১. ৱাদযুত্তিপৰিহানিৱণ্ণনা

২৩৯. ইদানি পৰিহানিকথা হোতি. পৰিহানিধম্মো অপৰিহানিধম্মো, ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সেক্খস্স, ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি’’ (অ. নি. ২.১৮৫), ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তী’’তি (অ. নি. ৫.১৪৯) এৱমাদীনি হি সুত্তানি নিস্সায সম্মিতিযা ৱজ্জিপুত্তকা সব্বত্থিৱাদিনো একচ্চে চ মহাসঙ্ঘিকা অৰহতোপি পৰিহানিং ইচ্ছন্তি, তস্মা তে ৱা হোন্তু অঞ্ঞেযেৱ ৱা, যেসং অযং লদ্ধি, তেসং লদ্ধিভিন্দনত্থং পৰিহাযতি অৰহা অৰহত্তাতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স. তত্ৰ পৰিহাযতীতি দ্ৱে পৰিহানিযো পত্তপৰিহানি চ অপ্পত্তপৰিহানি চ. তত্থ ‘‘দুতিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৱিমুত্তিযা পৰিহাযী’’তি (সং. নি. ১.১৫৯) অযং পত্তপৰিহানি নাম. ‘‘মা ৱো সামঞ্ঞত্থিকানং সতং সামঞ্ঞত্থো পৰিহাযী’’তি (ম. নি. ১.৪১৬-৪১৮) অযং অপ্পত্তপৰিহানি. তাসু ইধ পত্তপৰিহানি অধিপ্পেতা. তঞ্হি সন্ধায আমন্তাতি পটিঞ্ঞা পৰৱাদিস্স. সকসমযে পন ইমং পত্তপৰিহানিং নাম লোকিযসমাপত্তিযাৱ ইচ্ছন্তি, ন অৰহত্তাদীহি সামঞ্ঞফলেহি. পৰসমযেপি নং সব্বসামঞ্ঞফলেসু সব্বভৱেসু সব্বকালেসু সব্বেসঞ্চ পুগ্গলানং ন ইচ্ছন্তি. তং পন তেসং লদ্ধিমত্তমেৱাতি সব্বং লদ্ধিজালং ভিন্দিতুং পুন সব্বত্থাতিআদিনা নযেন দেসনা ৱড্ঢিতা.

তত্থ যস্মা পৰৱাদী কমেন পৰিহাযিত্ৱা সোতাপত্তিফলে ঠিতস্স অৰহতো পৰিহানিং ন ইচ্ছতি, উপৰিফলেসু ঠিতস্সেৱ ইচ্ছতি. যস্মা চ ৰূপাৰূপভৱেসু ঠিতস্স ন ইচ্ছতি, কম্মাৰামতাদীনং পন পৰিহানিযধম্মানং ভাৱতো কামভৱে ঠিতস্সেৱ ইচ্ছতি, তস্মা ‘‘সব্বত্থা’’তি পুট্ঠো পটিক্খিপতি. পুন দড়্হং কত্ৱা পুট্ঠো কামভৱং সন্ধায পটিজানাতি. সব্বস্মিম্পি হি কামভৱে পৰিহানিকৰা কামগুণা অত্থি, তস্মা তত্থ পৰিহাযতীতি তস্স লদ্ধি.

ততিযপুচ্ছায পৰিহানীতি পৰিহানিকৰে ধম্মে পুচ্ছতি. তত্থ যস্মা পৰিহানি নাম কম্মাৰামতাদিধম্মা, ৱিসেসতো ৱা কামৰাগব্যাপাদা এৱ, তে চ ৰূপাৰূপভৱে নত্থি, তস্মা ‘‘ন হেৱ’’ন্তি পটিক্খেপো পৰৱাদিস্স.

সব্বদাতি কালপুচ্ছা. তত্থ পঠমপঞ্হে যোনিসোমনসিকাৰকালে অপৰিহাযনতো পটিক্খিপতি. দুতিযে অযোনিসোমনসিকৰোতো ৰত্তিভাগে ৱা দিৱসভাগে ৱা সব্বদা পৰিহাযনতো পটিজানাতি. ততিযে পৰিহানিকৰধম্মসমাযোগে সতি মুহুত্তমেৱ পৰিহানি নাম হোতি, ততো পুব্বে অপৰিহীনস্স পচ্ছা পৰিহীনস্স চ পৰিহানি নাম নত্থীতি পটিক্খিপতি.

সব্বেৱ অৰহন্তোতি পঞ্হানং পঠমস্মিং তিক্খিন্দ্ৰিযে সন্ধায পটিক্খিপতি. দুতিযস্মিং মুদিন্দ্ৰিযে সন্ধায পটিজানাতি. ততিযস্মিম্পি তিক্খিন্দ্ৰিযাৱ অধিপ্পেতা. তেসঞ্হি সব্বেসম্পি পৰিহানি ন হোতীতি তস্স লদ্ধি.

সেট্ঠিউদাহৰণে পঠমপুচ্ছা পৰৱাদিস্স, দুতিযা সকৱাদিস্স. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যং মং তুম্হে পুচ্ছথ – ‘‘অৰহা অৰহত্তা পৰিহাযন্তো চতূহি ফলেহি পৰিহাযতী’’তি, তত্ৰ ৱো পটিপুচ্ছামি – ‘‘চতূহি সতসহস্সেহি সেট্ঠী সেট্ঠিত্তং কৰোন্তো সতসহস্সেহি পৰিহীনে সেট্ঠী সেট্ঠিত্তা পৰিহীনো হোতী’’তি. ততো সকৱাদিনা একদেসেন পৰিহানিং সন্ধায ‘‘আমন্তা’’তি ৱুত্তে সব্বসাপতেয্যা পৰিহীনো হোতীতি পুচ্ছতি. তথা অপৰিহীনত্তা সকৱাদী ন হেৱাতি ৱত্ৱা অথ নং ‘‘এৱমেৱ অৰহাপি পৰিহাযতি চ. ন চ চতূহি ফলেহী’’তি উপ্পন্নলদ্ধিকং দুতিযং ভব্বপঞ্হং পুচ্ছতি. পৰৱাদী সেট্ঠিনো অভব্বতায নিযমং অপস্সন্তো পটিজানিত্ৱা অৰহতো চতূহি ফলেহি পৰিহানিভব্বতং পুট্ঠো ‘‘নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি (অ. নি. ৩.৮৭) ৱচনস্স অযোনিসো অত্থং গহেত্ৱা লদ্ধিযং ঠিতো সোতাপত্তিফলতো পৰিহাযিতুং অভব্বতং সন্ধায পটিক্খিপতি. তং পনস্স লদ্ধিমত্তমেৱাতি.

এত্তাৱতা ৱাদযুত্তি নাম নিট্ঠিতা হোতি.