতং পুব্বনিমিত্ত’’ন্তি পুৰোহিতেন সমস্সাসিতো তুট্ঠচিত্তো ‘‘কুমাৰস্স খীৰমূলং হোতূ’’তি সহস্সং দত্ৱা ‘‘ৱযপ্পত্তকালে ময্হং দস্সেথা’’তি আহ. সো ৱুদ্ধিপ্পত্তো অপৰভাগে অলমত্থদস্সো সত্তন্নং ৰাজূনং সব্বকিচ্চানুসাসকো হুত্ৱা পব্বজিত্ৱা চ সত্তে দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকেহি অনত্থেহি পালেত্ৱা অত্থেহি নিযোজেসি. ইতি জোতিতত্তা পালনসমত্থতায চ ‘‘জোতিপালো’’তিস্স নামং অকংসু. তেন ৱুত্তং ‘‘নামেন জোতিপালো নামা’’তি (দী. নি. ২.৩০৪).

তত্থ বোধিসত্তো দিসম্পতিস্স নাম ৰঞ্ঞো পুৰোহিতস্স গোৱিন্দব্ৰাহ্মণস্স পুত্তো হুত্ৱা অত্তনো পিতু তস্স চ ৰঞ্ঞো অচ্চযেন তস্স পুত্তো ৰেণু, সহাযা চস্স সত্তভূ, ব্ৰহ্মদত্তো, ৱেস্সভূ, ভৰতো, দ্ৱে চ ধতৰট্ঠাতি ইমে সত্ত ৰাজানো যথা অঞ্ঞমঞ্ঞং ন ৱিৱদন্তি. এৱং ৰজ্জে পতিট্ঠাপেত্ৱা তেসং অত্থধম্মে অনুসাসন্তো জম্বুদীপতলে সব্বেসং ৰাজূনং অঞ্ঞেসঞ্চ ব্ৰাহ্মণানং দেৱনাগগহপতিকানং সক্কতো গৰুকতো মানিতো পূজিতো অপচিতো উত্তমং গাৰৱট্ঠানং পত্তো অহোসি. তস্স অত্থধম্মেসু কুসলতায ‘‘মহাগোৱিন্দো’’ত্ৱেৱ সমঞ্ঞা উদপাদি. যথাহ ‘‘গোৱিন্দো ৱত, ভো ব্ৰাহ্মণো, মহাগোৱিন্দো ৱত, ভো ব্ৰাহ্মণো’’তি (দী. নি. ২.৩০৫). তেন ৱুত্তং –

৩৭. ‘‘পুনাপৰং যদা হোমি, সত্তৰাজপুৰোহিতো;

পূজিতো নৰদেৱেহি, মহাগোৱিন্দব্ৰাহ্মণো’’তি.

অথ বোধিসত্তস্স পুঞ্ঞানুভাৱসমুস্সাহিতেহি ৰাজূহি তেসং অনুযুত্তেহি খত্তিযেহি ব্ৰাহ্মণগহপতিকেহি নেগমজানপদেহি চ উপৰূপৰি উপনীতো সমন্ততো মহোঘো ৱিয অজ্ঝোত্থৰমানো অপৰিমেয্যো উড়াৰো লাভসক্কাৰো উপ্পজ্জি, যথা তং অপৰিমাণাসু জাতীসু উপচিতৱিপুলপুঞ্ঞসঞ্চযস্স উড়াৰাভিজাতস্স পৰিসুদ্ধসীলাচাৰস্স পেসলস্স পৰিযোদাতসব্বসিপ্পস্স সব্বসত্তেসু পুত্তসদিসমহাকৰুণাৱিপ্ফাৰসিনিদ্ধমুদুহদযস্স. সো চিন্তেসি – ‘‘এতৰহি খো ময্হং মহালাভসক্কাৰো, যংনূনাহং ইমিনা সব্বসত্তে সন্তপ্পেত্ৱা দানপাৰমিং পৰিপূৰেয্য’’ন্তি. সো নগৰস্স মজ্ঝে চতূসু দ্ৱাৰেসু অত্তনো নিৱেসনদ্ৱাৰেতি ছ দানসালাযো কাৰেত্ৱা দেৱসিকং অপৰিমিতধনপৰিচ্চাগেন মহাদানং পৱত্তেসি. যং যং উপাযনং আনীযতি, যঞ্চ অত্তনো অত্থায অভিসঙ্খৰীযতি, সব্বং তং দানসালাসু এৱ পেসেসি. এৱং দিৱসে দিৱসে মহাপৰিচ্চাগং কৰোন্তস্স চস্স চিত্তস্স তিত্তি ৱা সন্তোসো ৱা নাহোসি, কুতো পন সঙ্কোচো. দানগ্গঞ্চস্স লাভাসায আগচ্ছন্তেহি দেয্যধম্মং গহেত্ৱা গচ্ছন্তেহি চ মহাসত্তস্স চ গুণৱিসেসে কিত্তযন্তেহি মহাজনকাযেহি অন্তোনগৰং বহিনগৰঞ্চ সমন্ততো একোঘভূতং কপ্পৱুট্ঠানমহাৱাযুসঙ্ঘট্টপৰিব্ভমিতং ৱিয মহাসমুদ্দং এককোলাহলং একনিন্নাদং অহোসি. তেন ৱুত্তং –

৩৮. ‘‘তদাহং সত্তৰজ্জেসু, যং মে আসি উপাযনং;

তেন দেমি মহাদানং, অক্খোভং সাগৰূপম’’ন্তি.

তত্থ তদাহন্তি যদা সত্তৰাজপুৰোহিতো মহাগোৱিন্দব্ৰাহ্মণো হোমি, তদা অহং. সত্তৰজ্জেসূতি ৰেণুআদীনং সত্তন্নং ৰাজূনং ৰজ্জেসু. অক্খোভন্তি অব্ভন্তৰেহি চ বাহিৰেহি চ পচ্চত্থিকেহি অপ্পটিসেধনীযতায কেনচি অক্খোভনীযং. ‘‘অচ্চুব্ভ’’ন্তিপি পাঠো. অতিপুণ্ণদানজ্ঝাসযস্স দেয্যধম্মস্স চ উড়াৰভাৱেন ৱিপুলভাৱেন চ অতিৱিয পৰিপুণ্ণন্তি অত্থো. সাগৰূপমন্তি সাগৰসদিসং, যথা সাগৰে উদকং সকলেনপি লোকেন হৰন্তেন খেপেতুং ন সক্কা, এৱং তস্স দানগ্গে দেয্যধম্মন্তি.

৩৯. ওসানগাথায ৱৰং ধনন্তি উত্তমং ইচ্ছিতং ৱা ধনং. সেসং ৱুত্তনযমেৱ.

এৱং মহাসত্তো পঠমকপ্পিকমহামেঘো ৱিয মহাৱস্সং অৱিভাগেন মহন্তং দানৱস্সং ৱস্সাপেন্তো দানব্যাৱটো হুত্ৱাপি সেসং সত্তন্নং ৰাজূনং অত্থধম্মে অপ্পমত্তো অনুসাসতি. সত্ত চ ব্ৰাহ্মণমহাসালে ৱিজ্জাসিপ্পং সিক্খাপেতি, সত্ত চ ন্হাতকসতানি মন্তে ৱাচেতি. তস্স অপৰেন সমযেন এৱং কল্যাণো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো ‘‘সক্খি মহাগোৱিন্দো ব্ৰাহ্মণো ব্ৰহ্মানং পস্সতি, সক্খি মহাগোৱিন্দো ব্ৰাহ্মণো ব্ৰহ্মুনা সাকচ্ছেতি সল্লপতি মন্তেতী’’তি (দী. নি. ২.৩১২). সো চিন্তেসি – ‘‘এতৰহি খো ময্হং অযং অভূতো কিত্তিসদ্দো অব্ভুগ্গতো ‘ব্ৰহ্মানং পস্সতি, সক্খি মহাগোৱিন্দো ব্ৰাহ্মণো ব্ৰহ্মুনা সাকচ্ছেতি সল্লপতি মন্তেতী’তি, যংনূনাহং ইমং ভূতং এৱ কৰেয্য’’ন্তি. সো ‘‘তে সত্ত ৰাজানো সত্ত চ ব্ৰাহ্মণমহাসালে সত্ত চ ন্হাতকসতানি অত্তনো পুত্তদাৰঞ্চ আপুচ্ছিত্ৱা ব্ৰহ্মানং পস্সেয্য’’ন্তি চিত্তং পণিধায ৱস্সিকে চত্তাৰো মাসে ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনমনুযুঞ্জি. তস্স চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায ব্ৰহ্মা সনঙ্কুমাৰো পুৰতো পাতুৰহোসি. তং দিস্ৱা মহাপুৰিসো পুচ্ছি –

‘‘ৱণ্ণৱা যসৱা সিৰিমা, কো নু ত্ৱমসি মাৰিস;

অজানন্তা তং পুচ্ছাম, কথং জানেমু তং ময’’ন্তি. (দী. নি. ২.৩১৮);

তস্স ব্ৰহ্মা অত্তানং জানাপেন্তো –

‘‘মং ৱে কুমাৰং জানন্তি, ব্ৰহ্মলোকে সনন্তনং;

সব্বে জানন্তি মং দেৱা, এৱং গোৱিন্দ জানাহী’’তি. (দী. নি. ২.৩১৮) –

ৱত্ৱা তেন –

‘‘আসনং উদকং পজ্জং, মধুসাকঞ্চ ব্ৰহ্মুনো;

অগ্ঘে ভৱন্তং পুচ্ছাম, অগ্ঘং কুৰুতু নো ভৱ’’ন্তি. (দী. নি. ২.৩১৮) –

উপনীতং অতিথিসক্কাৰং অনত্থিকোপি ব্ৰহ্মা তস্স চিত্তসম্পহংসনত্থং ৱিস্সাসকৰণত্থঞ্চ সম্পটিচ্ছন্তো ‘‘পটিগ্গণ্হাম তে অগ্ঘং, যং, ত্ৱং গোৱিন্দ, ভাসসী’’তি. ৱত্ৱা ওকাসদানত্থং –

‘‘দিট্ঠধম্মহিতত্থায, সম্পৰাযসুখায চ;

কতাৱকাসো পুচ্ছস্সু, যংকিঞ্চি অভিপত্থিত’’ন্তি. (দী. নি. ২.৩১৮) –

ওকাসমকাসি.

অথ নং মহাপুৰিসো সম্পৰাযিকং এৱ অত্থং –

‘‘পুচ্ছামি ব্ৰহ্মানং সনঙ্কুমাৰং, কঙ্খী অকঙ্খিং পৰৱেদিযেসু;

কত্থট্ঠিতো কিম্হি চ সিক্খমানো, পপ্পোতি মচ্চো অমতং ব্ৰহ্মলোক’’ন্তি. (দী. নি. ২.৩১৯) –

পুচ্ছি.

তস্স ব্ৰহ্মা ব্যাকৰোন্তো –

‘‘হিত্ৱা মমত্তং মনুজেসু ব্ৰহ্মে, একোদিভূতো কৰুণেধিমুত্তো;

নিৰামগন্ধো ৱিৰতো মেথুনস্মা, এত্থট্ঠিতো এত্থ চ সিক্খমানো;

পপ্পোতি মচ্চো অমতং ব্ৰহ্মলোক’’ন্তি. (দী. নি. ২.৩১৯) –

ব্ৰহ্মলোকগামিমগ্গং কথেসি.

তত্থ মং ৱে কুমাৰং জানন্তীতি ৱে একংসেন মং ‘‘কুমাৰো’’তি জানন্তি. ব্ৰহ্মলোকেতি সেট্ঠলোকে. সনন্তনন্তি চিৰতনং পোৰাণং. এৱং, গোৱিন্দ, জানাহীতি, গোৱিন্দ, এৱং মং ধাৰেহি.

আসনন্তি ইদং ভোতো ব্ৰহ্মুনো নিসীদনত্থায আসনং পঞ্ঞত্তং. ইদং উদকং পৰিভোজনীযং পাদানং ধোৱনত্থং পানীযং পিপাসহৰণত্থায. ইদং পজ্জং পৰিস্সমৱিনোদনত্থং পাদব্ভঞ্জনতেলং. ইদং মধুসাকং অতক্কং অলোণিকং অধূপনং উদকেন সেদিতং সাকং সন্ধায ৱদতি. তদা হি বোধিসত্তস্স তং চতুমাসং ব্ৰহ্মচৰিযং অভিসল্লেখৱুত্তিপৰমুক্কট্ঠং অহোসি. তস্সিমে সব্বে অগ্ঘে কত্ৱা পুচ্ছাম, তযিদং অগ্ঘং কুৰুতু পটিগ্গণ্হাতু নো ভৱং ইদং অগ্ঘন্তি ৱুত্তং হোতি. ইতি মহাপুৰিসো ব্ৰহ্মুনো নেসং অপৰিভুঞ্জনং জানন্তোপি ৱত্তসীসে ঠত্ৱা অত্তনো আচিণ্ণং অতিথিপূজনং দস্সেন্তো এৱমাহ. ব্ৰহ্মাপিস্স অধিপ্পাযং জানন্তো ‘‘পটিগ্গণ্হাম তে অগ্ঘং, যং ত্ৱং, গোৱিন্দ, ভাসসী’’তি আহ.

তত্থ তস্স তে আসনে মযং নিসিন্না নাম হোম, পাদোদকেন পাদা ধোতা নাম হোন্তু, পানীযং পীতা নাম হোম, পাদব্ভঞ্জনেন পাদা মক্খিতা নাম হোন্তু, উদকসাকম্পি পৰিভুত্তং নাম হোতূতি অত্থো.

কঙ্খী অকঙ্খিং পৰৱেদিযেসূতি অহং সৱিচিকিচ্ছো পৰেন সযং অভিসঙ্খতত্তা পৰস্স পাকটেসু পৰৱেদিযেসু পঞ্হেসু নিব্বিচিকিচ্ছং.

হিত্ৱা মমত্তন্তি ‘‘ইদং মম, ইদং মমা’’তি পৱত্তনকং উপকৰণতণ্হং চজিত্ৱা. মনুজেসূতি সত্তেসু. ব্ৰহ্মেতি বোধিসত্তং আলপতি. একোদিভূতোতি একো উদেতি পৱত্ততীতি একোদিভূতো একীভূতো, একেন কাযৱিৱেকং দস্সেতি. অথ ৱা একো উদেতীতি একোদি, সমাধি. তং ভূতো পত্তোতি একোদিভূতো, উপচাৰপ্পনাসমাধীহি সমাহিতোতি অত্থো. এতং একোদিভাৱং কৰুণাব্ৰহ্মৱিহাৰৱসেন দস্সেন্তো ‘‘কৰুণেধিমুত্তো’’তি আহ. কৰুণজ্ঝানে অধিমুত্তো, তং ঝানং নিব্বত্তেত্ৱাতি অত্থো. নিৰামগন্ধোতি কিলেসসঙ্খাতৱিস্সগন্ধৰহিতো. এত্থট্ঠিতোতি এতেসু ধম্মেসু ঠিতো, এতে ধম্মে সম্পাদেত্ৱা. এত্থ চ সিক্খমানোতি এতেসু ধম্মেসু সিক্খমানো, এতং ব্ৰহ্মৱিহাৰভাৱনং ভাৱেন্তোতি অত্থো. অযমেত্থ সঙ্খেপো, ৱিত্থাৰো পন পাড়িযং (দী. নি. ২.২৯৩ আদযো) আগতোযেৱাতি.

অথ মহাপুৰিসো তস্স ব্ৰহ্মুনো ৱচনং সুত্ৱা আমগন্ধে জিগুচ্ছন্তো ‘‘ইদানেৱাহং পব্বজিস্সামী’’তি আহ. ব্ৰহ্মাপি ‘‘সাধু, মহাপুৰিস, পব্বজস্সু. এৱং সতি ময্হম্পি তৱ সন্তিকে আগমনং স্ৱাগমনমেৱ ভৱিস্সতি, ত্ৱং, তাত, সকলজম্বুদীপে অগ্গপুৰিসো পঠমৱযে ঠিতো, এৱং মহন্তং নাম সম্পত্তিং ইস্সৰিযঞ্চ পহায পব্বজনং নাম গন্ধহত্থিনো অযোবন্ধনং ছিন্দিত্ৱা ৱনগমনং ৱিয অতিউড়াৰং, বুদ্ধতন্তি নামেসা’’তি মহাবোধিসত্তস্স দড়্হীকম্মং কত্ৱা ব্ৰহ্মলোকমেৱ গতো. মহাসত্তোপি ‘‘মম ইতো নিক্খমিত্ৱা পব্বজনং নাম ন যুত্তং, অহং ৰাজকুলানং অত্থং অনুসাসামি, তস্মা তেসং আৰোচেত্ৱা সচে তেপি পব্বজন্তি সুন্দৰমেৱ, নো চে পুৰোহিতট্ঠানং নিয্যাতেত্ৱা পব্বজিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ৰেণুস্স তাৱ ৰঞ্ঞো আৰোচেত্ৱা তেন ভিয্যোসোমত্তায কামেহি নিমন্তিযমানো অত্তনো সংৱেগহেতুং একন্তেন পব্বজিতুকামতঞ্চস্স নিৱেদেত্ৱা তেন ‘‘যদি এৱং অহম্পি পব্বজিস্সামী’’তি ৱুত্তে ‘‘সাধূ’’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা এতেনেৱ নযেন সত্তভূআদযো ছ খত্তিযে, সত্ত চ ব্ৰাহ্মণমহাসালে, সত্ত চ ন্হাতকসতানি, অত্তনো ভৰিযাযো চ আপুচ্ছিত্ৱা সত্তাহমত্তমেৱ তেসং চিত্তানুৰক্খণত্থং ঠত্ৱা মহাভিনিক্খমনসদিসং নিক্খমিত্ৱা পব্বজি.

তস্স তে সত্তৰাজানো আদিং কত্ৱা সব্বেৱ অনুপব্বজিংসু. সা অহোসি মহতী পৰিসা. অনেকযোজনৱিত্থাৰায পৰিসায পৰিৱুতো মহাপুৰিসো ধম্মং দেসেন্তো গামনিগমজনপদৰাজধানীসু চাৰিকং চৰতি, মহাজনং পুঞ্ঞে পতিট্ঠাপেতি. গতগতট্ঠানে বুদ্ধকোলাহলং ৱিয হোতি. মনুস্সা ‘‘গোৱিন্দপণ্ডিতো কিৰ আগচ্ছতী’’তি সুত্ৱা পুৰেতৰমেৱ মণ্ডপং কাৰেত্ৱা তং অলঙ্কাৰাপেত্ৱা পচ্চুগ্গন্ত্ৱা মণ্ডপং পৱেসেত্ৱা নানগ্গৰসভোজনেন পতিমানেন্তি. মহালাভসক্কাৰো মহোঘো ৱিয অজ্ঝোত্থৰন্তো উপ্পজ্জি. মহাপুৰিসো মহাজনং পুঞ্ঞে পতিট্ঠাপেসি সীলসম্পদায ইন্দ্ৰিযসংৱৰে ভোজনে মত্তঞ্ঞুতায জাগৰিযানুযোগে কসিণপৰিকম্মে ঝানেসু অভিঞ্ঞাসু অট্ঠসমাপত্তীসু ব্ৰহ্মৱিহাৰেসূতি. বুদ্ধুপ্পাদকালো ৱিয অহোসি.

বোধিসত্তো যাৱতাযুকং পাৰমিযো পূৰেন্তো সমাপত্তিসুখেন ৱীতিনামেত্ৱা আযুপৰিযোসানে ব্ৰহ্মলোকে নিব্বত্তি. তস্স তং ব্ৰহ্মচৰিযং ইদ্ধঞ্চেৱ ফীতঞ্চ ৱিত্থাৰিকং বাহুজঞ্ঞং পুথুভূতং যাৱ দেৱমনুস্সেহি সুপ্পকাসিতং চিৰং দীঘমদ্ধানং পৱত্তিত্থ. তস্স যে সাসনং সব্বেন সব্বং আজানিংসু, তে কাযস্স ভেদা পৰং মৰণা সুগতিং ব্ৰহ্মলোকং উপপজ্জিংসু. যে ন আজানিংসু, তে অপ্পেকচ্চে পৰনিম্মিতৱসৱত্তীনং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু. অপ্পেকচ্চে নিম্মানৰতীনং…পে… তুসিতানং যামানং তাৱতিংসানং চাতুমহাৰাজিকানং দেৱানং সহব্যতং উপপজ্জিংসু. যে সব্বনিহীনা, তে গন্ধব্বকাযং পৰিপূৰেসুং. ইতি মহাজনো যেভুয্যেন ব্ৰহ্মলোকূপগো সগ্গূপগো চ অহোসি. তস্মা দেৱব্ৰহ্মলোকা পৰিপূৰিংসু. চত্তাৰো অপাযা সুঞ্ঞা ৱিয অহেসুং.

ইধাপি অকিত্তিজাতকে (জা. ১.১৩.৮৩ আদযো) ৱিয বোধিসম্ভাৰনিদ্ধাৰণা ৱেদিতব্বা – তদা সত্ত ৰাজানো মহাথেৰা অহেসুং, সেসপৰিসা বুদ্ধপৰিসা, মহাগোৱিন্দো লোকনাথো. তথা ৰেণুআদীনং সত্তন্নং ৰাজূনং অঞ্ঞমঞ্ঞাৱিৰোধেন যথা সকৰজ্জে পতিট্ঠাপনং, তথা মহতি সত্তৱিধে ৰজ্জে তেসং অত্থধম্মানুসাসনে অপ্পমাদো, ‘‘ব্ৰহ্মুনাপি সাকচ্ছং সমাপজ্জতী’’তি পৱত্তসম্ভাৱনং যথাভূতং কাতুং চত্তাৰো মাসে পৰমুক্কংসগতো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসো. তেন ব্ৰহ্মুনো অত্তনি সমাপজ্জনং, ব্ৰহ্মুনো ওৱাদে ঠত্ৱা সত্তহি ৰাজূহি সকলেন চ লোকেন উপনীতং লাভসক্কাৰং খেড়পিণ্ডং ৱিয ছড্ডেত্ৱা অপৰিমাণায খত্তিযব্ৰাহ্মণাদিপৰিসায অনুপব্বজ্জানিমিত্তায পব্বজ্জায অনুট্ঠানং, বুদ্ধানং সাসনস্স ৱিয অত্তনো সাসনস্স চিৰকালানুপ্পবন্ধোতি এৱমাদযো গুণানুভাৱা ৱিভাৱেতব্বাতি.

মহাগোৱিন্দচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.