৩. কুৰুৰাজচৰিযাৱণ্ণনা

২০. ততিযে ইন্দপত্থে পুৰুত্তমেতি ইন্দপত্থনামকে কুৰুৰট্ঠস্স পুৰৱৰে উত্তমনগৰে. ৰাজাতি ধম্মেন সমেন চতূহি সঙ্গহৱত্থূহি পৰিসং ৰঞ্জেতীতি ৰাজা. কুসলে দসহুপাগতোতি কুসলেহি দসহি সমন্নাগতো, দানাদীহি দসহি পুঞ্ঞকিৰিযৱত্থূহি, দসহি কুসলকম্মপথেহি ৱা যুত্তোতি অত্থো.

২১. কলিঙ্গৰট্ঠৱিসযাতি কলিঙ্গৰট্ঠসঙ্খাতৱিসযা. ব্ৰাহ্মণা উপগঞ্ছু মন্তি কলিঙ্গৰাজেন উয্যোজিতা অট্ঠ ব্ৰাহ্মণা মং উপসঙ্কমিংসু. উপসঙ্কমিত্ৱা চ পন আযাচুং মং হত্থিনাগন্তি হত্থিভূতং মহানাগং মং আযাচিংসু. ধঞ্ঞন্তি ধনাযিতব্বসিৰিসোভগ্গপ্পত্তং লক্খণসম্পন্নং. মঙ্গলসম্মতন্তি তাযযেৱ লক্খণসম্পত্তিযা মঙ্গলং অভিৱুড্ঢিকাৰণন্তি অভিসম্মতং জনেহি.

২২. অৱুট্ঠিকোতি ৱস্সৰহিতো. দুব্ভিক্খোতি দুল্লভভোজনো. ছাতকো মহাতি মহতী জিঘচ্ছাবাধা ৱত্ততীতি অত্থো. দদাহীতি দেহি. নীলন্তি নীলৱণ্ণং. অঞ্জনসৱ্হযন্তি অঞ্জনসদ্দেন অৱ্হাতব্বং, অঞ্জননামকন্তি অত্থো. ইদং ৱুত্তং হোতি – অম্হাকং কলিঙ্গৰট্ঠং অৱুট্ঠিকং, তেন ইদানি মহাদুব্ভিক্খং তত্থ মহন্তং ছাতকভযং উপ্পন্নং, তস্স ৱূপসমত্থায ইমং অঞ্জনগিৰিসঙ্কাসং তুয্হং অঞ্জননামকং মঙ্গলহত্থিং দেহি, ইমস্মিঞ্হি তত্থ নীতে দেৱো ৱস্সিস্সতি, তেন তং সব্বভযং ৱূপসম্মিস্সতীতি. তত্ৰাযং অনুপুব্বিকথা –

অতীতে কুৰুৰট্ঠে ইন্দপত্থনগৰে বোধিসত্তো কুৰুৰাজস্স অগ্গমহেসিযা কুচ্ছিম্হি পটিসন্ধিং গহেত্ৱা অনুপুব্বেন ৱিঞ্ঞুতং পত্তো, তক্কসিলং গন্ত্ৱা যোগৱিহিতানি সিপ্পাযতনানি ৱিজ্জাট্ঠানানি চ উগ্গহেত্ৱা পচ্চাগতো পিতৰা উপৰজ্জে ঠপিতো, অপৰভাগে পিতু অচ্চযেন ৰজ্জং পত্ৱা দস ৰাজধম্মে অকোপেন্তো ধম্মেন ৰজ্জং কাৰেসি ধনঞ্জযো নাম নামেন. সো চতূসু নগৰদ্ৱাৰেসু নগৰমজ্ঝে নিৱেসনদ্ৱাৰেতি ছ দানসালাযো কাৰেত্ৱা দেৱসিকং ছসতসহস্সং ধনং ৱিস্সজ্জেন্তো সকলজম্বুদীপং উন্নঙ্গলং কত্ৱা দানং অদাসি. তস্স দানজ্ঝাসযতা দানাভিৰতি সকলজম্বুদীপং পত্থৰি.

তস্মিং কালে কলিঙ্গৰট্ঠে দুব্ভিক্খভযং ছাতকভযং ৰোগভযন্তি তীণি ভযানি উপ্পজ্জিংসু. সকলৰট্ঠৱাসিনো দন্তপুৰং গন্ত্ৱা ৰাজভৱনদ্ৱাৰে উক্কুট্ঠিমকংসু ‘‘দেৱং ৱস্সাপেহি দেৱা’’তি. ৰাজা তং সুত্ৱা ‘‘কিংকাৰণা এতে ৱিৰৱন্তী’’তি অমচ্চে পুচ্ছি. অমচ্চা ৰঞ্ঞো তমত্থং আৰোচেসুং. ৰাজা পোৰাণকৰাজানো দেৱে অৱস্সন্তে কিং কৰোন্তীতি. ‘‘দেৱো ৱস্সতূ’’তি দানং দত্ৱা উপোসথং অধিট্ঠায সমাদিন্নসীলা সিৰিগব্ভং পৱিসিত্ৱা দব্বসন্থৰে সত্তাহং নিপজ্জন্তীতি. তং সুত্ৱা তথা অকাসি. দেৱো ন ৱস্সি, এৱং ৰাজা অহং মযা কত্তব্বকিচ্চং অকাসিং, দেৱো ন ৱস্সতি, কিন্তি কৰোমাতি. দেৱ, ইন্দপত্থনগৰে ধনঞ্জযস্স নাম কুৰুৰাজস্স মঙ্গলহত্থিম্হি আনীতে দেৱো ৱস্সিস্সতীতি. সো ৰাজা বলৱাহনসম্পন্নো দুপ্পসহো, কথমস্স হত্থিং আনেস্সামাতি. মহাৰাজ, তেন সদ্ধিং যুদ্ধকিচ্চং নত্থি, দানজ্ঝাসযো সো ৰাজা দানাভিৰতো যাচিতো সমানো অলঙ্কতসীসম্পি ছিন্দিত্ৱা পসাদসম্পন্নানি অক্খীনিপি উপ্পাটেত্ৱা সকলৰজ্জম্পি নিয্যাতেত্ৱা দদেয্য, হত্থিম্হি ৱত্তব্বমেৱ নত্থি, অৱস্সং যাচিতো সমানো দস্সতীতি. কে পন যাচিতুং সমত্থাতি? ব্ৰাহ্মণা, মহাৰাজাতি. ৰাজা অট্ঠ ব্ৰাহ্মণে পক্কোসাপেত্ৱা সক্কাৰসম্মানং কত্ৱা পৰিব্বযং দত্ৱা হত্থিযাচনত্থং পেসেসি. তে সব্বত্থ একৰত্তিৱাসেন তুৰিতগমনং গন্ত্ৱা কতিপাহং নগৰদ্ৱাৰে দানসালাসু ভুঞ্জন্তা সৰীৰং সন্তপ্পেত্ৱা ৰঞ্ঞো দানগ্গং আগমনপথে কালং আগমযমানা পাচীনদ্ৱাৰে অট্ঠংসু.

বোধিসত্তোপি পাতোৱ ন্হাতানুলিত্তো সব্বালঙ্কাৰপ্পটিমণ্ডিতো অলঙ্কতৱৰৱাৰণখন্ধগতো মহন্তেন ৰাজানুভাৱেন দানসালং গন্ত্ৱা ওতৰিত্ৱা সত্তট্ঠজনানং সহত্থেন দানং দত্ৱা ‘‘ইমিনাৱ নীহাৰেন দেথা’’তি ৱত্ৱা হত্থিং অভিৰুহিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰং অগমাসি. ব্ৰাহ্মণা পাচীনদ্ৱাৰে আৰক্খস্স বলৱতায ওকাসং অলভিত্ৱা দক্খিণদ্ৱাৰং গন্ত্ৱা ৰাজানং আগচ্ছন্তং উল্লোকযমানা দ্ৱাৰতো নাতিদূৰে উন্নতট্ঠানে ঠিতা সম্পত্তং ৰাজানং হত্থে উক্খিপিত্ৱা জযাপেসুং. ৰাজা ৱজিৰঙ্কুসেন ৱাৰণং নিৱত্তেত্ৱা তেসং সন্তিকং গন্ত্ৱা তে ব্ৰাহ্মণে ‘‘কিং ইচ্ছথা’’তি পুচ্ছি. ব্ৰাহ্মণা ‘‘কলিঙ্গৰট্ঠং দুব্ভিক্খভযেন ছাতকভযেন ৰোগভযেন চ উপদ্দুতং. সো উপদ্দৱো ইমস্মিং তৱ মঙ্গলহত্থিম্হি নীতে ৱূপসম্মিস্সতি. তস্মা ইমং অঞ্জনৱণ্ণং নাগং অম্হাকং দেহী’’তি আহংসু. তমত্থং পকাসেন্তো সত্থা আহ ‘‘কলিঙ্গৰট্ঠৱিসযা…পে… অঞ্জনসৱ্হয’’ন্তি. তস্সত্থো ৱুত্তো এৱ.

অথ বোধিসত্তো ‘‘ন মেতং পতিৰূপং, যং মে যাচকানং মনোৰথৱিঘাতো সিযা, ময্হঞ্চ সমাদানভেদো সিযা’’তি হত্থিক্খন্ধতো ওতৰিত্ৱা ‘‘সচে অনলঙ্কতট্ঠানং অত্থি, অলঙ্কৰিত্ৱা দস্সামী’’তি সমন্ততো ওলোকেত্ৱা অনলঙ্কতট্ঠানং অদিস্ৱা সোণ্ডায নং গহেত্ৱা ব্ৰাহ্মণানং হত্থেসু ঠপেত্ৱা ৰতনভিঙ্গাৰেন পুপ্ফগন্ধৱাসিতং উদকং পাতেত্ৱা অদাসি. তেন ৱুত্তং –

২৩. ‘‘ন মে যাচকমনুপ্পত্তে, পটিক্খেপো অনুচ্ছৱো;

মা মে ভিজ্জি সমাদানং, দস্সামি ৱিপুলং গজং.

২৪. ‘‘নাগং গহেত্ৱা সোণ্ডায, ভিঙ্গাৰে ৰতনামযে;

জলং হত্থে আকিৰিত্ৱা, ব্ৰাহ্মণানং অদং গজ’’ন্তি.

তত্থ যাচকমনুপ্পত্তেতি যাচকে অনুপ্পত্তে. অনুচ্ছৱোতি অনুচ্ছৱিকো পতিৰূপো. মা মে ভিজ্জি সমাদানন্তি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণত্থায সব্বস্স যাচকস্স সব্বং অনৱজ্জং ইচ্ছিতং দদন্তো দানপাৰমিং পূৰেস্সামীতি যং ময্হং সমাদানং, তং মা ভিজ্জি. তস্মা দস্সামি ৱিপুলং গজন্তি মহন্তং ইমং মঙ্গলহত্থিং দস্সামীতি. অদন্তি অদাসিং.

২৫. তস্মিং পন হত্থিম্হি দিন্নে অমচ্চা বোধিসত্তং এতদৱোচুং – ‘‘কস্মা, মহাৰাজ, মঙ্গলহত্থিং দদত্থ, ননু অঞ্ঞো হত্থী দাতব্বো, ৰঞ্ঞা নাম এৱৰূপো ওপৱয্হো মঙ্গলহত্থী ইস্সৰিযং অভিৱিজযঞ্চ আকঙ্খন্তেন ন দাতব্বো’’তি. মহাসত্তো যং মং যাচকা যাচন্তি, তদেৱ মযা দাতব্বং, সচে পন মং ৰজ্জং যাচেয্যুং, ৰজ্জম্পি তেসং দদেয্যং, ময্হং ৰজ্জতোপি জীৱিততোপি সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণমেৱ পিযতৰং, তস্মা তং হত্থিং অদাসিন্তি আহ. তেন ৱুত্তং ‘‘তস্স নাগে পদিন্নম্হী’’তিআদি. তত্থ তস্সাতি তস্স তেন, তস্মিং নাগে হত্থিম্হি দিন্নে.

২৬. মঙ্গলসম্পন্নন্তি মঙ্গলগুণেহি সমন্নাগতং. সঙ্গামৱিজযুত্তমন্তি সঙ্গামৱিজযা উত্তমং, সঙ্গামৱিজযে ৱা উত্তমং পধানং পৱৰং নাগং. কিং তে ৰজ্জং কৰিস্সতীতি তস্মিং নাগে অপগতে তৱ ৰজ্জং কিং কৰিস্সতি, ৰজ্জকিচ্চং ন কৰিস্সতি, ৰজ্জম্পি অপগতমেৱাতি দস্সেতি.

২৭. ৰজ্জম্পি মে দদে সব্বন্তি তিট্ঠতু নাগো তিৰচ্ছানগতো, ইদং মে সব্বং কুৰুৰট্ঠম্পি যাচকানং দদেয্যং. সৰীৰং দজ্জমত্তনোতি ৰজ্জেপি ৱা কিং ৱত্তব্বং, অত্তনো সৰীৰম্পি যাচকানং দদেয্যং, সব্বোপি হি মে অজ্ঝত্তিকবাহিৰো পৰিগ্গহো লোকহিতত্থমেৱ মযা পৰিচ্চত্তো. যস্মা সব্বঞ্ঞুতং পিযং ময্হং সব্বঞ্ঞুতা চ দানপাৰমিং আদিং কত্ৱা সব্বপাৰমিযো অপূৰেন্তেন ন সক্কা লদ্ধুং, তস্মা নাগং অদাসিং অহন্তি দস্সেতি.

এৱম্পি তস্মিং নাগে আনীতে কলিঙ্গৰট্ঠে দেৱো ন ৱস্সতেৱ. কলিঙ্গৰাজা ‘‘ইদানিপি ন ৱস্সতি, কিং নু খো কাৰণ’’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘কুৰুৰাজা গৰুধম্মে ৰক্খতি, তেনস্স ৰট্ঠে অন্ৱদ্ধমাসং অনুদসাহং দেৱো ৱস্সতি, ৰঞ্ঞো গুণানুভাৱো এস, ন ইমস্স তিৰচ্ছানগতস্সা’’তি জানিত্ৱা ‘‘মযম্পি গৰুধম্মে ৰক্খিস্সাম, গচ্ছথ ধনঞ্চযকোৰব্যস্স সন্তিকে তে সুৱণ্ণপট্টে লিখাপেত্ৱা আনেথা’’তি অমচ্চে পেসেসি. গৰুধম্মা ৱুচ্চন্তি পঞ্চ সীলানি, তানি বোধিসত্তো সুপৰিসুদ্ধানি কত্ৱা ৰক্খতি, যথা চ বোধিসত্তো. এৱমস্স মাতা অগ্গমহেসী, কনিট্ঠভাতা উপৰাজা, পুৰোহিতো ব্ৰাহ্মণো, ৰজ্জুগ্গাহকো অমচ্চো, সাৰথি সেট্ঠি, দোণমাপকো দোৱাৰিকো, নগৰসোভিনী ৱণ্ণদাসীতি. তেন ৱুত্তং –

‘‘ৰাজা মাতা মহেসী চ, উপৰাজা পুৰোহিতো;

ৰজ্জুগ্গাহো সাৰথী সেট্ঠি, দোণো দোৱাৰিকো তথা;

গণিকা তে একাদস, গৰুধম্মে পতিট্ঠিতা’’তি.

তে অমচ্চা বোধিসত্তং উপসঙ্কমিত্ৱা ৱন্দিত্ৱা তমত্থং আৰোচেসুং. মহাসত্তো ‘‘ময্হং গৰুধম্মে কুক্কুচ্চং অত্থি, মাতা পন মে সুৰক্খিতং ৰক্খতি, তস্সা সন্তিকে গণ্হথা’’তি ৱত্ৱা তেহি ‘‘মহাৰাজ, কুক্কুচ্চং নাম সিক্খাকামস্স সল্লেখৱুত্তিনো হোতি, দেথ নো’’তি যাচিতো ‘‘পাণো ন হন্তব্বো, অদিন্নং ন আদাতব্বং, কামেসুমিচ্ছাচাৰো ন চৰিতব্বো, মুসা ন ভণিতব্বং, মজ্জং ন পাতব্ব’’ন্তি সুৱণ্ণপট্টে লিখাপেত্ৱা ‘‘এৱং সন্তেপি মাতু সন্তিকে গণ্হথা’’তি আহ.

দূতা ৰাজানং ৱন্দিত্ৱা তস্সা সন্তিকং গন্ত্ৱা ‘‘দেৱি, তুম্হে কিৰ গৰুধম্মং ৰক্খথ, তং নো দেথা’’তি ৱদিংসু. বোধিসত্তস্স মাতাপি তথেৱ অত্তনো কুক্কুচ্চস্স অত্থিভাৱং ৱত্ৱাৱ তেহি যাচিতা অদাসি. তথা মহেসিআদযোপি. তে সব্বেসম্পি সন্তিকে সুৱণ্ণপট্টে গৰুধম্মে লিখাপেত্ৱা দন্তপুৰং গন্ত্ৱা কলিঙ্গৰঞ্ঞো দত্ৱা তং পৱত্তিং আৰোচেসুং. সোপি ৰাজা তস্মিং ধম্মে ৱত্তমানো পঞ্চ সীলানি পূৰেসি. ততো সকলকলিঙ্গৰট্ঠে দেৱো ৱস্সি. তীণি ভযানি ৱূপসন্তানি. ৰট্ঠং খেমং সুভিক্খং অহোসি. বোধিসত্তো যাৱজীৱং দানাদীনি পুঞ্ঞানি কত্ৱা সপৰিসো সগ্গপুৰং পূৰেসি.

তদা গণিকাদযো উপ্পলৱণ্ণাদযো অহেসুং. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘গণিকা উপ্পলৱণ্ণা, পুণ্ণো দোৱাৰিকো তদা;

ৰজ্জুগ্গাহো চ কচ্চানো, দোণমাপকো চ কোলিতো.

‘‘সাৰিপুত্তো তদা সেট্ঠি, অনুৰুদ্ধো চ সাৰথি;

ব্ৰাহ্মণো কস্সপো থেৰো, উপৰাজানন্দপণ্ডিতো.

‘‘মহেসী ৰাহুলমাতা, মাযাদেৱী জনেত্তিকা;

কুৰুৰাজা বোধিসত্তো, এৱং ধাৰেথ জাতক’’ন্তি. (ধ. প. অট্ঠ. ২.৩৬১ হংসঘাতকভিক্খুৱত্থু);

ইধাপি নেক্খম্মপাৰমিআদযো সেসধম্মা চ ৱুত্তনযেনেৱ নিদ্ধাৰেতব্বাতি.

কুৰুৰাজচৰিযাৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.