২. পৰিহানিকথা

১. ৱাদযুত্তিপৰিহানিৱণ্ণনা

২৩৯. ইদানি পৰিহানিকথা হোতি. পৰিহানিধম্মো অপৰিহানিধম্মো, ‘‘দ্ৱেমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সেক্খস্স, ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তি’’ (অ. নি. ২.১৮৫), ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, ধম্মা সমযৱিমুত্তস্স ভিক্খুনো পৰিহানায সংৱত্তন্তী’’তি (অ. নি. ৫.১৪৯) এৱমাদীনি হি সুত্তানি নিস্সায সম্মিতিযা ৱজ্জিপুত্তকা সব্বত্থিৱাদিনো একচ্চে চ মহাসঙ্ঘিকা অৰহতোপি পৰিহানিং ইচ্ছন্তি, তস্মা তে ৱা হোন্তু অঞ্ঞেযেৱ ৱা, যেসং অযং লদ্ধি, তেসং লদ্ধিভিন্দনত্থং পৰিহাযতি অৰহা অৰহত্তাতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স. তত্ৰ পৰিহাযতীতি দ্ৱে পৰিহানিযো পত্তপৰিহানি চ অপ্পত্তপৰিহানি চ. তত্থ ‘‘দুতিযম্পি খো আযস্মা গোধিকো তম্হা সামযিকায চেতোৱিমুত্তিযা পৰিহাযী’’তি (সং. নি. ১.১৫৯) অযং পত্তপৰিহানি নাম. ‘‘মা ৱো সামঞ্ঞত্থিকানং সতং সামঞ্ঞত্থো পৰিহাযী’’তি (ম. নি. ১.৪১৬-৪১৮) অযং অপ্পত্তপৰিহানি. তাসু ইধ পত্তপৰিহানি অধিপ্পেতা. তঞ্হি সন্ধায আমন্তাতি পটিঞ্ঞা পৰৱাদিস্স. সকসমযে পন ইমং পত্তপৰিহানিং নাম লোকিযসমাপত্তিযাৱ ইচ্ছন্তি, ন অৰহত্তাদীহি সামঞ্ঞফলেহি. পৰসমযেপি নং সব্বসামঞ্ঞফলেসু সব্বভৱেসু সব্বকালেসু সব্বেসঞ্চ পুগ্গলানং ন ইচ্ছন্তি. তং পন তেসং লদ্ধিমত্তমেৱাতি সব্বং লদ্ধিজালং ভিন্দিতুং পুন সব্বত্থাতিআদিনা নযেন দেসনা ৱড্ঢিতা.

তত্থ যস্মা পৰৱাদী কমেন পৰিহাযিত্ৱা সোতাপত্তিফলে ঠিতস্স অৰহতো পৰিহানিং ন ইচ্ছতি, উপৰিফলেসু ঠিতস্সেৱ ইচ্ছতি. যস্মা চ ৰূপাৰূপভৱেসু ঠিতস্স ন ইচ্ছতি, কম্মাৰামতাদীনং পন পৰিহানিযধম্মানং ভাৱতো কামভৱে ঠিতস্সেৱ ইচ্ছতি, তস্মা ‘‘সব্বত্থা’’তি পুট্ঠো পটিক্খিপতি. পুন দড়্হং কত্ৱা পুট্ঠো কামভৱং সন্ধায পটিজানাতি. সব্বস্মিম্পি হি কামভৱে পৰিহানিকৰা কামগুণা অত্থি, তস্মা তত্থ পৰিহাযতীতি তস্স লদ্ধি.

ততিযপুচ্ছায পৰিহানীতি পৰিহানিকৰে ধম্মে পুচ্ছতি. তত্থ যস্মা পৰিহানি নাম কম্মাৰামতাদিধম্মা, ৱিসেসতো ৱা কামৰাগব্যাপাদা এৱ, তে চ ৰূপাৰূপভৱে নত্থি, তস্মা ‘‘ন হেৱ’’ন্তি পটিক্খেপো পৰৱাদিস্স.

সব্বদাতি কালপুচ্ছা. তত্থ পঠমপঞ্হে যোনিসোমনসিকাৰকালে অপৰিহাযনতো পটিক্খিপতি. দুতিযে অযোনিসোমনসিকৰোতো ৰত্তিভাগে ৱা দিৱসভাগে ৱা সব্বদা পৰিহাযনতো পটিজানাতি. ততিযে পৰিহানিকৰধম্মসমাযোগে সতি মুহুত্তমেৱ পৰিহানি নাম হোতি, ততো পুব্বে অপৰিহীনস্স পচ্ছা পৰিহীনস্স চ পৰিহানি নাম নত্থীতি পটিক্খিপতি.

সব্বেৱ অৰহন্তোতি পঞ্হানং পঠমস্মিং তিক্খিন্দ্ৰিযে সন্ধায পটিক্খিপতি. দুতিযস্মিং মুদিন্দ্ৰিযে সন্ধায পটিজানাতি. ততিযস্মিম্পি তিক্খিন্দ্ৰিযাৱ অধিপ্পেতা. তেসঞ্হি সব্বেসম্পি পৰিহানি ন হোতীতি তস্স লদ্ধি.

সেট্ঠিউদাহৰণে পঠমপুচ্ছা পৰৱাদিস্স, দুতিযা সকৱাদিস্স. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যং মং তুম্হে পুচ্ছথ – ‘‘অৰহা অৰহত্তা পৰিহাযন্তো চতূহি ফলেহি পৰিহাযতী’’তি, তত্ৰ ৱো পটিপুচ্ছামি – ‘‘চতূহি সতসহস্সেহি সেট্ঠী সেট্ঠিত্তং কৰোন্তো সতসহস্সেহি পৰিহীনে সেট্ঠী সেট্ঠিত্তা পৰিহীনো হোতী’’তি. ততো সকৱাদিনা একদেসেন পৰিহানিং সন্ধায ‘‘আমন্তা’’তি ৱুত্তে সব্বসাপতেয্যা পৰিহীনো হোতীতি পুচ্ছতি. তথা অপৰিহীনত্তা সকৱাদী ন হেৱাতি ৱত্ৱা অথ নং ‘‘এৱমেৱ অৰহাপি পৰিহাযতি চ. ন চ চতূহি ফলেহী’’তি উপ্পন্নলদ্ধিকং দুতিযং ভব্বপঞ্হং পুচ্ছতি. পৰৱাদী সেট্ঠিনো অভব্বতায নিযমং অপস্সন্তো পটিজানিত্ৱা অৰহতো চতূহি ফলেহি পৰিহানিভব্বতং পুট্ঠো ‘‘নিযতো সম্বোধিপৰাযণো’’তি (অ. নি. ৩.৮৭) ৱচনস্স অযোনিসো অত্থং গহেত্ৱা লদ্ধিযং ঠিতো সোতাপত্তিফলতো পৰিহাযিতুং অভব্বতং সন্ধায পটিক্খিপতি. তং পনস্স লদ্ধিমত্তমেৱাতি.

এত্তাৱতা ৱাদযুত্তি নাম নিট্ঠিতা হোতি.

২. অৰিযপুগ্গলসংসন্দনপৰিহানিৱণ্ণনা

২৪০. ইদানি অৰিযপুগ্গলসংসন্দনা আৰদ্ধা. তত্থ যস্মা কেচি অৰহতোৱ পৰিহানিং ইচ্ছন্তি, কেচি অনাগামিনোপি, কেচি সকদাগামিস্সপি. সোতাপন্নস্স পন সব্বেপি ন ইচ্ছন্তিযেৱ. যে অৰহত্তা পৰিহাযিত্ৱা অনাগামিসকদাগামিভাৱে ঠিতা, তেসং পৰিহানিং ইচ্ছন্তি, ন ইতৰেসং অনাগামিসকদাগামীনং. সোতাপন্নস্স পন তেপি সব্বথাপি ন ইচ্ছন্তিযেৱ, তস্মা পেয্যালমুখেন পুচ্ছা কতা. তত্থ তেসং লদ্ধিৱসেন পটিঞ্ঞা চ পটিক্খেপো চ ৱেদিতব্বা. ‘‘পৰিহাযতি অনাগামী অনাগামিফলা’’তি হি পঞ্হস্মিং যে অনাগামিনো পৰিহানিং ন ইচ্ছন্তি, তেসং ৱসেন পটিক্খেপো. যে পকতিঅনাগামিনো ৱা অৰহত্তা পৰিহাযিত্ৱা ঠিতঅনাগামিনো ৱা পৰিহানিং ইচ্ছন্তি, তেসং ৱসেন পটিঞ্ঞাতি ইদমেত্থ নযমুখং. তস্সানুসাৰেন সব্বপেয্যালা অত্থতো ৱেদিতব্বা.

২৪১. যং পনেত্থ ‘‘সোতাপত্তিফলস্স অনন্তৰা অৰহত্তংযেৱ সচ্ছিকৰোতী’’তি ৱুত্তং, তং পৰিহীনস্স পুন ৱাযমতো অৰহত্তপ্পত্তিং সন্ধায ৱুত্তং. ইতৰো সোতাপত্তিফলানন্তৰং অৰহত্তস্স অভাৱা পটিক্খিপতি.

২৪২. ততো পৰং ‘‘পৰিহানি নামেসা কিলেসপ্পহানস্স ৱা মন্দতায ভৱেয্য, মগ্গভাৱনাদীনং ৱা অনধিমত্ততায, সচ্চানং ৱা অদস্সনেনা’’তি এৱমাদীনং ৱসেন অনুযুঞ্জিতুং কস্স বহুতৰা কিলেসা পহীনাতিআদি ৱুত্তং. তং সব্বং উত্তানাধিপ্পাযমেৱ সুত্তানং পনত্থো আগমট্ঠকথাসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

২৬২. সমযৱিমুত্তো অৰহা অৰহত্তা পৰিহাযতীতি এত্থ মুদিন্দ্ৰিযো সমযৱিমুত্তো, তিক্খিন্দ্ৰিযো অসমযৱিমুত্তোতি তেসং লদ্ধি. সকসমযে পন অৱসিপ্পত্তো ঝানলাভী সমযৱিমুত্তো, ৱসিপ্পত্তো ঝানলাভী চেৱ সব্বে চ অৰিযপুগ্গলা অৰিযে ৱিমোক্খে অসমযৱিমুত্তাতি সন্নিট্ঠানং. সো পন তং অত্তনো লদ্ধিং গহেত্ৱা সমযৱিমুত্তো পৰিহাযতি, ইতৰো ন পৰিহাযতী’’তি আহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

অৰিযপুগ্গলসংসন্দনপৰিহানিৱণ্ণনা.

৩. সুত্তসাধনপৰিহানিৱণ্ণনা

২৬৫. ইদানি সুত্তসাধনা হোতি. তত্থ উচ্চাৱচাতি উত্তমহীনভেদতো উচ্চা চ অৱচা চ. পটিপাদাতি পটিপদা. সমণেন পকাসিতাতি বুদ্ধসমণেন জোতিতা. সুখাপটিপদা হি খিপ্পাভিঞ্ঞা উচ্চা. দুক্খাপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা অৱচা. ইতৰা দ্ৱে একেনঙ্গেন উচ্চা, একেন অৱচা. পঠমং ৱুত্তা এৱ ৱা উচ্চা, ইতৰো তিস্সোপি অৱচা. তায চেতায উচ্চাৱচায পটিপদায ন পাৰং দিগুণং যন্তি, একমগ্গেন দ্ৱিক্খত্তুং নিব্বানং ন গচ্ছন্তীতি অত্থো. কস্মা? যেন মগ্গেন যে কিলেসা পহীনা, তেন তেসং পুন অপ্পহাতব্বতো. এতেন পৰিহানিধম্মাভাৱং দীপেতি. নযিদং একগুণং মুতন্তি তঞ্চ ইদং পাৰং একৱাৰংযেৱ ফুসনাৰহং ন হোতি. কস্মা? একেন মগ্গেন সব্বকিলেসানং অপ্পহানতো. এতেন একমগ্গেনেৱ অৰহত্তাভাৱং দীপেতি.

অত্থি ছিন্নস্স ছেদিযন্তি ছিন্নস্স কিলেসৱট্টস্স পুন ছিন্দিতব্বং কিঞ্চি অত্থীতি পুচ্ছতি. ইতৰো তিক্খিন্দ্ৰিযং সন্ধায পটিক্খিপিত্ৱা পুন পুট্ঠো মুদিন্দ্ৰিযং সন্ধায পটিজানাতি. সকৱাদী সুত্তং আহৰিত্ৱা নত্থিভাৱং দস্সেতি. তত্থ ওঘপাসোতি কিলেসোঘো চেৱ কিলেসপাসো চ.

২৬৬. কতস্স পটিচযোতি ভাৱিতস্স মগ্গস্স পুন ভাৱনা. ইধাপি পটিক্খেপপটিজাননানি পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.

২৬৭. পৰিহানায সংৱত্তন্তীতি পৰৱাদিনা আভতে সুত্তে পঞ্চ ধম্মা অপ্পত্তপৰিহানায চেৱ লোকিযসমাপত্তিপৰিহানায চ সংৱত্তন্তি. সো পন পত্তস্স অৰহত্তফলস্স পৰিহানায সল্লক্খেতি. তেনেৱ অত্থি অৰহতো কম্মাৰামতাতি আহ. ইতৰোপি অসমযৱিমুত্তং সন্ধায পটিক্খিপিত্ৱা ইতৰং সন্ধায পটিজানাতি. কামৰাগৱসেন ৱা পৱত্তমানং তং পটিক্খিপিত্ৱা ইতৰথা পৱত্তমানং পটিজানাতি. ৰাগাদীনং পন অত্থিতং পুট্ঠো পটিজানিতুং ন সক্কোতি.

২৬৮. কিং পৰিযুট্ঠিতোতি কেন পৰিযুট্ঠিতো অনুবদ্ধো অজ্ঝোত্থতো ৱা হুত্ৱাতি অত্থো. অনুসযপুচ্ছাযপি তিক্খিন্দ্ৰিযমুদিন্দ্ৰিযৱসেনেৱ পটিক্খেপপটিজাননানি ৱেদিতব্বানি. কল্যাণানুসযোতি ৱচনমত্তসামঞ্ঞেন ৱা পটিজানাতি. ৰাগো উপচযং গচ্ছতীতি ভাৱনায পহীনং সন্ধাযাহ. পৰতো দোসমোহেসুপি এসেৱ নযো. সক্কাযদিট্ঠিআদীনং পন দস্সনেন পহীনত্তা উপচযং ন ইচ্ছতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

সুত্তসাধনা.

পৰিহানিকথা নিট্ঠিতা.