৩. পচ্চযৱাৰৱণ্ণনা
২৪৩. পচ্চযৱাৰে কুসলং ধম্মং পচ্চযাতি কুসলধম্মে পতিট্ঠিতো হুত্ৱা কুসলং ধম্মং নিস্সযট্ঠেন পচ্চযং কত্ৱাতি অত্থো. কুসলং একং খন্ধং পচ্চযাতি কুসলং একং খন্ধং নিস্সযপচ্চযং কত্ৱা তযো খন্ধা উপ্পজ্জন্তি হেতুপচ্চযাতি ৱুত্তং হোতি. ইমিনাৱুপাযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. ৱত্থুং পচ্চযা ৱিপাকাব্যাকতা কিৰিযাব্যাকতা খন্ধাতি ইদং পঞ্চৱোকাৰে পৱত্তিৱসেন ৱুত্তং. পঞ্চৱোকাৰে পৱত্তিযঞ্হি খন্ধানং পুৰেজাতং ৱত্থু নিস্সযপচ্চযো হোতি. পটিচ্চট্ঠস্স পন সহজাতট্ঠত্তা পটিচ্চৱাৰে এস নযো ন লব্ভতীতি পটিসন্ধিযং সহজাতমেৱ ৱত্থুং সন্ধায ‘‘ৱত্থুং পটিচ্চ খন্ধা’’তি ৱুত্তং. কুসলং একং খন্ধঞ্চ ৱত্থুঞ্চ পচ্চযা তযো খন্ধাতিআদীসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.
অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা কুসলো চ অব্যাকতো চাতি কুসলাব্যাকতানং হেতুপচ্চযৱসেন একতো উপ্পত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. কুসলুপ্পত্তিক্খণস্মিঞ্হি ৱত্থুং নিস্সায কুসলা খন্ধা, চিত্তসমুট্ঠানে চ মহাভূতে নিস্সায চিত্তসমুট্ঠানং উপাদাৰূপং হেতুপচ্চযৱসেন একতো উপ্পজ্জতি. ইতি পচ্চযভূতস্স অব্যাকতস্স নানত্তেপি পচ্চযুপ্পন্নানং হেতুপচ্চযৱসেন একতো উপ্পত্তিং সন্ধাযেতং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. অঞ্ঞেসুপি এৱৰূপেসু ঠানেসু এসেৱ নযো. এৱং ইমস্মিং হেতুপচ্চযে সহজাতঞ্চ পুৰেজাতঞ্চ নিস্সযট্ঠেন পচ্চযং কত্ৱা সত্তৰস পঞ্হা ৱিস্সজ্জিতা. তত্থ খন্ধা চেৱ ভূতা চ সহজাতৱসেন, ৱত্থু সহজাতপুৰেজাতৱসেন গহিতং. পটিচ্চৱাৰে পন সহজাতৱসেন পচ্চযো লব্ভতি, তস্মা তত্থ নৱেৱ পঞ্হা ৱিস্সজ্জিতা. যে পনেতে এত্থ সত্তৰস পঞ্হা ৱিস্সজ্জিতা, তেসু একাদিকে একাৱসানে ৱিস্সজ্জনে কুসলাদীসু একপচ্চযতো একো পচ্চযুপ্পন্নো. একাদিকে দুকাৱসানে একপচ্চযতো নানাপচ্চযুপ্পন্নো. দুকাদিকে একাৱসানে নানাপচ্চযতো একো পচ্চযুপ্পন্নো. দুকাদিকে দুকাৱসানে নানাপচ্চযতো নানাপচ্চযুপ্পন্নো.
২৪৮-২৫২. আৰম্মণপচ্চযাদীসুপি ইমিনাৱুপাযেন পঞ্হাৱিস্সজ্জনপ্পভেদো ৱেদিতব্বো. যং পনেতং আৰম্মণপচ্চযে ৱত্থুং পচ্চযা খন্ধাতি ৱুত্তং, তং পটিসন্ধিক্খণে ৱিপাকক্খন্ধেযেৱ সন্ধায ৱুত্তং. চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি অব্যাকতং নিস্সায আৰম্মণপচ্চযেন উপ্পজ্জন্তানং পভেদদস্সনত্থং ৱুত্তানি. পুন ৱত্থুং পচ্চযাতি পৱত্তে ৱিপাককিৰিযাব্যাকতানং উপ্পত্তিদস্সনত্থং ৱুত্তং. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. এৱং ইমস্মিং আৰম্মণপচ্চযে সহজাতঞ্চ পুৰেজাতঞ্চ পচ্চযং কত্ৱা সত্ত পঞ্হা ৱিস্সজ্জিতা. তত্থ খন্ধা সহজাতৱসেন, ৱত্থু সহজাতপুৰেজাতৱসেন, চক্খাযতনাদীনি পুৰেজাতৱসেনেৱ গহিতানি. পটিচ্চৱাৰে পন সহজাতৱসেনেৱ পচ্চযো লব্ভতি. তস্মা তত্থ তযোৱ পঞ্হা ৱিস্সজ্জিতা.
২৫৩-২৫৪. অধিপতিপচ্চযে ৱিপাকাব্যাকতং লোকুত্তৰমেৱ ৱেদিতব্বং. অনন্তৰসমনন্তৰা ৰূপাভাৱেন আৰম্মণসদিসা. পৰতো আসেৱননত্থিৱিগতেসুপি এসেৱ নযো.
২৫৫. সহজাতপচ্চযে কটত্তাৰূপং উপাদাৰূপন্তি উপাদাৰূপসঙ্খাতং কটত্তাৰূপং. ইদং অসঞ্ঞসত্তানঞ্ঞেৱ ৰূপং সন্ধায ৱুত্তং. চক্খাযতনাদীনি পঞ্চৱোকাৰৱসেন ৱুত্তানি.
২৫৬-২৫৭. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযে চ যথা আৰম্মণপচ্চযা এৱন্তি ৱিস্সজ্জনসমতং সন্ধায ৱুত্তং. পচ্চযুপ্পন্নেসু পন নানত্তং অত্থি.
২৫৮. উপনিস্সযপচ্চযে আৰম্মণপচ্চযসদিসন্তি ৰূপাভাৱতোপি ৱিস্সজ্জনসমতাযপি ৱুত্তং.
২৫৯-২৬০. ৱত্থুং পুৰেজাতপচ্চযাতিআদীনং পটিচ্চৱাৰে ৱুত্তনযেনেৱত্থো গহেতব্বো.
২৬১-২৬৬. কম্মপচ্চযে তীণীতি কুসলং পচ্চযা কুসলো অব্যাকতো কুসলাব্যাকতো চাতি এৱং তীণি ৱেদিতব্বানি. অকুসলেপি এসেৱ নযো.
২৬৭-২৬৮. ৱিপ্পযুত্তপচ্চযে খন্ধে ৱিপ্পযুত্তপচ্চযাতি খন্ধে নিস্সায ৱিপ্পযুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. খন্ধা ৱত্থুং ৱিপ্পযুত্তপচ্চযাতি খন্ধা ৱত্থুং নিস্সায ৱিপ্পযুত্তপচ্চযা উপ্পজ্জন্তীতি অত্থো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
২৬৯-২৭৬. ইদানি যথালদ্ধানি ৱিস্সজ্জনানি গণনৱসেন দস্সেতুং হেতুযা সত্তৰসাতিআদিমাহ. তত্থ হেতুযা সত্তৰসাতি কুসলেন কুসলং, কুসলেন অব্যাকতং, কুসলেন কুসলাব্যাকতন্তি এৱং কুসলৱসেন একাদিকানি একাৱসানানি দ্ৱে, দুকাৱসানং একন্তি তীণি ৱুত্তানি হোন্তি, তথা অকুসলৱসেন. অব্যাকতেন অব্যাকতং, তেনেৱ কুসলং, অকুসলং, কুসলাব্যাকতং অকুসলাব্যাকতঞ্চ; কুসলাব্যাকতেহি কুসলং, অব্যাকতং, কুসলাব্যাকতং; অকুসলাব্যাকতেহি অকুসলং, অব্যাকতং, অকুসলাব্যাকতন্তি এৱং সত্তৰস ৱেদিতব্বানি.
আৰম্মণে সত্তাতি কুসলেন কুসলং; অকুসলেন অকুসলং, অব্যাকতেন অব্যাকতং, কুসলং, অকুসলং; কুসলাব্যাকতেন কুসলং; অকুসলাব্যাকতেন অকুসলন্তি এৱং সত্ত.
ৱিপাকে একন্তি অব্যাকতেন অব্যাকতমেৱ. এৱমেত্থ সত্তৰস, সত্ত, একন্তি তযো ৱাৰপৰিচ্ছেদা হোন্তি. তেসু দ্ৱাদস সত্তৰসকা, দস সত্তকা, একং এককন্তি তে সব্বে সাধুকং সল্লক্খেত্ৱা পৰতো দুকতিকাদিৱসেন পচ্চযসংসন্দনে ঊনতৰগণনস্স ৱসেন গণনা ৱেদিতব্বা. সক্কা হি ইমায গণনায দুকমূলাদীসু ৱাৰপৰিচ্ছেদে জানিতুন্তি পুন ‘‘কুসলং ধম্মং পচ্চযা কুসলো ধম্মো’’তি অনামসিত্ৱা গণনৱসেনেৱ ৱাৰপৰিচ্ছেদং দস্সেতুং হেতুপচ্চযা আৰম্মণে সত্তাতিআদি আৰদ্ধং.
তত্থ কুসলং ধম্মং পচ্চযা কুসলো ধম্মো উপ্পজ্জতি হেতুপচ্চযা আৰম্মণপচ্চযা. কুসলং একং খন্ধং পচ্চযা তযো খন্ধাতি ইমিনা নযেন আৰম্মণে লদ্ধৱিস্সজ্জনানি ৱিত্থাৰেতব্বানি. অযং তাৱ অনুলোমে নযো.
২৭৭-২৮৫. পচ্চনীযে পন কুসলং ন লব্ভতীতি অকুসলং ধম্মং পচ্চযাতি অকুসলমেৱ আদিং কত্ৱা ৱিস্সজ্জনং আৰদ্ধং. তং যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতি. যঞ্হেত্থ ৱত্তব্বং সিযা, তং পটিচ্চৱাৰস্স পচ্চনীযে ৱুত্তমেৱ.
২৮৬-২৮৭. যং পনেতং পচ্চনীযে লদ্ধৱিস্সজ্জনপৰিচ্ছেদং গণনতো দস্সেতুং নহেতুযা চত্তাৰীতিআদি ৱুত্তং, তত্থ চত্তাৰি, সত্তৰস, সত্ত, পঞ্চ, তীণি, একন্তি ছ পৰিচ্ছেদা. তেসং ৱসেন দুকতিকাদীসু পচ্চযসংসন্দনে গণনা ৱেদিতব্বা. যো হি পচ্চযো সত্তৰস ৱিস্সজ্জনানি লভতি, তেন সদ্ধিং সদিসসংসন্দনে সত্তৰস, ঊনতৰসংসন্দনে সেসা ছপি পৰিচ্ছেদা লব্ভন্তি. এৱং সেসেসুপি অধিকপৰিচ্ছেদং ঠপেত্ৱা সমসমা ঊনতৰা চ লব্ভন্তীতি.
এত্থ চ অধিকতৰা ন লব্ভন্তীতি অযমেত্থ নিযমো. সমসমা পন ঊনতৰা চ অত্থা ৱিৰোধে সতি লব্ভন্তি. তেনেত্থ ‘‘নহেতুপচ্চযা নাৰম্মণে এক’’ন্তিআদি ৱুত্তং. এত্থ হি নহেতুযা চতুন্নং, নাৰম্মণে পঞ্চন্নং আগতত্তা নহেতুৱসেন চত্তাৰীতি ৱত্তব্বং সিযা, নাৰম্মণেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা পন আৰম্মণধম্মো ৱিৰুজ্ঝতীতি অকুসলং ধম্মং পচ্চযা অকুসলো ধম্মো, অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা অকুসলো, অকুসলঞ্চ অব্যাকতঞ্চ ধম্মং পচ্চযা অকুসলোতি তীণি ৱিস্সজ্জনানি পৰিহীনানি. অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা অব্যাকতোতি ৰূপৱসেন একমেৱ ৱুত্তং. এৱং সব্বত্থ ৱিৰুদ্ধাৱিৰুদ্ধং ঞত্ৱা লব্ভমানপৰিচ্ছেদো ৱেদিতব্বো. অপিচেত্থ ইদং নযমত্তদস্সনং. নাধিপতিযা চত্তাৰীতি নহেতুযা লদ্ধানেৱ. সেসচতুক্কেসুপি এসেৱ নযো.
নানন্তৰে একন্তি অহেতুকচিত্তসমুট্ঠানস্স চেৱ সেসৰূপস্স চ ৱসেন অব্যাকতেন অব্যাকতং. এৱং সব্বেসু এককেসু যুজ্জমানকৰূপং জানিতব্বং. নপুৰেজাতে দ্ৱেতি ইধাপি নহেতুৱসেন চত্তাৰীতি ৱত্তব্বং সিযা, নপুৰেজাতেন সদ্ধিং ঘটিতত্তা পন অব্যাকতং ধম্মং পচ্চযা অকুসলো, অকুসলঞ্চ অব্যাকতঞ্চ ধম্মং পচ্চযা অকুসলোতি ৱত্থুপুৰেজাতৱসেন দ্ৱে ৱিস্সজ্জনানি পৰিহীনানি. আৰুপ্পে পন অহেতুকমোহস্স অহেতুককিৰিযস্স চ ৱসেন দ্ৱে ৱুত্তানি. নৱিপ্পযুত্তে দ্ৱেতি আৰুপ্পে অহেতুকাকুসলকিৰিযৱসেন দ্ৱে. নোনত্থি নোৱিগতেসু একন্তি সব্বস্স ৰূপস্স ৱসেন অব্যাকতেন অব্যাকতং দট্ঠব্বং. তিকাদীসু অপুব্বং নত্থি.
২৮৮. নাৰম্মণমূলকে পন নঅধিপতিযা পঞ্চাতি নাৰম্মণে লদ্ধানেৱ. নকম্মে একন্তি এত্থ চিত্তসমুট্ঠানঞ্চ কটত্তাৰূপঞ্চ অগ্গহেত্ৱা সেসৰূপৱসেন অব্যাকতেন অব্যাকতং ৱেদিতব্বং.
২৮৯-২৯৬. নাধিপতিমূলকে নপুৰেজাতে সত্তাতি নপুৰেজাতে লদ্ধানেৱ. নপচ্ছাজাতে সত্তৰসাতি ইমানিপি তত্থ লদ্ধানি সত্তৰসেৱ. নানন্তৰনসমনন্তৰনঅঞ্ঞমঞ্ঞনউপনিস্সযনসম্পযুত্তনোনত্থিনোৱিগতমূলকানি নাৰম্মণমূলকসদিসানেৱ. ইমিনাৱ নযমত্তদস্সনেন সব্বত্থ আগতানাগতং লব্ভমানালব্ভমানঞ্চ ৱেদিতব্বন্তি.
পচ্চনীযৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.
২৯৭-৩২৮. ইমিনাযেৱ পন লক্খণেন অনুলোমং পুৰতো কত্ৱা অনুলোমপচ্চনীযে পচ্চনীযং পুৰতো কত্ৱা পচ্চনীযানুলোমে চ গণনপৰিচ্ছেদো আগতানাগতং লব্ভমানালব্ভমানঞ্চ ৱেদিতব্বন্তি.