৩-২. মহামোগ্গল্লানত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা
অনোমদস্সী ভগৱাত্যাদিকং আযস্মতো মোগ্গল্লানত্থেৰস্স অপদানং. অযঞ্চ থেৰো পুৰিমবুদ্ধেসু কতাধিকাৰো তত্থ তত্থ ভৱে ৱিৱট্টূপনিস্সযানি পুঞ্ঞানি উপচিনন্তো অনোমদস্সিস্স ভগৱতো কালেতিআদি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স ধম্মসেনাপতিনো ৱত্থুম্হি ৱুত্তমেৱ. থেৰো হি পব্বজিতদিৱসতো পট্ঠায সত্তমে দিৱসে মগধৰট্ঠে কল্লৱালগামকং উপনিস্সায সমণধম্মং কৰোন্তো থিনমিদ্ধে ওক্কমন্তে সত্থাৰা ‘‘মোগ্গল্লান, মা তুচ্ছো তৱ ৱাযামো’’তিআদিনা সংৱেজিতো থিনমিদ্ধং ৱিনোদেত্ৱা ভগৱতা ৱুচ্চমানং ধাতুকম্মট্ঠানং সুণন্তো এৱ ৱিপস্সনাপটিপাটিযা উপৰিমগ্গত্তযং অধিগন্ত্ৱা অগ্গফলক্খণে সাৱকঞাণস্স মত্থকং পাপুণি.
৩৭৫. এৱং দুতিযসাৱকভাৱং পত্ৱা আযস্মা মহামোগ্গল্লানত্থেৰো অত্তনো পুব্বকম্মং সৰিত্ৱা সোমনস্সৱসেন পুব্বচৰিযং অপদানং পকাসেন্তো অনোমদস্সী ভগৱাতিআদিমাহ. তত্থ ন ওমং অলামকং দস্সনং পস্সনং অস্সাতি অনোমদস্সী. তস্স হি দ্ৱত্তিংসমহাপুৰিসলক্খণপটিমণ্ডিতসৰীৰত্তা সকলং দিৱসং সকলং মাসং সকলং সংৱচ্ছৰং সংৱচ্ছৰসতসহস্সম্পি পস্সন্তানং দেৱমনুস্সানং অতিত্তিকৰং দস্সনন্তি, অনোমং অলামকং নিব্বানং দস্সনসীলোতি ৱা ‘‘অনোমদস্সী’’তি লদ্ধনামো ভাগ্যৱন্ততাদীহি কাৰণেহি ভগৱা. লোকজেট্ঠোতি সকলসত্তলোকস্স জেট্ঠো পধানো. আসভসদিসত্তা আসভো, নৰানং আসভো নৰাসভো. সো লোকজেট্ঠো নৰাসভো অনোমদস্সী ভগৱা দেৱসঙ্ঘপুৰক্খতো দেৱসমূহেহি পৰিৱাৰিতো. হিমৱন্তম্হি ৱিহাসীতি সম্বন্ধো.
৩৭৬. যদা দুতিযসাৱকভাৱায দুতিযৱাৰে পত্থনং অকাসি, তদা নামেন ৱৰুণো নাম অহং নাগৰাজা হুত্ৱা নিব্বত্তো অহোসিন্তি অত্থো. তেন ৱুত্তং – ‘‘ৱৰুণো নাম নামেন, নাগৰাজা অহং তদা’’তি. কামৰূপীতি যদিচ্ছিতকামনিম্মানসীলো. ৱিকুব্বামীতি ৱিৱিধং ইদ্ধিৱিকুব্বনং কৰোমি. মহোদধিনিৱাসহন্তি মঞ্জেৰিকা নাগা, ভূমিগতা নাগা, পব্বতট্ঠা নাগা, গঙ্গাৱহেয্যা নাগা, সামুদ্দিকা নাগাতি ইমেসং নাগানং অন্তৰে সামুদ্দিকনাগো অহং মহোদধিম্হি সমুদ্দে নিৱাসিং, ৱাসং কপ্পেসিন্তি অত্থো.
৩৭৭. সঙ্গণিযং গণং হিত্ৱাতি নিচ্চপৰিৱাৰভূতং সকপৰিৱাৰং নাগসমূহং হিত্ৱা ৱিনা হুত্ৱা. তূৰিযং পট্ঠপেসহন্তি অহং তূৰিযং পট্ঠপেসিং, ৱজ্জাপেসিন্তি অত্থো. সম্বুদ্ধং পৰিৱাৰেত্ৱাতি অনোমদস্সিসম্বুদ্ধং সমন্ততো সেৱমানা অচ্ছৰা নাগমাণৱিকা ৱাদেসুং দিব্বৱাদেহি গীতা ৱাক্যাদীহি ৱাদেসুং লদ্ধানুৰূপতো ৱজ্জেসুং তদাতি অত্থো.
৩৭৮. ৱজ্জমানেসু তূৰেসূতি মনুস্সনাগতূৰিযেসু পঞ্চঙ্গিকেসু ৱজ্জমানেসু. দেৱা তূৰানি ৱজ্জযুন্তি চাতুমহাৰাজিকা দেৱা দিব্বতূৰিযানি ৱজ্জিংসু ৱাদেসুন্তি অত্থো. উভিন্নং সদ্দং সুত্ৱানাতি উভিন্নং দেৱমনুস্সানং ভেৰিসদ্দং সুত্ৱা. তিলোকগৰুসমানোপি বুদ্ধো সম্পবুজ্ঝথ জানাতি সুণাতীতি অত্থো.
৩৭৯. নিমন্তেত্ৱান সম্বুদ্ধন্তি সসাৱকসঙ্ঘং সম্বুদ্ধং স্ৱাতনায নিমন্তেত্ৱা পৰিৱাৰেত্ৱা. সকভৱনন্তি অত্তনো নাগভৱনং উপাগমিং. গন্ত্ৱা চ আসনং পঞ্ঞপেত্ৱানাতি ৰত্তিট্ঠানদিৱাট্ঠানকুটিমণ্ডপসযননিসীদনট্ঠানানি পঞ্ঞাপেত্ৱা সজ্জেত্ৱাতি অত্থো. কালমাৰোচযিং অহন্তি এৱং কতপুব্বৱিধানো অহং ‘‘কালো, ভন্তে, নিট্ঠিতং ভত্ত’’ন্তি কালং আৰোচযিং ৱিঞ্ঞাপেসিং.
৩৮০. খীণাসৱসহস্সেহীতি তদা সো ভগৱা অৰহন্তসহস্সেহি পৰিৱুতো লোকনাযকো সব্বা দিসা ওভাসেন্তো মে ভৱনং উপাগমি সম্পত্তোতি অত্থো.
৩৮১. অত্তনো ভৱনং পৱিট্ঠং ভগৱন্তং ভোজনাকাৰং দস্সেন্তো উপৱিট্ঠং মহাৱীৰন্তিআদিমাহ. তং সুৱিঞ্ঞেয্যমেৱ.
৩৮৬. ওক্কাককুলসম্ভৱোতি ওক্কাকৰঞ্ঞো পৰম্পৰাগতৰাজকুলে উপ্পন্নো সকলজম্বুদীপে পাকটৰাজকুলে উপ্পন্নো ৱা গোত্তেন গোত্তৱসেন গোতমো নাম সত্থা মনুস্সলোকে ভৱিস্সতি.
৩৮৮. সো পচ্ছা পব্বজিত্ৱানাতি সো নাগৰাজা পচ্ছা পচ্ছিমভৱে কুসলমূলেন পুঞ্ঞসম্ভাৰেন চোদিতো উয্যোজিতো সাসনে পব্বজিত্ৱা গোতমস্স ভগৱতো দুতিযো অগ্গসাৱকো হেস্সতীতি ব্যাকৰণমকাসি.
৩৮৯. আৰদ্ধৱীৰিযোতি ঠাননিসজ্জাদীসু ইৰিযাপথেসু ৱীৰিযৱা. পহিতত্তোতি নিব্বানে পেসিতচিত্তো. ইদ্ধিযা পাৰমিং গতোতি ‘‘এতদগ্গং, ভিক্খৱে, মম সাৱকানং ভিক্খূনং ইদ্ধিমন্তানং যদিদং মহামোগ্গল্লানো’’তি (অ. নি. ১.১৮০, ১৯০) অধিট্ঠানিদ্ধিৱিকুব্বনিদ্ধিকম্মৱিপাকজিদ্ধিআদীসু পাৰমিং পৰিযোসানং গতো পত্তো. সব্বাসৱেতি আ সমন্ততো সৱনতো পৱত্তনতো ‘‘আসৱা’’তি লদ্ধনামে কামভৱদিট্ঠিঅৱিজ্জাধম্মে সব্বে পৰিঞ্ঞায সমন্ততো অঞ্ঞায জানিত্ৱা পজহিত্ৱা অনাসৱো নিক্কিলেসো. নিব্বাযিস্সতীতি কিলেসখন্ধপৰিনিব্বানেন নিব্বাযিস্সতীতি সম্বন্ধো.
৩৯০. এৱং থেৰো অত্তনো পুঞ্ঞৱসেন লদ্ধব্যাকৰণং ৱত্ৱা পুন পাপচৰিযং পকাসেন্তো পাপমিত্তোপনিস্সাযাতিআদিমাহ. তত্থ পাপমিত্তে পাপকে লামকে মিত্তে উপনিস্সায নিস্সযে কত্ৱা তেহি সংসগ্গো হুত্ৱাতি অত্থো.
তত্ৰাযমনুপুব্বী কথা – একস্মিং সমযে তিত্থিযা সন্নিপতিত্ৱা মন্তেসুং – ‘‘জানাথাৱুসো, কেন কাৰণেন সমণস্স গোতমস্স লাভসক্কাৰো মহা হুত্ৱা নিব্বত্তো’’তি? ‘‘ন জানাম’’. ‘‘তুম্হে পন ন জানাথা’’তি? ‘‘আম, জানাম’’ – মোগ্গল্লানং নাম একং ভিক্খুং নিস্সায উপ্পন্নো. সো হি দেৱলোকং গন্ত্ৱা দেৱতাহি কতকম্মং পুচ্ছিত্ৱা আগন্ত্ৱা মনুস্সানং কথেসি – ‘‘ইদং নাম কত্ৱা এৱৰূপং সম্পত্তিং লভন্তী’’তি. নিৰযে নিব্বত্তানম্পি কম্মং পুচ্ছিত্ৱা আগন্ত্ৱা মনুস্সানং কথেসি – ‘‘ইদং নাম কত্ৱা এৱৰূপং দুক্খং অনুভৱন্তী’’তি. মনুস্সা তস্স কথং সুত্ৱা মহন্তং লাভসক্কাৰং অভিহৰন্তি. সচে তং মাৰেতুং সক্খিস্সাম, সো লাভসক্কাৰো অম্হাকং নিব্বত্তিস্সতি, অত্থেসো উপাযোতি সব্বে একচ্ছন্দা হুত্ৱা ‘‘যংকিঞ্চি কত্ৱা তং মাৰেস্সামা’’তি অত্তনো উপট্ঠাকে সমাদপেত্ৱা কহাপণসহস্সং লভিত্ৱা পুৰিসঘাতকে চোৰে পক্কোসাপেত্ৱা ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেৰো নাম সমণস্স গোতমস্স সাৱকো কাড়সিলাযং ৱসতি, তুম্হে তত্থ গন্ত্ৱা তং মাৰেথা’’তি তেসং তং সহস্সং অদংসু. চোৰা ধনলাভেন সম্পটিচ্ছিত্ৱা ‘‘থেৰং মাৰেস্সামা’’তি গন্ত্ৱা তস্স ৱসনট্ঠানং পৰিৱাৰেসুং. থেৰো তেহি পৰিক্খিত্তভাৱং ঞত্ৱা কুঞ্চিকচ্ছিদ্দেন নিক্খমিত্ৱা পক্কামি. চোৰা তং দিৱসং থেৰং অদিস্ৱা পুনেকদিৱসং তস্স ৱসনট্ঠানং পৰিক্খিপিংসু. থেৰো ঞত্ৱা কণ্ণিকামণ্ডলং ভিন্দিত্ৱা আকাসং পক্খন্দি. এৱং তে পঠমমাসেপি, মজ্ঝিমমাসেপি থেৰং গহেতুং নাসক্খিংসু. পচ্ছিমমাসে পন সম্পত্তে থেৰো অত্তনা কতকম্মস্স আকড্ঢনভাৱং ঞত্ৱা ন অপগচ্ছি. চোৰা তং পহৰন্তা তণ্ডুলকমত্তানি অট্ঠীনি কৰোন্তা ভিন্দিংসু. অথ নং ‘‘মতো’’তি সঞ্ঞায একস্মিং গুম্বপিট্ঠে খিপিত্ৱা পক্কমিংসু.
থেৰো, ‘‘সত্থাৰং পস্সিত্ৱা ৱন্দিত্ৱাৱ পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি অত্তভাৱং ঝানৱেঠনেন ৱেঠেত্ৱা আকাসেন সত্থু সন্তিকং গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি আহ. ‘‘পৰিনিব্বাযিস্সসি, মোগ্গল্লানা’’তি? ‘‘আম, ভন্তে’’তি. ‘‘কত্থ গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সসী’’তি? ‘‘কাড়সিলাপদেসং, ভন্তে’’তি. ‘‘তেন হি, মোগ্গল্লান, ময্হং ধম্মং কথেত্ৱা যাহি. তাদিসস্স হি মে সাৱকস্স ন দানি দস্সনং অত্থী’’তি. সো ‘‘এৱং কৰিস্সামি, ভন্তে’’তি সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা আকাসং উপ্পতিত্ৱা সাৰিপুত্তত্থেৰো ৱিয পৰিনিব্বানদিৱসে নানপ্পকাৰা ইদ্ধিযো কত্ৱা ধম্মং কথেত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা কাড়সিলাপদেসং গন্ত্ৱা পৰিনিব্বাযি. ‘‘থেৰং কিৰ চোৰা মাৰেসু’’ন্তি অযং কথা সকলজম্বুদীপে পত্থৰি.
ৰাজা অজাতসত্তু চোৰে পৰিযেসনত্থায চৰপুৰিসে পযোজেসি. তেসু চোৰেসু সুৰাপানে সুৰং পিৱন্তেসু মদ্দেসু একো একস্স পিট্ঠিং পহৰিত্ৱা পাতেসি. সো তং সন্তজ্জেন্তো ‘‘অম্ভো দুব্বিনীত ত্ৱং, কস্মা মে পিট্ঠিং পহৰিত্ৱা পাতেসি, কিং পন, অৰে দুট্ঠচোৰ, তযা মহামোগ্গল্লানত্থেৰো পঠমং পহতো’’তি আহ. ‘‘কিং পন ত্ৱং মযা পঠমং পহতভাৱং ন জানাসী’’তি? এৱং এতেসং ‘‘মযা পহতো, মযা পহতো’’তি ৱদন্তানং সুত্ৱা তে চৰপুৰিসা সব্বে তে চোৰে গহেত্ৱা ৰঞ্ঞো আৰোচেসুং. ৰাজা তে চোৰে পক্কোসাপেত্ৱা পুচ্ছি – ‘‘তুম্হেহি থেৰো মাৰিতো’’তি? ‘‘আম, দেৱা’’তি. ‘‘কেহি তুম্হে উয্যোজিতা’’তি? ‘‘নগ্গসমণেহি, দেৱা’’তি. ৰাজা পঞ্চসতে নগ্গসমণে গাহাপেত্ৱা পঞ্চসতেহি চোৰেহি সদ্ধিং ৰাজঙ্গণে নাভিপমাণেসু আৱাটেসু নিখণাপেত্ৱা পলালেহি পটিচ্ছাদেত্ৱা অগ্গিং দাপেসি. অথ নেসং ঝামভাৱং জানিত্ৱা অযনঙ্গলেহি কসাপেত্ৱা সব্বে খণ্ডাখণ্ডং কাৰাপেসি. তদা ভিক্খূ ধম্মসভাযং কথং সমুট্ঠাপেসুং – ‘‘মহামোগ্গল্লানত্থেৰো অত্তনো অননুৰূপমৰণং পত্তো’’তি. সত্থা আগন্ত্ৱা ‘‘কায নুত্থ, ভিক্খৱে, এতৰহি কথায সন্নিসিন্না’’তি পুচ্ছিত্ৱা ‘‘ইমায নাম, ভন্তে’’তি ৱুত্তে ‘‘মোগ্গল্লানস্স, ভিক্খৱে, ইমস্সেৱ অত্তভাৱস্স অননুৰূপং মৰণং, পুব্বে পন তেন কতকম্মস্স অনুৰূপমেৱা’’তি ৱত্ৱা ‘‘কিং পনস্স, ভন্তে, পুব্বকম্ম’’ন্তি পুট্ঠো তং ৱিত্থাৰেত্ৱা কথেসি.
অতীতে, ভিক্খৱে, বাৰাণসিযং একো কুলপুত্তো সযমেৱ কোট্টনপচনাদীনি কৰোন্তো মাতাপিতৰো পটিজগ্গি. অথস্স মাতাপিতৰো ‘‘তাত, ত্ৱং এককোৱ গেহে চ অৰঞ্ঞে চ কম্মং কৰোন্তো কিলমসি, একং তে কুমাৰিকং আনেস্সামা’’তি ৱত্ৱা ‘‘অম্মতাতা, যাৱ তুম্হে জীৱথ, তাৱ ৱো সহত্থা উপট্ঠহিস্সামী’’তি তেন পটিক্খিত্তাপি পুনপ্পুনং যাচিত্ৱা কুমাৰিকং আনেসুং. সা কতিপাহমেৱ তে উপট্ঠহিত্ৱা পচ্ছা তেসং দস্সনমপি অনিচ্ছন্তী – ‘‘ন সক্কা তৱ মাতাপিতূহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৱসিতু’’ন্তি উজ্ঝাযিত্ৱা তস্মিং অত্তনো কথং অগ্গণ্হন্তে তস্স বহিগতকালে মকচিৱাকখণ্ডানি চ যাগুফেণকে চ গহেত্ৱা তত্থ তত্থ আকিৰিত্ৱা তেনাগন্ত্ৱা ‘‘কিং ইদ’’ন্তি পুট্ঠা ‘‘ইমেসং মহল্লকঅন্ধানং এতং কম্মং, সব্বং গেহং কিলিট্ঠা কৰোন্তা ৱিচৰন্তি, ন সক্কা এতেহি সদ্ধিং একট্ঠানে ৱসিতু’’ন্তি এৱং তায পুনপ্পুনং কথিযমানায এৱৰূপোপি পূৰিতপাৰমী সত্তো মাতাপিতূহি সদ্ধিং ভিজ্জি. সো ‘‘হোতু, জানিস্সামি নেসং কত্তব্বকম্ম’’ন্তি তে ভোজেত্ৱা ‘‘অম্মতাতা, অসুকট্ঠানে নাম তুম্হাকং ঞাতকা আগমনং পচ্চাসীসন্তি, তত্থ গমিস্সামা’’তি তে যানকং আৰোপেত্ৱা আদায গচ্ছন্তো অটৱিমজ্ঝং পত্তকালে ‘‘তাত, ৰস্মিযো গণ্হথ, গোণা দণ্ডসঞ্ঞায গমিস্সন্তি, ইমস্মিং ঠানে চোৰা ৱসন্তি, অহং ওতৰিত্ৱা চৰামী’’তি পিতু হত্থে ৰস্মিযো দত্ৱা ওতৰিত্ৱা গচ্ছন্তো সদ্দং পৰিৱত্তেত্ৱা চোৰানং উট্ঠিতসদ্দমকাসি. মাতাপিতৰো সদ্দং সুত্ৱা ‘‘চোৰা উট্ঠিতা’’তি সঞ্ঞায ‘‘তাত, চোৰা উট্ঠিতা, মহল্লকা মযং, ত্ৱং অত্তানমেৱ ৰক্খাহী’’তি আহংসু. সো মাতাপিতৰো ৱিৰৱন্তেপি চোৰসদ্দং কৰোন্তো কোট্টেত্ৱা মাৰেত্ৱা অটৱিযং খিপিত্ৱা পচ্চাগমি.
সত্থা ইদং তস্স পুব্বকম্মং কথেত্ৱা ‘‘ভিক্খৱে, মোগ্গল্লানো এত্তকং কম্মং কত্ৱা অনেকৱস্সসতসহস্সানি নিৰযে পচ্চিত্ৱা তাৱ পক্কাৱসেসেন অত্তভাৱসতে এৱমেৱ কোট্টেত্ৱা সংচুণ্ণো মৰণং পত্তো, এৱং মোগ্গল্লানেন অত্তনো কম্মানুৰূপমেৱ মৰণং লদ্ধং. পঞ্চহি চোৰসতেহি সদ্ধিং পঞ্চতিত্থিযসতানিপি মম পুত্তং অপ্পদুট্ঠং দুস্সেত্ৱা অনুৰূপমেৱ মৰণং লভিংসু. অপ্পদুট্ঠেসু হি পদুস্সন্তো দসহি কাৰণেহি অনযব্যসনং পাপুণাতিযেৱা’’তি অনুসন্ধিং ঘটেত্ৱা ধম্মং দেসেন্তো ইমা গাথা অভাসি –
‘‘যো দণ্ডেন অদণ্ডেসু, অপ্পদুট্ঠেসু দুস্সতি;
দসন্নমঞ্ঞতৰং ঠানং, খিপ্পমেৱ নিগচ্ছতি.
‘‘ৱেদনং ফৰুসং জানিং, সৰীৰস্স ৱ ভেদনং;
গৰুকং ৱাপি আবাধং, চিত্তক্খেপং ৱ পাপুণে.
‘‘ৰাজতো ৱা উপসগ্গং, অব্ভক্খানং ৱ দাৰুণং;
পৰিক্খযং ৱ ঞাতীনং, ভোগানং ৱ পভঙ্গুনং.
‘‘অথৱস্স অগাৰানি, অগ্গি ডহতি পাৱকো;
কাযস্স ভেদা দুপ্পঞ্ঞো, নিৰযং সোপপজ্জতী’’তি. (ধ. প. ১৩৭-১৪০);
৩৯৩. পৱিৱেকমনুযুত্তোতি পকাৰেন ৱিৱেকং একীভাৱং অনুযুত্তো যোজিতো যুত্তপ্পযুত্তো. সমাধিভাৱনাৰতোতি পঠমজ্ঝানাদিভাৱনায ৰতো অল্লীনো চ. সব্বাসৱে সকলকিলেসে, পৰিঞ্ঞায জানিত্ৱা পজহিত্ৱা, অনাসৱো নিক্কিলেসো ৱিহৰামীতি সম্বন্ধো.
৩৯৪. ইদানি অত্তনো পুঞ্ঞসম্ভাৰৱসেন পুব্বচৰিতস্স ফলং দস্সেন্তো ধৰণিম্পি সুগম্ভীৰন্তিআদিমাহ.
তত্ৰাযমনুপুব্বীকথা – বুদ্ধেন চোদিতোতি সম্মাসম্বুদ্ধেন চোদিতো উয্যোজিতো. ভিক্খুসঙ্ঘস্স পেক্খতোতি মহতো ভিক্খুসঙ্ঘস্স পস্সন্তস্স. মিগাৰমাতুপাসাদং, পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পযীতি পুব্বাৰামে ৱিসাখায মহাউপাসিকায কাৰিতং সহস্সত্থম্ভপটিমণ্ডিতং মহাপাসাদং অত্তনো পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পেসিং. একস্মিঞ্হি সমযে পুব্বাৰামে যথাৱুত্তপাসাদে ভগৱতি ৱিহৰন্তে সম্বহুলা নৱকতৰা ভিক্খূ উপৰিপাসাদে নিসিন্না সত্থাৰম্পি অচিন্তেত্ৱা তিৰচ্ছানকথং কথেতুমাৰদ্ধা. তং সুত্ৱা ভগৱা তে সংৱেজেত্ৱা অত্তনো ধম্মদেসনায ভাজনভূতে কাতুকামো আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানত্থেৰং আমন্তেসি – ‘‘পস্সসি ত্ৱং, মোগ্গল্লান, নৱে ভিক্খূ তিৰচ্ছানকথমনুযুত্তে’’তি তং সুত্ৱা থেৰো সত্থু অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা অভিঞ্ঞাপাদকং আপোকসিণাৰম্মণং চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জিত্ৱা ৱুট্ঠায ‘‘পাসাদস্স পতিট্ঠিতোকাসং উদকং হোতূ’’তি অধিট্ঠায পাসাদমত্থকে থুপিকং পাদঙ্গুট্ঠেন পহৰি, পাসাদো ওনমিত্ৱা একেন পস্সেন অট্ঠাসি. পুনপি পহৰি, অপৰেনপি পস্সেন অট্ঠাসি. তে ভিক্খূ ভীতা সংৱিগ্গা পাসাদস্স পতনভযেন ততো নিক্খমিত্ৱা ভগৱতো সমীপে অট্ঠংসু. সত্থা তেসং অজ্ঝাসযং ওলোকেত্ৱা ধম্মং দেসেসি. তং সুত্ৱা তেসু কেচি সোতাপত্তিফলে পতিট্ঠহিংসু, কেচি সকদাগামিফলে, কেচি অনাগামিফলে, কেচি অৰহত্তফলে পতিট্ঠহিংসু. স্ৱাযমত্থো পাসাদকম্পনসুত্তেন দীপেতব্বো.
ৱেজযন্তপাসাদন্তি সো ৱেজযন্তপাসাদো তাৱতিংসভৱনে যোজনসহস্সুব্বেধো অনেকসহস্সনিয্যূহকূটাগাৰপটিমণ্ডিতো দেৱাসুৰসঙ্গামে অসুৰে জিনিত্ৱা সক্কে দেৱানমিন্দে নগৰমজ্ঝে ঠিতে উট্ঠিতো ৱিজযন্তেন নিব্বত্তত্তা ‘‘ৱেজযন্তো’’তি লদ্ধনামো পাসাদো, তং সন্ধাযাহ – ‘‘ৱেজযন্তপাসাদ’’ন্তি, তম্পি অযং থেৰো পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পেতি. একস্মিঞ্হি সমযে ভগৱন্তং পুব্বাৰামে ৱিহৰন্তং সক্কো দেৱৰাজা উপসঙ্কমিত্ৱা তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিং পুচ্ছি. তস্স ভগৱা ৱিস্সজ্জেসি. সো তং সুত্ৱা অত্তমনো পমুদিতো অভিৱাদেত্ৱা পদক্খিণং কত্ৱা অত্তনো দেৱলোকমেৱ গতো. অথাযস্মা মহামোগ্গল্লানো এৱং চিন্তেসি – ‘‘অযং সক্কো ভগৱন্তং উপসঙ্কমিত্ৱা এৱৰূপং গম্ভীৰনিব্বানপটিসংযুত্তং পঞ্হং পুচ্ছি, ভগৱতা চ পঞ্হো ৱিস্সজ্জিতো, কিং নু খো জানিত্ৱা গতো, উদাহু অজানিত্ৱা. যংনূনাহং দেৱলোকং গন্ত্ৱা তমত্থং জানেয্য’’ন্তি? সো তাৱদেৱ তাৱতিংসভৱনং গন্ত্ৱা সক্কং দেৱানমিন্দং তমত্থং পুচ্ছি. সক্কো দিব্বসম্পত্তিযা পমত্তো হুত্ৱা ৱিক্খেপং অকাসি. থেৰো তস্স সংৱেগজননত্থং ৱেজযন্তপাসাদং পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পেসি. তেন ৱুত্তং –
‘‘যো ৱেজযন্তপাসাদং, পাদঙ্গুট্ঠেন কম্পযি;
ইদ্ধিবলেনুপত্থদ্ধো, সংৱেজেসি চ দেৱতা’’তি. (ম. নি. ১.৫১৩);
অযং পনত্থো – চূড়তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিসুত্তেন (ম. নি. ১.৩৯০ আদযো) দীপেতব্বো. কম্পিতাকাৰো হেট্ঠা ৱুত্তোযেৱ. ‘‘সক্কং সো পৰিপুচ্ছতী’’তি (ম. নি. ১.৫১৩) যথাৱুত্তমেৱ থেৰস্স তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিপুচ্ছং সন্ধায ৱুত্তং. তেনাহ – ‘‘অপাৱুসো, জানাসি, তণ্হক্খযৱিমুত্তিযো’’তি? তস্স সক্কো ৱিযাকাসি. ইদং থেৰেন পাসাদকম্পনে কতে সংৱিগ্গহদযেন পমাদং পহায যোনিসো মনসি কৰিত্ৱা পঞ্হস্স ব্যাকতভাৱং সন্ধায ৱুত্তং. সত্থাৰা দেসিতনিযামেনেৱ হি সো তদা কথেসি. তেনাহ – ‘‘পঞ্হং পুট্ঠো যথাতথ’’ন্তি (ম. নি. ১.৫১৩). তত্থ সক্কং সো পৰিপুচ্ছতীতি সক্কং দেৱৰাজং মহামোগ্গল্লানত্থেৰো সত্থাৰা দেসিতায তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিযা সম্মদেৱ গহিতভাৱং পুচ্ছি. অতীতত্থে হি ইদং ৱত্তমানৱচনং. অপাৱুসো, জানাসীতি আৱুসো, অপি জানাসি, কিং জানাসি? তণ্হক্খযৱিমুত্তিযোতি (ম. নি. ১.৫১৩) তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিযো সত্থাৰা তুয্হং দেসিতা, তথা ‘‘কিং জানাসী’’তি পুচ্ছতি. তণ্হক্খযৱিমুত্তিযোতি ৱা তণ্হাসঙ্খযৱিমুত্তিসুত্তস্স দেসনং পুচ্ছতি.
ব্ৰহ্মানন্তি মহাব্ৰহ্মানং. সুধম্মাযাভিতো সভন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) সুধম্মায সভায. অযং পন ব্ৰহ্মলোকে সুধম্মা সভা, ন তাৱতিংসভৱনে. সুধম্মাসভাৱিৰহিতো দেৱলোকো নাম নত্থি. ‘‘অজ্জাপি তে, আৱুসো, সা দিট্ঠি, যা তে দিট্ঠি পুৰে অহূ’’তি ইমং ব্ৰহ্মলোকং উপগন্তুং সমত্থো নত্থি কোচি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা. সত্থু ইধাগমনতো পুব্বে যা তুয্হং দিট্ঠি অহোসি, কিং অজ্জাপি ইদানিপি সা দিট্ঠি ন ৱিগতাতি? পস্সসি ৱীতিৱত্তন্তং ব্ৰহ্মলোকে পভস্সৰন্তি ব্ৰহ্মলোকে ৱীতিপতন্তং মহাকপ্পিনমহাকস্সপাদীহি সাৱকেহি পৰিৱাৰিতস্স তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নিসিন্নস্স সসাৱকস্স ভগৱতো ওকাসং পস্সসীতি অত্থো. একস্মিঞ্হি সমযে ভগৱা ব্ৰহ্মলোকে সুধম্মায সভায সন্নিপতিত্ৱা সন্নিসিন্নস্স ‘‘অত্থি নু খো কোচি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা এৱংমহিদ্ধিকো, সো ইধ আগন্তুং সক্কুণেয্যা’’তি চিন্তেন্তস্স ব্ৰহ্মুনো চিত্তমঞ্ঞায তত্থ গন্ত্ৱা ব্ৰহ্মুনো মত্থকে আকাসে নিসিন্নো তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা ওভাসং মুঞ্চন্তো মহামোগ্গল্লানাদীনং আগমনং চিন্তেসি. সহ চিন্তনেন তেপি তত্থ গন্ত্ৱা সত্থাৰং ৱন্দিত্ৱা সত্থু অজ্ঝাসযং ঞত্ৱা তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা পচ্চেকদিসাসু নিসীদিত্ৱা ওভাসং ৱিস্সজ্জেসুং. সকলব্ৰহ্মলোকো একোভাসো অহোসি. সত্থা ব্ৰহ্মুনো কল্লচিত্ততং ঞত্ৱা চতুসচ্চপকাসনং ধম্মং দেসেসি. দেসনাপৰিযোসানে অনেকানি ব্ৰহ্মসহস্সানি মগ্গফলেসু পতিট্ঠহিংসু. তং সন্ধায চোদেন্তো অজ্জাপি তে, আৱুসো, সা দিট্ঠীতি গাথমাহ. অযং পনত্থো বকব্ৰহ্মসুত্তেন (সং. নি. ১.১৭৫) দীপেতব্বো. ৱুত্তং হেতং (সং. নি. ১.১৭৬) –
‘‘একং সমযং ভগৱা সাৱত্থিযং ৱিহৰতি জেতৱনে অনাথপিণ্ডিকস্স আৰামে. তেন খো পন সমযেন অঞ্ঞতৰস্স ব্ৰহ্মুনো এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি – ‘নত্থি সমণো ৱা ব্ৰাহ্মণো ৱা যো ইধ আগচ্ছেয্যা’তি. অথ খো ভগৱা তস্স ব্ৰহ্মুনো চেতসা চেতোপৰিৱিতক্কমঞ্ঞায সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৱমেৱ জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো ভগৱা তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা.
‘‘অথ খো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স এতদহোসি ‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো ভগৱন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৱান সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো সমিঞ্জিতং ৱা বাহং পসাৰেয্য, পসাৰিতং ৱা বাহং সমিঞ্জেয্য; এৱমেৱ জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো পুৰত্থিমং দিসং নিস্সায তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো.
‘‘অথ খো আযস্মতো মহাকস্সপস্স এতদহোসি – ‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা মহাকস্সপো ভগৱন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৱান সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… এৱমেৱ জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহাকস্সপো দক্খিণং দিসং নিস্সায তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো.
‘‘অথ খো আযস্মতো মহাকপ্পিনস্স এতদহোসি – ‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা মহাকপ্পিনো ভগৱন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৱান সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… এৱমেৱ জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা মহাকপ্পিনো পচ্ছিমং দিসং নিস্সায তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো.
‘‘অথ খো আযস্মতো অনুৰুদ্ধস্স এতদহোসি – ‘কহং নু খো ভগৱা এতৰহি ৱিহৰতী’তি? অদ্দস খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো ভগৱন্তং দিব্বেন চক্খুনা ৱিসুদ্ধেন অতিক্কন্তমানুসকেন তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসিন্নং তেজোধাতুং সমাপন্নং. দিস্ৱান সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… এৱমেৱ জেতৱনে অন্তৰহিতো তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে পাতুৰহোসি. অথ খো আযস্মা অনুৰুদ্ধো উত্তৰং দিসং নিস্সায তস্স ব্ৰহ্মুনো উপৰিৱেহাসং পল্লঙ্কেন নিসীদি তেজোধাতুং সমাপজ্জিত্ৱা নীচতৰং ভগৱতো’’.
অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং ব্ৰহ্মানং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘অজ্জাপি তে আৱুসো সা দিট্ঠি, যা তে দিট্ঠি পুৰে অহু;
পস্সসি ৱীতিৱত্তন্তং, ব্ৰহ্মলোকে পভস্সৰ’’ন্তি.
‘‘ন মে মাৰিস সা দিট্ঠি, যা মে দিট্ঠি পুৰে অহু;
পস্সামি ৱীতিৱত্তন্তং, ব্ৰহ্মলোকে পভস্সৰং;
স্ৱাহং অজ্জ কথং ৱজ্জং, অহং নিচ্চোম্হি সস্সতো’’তি.
‘‘অথ খো ভগৱা তং ব্ৰহ্মানং সংৱেজেত্ৱা সেয্যথাপি নাম বলৱা পুৰিসো…পে… এৱমেৱ তস্মিং ব্ৰহ্মলোকে অন্তৰহিতো জেতৱনে পাতুৰহোসি. অথ খো সো ব্ৰহ্মা অঞ্ঞতৰং ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জং আমন্তেসি – ‘এহি ত্ৱং, মাৰিস, যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কম, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এৱং ৱদেহি – ‘‘অত্থি নু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, অঞ্ঞেপি তস্স ভগৱতো সাৱকা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা সেয্যথাপি ভৱং মোগ্গল্লানো কস্সপো কপ্পিনো অনুৰুদ্ধো’’তি? ‘এৱং, মাৰিসা’তি খো সো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জো তস্স ব্ৰহ্মুনো পটিস্সুত্ৱা যেনাযস্মা মহামোগ্গল্লানো তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা আযস্মন্তং মহামোগ্গল্লানং এতদৱোচ – ‘অত্থি নু খো, মাৰিস মোগ্গল্লান, অঞ্ঞেপি তস্স ভগৱতো সাৱকা এৱংমহিদ্ধিকা এৱংমহানুভাৱা সেয্যথাপি ভৱং মোগ্গল্লানো কস্সপো কপ্পিনো অনুৰুদ্ধো’তি? অথ খো আযস্মা মহামোগ্গল্লানো তং ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জং গাথায অজ্ঝভাসি –
‘‘তেৱিজ্জা ইদ্ধিপত্তা চ, চেতোপৰিযাযকোৱিদা;
খীণাসৱা অৰহন্তো, বহূ বুদ্ধস্স সাৱকা’’তি.
‘‘অথ খো সো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জো আযস্মতো মহামোগ্গল্লানস্স ভাসিতং অভিনন্দিত্ৱা অনুমোদিত্ৱা যেন সো ব্ৰহ্মা তেনুপসঙ্কমি, উপসঙ্কমিত্ৱা তং ব্ৰহ্মানং এতদৱোচ – ‘আযস্মা মাৰিস মহামোগ্গল্লানো এৱমাহ –
‘‘‘তেৱিজ্জা ইদ্ধিপত্তা চ, চেতোপৰিযাযকোৱিদা;
খীণাসৱা অৰহন্তো, বহূ বুদ্ধস্স সাৱকা’’’তি. –
ইদমৱোচ সো ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জো. অত্তমনো চ সো ব্ৰহ্মা তস্স ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জস্স ভাসিতং অভিনন্দীতি (সং. নি. ১.১৭৬).
ইদং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘অযং পনত্থো বকব্ৰহ্মসুত্তেন দীপেতব্বো’’তি.
মহানেৰুনো কূটন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) কূটসীসেন সকলমেৱ সিনেৰুপব্বতৰাজং ৱদসি. ৱিমোক্খেন অপস্সযীতি (ম. নি. ১.৫১৩) ঝানৱিমোক্খেন নিস্সযেন অভিঞ্ঞাযেন পস্সযীতি অধিপ্পাযো. ৱনন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) জম্বুদীপং. সো হি ৱনবাহুল্লতায ‘‘ৱন’’ন্তি ৱুত্তো. তেনাহ ‘‘জম্বুমণ্ডস্স ইস্সৰো’’তি. পুব্বৱিদেহানন্তি (ম. নি. ১.৫১৩) পুব্বৱিদেহট্ঠানঞ্চ পুব্বৱিদেহন্তি অত্থো. যে চ ভূমিসযা নৰাতি (ম. নি. ১.৫১৩) ভূমিসযা নৰা নাম অপৰগোযানউত্তৰকুৰুকা চ মনুস্সা. তে হি গেহাভাৱতো ‘‘ভূমিসযা’’তি ৱুত্তা. তেপি সব্বে অপস্সযীতি সম্বন্ধো. অযং পনত্থো নন্দোপনন্দদমনেন দীপেতব্বো – একস্মিং কিৰ সমযে অনাথপিণ্ডিকো গহপতি ভগৱতো ধম্মদেসনং সুত্ৱা ‘‘স্ৱে, ভন্তে, পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং ময্হং গেহে ভিক্খং গণ্হথা’’তি নিমন্তেত্ৱা পক্কামি. তংদিৱসঞ্চ ভগৱতো পচ্চূসসমযে দসসহস্সিলোকধাতুং ওলোকেন্তস্স নন্দোপনন্দো নাম নাগৰাজা ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছি. ভগৱা ‘‘অযং নাগৰাজা ময্হং ঞাণমুখে আপাথং আগচ্ছতি, কিং নু খো ভৱিস্সতী’’তি আৱজ্জেন্তো সৰণগমনস্স উপনিস্সযং দিস্ৱা ‘‘অযং মিচ্ছাদিট্ঠিকো তীসু ৰতনেসু অপ্পসন্নো, কো নু খো ইমং মিচ্ছাদিট্ঠিকো ৱিমোচেয্যা’’তি আৱজ্জেন্তো মহামোগ্গল্লানত্থেৰং অদ্দস. ততো পভাতায ৰত্তিযা সৰীৰপটিজগ্গনং কত্ৱা আযস্মন্তং আনন্দং আমন্তেসি – ‘‘আনন্দ, পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং আৰোচেহি – ‘তথাগতো দেৱচাৰিকং গচ্ছতী’’’তি. তংদিৱসঞ্চ নন্দোপনন্দস্স আপানভূমিং সজ্জযিংসু. সো দিব্বৰতনপল্লঙ্কে দিব্বেন সেতচ্ছত্তেন ধাৰিযমানো তিৱিধনাটকেহি চেৱ নাগপৰিসায চ পৰিৱুতো দিব্বভাজনেসু উপট্ঠাপিতঅন্নপানং ওলোকযমানো নিসিন্নো হোতি. অথ খো ভগৱা যথা নাগৰাজা পস্সতি, তথা কত্ৱা তস্স ৱিমানমত্থকেনেৱ পঞ্চহি ভিক্খুসতেহি সদ্ধিং তাৱতিংসদেৱলোকাভিমুখো পাযাসি.
তেন খো পন সমযেন নন্দোপনন্দস্স নাগৰাজস্স এৱৰূপং পাপকং দিট্ঠিগতং উপ্পন্নং হোতি ‘‘ইমে হি নাম মুণ্ডসমণকা অম্হাকং উপৰিভৱনেন দেৱানং তাৱতিংসানং ভৱনং পৱিসন্তিপি নিক্খমন্তিপি, ন দানি ইতো পট্ঠায ইমেসং অম্হাকং মত্থকে পাদপংসুং ওকিৰন্তানং গন্তুং দস্সামী’’তি উট্ঠায সিনেৰুপাদং গন্ত্ৱা তং অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা সিনেৰুং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱা উপৰি ফণং কত্ৱা তাৱতিংসভৱনং অৱকুজ্জেন ফণেন পৰিগ্গহেত্ৱা অদস্সনং গমেসি.
অথ খো আযস্মা ৰট্ঠপালো ভগৱন্তং এতদৱোচ – ‘‘পুব্বে, ভন্তে, ইমস্মিং পদেসে ঠিতো সিনেৰুং পস্সামি, সিনেৰুপৰিভণ্ডং পস্সামি, তাৱতিংসং পস্সামি, ৱেজযন্তং পস্সামি, ৱেজযন্তস্স পাসাদস্স উপৰিধজং পস্সামি. কো নু খো, ভন্তে, হেতু কো পচ্চযো, যং এতৰহি নেৱ সিনেৰুং পস্সামি…পে… ন ৱেজযন্তস্স পাসাদস্স উপৰিধজং পস্সামী’’তি. ‘‘অযং, ৰট্ঠপাল, নন্দোপনন্দো নাম নাগৰাজা তুম্হাকং কুপিতো সিনেৰুং সত্তক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱা উপৰি ফণেন পটিচ্ছাদেত্ৱা অন্ধকাৰং কত্ৱা ঠিতো’’তি. ‘‘দমেমি নং, ভন্তে’’তি. ন ভগৱা নং অনুজানি. অথ খো আযস্মা ভদ্দিযো, আযস্মা ৰাহুলোতি অনুক্কমেন সব্বেপি ভিক্খূ উট্ঠহিংসু. ভগৱা অনুজানি.
অৱসানে মহামোগ্গল্লানত্থেৰো – ‘‘অহং, ভন্তে, দমেমি ন’’ন্তি আহ. ‘‘দমেহি, মোগ্গল্লানা’’তি ভগৱা অনুজানি. থেৰো অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা মহন্তং নাগৰাজৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা নন্দোপনন্দং চুদ্দসক্খত্তুং ভোগেহি পৰিক্খিপিত্ৱা তস্স ফণমত্থকে অত্তনো ফণং ঠপেত্ৱা সিনেৰুনা সদ্ধিং অভিনিপ্পীড়েসি. নাগৰাজা ধূমাযি. থেৰোপি ‘‘ন তুয্হংযেৱ সৰীৰে ধূমো অত্থি, ময্হম্পি অত্থী’’তি ধূমাযি. নাগৰাজস্স ধূমো থেৰং ন বাধতি, থেৰস্স পন ধূমো নাগৰাজং বাধতি. ততো নাগৰাজা পজ্জলি, থেৰোপি ‘‘ন তুয্হংযেৱ সৰীৰে অগ্গি অত্থি, ময্হম্পি অত্থী’’তি পজ্জলি. নাগৰাজস্স তেজো থেৰং ন বাধতি, থেৰস্স পন তেজো নাগৰাজানং বাধতি. নাগৰাজা – ‘‘অযং মং সিনেৰুনা অভিনিপ্পীড়েত্ৱা ধূমাযতি চেৱ পজ্জলতি চা’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘ভো, তুৱং কোসী’’তি পটিপুচ্ছি. ‘‘অহং খো, নন্দ, মোগ্গল্লানো’’তি. ‘‘ভন্তে, অত্তনো ভিক্খুভাৱেন তিট্ঠাহী’’তি.
থেৰো তং অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা তস্স দক্খিণকণ্ণসোতেন পৱিসিত্ৱা ৱামকণ্ণসোতেন নিক্খমি, ৱামকণ্ণসোতেন পৱিসিত্ৱা দক্খিণকণ্ণসোতেন নিক্খমি. তথা দক্খিণনাসসোতেন পৱিসিত্ৱা ৱামনাসসোতেন নিক্খমি, ৱামনাসসোতেন পৱিসিত্ৱা দক্খিণনাসসোতেন নিক্খমি. ততো নাগৰাজা মুখং ৱিৱৰি, থেৰো মুখেন পৱিসিত্ৱা অন্তোকুচ্ছিযং পাচীনেন চ পচ্ছিমেন চ চঙ্কমতি. ভগৱা – ‘‘মোগ্গল্লান, মনসি কৰোহি, মহিদ্ধিকো নাগো’’তি আহ. থেৰো ‘‘ময্হং খো, ভন্তে, চত্তাৰো ইদ্ধিপাদা ভাৱিতা বহুলীকতা যানীকতা ৱত্থুকতা অনুট্ঠিতা পৰিচিতা সুসমাৰদ্ধা, তিট্ঠতু, ভন্তে, নন্দোপনন্দো, অহং নন্দোপনন্দসদিসানং নাগৰাজানং সতম্পি সহস্সম্পি দমেয্য’’ন্তিআদিমাহ.
নাগৰাজা চিন্তেসি – ‘‘পৱিসন্তো তাৱ মে ন দিট্ঠো, নিক্খমনকালে দানি নং দাঠন্তৰে পক্খিপিত্ৱা খাদিস্সামী’’তি চিন্তেত্ৱা ‘‘নিক্খমথ, ভন্তে, মা মং অন্তোকুচ্ছিযং অপৰাপৰং চঙ্কমন্তো বাধযিত্থা’’তি আহ. থেৰো নিক্খমিত্ৱা বহি অট্ঠাসি. নাগৰাজা ‘‘অযং সো’’তি দিস্ৱা নাসৱাতং ৱিস্সজ্জি, থেৰো চতুত্থজ্ঝানং সমাপজ্জি, লোমকূপম্পিস্স ৱাতো চালেতুং নাসক্খি. অৱসেসা ভিক্খূ কিৰ আদিতো পট্ঠায সব্বপাটিহাৰিযানি কাতুং সক্কুণেয্যুং, ইমং পন ঠানং পত্ৱা এৱং খিপ্পনিসন্তিনো হুত্ৱা সমাপজ্জিতুং ন সক্খিস্সন্তীতি নেসং ভগৱা নাগৰাজদমনং নানুজানি.
নাগৰাজা ‘‘অহং ইমস্স সমণস্স নাসৱাতেন লোমকূপম্পি চালেতুং নাসক্খি, মহিদ্ধিকো সো সমণো’’তি চিন্তেসি. থেৰো অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা সুপণ্ণৰূপং অভিনিম্মিনিত্ৱা সুপণ্ণৱাতং দস্সেন্তো নাগৰাজানং অনুবন্ধি. নাগৰাজা তং অত্তভাৱং ৱিজহিত্ৱা মাণৱকৱণ্ণং অভিনিম্মিনিত্ৱা ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং সৰণং গচ্ছামী’’তি ৱদন্তো থেৰস্স পাদে ৱন্দি. থেৰো ‘‘সত্থা, নন্দ, আগতো, এহি গমিস্সামা’’তি নাগৰাজানং দমেত্ৱা নিব্বিসং কত্ৱা গহেত্ৱা ভগৱতো সন্তিকং অগমাসি. নাগৰাজা ভগৱন্তং ৱন্দিত্ৱা ‘‘ভন্তে, তুম্হাকং সৰণং গচ্ছামী’’তি আহ. ভগৱা ‘‘সুখী হোহি, নাগৰাজা’’তি ৱত্ৱা ভিক্খুসঙ্ঘপৰিৱুতো অনাথপিণ্ডিকস্স নিৱেসনং অগমাসি.
অনাথপিণ্ডিকো ‘‘কিং, ভন্তে, অতিদিৱা আগতত্থা’’তি আহ. ‘‘মোগ্গল্লানস্স চ নন্দোপনন্দস্স চ সঙ্গামো অহোসী’’তি. ‘‘কস্স পন, ভন্তে, জযো, কস্স পৰাজযো’’তি? ‘‘মোগ্গল্লানস্স জযো, নন্দস্স পৰাজযো’’তি. অনাথপিণ্ডিকো ‘‘অধিৱাসেতু মে, ভন্তে, ভগৱা সত্তাহং একপটিপাটিযা ভত্তং সত্তাহং থেৰস্স সক্কাৰং কৰিস্সামী’’তি ৱত্ৱা সত্তাহং বুদ্ধপ্পমুখানং পঞ্চন্নং ভিক্খুসতানং মহাসক্কাৰং অকাসি. তেন ৱুত্তং – ‘‘নন্দোপনন্দদমনেন দীপেতব্বো’’তি.
একস্মিঞ্হি সমযে পুব্বাৰামে ৱিসাখায মহাউপাসিকায কাৰিতসহস্সগব্ভপটিমণ্ডিতে পাসাদে ভগৱতি ৱিহৰন্তে…পে… সংৱেজেসি চ দেৱতাতি. তেন ৱুত্তং –
‘‘ধৰণিম্পি সুগম্ভীৰং, বহলং দুপ্পধংসিযং;
ৱামঙ্গুট্ঠেন খোভেয্যং, ইদ্ধিযা পাৰমিং গতো’’তি.
তত্থ ইদ্ধিযা পাৰমিং গতোতি ৱিকুব্বনিদ্ধিআদিইদ্ধিযা পৰিযোসানং গতো পত্তো.
৩৯৫. অস্মিমানন্তি অহমস্মি পঞ্ঞাসীলসমাধিসম্পন্নোতিআদি অস্মিমানং ন পস্সামি ন অক্খামীতি অত্থো. তদেৱ দীপেন্তো মানো ময্হং ন ৱিজ্জতীতি আহ. সামণেৰে উপাদাযাতি সামণেৰে আদিং কত্ৱা সকলে ভিক্খুসঙ্ঘে গৰুচিত্তং গাৰৱচিত্তং আদৰবহুমানং অহং কৰোমীতি অত্থো.
৩৯৬. অপৰিমেয্যে ইতো কপ্পেতি ইতো অম্হাকং উপ্পন্নকপ্পতো অন্তৰকপ্পাদীহি অপৰিমেয্যে একঅসঙ্খ্যেয্যস্স উপৰি সতসহস্সকপ্পমত্থকেতি অত্থো. যং কম্মমভিনীহৰিন্তি অগ্গসাৱকভাৱস্স পদং পুঞ্ঞসম্পত্তিং পূৰেসিং. তাহং ভূমিমনুপ্পত্তোতি অহং তং সাৱকভূমিং অনুপ্পত্তো আসৱক্খযসঙ্খাতং নিব্বানং পত্তো অস্মি অম্হীতি অত্থো.
৩৯৭. অত্থপটিসম্ভিদাদযো চতস্সো পটিসম্ভিদা সোতাপত্তিমগ্গাদযো অট্ঠ ৱিমোক্খা ইদ্ধিৱিধাদযো ছ অভিঞ্ঞাযো মে মযা সচ্ছিকতা পচ্চক্খং কতা. বুদ্ধস্স ভগৱতো ওৱাদানুসাসনীসঙ্খাতং সাসনং মযা কতং সীলপটিপত্তিনিপ্ফাদনৱসেন পৰিযোসাপিতন্তি অত্থো.
ইত্থন্তি ইমিনা পকাৰেন হেট্ঠা ৱুত্তক্কমেন. এৱং সো একস্সেৱ অনোমদস্সীবুদ্ধস্স সন্তিকে দ্ৱিক্খত্তুং ব্যাকৰণং লভি. কথং? হেট্ঠা ৱুত্তনযেন সেট্ঠি হুত্ৱা তস্স ভগৱতো সন্তিকে লদ্ধব্যাকৰণো ততো চুতো সামুদ্দিকে নাগভৱনে নিব্বত্তো তস্সেৱ ভগৱতো সন্তিকে দীঘাযুকভাৱেন উপহাৰং কত্ৱা নিমন্তেত্ৱা ভোজেত্ৱা মহাপূজং অকাসি. তদাপি ভগৱা ব্যাকৰণং কথেসি. সুদন্তি পদপূৰণে নিপাতো. আযস্মাতি পিযৱচনং গৰুগাৰৱাধিৱচনং. মহামোগ্গল্লানত্থেৰো ইমা অপদানগাথাযো অভাসিত্থ কথেসি. ইতীতি পৰিসমাপনত্থে নিপাতো.
মহামোগ্গল্লানত্থেৰঅপদানৱণ্ণনা সমত্তা.