৪. কাড়ুদাযিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা
পদুমুত্তৰবুদ্ধস্সাতিআদিকং আযস্মতো কাড়ুদাযিত্থেৰস্স অপদানং. অযম্পি পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো পদুমুত্তৰস্স ভগৱতো কালে হংসৱতীনগৰে কুলগেহে নিব্বত্তো সত্থু ধম্মদেসনং সুণন্তো সত্থাৰং একং ভিক্খুং কুলপ্পসাদকানং ভিক্খূনং অগ্গট্ঠানে ঠপেন্তং দিস্ৱা তজ্জং অভিনীহাৰং কত্ৱা তং ঠানন্তৰং পত্থেসি.
সো যাৱজীৱং কুসলং কত্ৱা দেৱমনুস্সেসু সংসৰন্তো অম্হাকং বোধিসত্তস্স মাতুকুচ্ছিযং পটিসন্ধিগ্গহণদিৱসে কপিলৱত্থুস্মিংযেৱ অমচ্চগেহে পটিসন্ধিং গণ্হি, বোধিসত্তেন সদ্ধিং একদিৱসংযেৱ জাতোতি তং দিৱসংযেৱ নং দুকূলচুম্বটকে নিপজ্জাপেত্ৱা বোধিসত্তস্স উপট্ঠানত্থায নযিংসু. বোধিসত্তেন হি সদ্ধিং বোধিৰুক্খো, ৰাহুলমাতা, চত্তাৰো নিধী, আৰোহনহত্থী, অস্সকণ্ডকো, আনন্দো, ছন্নো, কাড়ুদাযীতি ইমে সত্ত একদিৱসে জাতত্তা সহজাতা নাম অহেসুং. অথস্স নামগ্গহণদিৱসে সকলনগৰস্স উদগ্গচিত্তদিৱসে জাতত্তা উদাযিত্ৱেৱ নামং অকংসু. থোকং কাড়ধাতুকত্তা পন কাড়ুদাযীতি পঞ্ঞাযিত্থ. সো বোধিসত্তেন সদ্ধিং কুমাৰকীড়ং কীড়ন্তো ৱুদ্ধিং অগমাসি.
অপৰভাগে লোকনাথে মহাভিনিক্খমনং নিক্খমিত্ৱা অনুক্কমেন সব্বঞ্ঞুতং পত্ৱা পৱত্তিতৱৰধম্মচক্কে ৰাজগহং উপনিস্সায ৱেড়ুৱনে ৱিহৰন্তে সুদ্ধোদনমহাৰাজা তং পৱত্তিং সুত্ৱা পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰং একং অমচ্চং ‘‘পুত্তং মে ইধানেহী’’তি পেসেসি. সো ধম্মদেসনাৱেলাযং সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৱা সপৰিৱাৰো অৰহত্তং পাপুণি. অথ নে সত্থা ‘‘এথ, ভিক্খৱো’’তি হত্থং পসাৰেসি. সব্বে তঙ্খণঞ্ঞেৱ ইদ্ধিমযপত্তচীৱৰধৰা ৱস্সসট্ঠিকত্থেৰা ৱিয অহেসুং. অৰহত্তপ্পত্তিতো পট্ঠায পন অৰিযা মজ্ঝত্তাৱ হোন্তি. তস্মা ৰঞ্ঞা পহিতসাসনং দসবলস্স ন কথেসি. ৰাজা ‘‘নেৱ গতো আগচ্ছতি, ন সাসনং সুয্যতী’’তি অপৰং অমচ্চং পুৰিসসহস্সেহি পেসেসি. তস্মিম্পি তথা পটিপন্নে অপৰম্পি পেসেসীতি এৱং নৱহি পুৰিসসহস্সেহি সদ্ধিং নৱ অমচ্চে পেসেসি. সব্বে অৰহত্তং পত্ৱা তুণ্হী অহেসুং.
অথ ৰাজা চিন্তেসি – ‘‘এত্তকা জনা মযি সিনেহাভাৱেন দসবলস্স ইধাগমনত্থায ন কিঞ্চি কথযিংসু, অযং খো উদাযি দসবলেন সমৱযো, সহপংসুকীড়িকো, মযি চ সিনেহো অত্থি, ইমং পেসেস্সামী’’তি তং পক্কোসাপেত্ৱা, ‘‘তাত, ত্ৱং পুৰিসসহস্সপৰিৱাৰো ৰাজগহং গন্ত্ৱা দসবলং ইধানেহী’’তি ৱত্ৱা পেসেসি. সো পন গচ্ছন্তো ‘‘সচাহং, দেৱ, পব্বজিতুং লভিস্সামি, এৱাহং ভগৱন্তং ইধানেস্সামী’’তি ৱত্ৱা ‘‘যং কিঞ্চি কত্ৱা মম পুত্তং দস্সেহী’’তি ৱুত্তো ৰাজগহং গন্ত্ৱা সত্থু ধম্মদেসনৱেলাযং পৰিসপৰিযন্তে ঠিতো ধম্মং সুত্ৱা সপৰিৱাৰো অৰহত্তং পত্ৱা এহিভিক্খুভাৱে পতিট্ঠাসি. অৰহত্তং পন পত্ৱা ‘‘ন তাৱাযং দসবলস্স কুলনগৰং গন্তুং কালো, ৱসন্তে পন উপগতে পুপ্ফিতে ৱনসণ্ডে হৰিততিণসঞ্ছন্নায ভূমিযা গমনকালো ভৱিস্সতী’’তি কালং পটিমানেন্তো ৱসন্তে সম্পত্তে সত্থু কুলনগৰং গন্তুং গমনমগ্গৱণ্ণং সংৱণ্ণেন্তো –
‘‘অঙ্গাৰিনো দানি দুমা ভদন্তে, ফলেসিনো ছদনং ৱিপ্পহায;
তে অচ্চিমন্তোৱ পভাসযন্তি, সমযো মহাৱীৰ ভাগী ৰথানং.
‘‘দুমানি ফুল্লানি মনোৰমানি, সমন্ততো সব্বদিসা পৱন্তি;
পত্তং পহায ফলমাসসানা, কালো ইতো পক্কমনায ৱীৰ.
‘‘নেৱাতিসীতং ন পনাতিউণ্হং, সুখা উতু অদ্ধনিযা ভদন্তে;
পস্সন্তু তং সাকিযা কোড়িযা চ, পচ্ছামুখং ৰোহিনিযং তৰন্তং.
‘‘আসায কসতে খেত্তং, বীজং আসায ৱপ্পতি;
আসায ৱাণিজা যন্তি, সমুদ্দং ধনহাৰকা;
যায আসায তিট্ঠামি, সা মে আসা সমিজ্ঝতু. (থেৰগা. ৫২৭-৫৩০);
‘‘নাতিসীতং নাতিউণ্হং, নাতিদুব্ভিক্খছাতকং;
সদ্দলা হৰিতা ভূমি, এস কালো মহামুনি. (অ. নি. অট্ঠ. ১.১.২২৫);
‘‘পুনপ্পুনঞ্চেৱ ৱপন্তি বীজং, পুনপ্পুনং ৱস্সতি দেৱৰাজা;
পুনপ্পুনং খেত্তং কসন্তি কস্সকা, পুনপ্পুনং ধঞ্ঞমুপেতি ৰট্ঠং.
‘‘পুনপ্পুনং যাচনকা চৰন্তি, পুনপ্পুনং দানপ্পতী দদন্তি;
পুনপ্পুনং দানপ্পতী দদিত্ৱা, পুনপ্পুনং সগ্গমুপেন্তি ঠানং.
‘‘ৱীৰো হৱে সত্তযুগং পুনেতি, যস্মিং কুলে জাযতি ভূৰিপঞ্ঞো;
মঞ্ঞামহং সক্কতি দেৱদেৱো, তযা হি জাতো মুনি সচ্চনামো.
‘‘সুদ্ধোদনো নাম পিতা মহেসিনো, বুদ্ধস্স মাতা পন মাযনামা;
যা বোধিসত্তং পৰিহৰিয কুচ্ছিনা, কাযস্স ভেদা তিদিৱম্হি মোদতি.
‘‘সা গোতমী কালকতা ইতো চুতা, দিব্বেহি কামেহি সমঙ্গিভূতা;
সা মোদতি কামগুণেহি পঞ্চহি, পৰিৱাৰিতা দেৱগণেহি তেহী’’তি. (থেৰগা. ৫৩১-৫৩৫);
ইমা গাথা অভাসি. তত্থ অঙ্গাৰিনোতি অঙ্গাৰানি ৱিযাতি অঙ্গাৰানি. অঙ্গাৰানি ৰত্তপৱাড়ৱণ্ণানি ৰুক্খানং পুপ্ফফলানি, তানি এতেসং সন্তীতি অঙ্গাৰিনো, অভিলোহিতকুসুমকিসলযেহি অঙ্গাৰৱুট্ঠিসম্পৰিকিণ্ণা ৱিযাতি অত্থো. দানীতি ইমস্মিং কালে. দুমাতি ৰুক্খা. ভদন্তেতি ভদ্দং অন্তে এতস্সাতি, ‘‘ভদন্তে’’তি একস্স দ-কাৰস্স লোপং কত্ৱা ৱুচ্চতি. গুণৱিসেসযুত্তো, গুণৱিসেসযুত্তানঞ্চ অগ্গভূতো সত্থা. তস্মা, ভদন্তেতি সত্থু আলপনমেৱ, পচ্চত্তৱচনঞ্চেতং একাৰন্তং ‘‘সুগতে পটিকম্মে সুখে দুক্খে জীৱে’’তিআদীসু ৱিয. ইধ পন সম্বোধনট্ঠে দট্ঠব্বং. তেন ৱুত্তং, ‘‘ভদন্তেতি আলপন’’ন্তি. ‘‘ভদ্দসদ্দেন সমানত্থং পদন্তৰমেক’’ন্তি কেচি. ফলানি এসন্তীতি ফলেসিনো. অচেতনেপি হি সচেতনকিৰিযং আহ. এৱং থেৰেন যাচিতো ভগৱা তত্থ গমনে বহূনং ৱিসেসাধিগমনং দিস্ৱা ৱীসতিসহস্সখীণাসৱপৰিৱুতো ৰাজগহতো অতুৰিতচাৰিকাৱসেন কপিলৱত্থুগামিমগ্গং পটিপজ্জি. থেৰো ইদ্ধিযা কপিলৱত্থুং গন্ত্ৱা ৰঞ্ঞো পুৰতো আকাসে ঠিতোৱ অদিট্ঠপুব্বৱেসং দিস্ৱা ৰঞ্ঞা ‘‘কোসি ত্ৱ’’ন্তি পুচ্ছিতো ‘‘অমচ্চপুত্তং তযা ভগৱতো সন্তিকং পেসিতং মং ন জানাসি, ত্ৱং এৱং পন জানাহী’’তি দস্সেন্তো –
‘‘বুদ্ধস্স পুত্তোম্হি অসয্হসাহিনো, অঙ্গীৰসস্সপ্পটিমস্স তাদিনো;
পিতুপিতা ময্হং তুৱংসি সক্ক, ধম্মেন মে গোতম অয্যকোসী’’তি. (থেৰগা. ৫৩৬) –
গাথমাহ.
তত্থ বুদ্ধস্স পুত্তোম্হীতি সব্বঞ্ঞুবুদ্ধস্স ওৰস্স পুত্তো অম্হি. অসয্হসাহিনোতি অভিসম্বোধিতো পুব্বে ঠপেত্ৱা মহাবোধিসত্তং অঞ্ঞেহি সহিতুং ৱহিতুং অসক্কুণেয্যত্তা অসয্হস্স সকলস্স বোধিসম্ভাৰস্স মহাকাৰুণিকাধিকাৰস্স চ সহনতো ৱহনতো, ততো পৰম্পি অঞ্ঞেহি সহিতুং অভিভৱিতুং অসক্কুণেয্যত্তা অসয্হানং পঞ্চন্নং মাৰানং সহনতো অভিভৱনতো, আসযানুসযচৰিতাধিমুত্তিআদিৱিভাগাৱবোধনেন যথাৰহং ৱেনেয্যানং দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকপৰমত্থেহি অনুসাসনীসঙ্খাতস্স অঞ্ঞেহি অসয্হস্স বুদ্ধকিচ্চস্স সহনতো, তত্থ ৱা সাধুকাৰিভাৱতো অসয্হসাহিনো. অঙ্গীৰসস্সাতি অঙ্গীকতসীলাদিসম্পত্তিকস্স. অঙ্গমঙ্গেহি নিচ্ছৰণকওভাসস্সাতি অপৰে. কেচি পন ‘‘অঙ্গীৰসো, সিদ্ধত্থোতি দ্ৱে নামানি পিতৰাযেৱ গহিতানী’’তি ৱদন্তি. অপ্পটিমস্সাতি অনূপমস্স. ইট্ঠানিট্ঠেসু তাদিলক্খণপ্পত্তিযা তাদিনো. পিতুপিতা ময্হং তুৱংসীতি অৰিযজাতিৱসেন ময্হং পিতু সম্মাসম্বুদ্ধস্স লোকৱোহাৰেন ত্ৱং পিতা অসি. সক্কাতি জাতিৱসেন ৰাজানং আলপতি. ধম্মেনাতি সভাৱেন অৰিযজাতি লোকিযজাতীতি দ্ৱিন্নং জাতীনং সভাৱসমোধানেন. গোতমাতি ৰাজানং গোত্তেন আলপতি. অয্যকোসীতি পিতামহো অসি. এত্থ চ ‘‘বুদ্ধস্স পুত্তোম্হী’’তিআদিং ৱদন্তো থেৰো অঞ্ঞং ব্যাকাসি.
এৱং পন অত্তানং জানাপেত্ৱা হট্ঠতুট্ঠেন ৰঞ্ঞা মহাৰহে পল্লঙ্কে নিসীদাপেত্ৱা অত্তনো পটিযাদিতস্স নানগ্গৰসভোজনস্স পত্তং পূৰেত্ৱা দিন্নে গমনাকাৰং দস্সেসি. ‘‘কস্মা, ভন্তে, গন্তুকামত্থ, ভুঞ্জথা’’তি চ ৱুত্তে, ‘‘সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা ভুঞ্জিস্সামী’’তি. ‘‘কহং পন সত্থা’’তি? ‘‘ৱীসতিসহস্সভিক্খুপৰিৱাৰো তুম্হাকং দস্সনত্থায মগ্গং পটিপন্নো’’তি. ‘‘তুম্হে ইমং পিণ্ডপাতং ভুঞ্জথ, অঞ্ঞং ভগৱতো হৰিস্সথ. যাৱ চ মম পুত্তো ইমং নগৰং সম্পাপুণাতি, তাৱস্স ইতো পিণ্ডপাতং হৰথা’’তি ৱুত্তে থেৰো ভত্তকিচ্চং কত্ৱা ৰঞ্ঞো পৰিসায চ ধম্মং কথেত্ৱা সত্থু আগমনতো পুৰেতৰমেৱ সকলৰাজনিৱেসনং ৰতনত্তযে অভিপ্পসন্নং কৰোন্তো সব্বেসং পস্সন্তানংযেৱ সত্থু আহৰিতব্বভত্তপুণ্ণং পত্তং আকাসে ৱিস্সজ্জেত্ৱা সযম্পি ৱেহাসং অব্ভুগ্গন্ত্ৱা পিণ্ডপাতং উপনামেত্ৱা সত্থু হত্থে ঠপেসি. সত্থা তং পিণ্ডপাতং পৰিভুঞ্জি. এৱং সট্ঠিযোজনমগ্গে দিৱসে দিৱসে যোজনং গচ্ছন্তস্স ভগৱতো ৰাজগেহতোযেৱ পিণ্ডপাতং আহৰিত্ৱা অদাসি. অথ নং ভগৱা ‘‘অযং ময্হং পিতুনো সকলনিৱেসনং পসাদেতী’’তি ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং কুলপ্পসাদকানং ভিক্খূনং যদিদং কাড়ুদাযী’’তি (অ. নি. ১.২১৯, ২২৫) কুলপ্পসাদকানং অগ্গট্ঠানে ঠপেসি.
৪৮-৯. এৱং সো কতপুঞ্ঞসম্ভাৰানুৰূপেন অৰহত্তং পত্ৱা পত্তএতদগ্গট্ঠানো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সৱসেন পুব্বচৰিতাপদানং পকাসেন্তো পদুমুত্তৰস্স বুদ্ধস্সাতিআদিমাহ. অদ্ধানং পটিপন্নস্সাতি অপৰৰট্ঠং গমনত্থায দূৰমগ্গং পটিপজ্জন্তস্স. চৰতো চাৰিকং তদাতি অন্তোমণ্ডলং মজ্ঝেমণ্ডলং বহিমণ্ডলন্তি তীণি মণ্ডলানি তদা চাৰিকং চৰতো চৰন্তস্স পদুমুত্তৰবুদ্ধস্স ভগৱতো সুফুল্লং সুট্ঠু ফুল্লং পবোধিতং গয্হ গহেত্ৱা ন কেৱলমেৱ পদুমং, উপ্পলঞ্চ মল্লিকং ৱিকসিতং অহং গয্হ উভোহি হত্থেহি গহেত্ৱা পূৰেসিন্তি সম্বন্ধো. পৰমন্নং গহেত্ৱানাতি পৰমং উত্তমং সেট্ঠং মধুৰং সব্বসুপক্কং সালিওদনং গহেত্ৱা সত্থুনো অদাসিং ভোজেসিন্তি অত্থো.
৯৭. সক্যানং নন্দিজননোতি সক্যৰাজকুলানং ভগৱতো ঞাতীনং আৰোহপৰিণাহৰূপযোব্বনৱচনালপনসম্পত্তিযা নন্দং তুট্ঠিং জনেন্তো উপ্পাদেন্তো. ঞাতিবন্ধু ভৱিস্সতীতি ঞাতো পাকটো বন্ধু ভৱিস্সতি. সেসং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱাতি.
কাড়ুদাযিত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.