৩. আযতনযমকং
১. পণ্ণত্তিউদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা
১-৯. ইদানি মূলযমকে দেসিতেযেৱ কুসলাদিধম্মে আযতনৱসেনাপি সঙ্গণ্হিত্ৱা খন্ধযমকানন্তৰং দেসিতস্স আযতনযমকস্স ৱণ্ণনা হোতি. তত্থ খন্ধযমকে ৱুত্তনযেনেৱ পাড়িৱৱত্থানং ৱেদিতব্বং. যথেৱ হি তত্থ পণ্ণত্তিৱাৰো, পৱত্তিৱাৰো, পৰিঞ্ঞাৱাৰোতি তযো মহাৱাৰা হোন্তি, তথা ইধাপি. ৱচনত্থোপি নেসং তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. ইধাপি চ পণ্ণত্তিৱাৰো উদ্দেসনিদ্দেসৱসেন দ্ৱিধা ৱৱত্থিতো. ইতৰে নিদ্দেসৱসেনেৱ. ‘তত্থ দ্ৱাদসাযতনানী’তি পদং আদিং কত্ৱা যাৱ নাযতনা ন মনোতি, তাৱ পণ্ণত্তিৱাৰস্স উদ্দেসৱাৰো ৱেদিতব্বো. তত্থ দ্ৱাদসাযতনানীতি অযং যমকৱসেন পুচ্ছিতব্বানং আযতনানং উদ্দেসো. চক্খাযতনং…পে… ধম্মাযতনন্তি তেসঞ্ঞেৱ পভেদতো নামৱৱত্থানং. যমকৱসেন পুচ্ছাসুখত্থঞ্চেত্থ পঠমং পটিপাটিযা অজ্ঝত্তৰূপাযতনানি ৱুত্তানি. পচ্ছা বাহিৰৰূপাযতনানি. পৰিযোসানে মনাযতনধম্মাযতনানি.
যথা পন হেট্ঠা খন্ধৱসেন, এৱমিধ ইমেসং আযতনানং ৱসেন পদসোধনৱাৰো, পদসোধনমূলচক্কৱাৰো, সুদ্ধাযতনৱাৰো, সুদ্ধাযতনমূলচক্কৱাৰোতি, চত্তাৰোৱ নযৱাৰা হোন্তি. একেকো চেত্থ অনুলোমপটিলোমৱসেন দুৱিধোযেৱ. তেসমত্থো তত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. যথা পন খন্ধযমকে পদসোধনৱাৰস্স অনুলোমৱাৰে ‘ৰূপং ৰূপক্খন্ধো, ৰূপক্খন্ধো ৰূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চ যমকানি, তথা ইধ ‘চক্খু, চক্খাযতনং; চক্খাযতনং; চক্খূ’তিআদীনি দ্ৱাদস. পটিলোমৱাৰেপি ‘ন চক্খু, ন চক্খাযতনং; ন চক্খাযতনং, ন চক্খূ’তিআদীনি দ্ৱাদস, পদসোধনমূলচক্কৱাৰস্স পনেত্থ অনুলোমৱাৰে একেকাযতনমূলকানি একাদস একাদস কত্ৱা দ্ৱত্তিংসসতং যমকানি. পটিলোমৱাৰেপি দ্ৱত্তিংসসতমেৱ. সুদ্ধাযতনৱাৰস্সাপি অনুলোমৱাৰে দ্ৱাদস, পটিলোমৱাৰে দ্ৱাদস, সুদ্ধাযতনমূলচক্কৱাৰস্সাপি অনুলোমৱাৰে একেকাযতনমূলকানি একাদস একাদস কত্ৱা দ্ৱত্তিংসসতং যমকানি. পটিলোমৱাৰেপি দ্ৱত্তিংসসতমেৱাতি এৱমিধ ছসত্ততাধিকেহি পঞ্চহি যমকসতেহি, দ্ৱিপঞ্ঞাসাধিকেহি একাদসহি পুচ্ছাসতেহি, চতুৰাধিকেহি তেৱীসায অত্থসতেহি চ পটিমণ্ডিতো পণ্ণত্তিৱাৰস্স উদ্দেসৱাৰো ৱেদিতব্বো.
পণ্ণত্তিউদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা.
১. পণ্ণত্তিনিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা
১০-১৭. নিদ্দেসৱাৰে পন হেট্ঠা খন্ধযমকস্স পণ্ণত্তিৱাৰনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বো. অঞ্ঞত্ৰ ৱিসেসা. তত্ৰাযং ৱিসেসো – দিব্বচক্খূতি দুতিযৱিজ্জাঞাণং. পঞ্ঞাচক্খূতি ততিযৱিজ্জাঞাণং. দিব্বসোতন্তি দুতিযঅভিঞ্ঞাঞাণং. তণ্হাসোতন্তি তণ্হাৱ. অৱসেসো কাযোতি নামকাযো, ৰূপকাযো, হত্থিকাযো, অস্সকাযোতি এৱমাদি. অৱসেসং ৰূপন্তি ৰূপাযতনতো সেসং ভূতুপাদাযৰূপঞ্চেৱ পিযৰূপসাতৰূপঞ্চ. সীলগন্ধোতিআদীনি ৱাযনট্ঠেন সীলাদীনংযেৱ নামানি. অত্থৰসোতিআদীনিপি সাধুমধুৰট্ঠেন অত্থাদীনঞ্ঞেৱ নামানি. অৱসেসো ধম্মোতি পৰিযত্তিধম্মাদিঅনেকপ্পভেদোতি অযমেত্থ ৱিসেসো.
পণ্ণত্তিনিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা.
২. পৱত্তিৱাৰৱণ্ণনা
১৮-২১. ইধাপি চ পৱত্তিৱাৰস্স উপ্পাদৱাৰাদীসু তীসু অন্তৰৱাৰেসু একেকস্মিং ছড়েৱ কালভেদা. তেসং একেকস্মিং কালে পুগ্গলৱাৰাদযো তযো ৱাৰা. তে সব্বেপি অনুলোমপটিলোমনযৱসেন দুৱিধাৱ হোন্তি. তত্থ পচ্চুপ্পন্নকালে পুগ্গলৱাৰস্স অনুলোমনযে যথা খন্ধযমকে ৰূপক্খন্ধমূলকানি চত্তাৰি, ৱেদনাক্খন্ধমূলকানি তীণি, সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকানি দ্ৱে, সঙ্খাৰক্খন্ধমূলকং একন্তি অগ্গহিতগ্গহণেন দস যমকানি হোন্তি. এৱং ‘‘যস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স সোতাযতনং উপ্পজ্জতি; যস্স ৱা পন সোতাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জতি; যস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স ঘাণাযতনং, জিৱ্হাযতনং, কাযাযতনং, ৰূপাযতনং, সদ্দাযতনং, গন্ধাযতনং, ৰসাযতনং, ফোট্ঠব্বাযতনং, মনাযতনং, ধম্মাযতনং, উপ্পজ্জতি; যস্স ৱা পন ধম্মাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জতী’’তি এৱং চক্খাযতনমূলকানি একাদস. ‘‘যস্স সোতাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স ঘানাযতনং উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা নযেন সোতাযতনমূলকানি দস; ঘানাযতনমূলকানি নৱ, জিৱ্হাযতনমূলকানি অট্ঠ; কাযাযতনমূলকানি সত্ত; ৰূপাযতনমূলকানি ছ; সদ্দাযতনমূলকানি পঞ্চ; গন্ধাযতনমূলকানি চত্তাৰি; ৰসাযতনমূলকানি তীণি; ফোট্ঠব্বাযতনমূলকানি দ্ৱে; মনাযতনমূলকং একন্তি অগ্গহিতগ্গহণেন ছসট্ঠি যমকানি হোন্তি.
তত্থ চক্খাযতনমূলকেসু একাদসসু ‘‘যস্স চক্খাযতনং উপ্পজ্জতি, তস্স সোতাযতনং, ঘানাযতনং, ৰূপাযতনং, মনাযতনং, ধম্মাযতনং উপ্পজ্জতী’’তি ইমানি পঞ্চেৱ ৱিস্সজ্জিতানি. তেসু পঠমং ৱিস্সজ্জেতব্বং তাৱ ৱিস্সজ্জিতং. দুতিযং কিঞ্চাপি পঠমেন সদিসৱিস্সজ্জনং, চক্খুসোতাযতনানং পৱত্তিট্ঠানে পন ঘানাযতনস্স ন একন্তেন পৱত্তিতো ‘‘কথং নু খো এতং ৱিস্সজ্জেতব্ব’’ন্তি ৱিমতিনিৱাৰণত্থং ৱিস্সজ্জিতং. ৰূপাযতনমনাযতনধম্মাযতনেহি সদ্ধিং তীণি যমকানি অসদিসৱিস্সজ্জনত্তা ৱিস্সজ্জিতানি. সেসেসু জিৱ্হাযতনকাযাযতনেহি তাৱ সদ্ধিং দ্ৱে যমকানি পুৰিমেহি দ্ৱীহি সদ্ধিং সদিসৱিস্সজ্জনানি. সদ্দাযতনস্স পটিসন্ধিক্খণে অনুপ্পত্তিতো তেন সদ্ধিং যমকস্স ৱিস্সজ্জনমেৱ নত্থি. গন্ধৰসফোট্ঠব্বাযতনেহিপি সদ্ধিং তীণি যমকানি পুৰিমেহি দ্ৱীহি সদিসৱিস্সজ্জনানেৱ হোন্তীতি তন্তিযা লহুভাৱত্থং সঙ্খিত্তানি. সোতাযতনমূলকেসু যং লব্ভতি, তং পুৰিমেহি সদিসৱিস্সজ্জনমেৱাতি একম্পি পাড়িং নাৰুড়্হং. ঘানাযতনমূলকেসু ৰূপাযতনেন সদ্ধিং একং, মনাযতনধম্মাযতনেহি সদ্ধিং দ্ৱেতি তীণি যমকানি পাড়িং আৰুড়্হানি. সেসানি ঘানাযতনযমকেন সদিসৱিস্সজ্জনত্তা নাৰুড়্হানি. তথা জিৱ্হাযতনকাযাযতনমূলকানি. ৰূপাযতনমূলকেসু মনাযতনধম্মাযতনেহি সদ্ধিং দ্ৱেযেৱ ৱিস্সজ্জিতানি. গন্ধৰসফোট্ঠব্বেহি পন সদ্ধিং তীণি ৰূপাযতনমনাযতনেহি সদ্ধিং সদিসৱিস্সজ্জনানি. যথেৱ হেত্থ ‘‘সৰূপকানং অচিত্তকান’’ন্তিআদি ৱুত্তং, তথা ইধাপি ‘‘সৰূপকানং অগন্ধকানং, অৰসকানং অফোট্ঠব্বকান’’ন্তি যোজনা ৱেদিতব্বা. গন্ধাদীনি চেত্থ আযতনভূতানেৱ অধিপ্পেতানি. তস্মা ‘‘সৰূপকানং সগন্ধাযতনান’’ন্তি আযতনৱসেনেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো.
সদ্দাযতনমূলকানি অত্থাভাৱতো পাড়িং নাৰুড়্হানেৱ. গন্ধৰসফোট্ঠব্বমূলকানি চত্তাৰি তীণি দ্ৱে চ হেট্ঠিমেহি সদিসৱিস্সজ্জনত্তা পাড়িং নাৰুড়্হানি. মনাযতনমূলকং ৱিস্সজ্জিতমেৱাতি এৱমেতানি পচ্চুপ্পন্নকালে পুগ্গলৱাৰস্স অনুলোমনযে কতিপযযমকৱিস্সজ্জনেনেৱ ছসট্ঠিযমকানি ৱিস্সজ্জিতানি নাম হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. যথা চ পুগ্গলৱাৰে, এৱং ওকাসৱাৰেপি পুগ্গলোকাসৱাৰেপি ছসট্ঠীতি পচ্চুপ্পন্নকালে তীসু ৱাৰেসু অনুলোমনযে অট্ঠনৱুতিসতং যমকানি হোন্তি. যথা চ অনুলোমনযে, এৱং পটিলোমনযেপীতি সব্বানিপি পচ্চুপ্পন্নকালে ছন্নৱুতাধিকানি তীণি যমকসতানি হোন্তি. তেসু দ্ৱানৱুতাধিকানি সত্ত পুচ্ছাসতানি, চতুৰাসীতাধিকানি চ পন্নৰস অত্থসতানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. এৱং সেসেসুপি পঞ্চসু কালভেদেসূতি সব্বানিপি ছসত্ততাধিকানি তেৱীসতি যমকসতানি. ততো দিগুণা পুচ্ছা, ততো দিগুণা অত্থাতি ইদমেত্থ উপ্পাদৱাৰে পাড়িৱৱত্থানং. নিৰোধৱাৰউপ্পাদনিৰোধৱাৰেসুপি এসেৱ নযোতি. সব্বস্মিম্পি পৱত্তিৱাৰে অট্ঠৱীসানি একসত্ততি যমকসতানি. ততো দিগুণা পুচ্ছা, ততো দিগুণা অত্থা ৱেদিতব্বা. পাড়ি পন মনাযতনং ধম্মাযতনঞ্চ একসদিসং, নানং নত্থি. উপৰি পন ‘‘ৱাৰসঙ্খেপো হোতী’’তিআদীনি ৱত্ৱা তত্থ তত্থ সঙ্খিত্তা. তস্মা যং তত্থ তত্থ সঙ্খিত্তং, তং সব্বং অসম্মুয্হন্তেহি সল্লক্খেতব্বং.
অত্থৱিনিচ্ছযে পনেত্থ ইদং নযমুখং. সচক্খুকানং অসোতকানন্তি অপাযে জাতিবধিৰওপপাতিকং সন্ধায ৱুত্তং. সো হি সচক্খুকো অসোতকো হুত্ৱা উপপজ্জতি. যথাহ – ‘‘কামধাতুযা উপপত্তিক্খণে কস্সচি অপৰানি দসাযতনানি পাতুভৱন্তি. ওপপাতিকানং পেতানং, ওপপাতিকানং অসুৰানং, ওপপাতিকানং তিৰচ্ছানগতানং, ওপপাতিকানং নেৰযিকানং; জচ্চবধিৰানং উপপত্তিক্খণে দসাযতনানি পাতুভৱন্তি, চক্খাযতনং ৰূপঘানগন্ধজিৱ্হাৰসকাযফোট্ঠব্বাযতনং মনাযতনং ধম্মাযতন’’ন্তি. সচক্খুকানং সসোতকানন্তি সুগতিদুগ্গতীসু পৰিপুণ্ণাযতনে চ ওপপাতিকে ৰূপীব্ৰহ্মানো চ সন্ধায ৱুত্তং. তে হি সচক্খুকা সসোতকা হুত্ৱা উপপজ্জন্তি. যথাহ – ‘‘কামধাতুযা উপপত্তিক্খণে কস্সচি একাদসাযতনানি পাতুভৱন্তি; কামাৱচৰানং দেৱানং, পঠমকপ্পিকানং মনুস্সানং, ওপপাতিকানং পেতানং, ওপপাতিকানং অসুৰানং, ওপপাতিকানং তিৰচ্ছানগতানং, ওপপাতিকানং নেৰযিকানং, পৰিপুণ্ণাযতনানং. ৰূপধাতুযা উপপত্তিক্খণে পঞ্চাযতনানি পাতুভৱন্তি, চক্খাযতনং ৰূপসোতমনাযতনং ধম্মাযতন’’ন্তি.
অঘানকানন্তি ব্ৰহ্মপাৰিসজ্জাদযো সন্ধায ৱুত্তং. তে হি সচক্খুকা অঘানকা হুত্ৱা উপপজ্জন্তি. কামধাতুযং পন অঘানকো ওপপাতিকো নত্থি. যদি ভৱেয্য ‘‘কস্সচি অট্ঠাযতনানি পাতুভৱন্তী’’তি ৱেদয্য. যো গব্ভসেয্যকো পন অঘানকো সিযা, সো ‘‘সচক্খুকান’’ন্তি ৱচনতো ইধ অনধিপ্পেতো. সচক্খুকানং সঘানকানন্তি জচ্চবধিৰম্পি পৰিপুণ্ণাযতনম্পি ওপপাতিকং সন্ধায ৱুত্তং. সঘানকানং অচক্খুকানন্তি জচ্চন্ধম্পি জচ্চবধিৰম্পি ওপপাতিকং সন্ধায ৱুত্তমেৱ. সঘানকানং সচক্খুকানন্তি পৰিপুণ্ণাযতনমেৱ ওপপাতিকং সন্ধায ৱুত্তং.
সৰূপকানং অচক্খুকানন্তি এত্থ জচ্চন্ধজচ্চবধিৰওপপাতিকেসু অঞ্ঞতৰোপি গব্ভসেয্যকোপি লব্ভতিযেৱ. সচিত্তকানং অচক্খুকানন্তি এত্থ হেট্ঠা ৱুত্তেহি জচ্চন্ধাদীহি তীহি সদ্ধিং অৰূপিনোপি লব্ভন্তি. অচক্খুকানন্তি এত্থ পুৰিমপদে ৱুত্তেহি চতূহি সদ্ধিং অসঞ্ঞসত্তাপি লব্ভন্তি. সৰূপকানং অঘানকানন্তি এত্থ গব্ভসেয্যকা চ অসঞ্ঞসত্তা চ সেসৰূপীব্ৰহ্মানো চ লব্ভন্তি. সচিত্তকানং অঘানকানন্তি এত্থ গব্ভসেয্যকা চ ৰূপাৰূপব্ৰহ্মানো চ লব্ভন্তি. অচিত্তকানং অৰূপকানন্তিপদেসু পন একৱোকাৰচতুৱোকাৰসত্তাৱ লব্ভন্তীতি ইমিনা নযেন সব্বেসু পুগ্গলৱাৰেসু পুগ্গলৱিভাগো ৱেদিতব্বো.
২২-২৫৪. ওকাসৱাৰে যত্থ চক্খাযতনন্তি ৰূপীব্ৰহ্মলোকং পুচ্ছতি. তেনেৱ আমন্তাতি ৱুত্তং. তস্মিঞ্হি তলে নিযমতো তানি আযতনানি পটিসন্ধিযং উপ্পজ্জন্তি. ইদমেত্থ নযমুখং. ইমিনা নযমুখেন সকলেপি পৱত্তিৱাৰে অত্থো ৱেদিতব্বো. পৰিঞ্ঞাৱাৰো খন্ধযমকে ৱুত্তনযোযেৱাতি.
পৱত্তিৱাৰৱণ্ণনা.
আযতনযমকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.