২. পৱত্তিৱাৰৱণ্ণনা
৫০-২০৫. ইদানি যস্স ৰূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন পৱত্তিৱাৰো আৰদ্ধো. কস্মা পনেত্থ উদ্দেসৱাৰো ন ৱুত্তোতি? হেট্ঠা দস্সিতনযত্তা. পণ্ণত্তিৱাৰস্মিঞ্হি উদ্দেসৱাৰে নযো দস্সিতো. তেন পন নযেন সক্কা সো ইধ অৱুত্তোপি জানিতুন্তি তং অৱত্ৱা নিদ্দেসৱাৰোৱ আৰদ্ধো. ইমস্মিং পন পৱত্তিৱাৰসঙ্খাতে মহাৱাৰে উপ্পাদৱাৰো, নিৰোধৱাৰো, উপ্পাদনিৰোধৱাৰোতি তযো অন্তৰৱাৰা হোন্তি. তেসু পঠমো ধম্মানং উপ্পাদলক্খণস্স দীপিতত্তা উপ্পাদৱাৰোতি ৱুচ্চতি. দুতিযো তেসঞ্ঞেৱ নিৰোধলক্খণস্স দীপিতত্তা নিৰোধৱাৰোতি ৱুচ্চতি. ততিযো উভিন্নম্পি লক্খণানং দীপিতত্তা উপ্পাদনিৰোধৱাৰোতি ৱুচ্চতি. উপ্পাদৱাৰেন চেত্থ ধম্মানং উপ্পজ্জনাকাৰোৱ দীপিতো. নিৰোধৱাৰেন ‘উপ্পন্নং নাম নিচ্চং নত্থী’তি তেসঞ্ঞেৱ অনিচ্চতা দীপিতা. উপ্পাদনিৰোধৱাৰেন তদুভযং.
তত্থ উপ্পাদৱাৰে তাৱ তিণ্ণং অদ্ধানং ৱসেন ছ কালভেদা হোন্তি – পচ্চুপ্পন্নো, অতীতো, অনাগতো, পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো, পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো, অতীতেনানাগতোতি. তেসু ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি পচ্চুপ্পন্নাভিধানৱসেন পচ্চুপ্পন্নো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং পচ্চক্খতো গহেতব্বত্তা অতিৱিয সুৱিঞ্ঞেয্যোতি পঠমং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি অতীতাভিধানৱসেন অতীতো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বানং অতীতধম্মানং অনুমানেন অনাগতেহি সুৱিঞ্ঞেয্যতৰত্তা দুতিযং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অনাগতাভিধানৱসেন অনাগতো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো চ অনুভূতপুব্বৱসেন চ গহিতধম্মানুমানেন ‘অনাগতেপি এৱৰূপা ধম্মা উপ্পজ্জিস্সন্তী’তি গহেতব্বতো ততিযং ৱুত্তো.
যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অতীতাভিধানৱসেন পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো ৱেদিতব্বো. সো মিস্সকেসু তীসু সুৱিঞ্ঞেয্যতৰত্তা চতুত্থং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৱসেন পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো গহেতব্বানং ধম্মানং অত্থিতায অত্থতো সুৱিঞ্ঞেয্যতৰোতি পঞ্চমং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অতীতেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৱসেন অতীতেনানাগতো ৱেদিতব্বো. সো পুৰিমেহি দুৱিঞ্ঞেয্যোতি ছট্ঠং ৱুত্তো.
এৱমেতেসু ছসু কালভেদেসু য্ৱাযং পঠমো পচ্চুপ্পন্নো, তত্থ পুগ্গলতো, ওকাসতো, পুগ্গলোকাসতোতি তযো ৱাৰা হোন্তি. তেসু যস্সাতি পুগ্গলৱসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলৱাৰো. যত্থাতি ওকাসৱসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো ওকাসৱাৰো. যস্স যত্থাতি পুগ্গলোকাসৱসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলোকাসৱাৰো. ইমে পন তযোপি ৱাৰা পঠমং অনুলোমনযেন নিদ্দিসিত্ৱা পচ্ছা পটিলোমনযেন নিদ্দিট্ঠা. তেসু ‘উপ্পজ্জতি’ ‘উপ্পজ্জিত্থ,’ ‘উপ্পজ্জিস্সতী’তি ৱচনতো উপ্পত্তিদীপনো অনুলোমনযো. ‘নুপ্পজ্জতি’, ‘নুপ্পজ্জিত্থ,’ ‘নুপ্পজ্জিস্সতী’তি ৱচনতো অনুপ্পত্তিদীপনো পটিলোমনযো.
তত্থ পচ্চুপ্পন্নকালে তাৱ পুগ্গলৱাৰস্স অনুলোমনযে ‘‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স ৱা পন ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, উপ্পজ্জতি. যস্স ৱা পন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তি এৱং ৰূপক্খন্ধমূলকানি চত্তাৰি যমকানি; ‘‘যস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা নযেন ৱেদনাক্খন্ধমূলকানি তীণি; সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকানি দ্ৱে; সঙ্খাৰক্খন্ধমূলকং একন্তি অগ্গহিতগ্গহণেন দস যমকানি হোন্তি.
তত্থ ৰূপক্খন্ধমূলকেসু চতূসু আদিতো একমেৱ ৱিস্সজ্জিতং. সেসানি তেন সদিসৱিস্সজ্জনানীতি তন্তিযা লহুভাৱত্থং সঙ্খিত্তানি. ৱেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি ‘আমন্তা’তি একসদিসমেৱ ৱিস্সজ্জনং. তস্মা তানিপি তন্তিযা লহুভাৱত্থং সঙ্খিত্তানেৱাতি এৱমেতানি পচ্চুপ্পন্নকালে পুগ্গলৱাৰে অনুলোমনযে একযমকৱিস্সজ্জনেনেৱ দস যমকানি ৱিস্সজ্জিতানি নাম হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. যথা চ পুগ্গলৱাৰে দস, এৱং ওকাসৱাৰে দস, পুগ্গলোকাসৱাৰে দসাতি পচ্চুপ্পন্নকালে তীসু ৱাৰেসু অনুলোমনযে তিংস যমকানি হোন্তি. যথা চ অনুলোমনযে, এৱং পটিলোমনযেপীতি সব্বানিপি পচ্চুপ্পন্নকালে সট্ঠি যমকানি হোন্তি. তেসু ৱীসপুচ্ছাসতং, চত্তাৰীসানি চ দ্ৱে অত্থসতানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. এৱং সেসেসুপি পঞ্চসু কালভেদেসু পুগ্গলাদিভেদতো অনুলোমপটিলোমনযৱসেন ছ ছ ৱাৰা. একেকস্মিং ৱাৰে দস দস কত্ৱা সট্ঠি সট্ঠি যমকানীতি তীণি যমকসতানি. তানি পুৰিমেহি সদ্ধিং সট্ঠাধিকানি তীণি যমকসতানি, ৱীসাধিকানি সত্তপুচ্ছাসতানি, চত্তাৰীসানি চ চুদ্দস অত্থসতানি হোন্তি. ইদং তাৱ উপ্পাদৱাৰে পাড়িৱৱত্থানং. যথা চ উপ্পাদৱাৰে, তথা নিৰোধৱাৰেপি, উপ্পাদনিৰোধৱাৰেপীতি সব্বস্মিম্পি পৱত্তিমহাৱাৰে অসীতি যমকসহস্সং, সট্ঠিসতাধিকানি দ্ৱে পুচ্ছাসহস্সানি, ৱীসং তিসতাধিকানি চ চত্তাৰি অত্থসহস্সানি ৱেদিতব্বানি.
পাড়ি পন উপ্পাদৱাৰে নিৰোধৱাৰে চ তীসু অসম্মিস্সককালভেদেসু তস্মিং তস্মিং ৱাৰে একেকমেৱ যমকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সঙ্খিত্তা. তীসু মিস্সককালভেদেসু ‘যস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তিআদিনা নযেন ৱেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি একং যমকং ৱিস্সজ্জিতং. উপ্পাদনিৰোধৱাৰে পন ছসুপি কালভেদেসু তং ৱিস্সজ্জিতমেৱ. সেসানি তেন সমানৱিস্সজ্জনত্তা সঙ্খিত্তানীতি. ইদং সকলেপি পৱত্তিমহাৱাৰে পাড়িৱৱত্থানং.
অত্থৱিনিচ্ছযত্থং পনস্স ইদং লক্খণং ৱেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি পৱত্তিমহাৱাৰে চতুন্নং পঞ্হানং পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৱা অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. তত্থ পুৰেপঞ্হো, পচ্ছাপঞ্হো, পৰিপুণ্ণপঞ্হো, মোঘপঞ্হোতি ইমে চত্তাৰো পঞ্হা নাম. একেকস্মিঞ্হি যমকে দ্ৱে দ্ৱে পুচ্ছা. একেকপুচ্ছাযপি দ্ৱে দ্ৱে পদানি. তত্থ যায পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে একেনেৱ পদেন গহিতক্খন্ধস্স উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, অযং পুৰেপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে দ্ৱীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, অযং পচ্ছাপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে একেনপি পদেন গহিতক্খন্ধস্স দ্ৱীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৱা, নিৰোধো ৱা লব্ভতি, অযং পৰিপুণ্ণপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে পটিক্খেপো ৱা, পটিসেধো ৱা লব্ভতি, অযং মোঘপঞ্হো নাম. যস্মা পনেস অদস্সিযমানো ন সক্কা জানিতুং, তস্মা নং দস্সযিস্সাম.
‘যত্থ ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি, তত্থ ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি পুচ্ছায তাৱ উপ্পজ্জতীতি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে একেনেৱ পদেন গহিতস্স ৱেদনাক্খন্ধস্স উপ্পাদো লব্ভতি, ইতি অযঞ্চেৱ অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো পুৰেপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি পুচ্ছায পন ‘আমন্তা’তি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে দ্ৱীহি পদেহি গহিতানং ৰূপৱেদনাক্খন্ধানং যস্স কস্সচি সত্তস্স অতীতে উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৱ অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো পচ্ছাপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো.
‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমায পন পঠমপুচ্ছায ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তিআদিকে ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানং তেসং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ তেসং ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে একেনেৱ পদেন গহিতস্স ৰূপক্খন্ধস্সপি উপ্পাদো লব্ভতি. ‘পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানং তেসং ৰূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি ৱেদনাক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে দ্ৱীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং ৰূপৱেদনাক্খন্ধানম্পি উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৱ অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো পৰিপুণ্ণপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো. পুৰেপচ্ছাপঞ্হোতিপি এতস্সেৱ নামং. এতস্স হি ৱিস্সজ্জনে পুৰিমকোট্ঠাসে একেন পদেন সঙ্গহিতস্স ৰূপক্খন্ধস্সেৱ উপ্পাদো দস্সিতো. দুতিযকোট্ঠাসে দ্ৱীহি পদেহি সঙ্গহিতানং ৰূপৱেদনাক্খন্ধানং. ইমিনাযেৱ চ লক্খণেন যত্থ একেন পদেন সঙ্গহিতস্স খন্ধস্স উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, সো পুৰেপঞ্হোতি ৱুত্তো. যত্থ দ্ৱীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং খন্ধানং উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, সো পচ্ছাপঞ্হোতি ৱুত্তো.
‘যস্স ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি ইমায পন পুচ্ছায ‘নত্থী’তি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে পটিক্খেপো লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নিৰুজ্ঝতী’তি পুচ্ছায ‘নো’তি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে পটিসেধো লব্ভতি. তস্মা অযঞ্চেৱ দুৱিধো অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো মোঘপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো. তুচ্ছপঞ্হোতিপি ৱুচ্চতি. এৱং তাৱ চত্তাৰো পঞ্হা ৱেদিতব্বা.
পাড়িগতিযা ৱিস্সজ্জনং, পটিৱচনৱিস্সজ্জনং, সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং, পটিক্খেপেন ৱিস্সজ্জনং, পটিসেধেন ৱিস্সজ্জনন্তি ইমানি পন পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি নাম. তত্থ যং ৱিস্সজ্জনং পাড়িপদমেৱ হুত্ৱা অত্থং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পাড়িগতিযা ৱিস্সজ্জনং নাম. তং পুৰেপঞ্হে লব্ভতি. ‘যত্থ ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি তত্থ ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘উপ্পজ্জতী’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং পাড়িপদমেৱ হুত্ৱা অত্থং ৱিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পাড়িগতিযা ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. যং পন ৱিস্সজ্জনং পটিৱচনভাৱেন অত্থং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পটিৱচনৱিস্সজ্জনং নাম. তং পচ্ছাপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘আমন্তা’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং পটিৱচনৱসেনেৱ অত্থং ৱিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পটিৱচনৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. যং ৱিস্সজ্জনং সৰূপেন দস্সেত্ৱা অত্থং ৱিস্সজ্জেতি; ইদং সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং নাম. তং পৰিপুণ্ণপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি; তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ইদং ৱিস্সজ্জনং ‘ইমেসং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ ৱেদনাক্খন্ধো, ইমেসং ৰূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৱেদনাক্খন্ধো চা’তি সৰূপদস্সনেনেৱ অত্থং ৱিস্সজ্জযমানং গতং. তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. যং পন ৱিস্সজ্জনং তথাৰূপস্স অত্থস্সাভাৱতো অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পটিক্খেপেন ৱিস্সজ্জনং নাম. যং তথাৰূপস্স অত্থস্স একক্খণে অলাভতো অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পটিসেধেন ৱিস্সজ্জনং নাম. তং মোঘপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘নত্থী’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং; এৱৰূপো নাম সত্তো নত্থীতি অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জযমানং গতং; তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পটিক্খেপেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নিৰুজ্ঝতী’তি পঞ্হে পন ‘নো’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং একস্মিং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পাদেন সদ্ধিং নিৰোধো নাম ন লব্ভতীতি অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পটিসেধেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং.
ইদানি ইমে চত্তাৰো পঞ্হা, ইমানি চ পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি, যেসু সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিতব্বানি, তানি এৱং ৱেদিতব্বানি – অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি একং ঠানং, অসঞ্ঞসত্তে তত্থাতি একং, অসঞ্ঞসত্তানন্তি একং; অসঞ্ঞসত্তা চৱন্তানন্তি একং; অৰূপং উপপজ্জন্তানন্তি একং, অৰূপে তত্থাতি একং, অৰূপানন্তি একং, অৰূপা চৱন্তানন্তি একং, অৰূপে পচ্ছিমভৱিকানন্তি একং, অৰূপে পৰিনিব্বন্তানন্তি একং; যে চ অৰূপং উপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সন্তীতি একং; পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি একং, পঞ্চৱোকাৰে তত্থাতি একং, পঞ্চৱোকাৰানন্তি একং পঞ্চৱোকাৰা চৱন্তানন্তি একং, পঞ্চৱোকাৰে পচ্ছিমভৱিকানন্তি একং, পঞ্চৱোকাৰে পৰিনিব্বন্তানন্তি একং; সুদ্ধাৱাসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সুদ্ধাৱাসে তত্থাতি একং, সুদ্ধাৱাসানন্তি একং, সুদ্ধাৱাসে পৰিনিব্বন্তানন্তি একং; সব্বেসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সব্বেসং চৱন্তানন্তি একং; সব্বসাধাৰণৱসেন পচ্ছিমভৱিকানন্তি একং, পৰিনিব্বন্তানন্তি একং, চতুৱোকাৰং পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি একং, চৱন্তানন্তি একং. এৱং ইমেসং চতুন্নং পঞ্হানং ইমানি পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি ইমেসু সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৱা ইমস্মিং পৱত্তিমহাৱাৰে অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. এৱং ৱিদিত্ৱা হি পঞ্হং ৱিস্সজ্জন্তেন সুৱিস্সজ্জিতো হোতি, অত্থঞ্চ ৱিনিচ্ছযন্তেন সুৱিনিচ্ছিতো হোতি.
তত্থাযং নযো – যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি যস্স পুগ্গলস্স উপ্পাদক্খণসমঙ্গিতায ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি ৱেদনাক্খন্ধোপি তস্স তস্মিঞ্ঞেৱ খণে উপ্পজ্জতীতি পুচ্ছতি. অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি অচিত্তকপটিসন্ধিৱসেন অসঞ্ঞসত্তভৱং উপপজ্জন্তানং. তেসং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি তেসং একন্তেন ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিযেৱ. পৱত্তে উপ্পন্নানং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিপি নিৰুজ্ঝতিপি, তস্মা ‘অসঞ্ঞসত্তান’ন্তি অৱত্ৱা’অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৱুত্তং. নো চ তেসং ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি অচিত্তকত্তা পন তেসং ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতেৱ. ইদং সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পঠমে ঠানে পৰিপুণ্ণপঞ্হস্স পুৰিমকোট্ঠাসে সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং. পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি ৰূপাৰূপমিস্সকপটিসন্ধিৱসেন পঞ্চৱোকাৰভৱং উপপজ্জন্তানং. তেসং ৰূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৱেদনাক্খন্ধো চাতি তেসং একন্তেন ৰূপৱেদনাক্খন্ধসঙ্খাতা দ্ৱেপি খন্ধা উপ্পজ্জন্তিযেৱ. পৱত্তে পন তত্থ উপ্পন্নানং তে খন্ধা উপ্পজ্জন্তিপি নিৰুজ্ঝন্তিপি, তস্মা ‘পঞ্চৱোকাৰান’ন্তি অৱত্ৱা ‘পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৱুত্তং. ইদং পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি ঠানে পৰিপুণ্ণপঞ্হস্স পচ্ছিমকোট্ঠাসে সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং. ইমিনা উপাযেন সব্বানি ৱিস্সজ্জনানি ৱেদিতব্বানি.
ইদং পনেত্থ উপ্পাদনিৰোধেসু নিযমলক্খণং – সকলেপি হি ইমস্মিং খন্ধযমকে তত্থ তত্থ উপ্পন্নানং পৱত্তে যাৱ মৰণা খন্ধানং অপৰিযন্তেসু উপ্পাদনিৰোধেসু ৱিজ্জমানেসুপি লহুপৰিৱত্তানং ধম্মানং ৱিনিব্ভোগং কত্ৱা উপ্পাদনিৰোধে দস্সেতুং ন সুকৰন্তি পৱত্তিযং উপ্পাদনিৰোধে অনামসিত্ৱা অভিনৱং ৱিপাকৱট্টং নিপ্ফাদযমানেন নানাকম্মেন নিব্বত্তানং পটিসন্ধিখন্ধানং উপ্পাদং দস্সেতুং সুখন্তি পটিসন্ধিকালে উপ্পাদৱসেনেৱ উপ্পাদৱাৰো কথিতো. উপ্পন্নস্স পন ৱিপাকৱট্টস্স পৰিযোসানেন নিৰোধং দস্সেতুং সুখন্তি মৰণকালে নিৰোধৱসেন নিৰোধৱাৰো কথিতো.
কিং পনেত্থ পৱত্তিযং উপ্পাদনিৰোধানং অনামট্ঠভাৱে পমাণন্তি? পাড়িযেৱ. পাড়িযঞ্হি ৱিসেসেন উপ্পাদৱাৰস্স অনাগতকালৱাৰে ‘পচ্ছিমভৱিকানং তেসং ৰূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৱেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি অযং পাড়ি অতিপমাণমেৱ. পচ্ছিমভৱিকানঞ্হি পৱত্তে ৰূপাৰূপধম্মানং উপ্পজ্জিতুং যুত্তভাৱে সতিপি ‘ৰূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৱেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ৱুত্তভাৱেন পৱত্তে উপ্পাদো ন গহিতোতি ৱেদিতব্বো. ‘সুদ্ধাৱাসে পৰিনিব্বন্তানং তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিৰুজ্ঝিত্থ, নো চ তেসং তত্থ ৱেদনাক্খন্ধো ন নিৰুজ্ঝতী’তি অযং পন পাড়ি পৱত্তে নিৰোধস্স অনামট্ঠভাৱে অতিৱিয পমাণং. সুদ্ধাৱাসে পৰিনিব্বন্তানঞ্হি চুতিচিত্তস্স ভঙ্গক্খণে ঠিতানং পটিসন্ধিতো পট্ঠায পৱত্তে উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধসঞ্ঞাক্খন্ধানং গণনপথো নত্থি. ‘এৱং সন্তেপি তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিৰুজ্ঝিত্থা’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ৱুত্তভাৱেন পৱত্তে নিৰোধো ন গহিতোতি ৱেদিতব্বো.
এৱমেত্থ উপ্পাদনিৰোধেসু নিযমলক্খণং ৱিদিত্ৱা পটিসন্ধিউপ্পাদমেৱ চুতিনিৰোধমেৱ চ গহেত্ৱা তেসু তেসু ঠানেসু আগতানং ৱিস্সজ্জনানং অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সো পন সক্কা আদিৱিস্সজ্জনে ৱুত্তনযেন সব্বত্থ ৱিদিতুন্তি ৱিস্সজ্জনপটিপাটিযা ন ৱিত্থাৰিতো. ইমিনা পন এৱং দিন্নেনপি নযেন যো এতেসং অত্থৱিনিচ্ছযং জানিতুং ন সক্কোতি, তেন আচৰিযে পযিৰুপাসিত্ৱা সাধুকং সুত্ৱাপি জানিতব্বো.
উপ্পাদস্স নিৰোধস্স, উপ্পন্নঞ্চাপি একতো;
নযস্স অনুলোমস্স, পটিলোমনযস্স চ.
ৱসেন যানি খন্ধেসু, যমকানি চ পঞ্চসু;
পুগ্গলং অথ ওকাসং, পুগ্গলোকাসমেৱ চ.
আমসিত্ৱা পৱত্তেসু, ঠানেসু কথযী জিনো;
তেসং পাড়িৱৱত্থানং, দস্সিতং অনুপুব্বতো.
ৱিনিচ্ছযত্থং অত্থস্স, পঞ্হাৱিস্সজ্জনানি চ;
ৱিস্সজ্জনানং ঠানানি, যানি তানি চ সব্বসো.
দস্সেত্ৱা একপঞ্হস্মিং, যোজনাপি পকাসিতা;
ৱিত্থাৰেন গতে এত্থ, পঞ্হাৱিস্সজ্জনক্কমে.
অত্থং ৱণ্ণযতা কাতুং, কিং নু সক্কা ইতো পৰং;
নযেন ইমিনা তস্মা, অত্থং জানন্তু পণ্ডিতাতি.
পৱত্তিমহাৱাৰৱণ্ণনা.