২. অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা
৭২৫. তত্থ তিস্সো পটিসম্ভিদা লোকিযা. অত্থপটিসম্ভিদা লোকিযলোকুত্তৰমিস্সকা. সা হি নিব্বানাৰম্মণানং মগ্গফলঞাণানং ৱসেন লোকুত্তৰাপি হোতি. অভিধম্মভাজনীযে কুসলাকুসলৱিপাককিৰিযানং ৱসেন চতূহি ৱাৰেহি ৱিভত্তং. তত্থ যত্তকানি হেট্ঠা চিত্তুপ্পাদকণ্ডে (ধ. স. ১ আদযো) কুসলচিত্তানি ৱিভত্তানি, তেসং সব্বেসম্পি ৱসেন একেকস্মিং চিত্তনিদ্দেসে চতস্সো চতস্সো পটিসম্ভিদা ৱিভত্তাতি ৱেদিতব্বা. অকুসলচিত্তেসুপি এসেৱ নযো. ৱিপাককিৰিযৱাৰেসু ৱিপাককিৰিযানং অত্থেন সঙ্গহিতত্তা, ধম্মপটিসম্ভিদং ছড্ডেত্ৱা, একেকস্মিং ৱিপাকচিত্তে চ কিৰিযচিত্তে চ তিস্সো তিস্সোৱ পটিসম্ভিদা ৱিভত্তা. পাড়ি পন মুখমত্তমেৱ দস্সেত্ৱা সংখিত্তা. সা হেট্ঠা আগতৱিত্থাৰৱসেনেৱ ৱেদিতব্বা.
কস্মা পন যথা কুসলাকুসলৱাৰেসু ‘‘তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা’’তি ৱুত্তং, এৱমিধ ‘‘যেসং ধম্মানং ইমে ৱিপাকা, তেসু ঞাণং ধম্মপটিসম্ভিদা’’তি এৱং ন ৱুত্তন্তি? হেট্ঠা ৱুত্তত্তা. যদি এৱং, ‘‘তেসং ৱিপাকে ঞাণং অত্থপটিসম্ভিদা’’তি হেট্ঠা ৱুত্তত্তা অযং অত্থপটিসম্ভিদাপি ইধ ন ৱত্তব্বা সিযাতি? নো ন ৱত্তব্বা. কস্মা? হেট্ঠা ৱিপাককিৰিযচিত্তুপ্পাদৱসেন অৱুত্তত্তা. কিৰিযৱাৰে চ ‘‘যেসং ধম্মানং ইমে কিৰিযা’’তি ৱচনমেৱ ন যুজ্জতীতি দ্ৱীসুপি ইমেসু ৱাৰেসু তিস্সো তিস্সোৱ পটিসম্ভিদা ৱিভত্তা.
তত্থ যায নিৰুত্তিযা তেসং ধম্মানং পঞ্ঞত্তি হোতীতি যায নিৰুত্তিযা তেসং ফস্সো হোতীতিআদিনা নযেন ৱুত্তানং ধম্মানং ‘‘অযং ফস্সো, অযং ৱেদনা’’তি এৱং পঞ্ঞত্তি হোতি. তত্থ ধম্মনিৰুত্তাভিলাপে ঞাণন্তি তস্মিং অত্থে ধম্মে চ পৱত্তমানায তস্সা ধম্মনিৰুত্তিযা সভাৱপঞ্ঞত্তিযা অভিলাপে ঞাণং. অভিলাপসদ্দং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পন্নঞাণমেৱ ইধাপি কথিতং. যেন ঞাণেনাতি যেন পটিভানপটিসম্ভিদাঞাণেন. তানি ঞাণানি জানাতীতি ইতৰানি তীণি পটিসম্ভিদাঞাণানি জানাতি.
ইদানি যথা যং ঞাণং তানি ঞাণানি জানাতি, তথা তস্স তেসু পৱত্তিং দস্সেতুং ইমানি ঞাণানি ইদমত্থজোতকানীতি ৱুত্তং. তত্থ ইদমত্থজোতকানীতি ইমস্স অত্থস্স জোতকানি পকাসকানি; ইমং নাম অত্থং জোতেন্তি পকাসেন্তি পৰিচ্ছিন্দন্তীতি অত্থো. ইতি ঞাণেসু ঞাণন্তি ইমিনা আকাৰেন পৱত্তং তীসু ঞাণেসু ঞাণং পটিভানপটিসম্ভিদা নাম.
তত্থ কিঞ্চাপি অযং পটিভানপটিসম্ভিদা ‘ইমিস্সা ইদং কিচ্চং, ইমিস্সা ইদং কিচ্চ’ন্তি ইতৰাসং পটিসম্ভিদানং কিচ্চং জানাতি, সযং পন তাসং কিচ্চং কাতুং ন সক্কোতি, বহুস্সুতধম্মকথিকো ৱিয অপ্পস্সুতধম্মকথিকস্স. দ্ৱে কিৰ ভিক্খূ. একো বহুস্সুতো, একো অপ্পস্সুতো. তে একতোৱ একং ধম্মকথামগ্গং উগ্গণ্হিংসু. তত্থ অপ্পস্সুতো সৰসম্পন্নো অহোসি, ইতৰো মন্দস্সৰো. তেসু অপ্পস্সুতো গতগতট্ঠানে অত্তনো সৰসম্পত্তিযা সকলপৰিসং খোভেত্ৱা ধম্মং কথেসি. ধম্মং সুণমানা হট্ঠতুট্ঠমানসা হুত্ৱা – ‘যথা এস ধম্মং কথেসি, একো তিপিটকধৰো মঞ্ঞে ভৱিস্সতী’তি ৱদন্তি. বহুস্সুতভিক্খু পন – ‘ধম্মসৱনে জানিস্সথ অযং তিপিটকধৰো ৱা নো ৱা’তি আহ. সো কিঞ্চাপি এৱমাহ, যথা পন সকলপৰিসং খোভেত্ৱা ধম্মং কথেতুং সক্কোতি, এৱমস্স কথনসমত্থতা নত্থি. তত্থ কিঞ্চাপি পটিভানপটিসম্ভিদা, বহুস্সুতো ৱিয অপ্পস্সুতস্স, ইতৰাসং কিচ্চং জানাতি, সযং পন তং কিচ্চং কাতুং ন সক্কোতীতি ৱেদিতব্বং. সেসং উত্তানত্থমেৱ.
৭৪৬. এৱং কুসলচিত্তুপ্পাদাদিৱসেন পটিসম্ভিদা ৱিভজিত্ৱা ইদানি তাসং উপ্পত্তিট্ঠানভূতং খেত্তং দস্সেতুং পুন চতস্সো পটিসম্ভিদাতিআদিমাহ. তত্থ তিস্সো পটিসম্ভিদা কামাৱচৰকুসলতো চতূসু ঞাণসম্পযুত্তেসু চিত্তুপ্পাদেসূতি ইদং সেক্খানং ৱসেন ৱুত্তং. তেসঞ্হিপি ধম্মপচ্চৱেক্খণকালে হেট্ঠা ৱুত্তং পঞ্চপ্পকাৰং ধম্মং আৰম্মণং কত্ৱা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকুসলচিত্তেসু ধম্মপটিসম্ভিদা উপ্পজ্জতি. তথা নিৰুত্তিপচ্চৱেক্খণকালে সদ্দং আৰম্মণং কত্ৱা নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা; ঞাণং পচ্চৱেক্খণকালে সব্বত্থকঞাণং আৰম্মণং কত্ৱা পটিভানপটিসম্ভিদাতি.
কিৰিযতো চতূসূতি ইদং পন অসেক্খানং ৱসেন ৱুত্তং. তেসঞ্হি ধম্মং পচ্চৱেক্খণকালে হেট্ঠা ৱুত্তং পঞ্চপ্পকাৰং ধম্মং আৰম্মণং কত্ৱা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকিৰিযচিত্তেসু ধম্মপটিসম্ভিদা উপ্পজ্জতি. তথা নিৰুত্তিপচ্চৱেক্খণকালে সদ্দং আৰম্মণং কত্ৱা নিৰুত্তিপটিসম্ভিদা; ঞাণং পচ্চৱেক্খণকালে সব্বত্থকঞাণং আৰম্মণং কত্ৱা পটিভানপটিসম্ভিদাতি.
অত্থপটিসম্ভিদা এতেসু চেৱ উপ্পজ্জতীতি ইদং পন সেক্খাসেক্খানং ৱসেন ৱুত্তং. তথা হি সেক্খানং অত্থপচ্চৱেক্খণকালে হেট্ঠা ৱুত্তপ্পভেদং অত্থং আৰম্মণং কত্ৱা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকুসলচিত্তেসু অযং উপ্পজ্জতি, মগ্গফলকালে চ মগ্গফলেসু. অসেক্খস্স পন অত্থং পচ্চৱেক্খণকালে হেট্ঠা ৱুত্তপ্পভেদমেৱ অত্থং আৰম্মণং কত্ৱা চতূসু ঞাণসম্পযুত্তকিৰিযচিত্তেসু উপ্পজ্জতি, ফলকালে চ উপৰিমে সামঞ্ঞফলেতি. এৱমেতা সেক্খাসেক্খানং উপ্পজ্জমানা ইমাসু ভূমীসু উপ্পজ্জন্তীতি ভূমিদস্সনত্থং অযং নযো দস্সিতোতি.
অভিধম্মভাজনীযৱণ্ণনা.