৪. মগ্গসচ্চনিদ্দেসৱণ্ণনা
২০৫. মগ্গসচ্চনিদ্দেসে অযমেৱাতি অঞ্ঞমগ্গপটিক্খেপনত্থং নিযমনং. অৰিযোতি তংতংমগ্গৱজ্ঝেহি কিলেসেহি আৰকত্তা অৰিযভাৱকৰত্তা অৰিযফলপটিলাভকৰত্তা চ অৰিযো. অট্ঠঙ্গানি অস্সাতি অট্ঠঙ্গিকো. স্ৱাযং চতুৰঙ্গিকা ৱিয সেনা, পঞ্চঙ্গিকং ৱিয তূৰিযং অঙ্গমত্তমেৱ হোতি, অঙ্গৱিনিমুত্তো নত্থি. নিব্বানত্থিকেহি মগ্গীযতি, নিব্বানং ৱা মগ্গতি, কিলেসে ৱা মাৰেন্তো গচ্ছতীতি মগ্গো. সেয্যথিদন্তি সো কতমোতি চেতি অত্থো.
ইদানি অঙ্গমত্তমেৱ মগ্গো হোতি, অঙ্গৱিনিম্মুত্তো নত্থীতি দস্সেন্তো সম্মাদিট্ঠি…পে… সম্মাসমাধীতি আহ. তত্থ সম্মা দস্সনলক্খণা সম্মাদিট্ঠি. সম্মা অভিনিৰোপনলক্খণো সম্মাসঙ্কপ্পো. সম্মা পৰিগ্গহলক্খণা সম্মাৱাচা. সম্মা সমুট্ঠাপনলক্খণো সম্মাকম্মন্তো. সম্মা ৱোদানলক্খণো সম্মাআজীৱো. সম্মা পগ্গহলক্খণো সম্মাৱাযামো. সম্মা উপট্ঠানলক্খণা সম্মাসতি. সম্মা সমাধানলক্খণো সম্মাসমাধি.
তেসু চ একেকস্স তীণি তীণি কিচ্চানি হোন্তি, সেয্যথিদং – সম্মাদিট্ঠি তাৱ অঞ্ঞেহিপি অত্তনো পচ্চনীককিলেসেহি সদ্ধিং মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি, নিৰোধং আৰম্মণং কৰোতি, সম্পযুত্তধম্মে চ পস্সতি তপ্পটিচ্ছাদকমোহৱিধমনৱসেন অসম্মোহতো. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি তথেৱ মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনি চ পজহন্তি, নিৰোধঞ্চ আৰম্মণং কৰোন্তি. ৱিসেসতো পনেত্থ সম্মাসঙ্কপ্পো সহজাতধম্মে অভিনিৰোপেতি, সম্মাৱাচা সম্মা পৰিগ্গণ্হাতি, সম্মাকম্মন্তো সম্মা সমুট্ঠাপেতি, সম্মাআজীৱো সম্মা ৱোদাপেতি, সম্মাৱাযামো সম্মা পগ্গণ্হাতি, সম্মাসতি সম্মা উপট্ঠাতি, সম্মাসমাধি সম্মা পদহতি.
অপিচেসা সম্মাদিট্ঠি নাম পুব্বভাগে নানাক্খণা নানাৰম্মণা হোতি, মগ্গকালে একক্খণা একাৰম্মণা, কিচ্চতো পন দুক্খে ঞাণন্তিআদীনি চত্তাৰি নামানি লভতি. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি পুব্বভাগে নানাক্খণা নানাৰম্মণা হোন্তি, মগ্গকালে একক্খণা একাৰম্মণা. তেসু সম্মাসঙ্কপ্পো কিচ্চতো নেক্খম্মসঙ্কপ্পোতিআদীনি তীণি নামানি লভতি. সম্মাৱাচাদযো তযো পুব্বভাগে নানাক্খণা নানাৰম্মণা ৱিৰতিযোপি হোন্তি চেতনাযোপি, মগ্গক্খণে পন ৱিৰতিযোৱ. সম্মাৱাযামো সম্মাসতীতি ইদম্পি দ্ৱযং কিচ্চতো সম্মপ্পধানসতিপট্ঠানৱসেন চত্তাৰি নামানি লভতি. সম্মাসমাধি পন পুব্বভাগেপি মগ্গক্খণেপি সম্মাসমাধিযেৱ.
ইতি ইমেসু অট্ঠসু ধম্মেসু ভগৱতা নিব্বানাধিগমায পটিপন্নস্স যোগিনো বহূপকাৰত্তা পঠমং সম্মাদিট্ঠি দেসিতা. অযঞ্হি ‘‘পঞ্ঞাপজ্জোতো পঞ্ঞাসত্থ’’ন্তি (ধ. স. ১৬, ২০, ২৯, ৩৪) চ ৱুত্তা. তস্মা এতায পুব্বভাগে ৱিপস্সনাঞাণসঙ্খাতায সম্মাদিট্ঠিযা অৱিজ্জন্ধকাৰং ৱিদ্ধংসেত্ৱা কিলেসচোৰে ঘাতেন্তো খেমেন যোগাৱচৰো নিব্বানং পাপুণাতি. তেন ৱুত্তং ‘‘নিব্বানাধিগমায পটিপন্নস্স যোগিনো বহূপকাৰত্তা পঠমং সম্মাদিট্ঠি দেসিতা’’তি.
সম্মাসঙ্কপ্পো পন তস্সা বহূপকাৰো, তস্মা তদনন্তৰং ৱুত্তো. যথা হি হেৰঞ্ঞিকো হত্থেন পৰিৱত্তেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা চক্খুনা কহাপণং ওলোকেন্তো ‘অযং কূটো, অযং ছেকো’তি জানাতি, এৱং যোগাৱচৰোপি পুব্বভাগে ৱিতক্কেন ৱিতক্কেত্ৱা ৱিপস্সনাপঞ্ঞায ওলোকযমানো ‘ইমে ধম্মা কামাৱচৰা, ইমে ধম্মা ৰূপাৱচৰাদযো’তি জানাতি. যথা ৱা পন পুৰিসেন কোটিযং গহেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা পৰিৱত্তেত্ৱা দিন্নং মহাৰুক্খং তচ্ছকো ৱাসিযা তচ্ছেত্ৱা কম্মে উপনেতি, এৱং ৱিতক্কেন ৱিতক্কেত্ৱা ৱিতক্কত্ৱা দিন্নধম্মে যোগাৱচৰো পঞ্ঞায ‘ইমে ধম্মা কামাৱচৰা, ইমে ধম্মা ৰূপাৱচৰা’তিআদিনা নযেন পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা কম্মে উপনেতি. তেন ৱুত্তং ‘সম্মাসঙ্কপ্পো পন তস্সা বহূপকাৰো, তস্মা তদনন্তৰং ৱুত্তো’’তি.
স্ৱাযং যথা সম্মাদিট্ঠিযা, এৱং সম্মাৱাচাযপি উপকাৰকো. যথাহ – ‘‘পুব্বে খো, গহপতি, ৱিতক্কেত্ৱা ৱিচাৰেত্ৱা পচ্ছা ৱাচং ভিন্দতী’’তি (ম. নি. ১.৪৬৩). তস্মা তদনন্তৰং সম্মাৱাচা ৱুত্তা.
যস্মা পন ‘ইদঞ্চিদঞ্চ কৰিস্সামা’তি পঠমং ৱাচায সংৱিদহিত্ৱা লোকে কম্মন্তে পযোজেন্তি, তস্মা ৱাচা কাযকম্মস্স উপকাৰিকাতি সম্মাৱাচায অনন্তৰং সম্মাকম্মন্তো ৱুত্তো.
চতুব্বিধং পন ৱচীদুচ্চৰিতং, তিৱিধং কাযদুচ্চৰিতং পহায উভযং সুচৰিতং পূৰেন্তস্সেৱ যস্মা আজীৱট্ঠমকসীলং পূৰতি, ন ইতৰস্স, তস্মা তদুভযানন্তৰং সম্মাআজীৱো ৱুত্তো.
এৱং সুদ্ধাজীৱেন ‘পৰিসুদ্ধো মে আজীৱো’তি এত্তাৱতা পৰিতোসং অকত্ৱা সুত্তপ্পমত্তেন ৱিহৰিতুং ন যুত্তং, অথ খো সব্বইৰিযাপথেসু ইদং ৱীৰিযমাৰভিতব্বন্তি দস্সেতুং তদনন্তৰং সম্মাৱাযামো ৱুত্তো.
ততো আৰদ্ধৱীৰিযেনাপি কাযাদীসু চতূসু ৱত্থূসু সতি সুপ্পতিট্ঠিতা কাতব্বাতি দস্সনত্থং তদনন্তৰং সম্মাসতি দেসিতা.
যস্মা পন এৱং সুপ্পতিট্ঠিতা সতি সমাধিস্স উপকাৰানুপকাৰানং ধম্মানং গতিযো সমন্ৱেসিত্ৱা পহোতি একত্তাৰম্মণে চিত্তং সমাধাতুং, তস্মা সম্মাসতিঅনন্তৰং সম্মাসমাধি দেসিতোতি ৱেদিতব্বো.
সম্মাদিট্ঠিনিদ্দেসে ‘‘দুক্খে ঞাণ’’ন্তিআদিনা চতুসচ্চকম্মট্ঠানং দস্সিতং. তত্থ পুৰিমানি দ্ৱে সচ্চানি ৱট্টং, পচ্ছিমানি ৱিৱট্টং. তেসু ভিক্খুনো ৱট্টে কম্মট্ঠানাভিনিৱেসো হোতি, ৱিৱট্টে নত্থি অভিনিৱেসো. পুৰিমানি হি দ্ৱে সচ্চানি ‘‘পঞ্চক্খন্ধা দুক্খং, তণ্হা সমুদযো’’তি এৱং সঙ্খেপেন চ ‘‘কতমে পঞ্চক্খন্ধা? ৰূপক্খন্ধো’’তিআদিনা নযেন ৱিত্থাৰেন চ আচৰিযস্স সন্তিকে উগ্গণ্হিত্ৱা ৱাচায পুনপ্পুনং পৰিৱত্তেন্তো যোগাৱচৰো কম্মং কৰোতি; ইতৰেসু পন দ্ৱীসু সচ্চেসু ‘‘নিৰোধসচ্চং ইট্ঠং কন্তং মনাপং, মগ্গসচ্চং ইট্ঠং কন্তং মনাপ’’ন্তি এৱং সৱনেনেৱ কম্মং কৰোতি. সো এৱং কম্মং কৰোন্তো চত্তাৰি সচ্চানি একেন পটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি, একাভিসমযেন অভিসমেতি; দুক্খং পৰিঞ্ঞাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি, সমুদযং পহানপটিৱেধেন, নিৰোধং সচ্ছিকিৰিযপটিৱেধেন, মগ্গং ভাৱনাপটিৱেধেন পটিৱিজ্ঝতি; দুক্খং পৰিঞ্ঞাভিসমযেন…পে… মগ্গং ভাৱনাভিসমযেন অভিসমেতি.
এৱমস্স পুব্বভাগে দ্ৱীসু সচ্চেসু উগ্গহপৰিপুচ্ছাসৱনধাৰণসম্মসনপটিৱেধো হোতি, দ্ৱীসু সৱনপটিৱেধোযেৱ; অপৰভাগে তীসু কিচ্চতো পটিৱেধো হোতি, নিৰোধে আৰম্মণপটিৱেধো. তত্থ সব্বম্পি পটিৱেধঞাণং লোকুত্তৰং, সৱনধাৰণসম্মসনঞাণং লোকিযং কামাৱচৰং, পচ্চৱেক্খণা পন পত্তসচ্চস্স হোতি. অযঞ্চ আদিকম্মিকো. তস্মা সা ইধ ন ৱুত্তা. ইমস্স চ ভিক্খুনো পুব্বে পৰিগ্গহতো ‘দুক্খং পৰিজানামি, সমুদযং পজহামি, নিৰোধং সচ্ছিকৰোমি, মগ্গং ভাৱেমী’তি আভোগসমন্নাহাৰমনসিকাৰপচ্চৱেক্খণা নত্থি, পৰিগ্গহতো পট্ঠায হোতি; অপৰভাগে পন দুক্খং পৰিঞ্ঞাতমেৱ হোতি…পে… মগ্গো ভাৱিতোৱ হোতি.
তত্থ দ্ৱে সচ্চানি দুদ্দসত্তা গম্ভীৰানি, দ্ৱে গম্ভীৰত্তা দুদ্দসানি. দুক্খসচ্চঞ্হি উপ্পত্তিতো পাকটং; খাণুকণ্টকপ্পহাৰাদীসু ‘অহো দুক্খ’ন্তি ৱত্তব্বতম্পি আপজ্জতি. সমুদযম্পি খাদিতুকামতাভুঞ্জিতুকামতাদিৱসেন উপ্পত্তিতো পাকটং. লক্খণপটিৱেধতো পন উভযম্পি গম্ভীৰং. ইতি তানি দুদ্দসত্তা গম্ভীৰানি. ইতৰেসং পন দ্ৱিন্নং দস্সনত্থায পযোগো ভৱগ্গগহণত্থং হত্থপ্পসাৰণং ৱিয, অৱীচিফুসনত্থং পাদপ্পসাৰণং ৱিয, সতধা ভিন্নৱালস্স কোটিযা কোটিং পটিপাদনং ৱিয চ হোতি. ইতি তানি গম্ভীৰত্তা দুদ্দসানি. এৱং দুদ্দসত্তা গম্ভীৰেসু গম্ভীৰত্তা চ দুদ্দসেসু চতূসু সচ্চেসু উগ্গহাদিৱসেন পুব্বভাগঞাণুপ্পত্তিং সন্ধায ইদং ‘‘দুক্খে ঞাণ’’ন্তিআদি ৱুত্তং. পটিৱেধক্খণে পন একমেৱ ঞাণং হোতি.
সম্মাসঙ্কপ্পনিদ্দেসে কামতো নিস্সটোতি নেক্খম্মসঙ্কপ্পো. ব্যাপাদতো নিস্সটোতি অব্যাপাদসঙ্কপ্পো. ৱিহিংসায নিস্সটোতি অৱিহিংসাসঙ্কপ্পো. তত্থ নেক্খম্মৱিতক্কো কামৱিতক্কস্স পদঘাতং পদচ্ছেদং কৰোন্তো উপ্পজ্জতি, অব্যাপাদৱিতক্কো ব্যাপাদৱিতক্কস্স, অৱিহিংসাৱিতক্কো ৱিহিংসাৱিতক্কস্স. নেক্খম্মৱিতক্কো চ কামৱিতক্কস্স পচ্চনীকো হুত্ৱা উপ্পজ্জতি, অব্যাপাদঅৱিহিংসাৱিতক্কা ব্যাপাদৱিহিংসাৱিতক্কানং.
তত্থ যোগাৱচৰো কামৱিতক্কস্স পদঘাতনত্থং কামৱিতক্কং ৱা সম্মসতি অঞ্ঞং ৱা পন কিঞ্চি সঙ্খাৰং. অথস্স ৱিপস্সনাক্খণে ৱিপস্সনাসম্পযুত্তো সঙ্কপ্পো তদঙ্গৱসেন কামৱিতক্কস্স পদঘাতং পদচ্ছেদং কৰোন্তো উপ্পজ্জতি, ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা মগ্গং পাপেতি. অথস্স মগ্গক্খণে মগ্গসম্পযুত্তো সঙ্কপ্পো সমুচ্ছেদৱসেন কামৱিতক্কস্স পদঘাতং পদচ্ছেদং কৰোন্তো উপ্পজ্জতি; ব্যাপাদৱিতক্কস্সাপি পদঘাতনত্থং ব্যাপাদৱিতক্কং ৱা অঞ্ঞং ৱা সঙ্খাৰং সম্মসতি; ৱিহিংসাৱিতক্কস্স পদঘাতনত্থং ৱিহিংসাৱিতক্কং ৱা অঞ্ঞং ৱা সঙ্খাৰং সম্মসতি. অথস্স ৱিপস্সনাক্খণেতি সব্বং পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং.
কামৱিতক্কাদীনং পন তিণ্ণং পাড়িযং ৱিভত্তেসু অট্ঠতিংসাৰম্মণেসু এককম্মট্ঠানম্পি অপচ্চনীকং নাম নত্থি. একন্ততো পন কামৱিতক্কস্স তাৱ অসুভেসু পঠমজ্ঝানমেৱ পচ্চনীকং, ব্যাপাদৱিতক্কস্স মেত্তায তিকচতুক্কজ্ঝানানি, ৱিহিংসাৱিতক্কস্স কৰুণায তিকচতুক্কজ্ঝানানি. তস্মা অসুভে পৰিকম্মং কত্ৱা ঝানং সমাপন্নস্স সমাপত্তিক্খণে ঝানসম্পযুত্তো সঙ্কপ্পো ৱিক্খম্ভনৱসেন কামৱিতক্কস্স পচ্চনীকো হুত্ৱা উপ্পজ্জতি. ঝানং পাদকং কত্ৱা ৱিপস্সনং পট্ঠপেন্তস্স ৱিপস্সনাক্খণে ৱিপস্সনাসম্পযুত্তো সঙ্কপ্পো তদঙ্গৱসেন কামৱিতক্কস্স পচ্চনীকো হুত্ৱা উপ্পজ্জতি. ৱিপস্সনং উস্সুক্কাপেত্ৱা মগ্গং পাপেন্তস্স মগ্গক্খণে মগ্গসম্পযুত্তো সঙ্কপ্পো সমুচ্ছেদৱসেন কামৱিতক্কস্স পচ্চনীকো হুত্ৱা উপ্পজ্জতি. এৱং উপ্পন্নো নেক্খম্মসঙ্কপ্পোতি ৱুচ্চতীতি ৱেদিতব্বো.
মেত্তায পন পৰিকম্মং কত্ৱা, কৰুণায পৰিকম্মং কত্ৱা ঝানং সমাপজ্জতীতি সব্বং পুৰিমনযেনেৱ যোজেতব্বং. এৱং উপ্পন্নো অব্যাপাদসঙ্কপ্পোতি ৱুচ্চতি, অৱিহিংসাসঙ্কপ্পোতি চ ৱুচ্চতীতি ৱেদিতব্বো. এৱমেতে নেক্খম্মসঙ্কপ্পাদযো ৱিপস্সনাঝানৱসেন উপ্পত্তীনং নানত্তা পুব্বভাগে নানা; মগ্গক্খণে পন ইমেসু তীসু ঠানেসু উপ্পন্নস্স অকুসলসঙ্কপ্পস্স পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানো একোৱ কুসলসঙ্কপ্পো উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাসঙ্কপ্পো নাম.
সম্মাৱাচানিদ্দেসেপি যস্মা অঞ্ঞেনেৱ চিত্তেন মুসাৱাদা ৱিৰমতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞেন পিসুণৱাচাদীহি, তস্মা চতস্সোপেতা ৱেৰমণিযো পুব্বভাগে নানা; মগ্গক্খণে পন মিচ্ছাৱাচাসঙ্খাতায চতুব্বিধায অকুসলদুস্সীল্যচেতনায পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ সম্মাৱাচাসঙ্খাতা কুসলৱেৰমণী উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাৱাচা নাম.
সম্মাকম্মন্তনিদ্দেসেপি যস্মা অঞ্ঞেনেৱ চিত্তেন পাণাতিপাতা ৱিৰমতি, অঞ্ঞেন অদিন্নাদানা, অঞ্ঞেন কামেসুমিচ্ছাচাৰা, তস্মা তিস্সোপেতা ৱেৰমণিযো পুব্বভাগে নানা; মগ্গক্খণে পন মিচ্ছাকম্মন্তসঙ্খাতায তিৱিধায অকুসলদুস্সীল্যচেতনায পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ সম্মাকম্মন্তসঙ্খাতা অকুসলৱেৰমণী উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাকম্মন্তো নাম.
সম্মাআজীৱনিদ্দেসে ইধাতি ইমস্মিং সাসনে. অৰিযসাৱকোতি অৰিযস্স বুদ্ধস্স সাৱকো. মিচ্ছাআজীৱং পহাযাতি পাপকং আজীৱং পজহিত্ৱা. সম্মাআজীৱেনাতি বুদ্ধপসত্থেন কুসলআজীৱেন. জীৱিকং কপ্পেতীতি জীৱিতপ্পৱত্তিং পৱত্তেতি. ইধাপি যস্মা অঞ্ঞেনেৱ চিত্তেন কাযদ্ৱাৰৱীতিক্কমা ৱিৰমতি; অঞ্ঞেন ৱচীদ্ৱাৰৱীতিক্কমা, তস্মা পুব্বভাগে নানাক্খণেসু উপ্পজ্জতি; মগ্গক্খণে পন দ্ৱীসু দ্ৱাৰেসু সত্তন্নং কম্মপথানং ৱসেন উপ্পন্নায মিচ্ছাআজীৱদুস্সীল্যচেতনায পদচ্ছেদতো অনুপ্পত্তিসাধনৱসেন মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ সম্মাআজীৱসঙ্খাতা কুসলৱেৰমণী উপ্পজ্জতি. অযং সম্মাআজীৱো নাম.
সম্মাৱাযামনিদ্দেসো সম্মপ্পধানৱিভঙ্গে অনুপদৱণ্ণনাৱসেন আৱিভৱিস্সতি. অযং পন পুব্বভাগে নানাচিত্তেসু লভতি. অঞ্ঞেনেৱ হি চিত্তেন অনুপ্পন্নানং পাপকানং অকুসলানং ধম্মানং অনুপ্পাদায ৱাযামং কৰোতি, অঞ্ঞেন উপ্পন্নানং পহানায; অঞ্ঞেনেৱ চ অনুপ্পন্নানং কুসলানং ধম্মানং উপ্পাদায, অঞ্ঞেন উপ্পন্নানং ঠিতিযা; মগ্গক্খণে পন একচিত্তেযেৱ লব্ভতি. একমেৱ হি মগ্গসম্পযুত্তং ৱীৰিযং চতুকিচ্চসাধনট্ঠেন চত্তাৰি নামানি লব্ভতি.
সম্মাসতিনিদ্দেসোপি সতিপট্ঠানৱিভঙ্গে অনুপদৱণ্ণনাৱসেন আৱিভৱিস্সতি. অযম্পি চ পুব্বভাগে নানাচিত্তেসু লব্ভতি. অঞ্ঞেনেৱ হি চিত্তেন কাযং পৰিগ্গণ্হাতি, অঞ্ঞেনঞ্ঞেন ৱেদনাদীনি; মগ্গক্খণে পন একচিত্তেযেৱ লব্ভতি. একাযেৱ হি মগ্গসম্পযুত্তা সতি চতুকিচ্চসাধনট্ঠেন চত্তাৰি নামানি লভতি.
সম্মাসমাধিনিদ্দেসে চত্তাৰি ঝানানি পুব্বভাগেপি নানা, মগ্গক্খণেপি. পুব্বভাগে সমাপত্তিৱসেন নানা, মগ্গক্খণে নানামগ্গৱসেন. একস্স হি পঠমমগ্গো পঠমজ্ঝানিকো হোতি, দুতিযমগ্গাদযোপি পঠমজ্ঝানিকা, দুতিযাদীসু অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকা ৱা. একস্স পঠমমগ্গো দুতিযাদীনং অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকো হোতি, দুতিযাদযোপি দুতিযাদীনং অঞ্ঞতৰজ্ঝানিকা ৱা পঠমজ্ঝানিকা ৱা. এৱং চত্তাৰোপি মগ্গা ঝানৱসেন সদিসা ৱা অসদিসা ৱা একচ্চসদিসা ৱা হোন্তি.
অযং পনস্স ৱিসেসো পাদকজ্ঝাননিযামেন হোতি. পাদকজ্ঝাননিযামেন তাৱ পঠমজ্ঝানলাভিনো পঠমজ্ঝানা ৱুট্ঠায ৱিপস্সন্তস্স উপ্পন্নমগ্গো পঠমজ্ঝানিকো হোতি; মগ্গঙ্গবোজ্ঝঙ্গানি পনেত্থ পৰিপুণ্ণানেৱ হোন্তি. দুতিযজ্ঝানতো উট্ঠায ৱিপস্সন্তস্স উপ্পন্নো মগ্গো দুতিযজ্ঝানিকো হোতি; মগ্গঙ্গানি পনেত্থ সত্ত হোন্তি. ততিযজ্ঝানতো উট্ঠায ৱিপস্সন্তস্স উপ্পন্নো মগ্গো ততিযজ্ঝানিকো হোতি; মগ্গঙ্গানি পনেত্থ সত্ত, বোজ্ঝঙ্গানি ছ হোন্তি. এস নযো চতুত্থজ্ঝানতো পট্ঠায যাৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনা.
আৰুপ্পে চতুক্কপঞ্চকজ্ঝানং উপ্পজ্জতি. তঞ্চ খো লোকুত্তৰং নো লোকিযন্তি ৱুত্তং. এত্থ কথন্তি? এত্থাপি পঠমজ্ঝানাদীসু যতো উট্ঠায সোতাপত্তিমগ্গং পটিলভিত্ৱা আৰুপ্পসমাপত্তিং ভাৱেত্ৱা যো আৰুপ্পে উপ্পন্নো, তংঝানিকাৱ তস্স তত্থ তযো মগ্গা উপ্পজ্জন্তি. এৱং পাদকজ্ঝানমেৱ নিযামেতি. কেচি পন থেৰা ‘‘ৱিপস্সনায আৰম্মণভূতা খন্ধা নিযামেন্তী’’তি ৱদন্তি. কেচি ‘‘পুগ্গলজ্ঝাসযো নিযামেতী’’তি ৱদন্তি. কেচি ‘‘ৱুট্ঠানগামিনীৱিপস্সনা নিযামেতী’’তি ৱদন্তি. তেসং ৱাদৱিনিচ্ছযো হেট্ঠা চিত্তুপ্পাদকণ্ডে লোকুত্তৰপদভাজনীযৱণ্ণনাযং (ধ. স. অট্ঠ. ৩৫০) ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. অযং ৱুচ্চতি সম্মাসমাধীতি যা ইমেসু চতূসু ঝানেসু একগ্গতা, অযং পুব্বভাগে লোকিযো, অপৰভাগে লোকুত্তৰো সম্মাসমাধি নাম ৱুচ্চতীতি. এৱং লোকিযলোকুত্তৰৱসেন ভগৱা মগ্গসচ্চং দেসেসি.
তত্থ লোকিযমগ্গে সব্বানেৱ মগ্গঙ্গানি যথানুৰূপং ছসু আৰম্মণেসু অঞ্ঞতৰাৰম্মণানি হোন্তি. লোকুত্তৰমগ্গে পন চতুসচ্চপটিৱেধায পৱত্তস্স অৰিযস্স নিব্বানাৰম্মণং অৱিজ্জানুসযসমুগ্ঘাতকং পঞ্ঞাচক্খু সম্মাদিট্ঠি. তথা সম্পন্নদিট্ঠিস্স তংসম্পযুত্তং তিৱিধমিচ্ছাসঙ্কপ্পসমুগ্ঘাতকং চেতসো নিব্বানপদাভিনিৰোপনং সম্মাসঙ্কপ্পো. তথা পস্সন্তস্স ৱিতক্কেন্তস্স চ তংসম্পযুত্তাৱ চতুব্বিধৱচীদুচ্চৰিতসমুগ্ঘাতিকায মিচ্ছাৱাচায ৱিৰতি সম্মাৱাচা. তথা ৱিৰমন্তস্স তংসম্পযুত্তাৱ মিচ্ছাকম্মন্তসমুচ্ছেদিকা তিৱিধকাযদুচ্চৰিতৱিৰতি সম্মাকম্মন্তো. তেসংযেৱ সম্মাৱাচাকম্মন্তানং ৱোদানভূতা তংসম্পযুত্তাৱ কুহনাদিসমুচ্ছেদিকা মিচ্ছাআজীৱৱিৰতি সম্মাআজীৱো. ইমিস্সা সম্মাৱাচাকম্মন্তাজীৱসংখাতায সীলভূমিযং পতিট্ঠমানস্স তদনুৰূপো তংসম্পযুত্তোৱ কোসজ্জসমুচ্ছেদকো অনুপ্পন্নুপ্পন্নানং অকুসলকুসলানং অনুপ্পাদপহানুপ্পাদট্ঠিতিসাধকো চ ৱীৰিযাৰম্ভো সম্মাৱাযামো. এৱং ৱাযমন্তস্স তংসম্পযুত্তোৱ মিচ্ছাসতিৱিনিদ্ধুননকো কাযাদীসু কাযানুপস্সনাদিসাধকো চ চেতসো অসম্মোসো সম্মাসতি. ইতি অনুত্তৰায সতিযা সুৱিহিতচিত্তাৰক্খস্স তংসম্পযুত্তাৱ মিচ্ছাসমাধিসমুগ্ঘাতিকা চিত্তেকগ্গতা সম্মাসমাধীতি. এস লোকুত্তৰো অৰিযো অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো যো সহ লোকিযেন মগ্গেন দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি সঙ্খং গতো.
সো খো পনেস মগ্গো সম্মাদিট্ঠিসঙ্কপ্পানং ৱিজ্জায, সেসধম্মানং চৰণেন সঙ্গহিতত্তা ৱিজ্জা চেৱ চৰণঞ্চ. তথা তেসং দ্ৱিন্নং ৱিপস্সনাযানেন, ইতৰেসং সমথযানেন সঙ্গহিতত্তা সমথো চেৱ ৱিপস্সনা চ. তেসং ৱা দ্ৱিন্নং পঞ্ঞাক্খন্ধেন, তদনন্তৰানং তিণ্ণং সীলক্খন্ধেন, অৱসেসানং সমাধিক্খন্ধেন অধিপঞ্ঞাঅধিসীলঅধিচিত্তসিক্খাহি চ সঙ্গহিতত্তা খন্ধত্তযঞ্চেৱ সিক্খাত্তযঞ্চ হোতি; যেন সমন্নাগতো অৰিযসাৱকো দস্সনসমত্থেহি চক্খূহি গমনসমত্থেহি চ পাদেহি সমন্নাগতো অদ্ধিকো ৱিয ৱিজ্জাচৰণসম্পন্নো হুত্ৱা ৱিপস্সনাযানেন কামসুখল্লিকানুযোগং, সমথযানেন অত্তকিলমথানুযোগন্তি অন্তদ্ৱযং পৰিৱজ্জেত্ৱা মজ্ঝিমপটিপদং পটিপন্নো পঞ্ঞাক্খন্ধেন মোহক্খন্ধং, সীলক্খন্ধেন দোসক্খন্ধং, সমাধিক্খন্ধেন চ লোভক্খন্ধং পদালেন্তো অধিপঞ্ঞাসিক্খায পঞ্ঞাসম্পদং, অধিসীলসিক্খায সীলসম্পদং, অধিচিত্তসিক্খায সমাধিসম্পদন্তি তিস্সো সম্পত্তিযো পত্ৱা অমতং নিব্বানং সচ্ছিকৰোতি, আদিমজ্ঝপৰিযোসানকল্যাণং সত্ততিংসবোধিপক্খিযধম্মৰতনৱিচিত্তং সম্মত্তনিযামসঙ্খাতং অৰিযভূমিঞ্চ ওক্কন্তো হোতীতি.
সুত্তন্তভাজনীযৱণ্ণনা.