২. খন্ধযমকং
১. পণ্ণত্তিউদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা
১. ইদানি মূলযমকে দেসিতেযেৱ কুসলাদিধম্মে খন্ধৱসেন সঙ্গণ্হিত্ৱা মূলযমকানন্তৰং দেসিতস্স খন্ধযমকস্স ৱণ্ণনা হোতি. তত্থ পাড়িৱৱত্থানং তাৱ এৱং ৱেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি খন্ধযমকে তযো মহাৱাৰা হোন্তি – পণ্ণত্তিৱাৰো, পৱত্তিৱাৰো, পৰিঞ্ঞাৱাৰোতি. তেসু পণ্ণত্তিৱাৰো খন্ধানং নামাভিধানসোধনৱসেনেৱ গতত্তা পণ্ণত্তিৱাৰোতি ৱুচ্চতি. পৱত্তিৱাৰো তেন সোধিতনামাভিধানানং খন্ধানং উপ্পাদনিৰোধৱসেন পৱত্তিং সোধযমানো গতো, তস্মা পৱত্তিৱাৰোতি ৱুচ্চতি. পৰিঞ্ঞাৱাৰো ইমিনানুক্কমেন পৱত্তানং খন্ধানং সঙ্খেপেনেৱ তিস্সো পৰিঞ্ঞা দীপযমানো গতো, তস্মা পৰিঞ্ঞাৱাৰোতি ৱুচ্চতি. তত্থ পণ্ণত্তিৱাৰো উদ্দেসনিদ্দেসৱসেন দ্ৱীহাকাৰেহি ৱৱত্থিতো. ইতৰেসু ৱিসুং উদ্দেসৱাৰো নত্থি. আদিতো পট্ঠায পুচ্ছাৱিস্সজ্জনৱসেন একধা ৱৱত্থিতা. তত্থ পঞ্চক্খন্ধাতিপদং আদিং কত্ৱা যাৱ ন খন্ধা, ন সঙ্খাৰাতি পদং তাৱ পণ্ণত্তিৱাৰস্স উদ্দেসৱাৰো ৱেদিতব্বো. পুচ্ছাৱাৰোতিপি তস্সেৱ নামং. তত্থ পঞ্চক্খন্ধাতি অযং যমকৱসেন পুচ্ছিতব্বানং খন্ধানং উদ্দেসো. ৰূপক্খন্ধো…পে… ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধোতি তেসঞ্ঞেৱ পভেদতো নামৱৱত্থানং.
২-৩. ইদানি ইমেসং খন্ধানং ৱসেন পদসোধনৱাৰো, পদসোধনমূলচক্কৱাৰো, সুদ্ধখন্ধৱাৰো, সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৱাৰোতি চত্তাৰো নযৱাৰা হোন্তি. তত্থ ৰূপং ৰূপক্খন্ধো, ৰূপক্খন্ধো ৰূপন্তিআদিনা নযেন পদমেৱ সোধেত্ৱা গতো পদসোধনৱাৰো নাম. সো অনুলোমপটিলোমৱসেন দুৱিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৱাৰে ‘ৰূপং ৰূপক্খন্ধো, ৰূপক্খন্ধো ৰূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চ যমকানি. পটিলোমৱাৰেপি ‘ন ৰূপং, ন ৰূপক্খন্ধো; ন ৰূপক্খন্ধো ন ৰূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চেৱ. ততো পৰং তেসঞ্ঞেৱ পদসোধনৱাৰে সোধিতানং খন্ধানং ‘ৰূপং ৰূপক্খন্ধো, খন্ধা ৱেদনাক্খন্ধো’তিআদিনা নযেন একেকখন্ধমূলকানি চত্তাৰি চত্তাৰি চক্কানি বন্ধিত্ৱা গতো পদসোধনমূলকানং চক্কানং অত্থিতায পদসোধনমূলচক্কৱাৰো নাম. সোপি অনুলোমপটিলোমৱসেন দুৱিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৱাৰে ‘ৰূপং ৰূপক্খন্ধো, খন্ধা ৱেদনাক্খন্ধো’তিআদীনি একেকখন্ধমূলকানি চত্তাৰি চত্তাৰি কত্ৱা ৱীসতি যমকানি. পটিলোমৱাৰেপি ‘ন ৰূপং, ন ৰূপক্খন্ধো; ন খন্ধা ন ৱেদনাক্খন্ধো’তিআদীনি ৱীসতিমেৱ.
ততো পৰং ৰূপং খন্ধো খন্ধা ৰূপন্তিআদিনা নযেন সুদ্ধখন্ধৱসেনেৱ গতো সুদ্ধখন্ধৱাৰো নাম. তত্থ খন্ধা ৰূপন্তিআদীসু খন্ধা ৰূপক্খন্ধো, খন্ধা ৱেদনাক্খন্ধোতি অত্থো গহেতব্বো. কস্মা? নিদ্দেসৱাৰে এৱং ভাজিতত্তা. তত্থ হি ‘ৰূপং খন্ধোতি আমন্তা. খন্ধা ৰূপক্খন্ধোতি ৰূপক্খন্ধো খন্ধো চেৱ ৰূপক্খন্ধো চ, অৱসেসা খন্ধা ন ৰূপক্খন্ধো’তি এৱং ‘খন্ধা ৰূপ’ন্তিআদীনং খন্ধা ৰূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন পদং উদ্ধৰিত্ৱা অত্থো ৱিভত্তো. তেনেৱ চ কাৰণেনেসে সুদ্ধখন্ধৱাৰোতি ৱুত্তো. ৱচনসোধনে ৱিয হি এত্থ ন ৱচনং পমাণং. যথা যথা পন সুদ্ধখন্ধা লব্ভন্তি, তথা তথা অত্থোৱ পমাণং. পৰতো আযতনযমকাদীসুপি এসেৱ নযো. এসোপি চ সুদ্ধখন্ধৱাৰো অনুলোমপটিলোমৱসেন দুৱিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৱাৰে ‘ৰূপং খন্ধো খন্ধা ৰূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চ যমকানি. পটিলোমৱাৰেপি ‘ন ৰূপং ন খন্ধো, ন খন্ধা ন ৰূপ’ন্তিআদীনি পঞ্চেৱ.
ততো পৰং তেসঞ্ঞেৱ সুদ্ধখন্ধানং ৰূপং খন্ধো, খন্ধা ৱেদনাতিআদিনা নযেন একেকখন্ধমূলকানি চত্তাৰি চত্তাৰি চক্কানি বন্ধিত্ৱা গতো সুদ্ধখন্ধমূলকানং চক্কানং অত্থিতায সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৱাৰো নাম. তত্থ খন্ধা ৱেদনাতিআদীসু খন্ধা ৱেদনাক্খন্ধোতিআদিনা নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. ইতৰথা নিদ্দেসৱাৰেন সদ্ধিং ৱিৰোধো হোতি. সোপি অনুলোমপটিলোমৱসেন দুৱিধো হোতি. তত্থ অনুলোমৱাৰে ‘ৰূপং খন্ধো, খন্ধা ৱেদনা’তিআদীনি একেকখন্ধমূলকানি চত্তাৰি চত্তাৰি কত্ৱা ৱীসতি যমকানি. পটিলোমৱাৰেপি ‘ন ৰূপং, ন খন্ধো, ন খন্ধা ন ৱেদনা’তিআদীনি ৱীসতিমেৱ. এৱং তাৱ একেন যমকসতেন দ্ৱীহি পুচ্ছাসতেহি একেকপুচ্ছায সন্নিট্ঠানসংসযৱসেন দ্ৱে দ্ৱে অত্থে কত্ৱা চতূহি চ অত্থসতেহি পটিমণ্ডিতো পণ্ণত্তিৱাৰস্স উদ্দেসৱাৰো ৱেদিতব্বোতি.
পণ্ণত্তিউদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা.
১. পণ্ণত্তিনিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা
২৬. ইদানি ৰূপং ৰূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন নিদ্দেসৱাৰো আৰদ্ধো. তত্থ ৰূপং ৰূপক্খন্ধোতি যংকিঞ্চি ৰূপন্তি ৱুচ্চতি. সব্বং তং ৰূপং ৰূপক্খন্ধোতি ৱচনসোধনত্থং পুচ্ছতি. পিযৰূপং সাতৰূপং, ৰূপং, ন ৰূপক্খন্ধোতি যং ‘পিযৰূপং সাতৰূপ’ন্তি এত্থ ৰূপন্তি ৱুত্তং, তং ৰূপমেৱ, ন ৰূপক্খন্ধোতি অত্থো. ৰূপক্খন্ধো ৰূপঞ্চেৱ ৰূপক্খন্ধো চাতি যো পন ৰূপক্খন্ধো, সো ৰূপন্তিপি ৰূপক্খন্ধোতিপি ৱত্তুং ৱট্টতীতি অত্থো. ৰূপক্খন্ধো ৰূপন্তি এত্থ পন যস্মা ৰূপক্খন্ধো নিযমেনেৱ ৰূপন্তি ৱত্তব্বো. তস্মা আমন্তাতি আহ. ইমিনা উপাযেন সব্বৱিস্সজ্জনেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. যো পন যত্থ ৱিসেসো ভৱিস্সতি, তথেৱ তং ৱণ্ণযিস্সাম. সঞ্ঞাযমকে তাৱ দিট্ঠিসঞ্ঞাতি ‘পপঞ্চসঞ্ঞা’তিআদীসু আগতা দিট্ঠিসঞ্ঞা. সঙ্খাৰযমকে অৱসেসা সঙ্খাৰাতি ‘অনিচ্চা ৱত সঙ্খাৰা’তিআদীসু আগতা সঙ্খাৰক্খন্ধতো অৱসেসা সঙ্খতধম্মা. পটিলোমৱাৰেপি এসেৱ নযোতি.
পদসোধনৱাৰো নিট্ঠিতো.
২৮. পদসোধনমূলচক্কৱাৰে খন্ধা ৱেদনাক্খন্ধোতি যেকেচি খন্ধা, সব্বে তে ৱেদনাক্খন্ধোতি পুচ্ছতি. সেসপুচ্ছাসুপি এসেৱ নযো. পটিলোমে ন খন্ধা ন ৱেদনাক্খন্ধোতি এত্থ যে পঞ্ঞত্তিনিব্বানসঙ্খাতা ধম্মা খন্ধা ন হোন্তি, তে যস্মা ৱেদনাক্খন্ধোপি ন হোন্তি, তস্মা আমন্তাতি আহ. সেসৱিস্সজ্জনেসুপি এসেৱ নযোতি.
পদসোধনমূলচক্কৱাৰো নিট্ঠিতো.
৩৮. সুদ্ধখন্ধৱাৰে ৰূপং খন্ধোতি যংকিঞ্চি ৰূপন্তি ৱুত্তং, সব্বং তং খন্ধোতি পুচ্ছতি. তত্থ যস্মা পিযৰূপসাতৰূপসঙ্খাতং ৱা ৰূপং হোতু, ভূতুপাদাৰূপং ৱা, সব্বং পঞ্চসু খন্ধেসু সঙ্গহং গচ্ছতেৱ. তস্মা আমন্তাতি পটিজানাতি. দুতিযপদে ‘খন্ধা ৰূপ’ন্তি পুচ্ছিতব্বে যস্মা ৰূপন্তিৱচনেন ৰূপক্খন্ধোৱ অধিপ্পেতো, তস্মা ৱচনং অনাদিযিত্ৱা অত্থৱসেন পুচ্ছন্তো খন্ধা ৰূপক্খন্ধোতি আহ. ইমিনা নযেন সব্বপদেসু অত্থো ৱেদিতব্বো. পৰতো আযতনযমকাদীনং নিদ্দেসৱাৰেপি এসেৱ নযো. সঞ্ঞা খন্ধোতি এত্থাপি দিট্ঠিসঞ্ঞা ৱা হোতু, সঞ্ঞা এৱ ৱা, সব্বাযপি খন্ধভাৱতো আমন্তাতি ৱুত্তং. সঙ্খাৰা খন্ধোতি পদেপি এসেৱ নযো. খন্ধৱিনিমুত্তকো হি সঙ্খাৰো নাম নত্থি.
৩৯. পটিলোমে ন ৰূপং ন খন্ধোতি যং ধম্মজাতং ৰূপং ন হোতি, তং খন্ধোপি ন হোতীতি পুচ্ছতি. ৱিস্সজ্জনে পনস্স ৰূপং ঠপেত্ৱা অৱসেসা খন্ধা ন ৰূপং, খন্ধাতি ৰূপতো অঞ্ঞে ৱেদনাদযো খন্ধা ৰূপমেৱ ন হোন্তি, খন্ধা পন হোন্তীতি অত্থো. ৰূপঞ্চ খন্ধে চ ঠপেত্ৱা অৱসেসাতি পঞ্চক্খন্ধৱিনিমুত্তং নিব্বানঞ্চেৱ পঞ্ঞত্তি চ. ইতো পৰেসুপি ‘অৱসেসা’তি পদেসু এসেৱ নযোতি.
সুদ্ধখন্ধৱাৰো নিট্ঠিতো.
৪০-৪৪. সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৱাৰে ৰূপং খন্ধোতিআদীনং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অত্থো ৱেদিতব্বোতি.
সুদ্ধখন্ধমূলচক্কৱাৰো নিট্ঠিতো.
পণ্ণত্তিনিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা.
২. পৱত্তিৱাৰৱণ্ণনা
৫০-২০৫. ইদানি যস্স ৰূপক্খন্ধোতিআদিনা নযেন পৱত্তিৱাৰো আৰদ্ধো. কস্মা পনেত্থ উদ্দেসৱাৰো ন ৱুত্তোতি? হেট্ঠা দস্সিতনযত্তা. পণ্ণত্তিৱাৰস্মিঞ্হি উদ্দেসৱাৰে নযো দস্সিতো. তেন পন নযেন সক্কা সো ইধ অৱুত্তোপি জানিতুন্তি তং অৱত্ৱা নিদ্দেসৱাৰোৱ আৰদ্ধো. ইমস্মিং পন পৱত্তিৱাৰসঙ্খাতে মহাৱাৰে উপ্পাদৱাৰো, নিৰোধৱাৰো, উপ্পাদনিৰোধৱাৰোতি তযো অন্তৰৱাৰা হোন্তি. তেসু পঠমো ধম্মানং উপ্পাদলক্খণস্স দীপিতত্তা উপ্পাদৱাৰোতি ৱুচ্চতি. দুতিযো তেসঞ্ঞেৱ নিৰোধলক্খণস্স দীপিতত্তা নিৰোধৱাৰোতি ৱুচ্চতি. ততিযো উভিন্নম্পি লক্খণানং দীপিতত্তা উপ্পাদনিৰোধৱাৰোতি ৱুচ্চতি. উপ্পাদৱাৰেন চেত্থ ধম্মানং উপ্পজ্জনাকাৰোৱ দীপিতো. নিৰোধৱাৰেন ‘উপ্পন্নং নাম নিচ্চং নত্থী’তি তেসঞ্ঞেৱ অনিচ্চতা দীপিতা. উপ্পাদনিৰোধৱাৰেন তদুভযং.
তত্থ উপ্পাদৱাৰে তাৱ তিণ্ণং অদ্ধানং ৱসেন ছ কালভেদা হোন্তি – পচ্চুপ্পন্নো, অতীতো, অনাগতো, পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো, পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো, অতীতেনানাগতোতি. তেসু ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি পচ্চুপ্পন্নাভিধানৱসেন পচ্চুপ্পন্নো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চুপ্পন্নানং ধম্মানং পচ্চক্খতো গহেতব্বত্তা অতিৱিয সুৱিঞ্ঞেয্যোতি পঠমং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি অতীতাভিধানৱসেন অতীতো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো অনুভূতপুব্বানং অতীতধম্মানং অনুমানেন অনাগতেহি সুৱিঞ্ঞেয্যতৰত্তা দুতিযং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অনাগতাভিধানৱসেন অনাগতো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো চ অনুভূতপুব্বৱসেন চ গহিতধম্মানুমানেন ‘অনাগতেপি এৱৰূপা ধম্মা উপ্পজ্জিস্সন্তী’তি গহেতব্বতো ততিযং ৱুত্তো.
যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থাতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অতীতাভিধানৱসেন পচ্চুপ্পন্নেনাতীতো ৱেদিতব্বো. সো মিস্সকেসু তীসু সুৱিঞ্ঞেয্যতৰত্তা চতুত্থং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি পচ্চুপ্পন্নেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৱসেন পচ্চুপ্পন্নেনানাগতো ৱেদিতব্বো. সো পচ্চক্খতো গহেতব্বানং ধম্মানং অত্থিতায অত্থতো সুৱিঞ্ঞেয্যতৰোতি পঞ্চমং ৱুত্তো. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিস্সতীতি অতীতেন সদ্ধিং অনাগতাভিধানৱসেন অতীতেনানাগতো ৱেদিতব্বো. সো পুৰিমেহি দুৱিঞ্ঞেয্যোতি ছট্ঠং ৱুত্তো.
এৱমেতেসু ছসু কালভেদেসু য্ৱাযং পঠমো পচ্চুপ্পন্নো, তত্থ পুগ্গলতো, ওকাসতো, পুগ্গলোকাসতোতি তযো ৱাৰা হোন্তি. তেসু যস্সাতি পুগ্গলৱসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলৱাৰো. যত্থাতি ওকাসৱসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো ওকাসৱাৰো. যস্স যত্থাতি পুগ্গলোকাসৱসেন খন্ধানং উপ্পত্তিদীপনো পুগ্গলোকাসৱাৰো. ইমে পন তযোপি ৱাৰা পঠমং অনুলোমনযেন নিদ্দিসিত্ৱা পচ্ছা পটিলোমনযেন নিদ্দিট্ঠা. তেসু ‘উপ্পজ্জতি’ ‘উপ্পজ্জিত্থ,’ ‘উপ্পজ্জিস্সতী’তি ৱচনতো উপ্পত্তিদীপনো অনুলোমনযো. ‘নুপ্পজ্জতি’, ‘নুপ্পজ্জিত্থ,’ ‘নুপ্পজ্জিস্সতী’তি ৱচনতো অনুপ্পত্তিদীপনো পটিলোমনযো.
তত্থ পচ্চুপ্পন্নকালে তাৱ পুগ্গলৱাৰস্স অনুলোমনযে ‘‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স ৱা পন ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো সঙ্খাৰক্খন্ধো, ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো, উপ্পজ্জতি. যস্স ৱা পন ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তি এৱং ৰূপক্খন্ধমূলকানি চত্তাৰি যমকানি; ‘‘যস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’’তিআদিনা নযেন ৱেদনাক্খন্ধমূলকানি তীণি; সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকানি দ্ৱে; সঙ্খাৰক্খন্ধমূলকং একন্তি অগ্গহিতগ্গহণেন দস যমকানি হোন্তি.
তত্থ ৰূপক্খন্ধমূলকেসু চতূসু আদিতো একমেৱ ৱিস্সজ্জিতং. সেসানি তেন সদিসৱিস্সজ্জনানীতি তন্তিযা লহুভাৱত্থং সঙ্খিত্তানি. ৱেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি ‘আমন্তা’তি একসদিসমেৱ ৱিস্সজ্জনং. তস্মা তানিপি তন্তিযা লহুভাৱত্থং সঙ্খিত্তানেৱাতি এৱমেতানি পচ্চুপ্পন্নকালে পুগ্গলৱাৰে অনুলোমনযে একযমকৱিস্সজ্জনেনেৱ দস যমকানি ৱিস্সজ্জিতানি নাম হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. যথা চ পুগ্গলৱাৰে দস, এৱং ওকাসৱাৰে দস, পুগ্গলোকাসৱাৰে দসাতি পচ্চুপ্পন্নকালে তীসু ৱাৰেসু অনুলোমনযে তিংস যমকানি হোন্তি. যথা চ অনুলোমনযে, এৱং পটিলোমনযেপীতি সব্বানিপি পচ্চুপ্পন্নকালে সট্ঠি যমকানি হোন্তি. তেসু ৱীসপুচ্ছাসতং, চত্তাৰীসানি চ দ্ৱে অত্থসতানি হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. এৱং সেসেসুপি পঞ্চসু কালভেদেসু পুগ্গলাদিভেদতো অনুলোমপটিলোমনযৱসেন ছ ছ ৱাৰা. একেকস্মিং ৱাৰে দস দস কত্ৱা সট্ঠি সট্ঠি যমকানীতি তীণি যমকসতানি. তানি পুৰিমেহি সদ্ধিং সট্ঠাধিকানি তীণি যমকসতানি, ৱীসাধিকানি সত্তপুচ্ছাসতানি, চত্তাৰীসানি চ চুদ্দস অত্থসতানি হোন্তি. ইদং তাৱ উপ্পাদৱাৰে পাড়িৱৱত্থানং. যথা চ উপ্পাদৱাৰে, তথা নিৰোধৱাৰেপি, উপ্পাদনিৰোধৱাৰেপীতি সব্বস্মিম্পি পৱত্তিমহাৱাৰে অসীতি যমকসহস্সং, সট্ঠিসতাধিকানি দ্ৱে পুচ্ছাসহস্সানি, ৱীসং তিসতাধিকানি চ চত্তাৰি অত্থসহস্সানি ৱেদিতব্বানি.
পাড়ি পন উপ্পাদৱাৰে নিৰোধৱাৰে চ তীসু অসম্মিস্সককালভেদেসু তস্মিং তস্মিং ৱাৰে একেকমেৱ যমকং ৱিস্সজ্জেত্ৱা সঙ্খিত্তা. তীসু মিস্সককালভেদেসু ‘যস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স সঞ্ঞাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তিআদিনা নযেন ৱেদনাক্খন্ধাদিমূলকেসুপি একং যমকং ৱিস্সজ্জিতং. উপ্পাদনিৰোধৱাৰে পন ছসুপি কালভেদেসু তং ৱিস্সজ্জিতমেৱ. সেসানি তেন সমানৱিস্সজ্জনত্তা সঙ্খিত্তানীতি. ইদং সকলেপি পৱত্তিমহাৱাৰে পাড়িৱৱত্থানং.
অত্থৱিনিচ্ছযত্থং পনস্স ইদং লক্খণং ৱেদিতব্বং – ইমস্মিঞ্হি পৱত্তিমহাৱাৰে চতুন্নং পঞ্হানং পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৱা অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. তত্থ পুৰেপঞ্হো, পচ্ছাপঞ্হো, পৰিপুণ্ণপঞ্হো, মোঘপঞ্হোতি ইমে চত্তাৰো পঞ্হা নাম. একেকস্মিঞ্হি যমকে দ্ৱে দ্ৱে পুচ্ছা. একেকপুচ্ছাযপি দ্ৱে দ্ৱে পদানি. তত্থ যায পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে একেনেৱ পদেন গহিতক্খন্ধস্স উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, অযং পুৰেপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে দ্ৱীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, অযং পচ্ছাপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে একেনপি পদেন গহিতক্খন্ধস্স দ্ৱীহিপি পদেহি গহিতক্খন্ধানং উপ্পাদো ৱা, নিৰোধো ৱা লব্ভতি, অযং পৰিপুণ্ণপঞ্হো নাম. যায পন পুচ্ছায ৱিস্সজ্জনে পটিক্খেপো ৱা, পটিসেধো ৱা লব্ভতি, অযং মোঘপঞ্হো নাম. যস্মা পনেস অদস্সিযমানো ন সক্কা জানিতুং, তস্মা নং দস্সযিস্সাম.
‘যত্থ ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি, তত্থ ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি পুচ্ছায তাৱ উপ্পজ্জতীতি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে একেনেৱ পদেন গহিতস্স ৱেদনাক্খন্ধস্স উপ্পাদো লব্ভতি, ইতি অযঞ্চেৱ অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো পুৰেপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি পুচ্ছায পন ‘আমন্তা’তি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে দ্ৱীহি পদেহি গহিতানং ৰূপৱেদনাক্খন্ধানং যস্স কস্সচি সত্তস্স অতীতে উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৱ অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো পচ্ছাপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো.
‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমায পন পঠমপুচ্ছায ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তিআদিকে ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানং তেসং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ তেসং ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে একেনেৱ পদেন গহিতস্স ৰূপক্খন্ধস্সপি উপ্পাদো লব্ভতি. ‘পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানং তেসং ৰূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি ৱেদনাক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতী’তি ইমস্মিং কোট্ঠাসে দ্ৱীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং ৰূপৱেদনাক্খন্ধানম্পি উপ্পাদো লব্ভতি. ইতি অযঞ্চেৱ অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো পৰিপুণ্ণপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো. পুৰেপচ্ছাপঞ্হোতিপি এতস্সেৱ নামং. এতস্স হি ৱিস্সজ্জনে পুৰিমকোট্ঠাসে একেন পদেন সঙ্গহিতস্স ৰূপক্খন্ধস্সেৱ উপ্পাদো দস্সিতো. দুতিযকোট্ঠাসে দ্ৱীহি পদেহি সঙ্গহিতানং ৰূপৱেদনাক্খন্ধানং. ইমিনাযেৱ চ লক্খণেন যত্থ একেন পদেন সঙ্গহিতস্স খন্ধস্স উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, সো পুৰেপঞ্হোতি ৱুত্তো. যত্থ দ্ৱীহিপি পদেহি সঙ্গহিতানং খন্ধানং উপ্পাদো ৱা নিৰোধো ৱা লব্ভতি, সো পচ্ছাপঞ্হোতি ৱুত্তো.
‘যস্স ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি ইমায পন পুচ্ছায ‘নত্থী’তি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে পটিক্খেপো লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নিৰুজ্ঝতী’তি পুচ্ছায ‘নো’তি ইমস্মিং ৱিস্সজ্জনে পটিসেধো লব্ভতি. তস্মা অযঞ্চেৱ দুৱিধো অঞ্ঞো চ এৱৰূপো পঞ্হো মোঘপঞ্হোতি ৱেদিতব্বো. তুচ্ছপঞ্হোতিপি ৱুচ্চতি. এৱং তাৱ চত্তাৰো পঞ্হা ৱেদিতব্বা.
পাড়িগতিযা ৱিস্সজ্জনং, পটিৱচনৱিস্সজ্জনং, সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং, পটিক্খেপেন ৱিস্সজ্জনং, পটিসেধেন ৱিস্সজ্জনন্তি ইমানি পন পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি নাম. তত্থ যং ৱিস্সজ্জনং পাড়িপদমেৱ হুত্ৱা অত্থং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পাড়িগতিযা ৱিস্সজ্জনং নাম. তং পুৰেপঞ্হে লব্ভতি. ‘যত্থ ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জতি তত্থ ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘উপ্পজ্জতী’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং পাড়িপদমেৱ হুত্ৱা অত্থং ৱিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পাড়িগতিযা ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. যং পন ৱিস্সজ্জনং পটিৱচনভাৱেন অত্থং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পটিৱচনৱিস্সজ্জনং নাম. তং পচ্ছাপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘আমন্তা’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং পটিৱচনৱসেনেৱ অত্থং ৱিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পটিৱচনৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. যং ৱিস্সজ্জনং সৰূপেন দস্সেত্ৱা অত্থং ৱিস্সজ্জেতি; ইদং সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং নাম. তং পৰিপুণ্ণপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি; তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতী’তি হি পঞ্হে ‘অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ইদং ৱিস্সজ্জনং ‘ইমেসং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, নো চ ৱেদনাক্খন্ধো, ইমেসং ৰূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৱেদনাক্খন্ধো চা’তি সৰূপদস্সনেনেৱ অত্থং ৱিস্সজ্জযমানং গতং. তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. যং পন ৱিস্সজ্জনং তথাৰূপস্স অত্থস্সাভাৱতো অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পটিক্খেপেন ৱিস্সজ্জনং নাম. যং তথাৰূপস্স অত্থস্স একক্খণে অলাভতো অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জেতি, ইদং পটিসেধেন ৱিস্সজ্জনং নাম. তং মোঘপঞ্হে লব্ভতি. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থ, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জিত্থা’তি হি পঞ্হে ‘নত্থী’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং; এৱৰূপো নাম সত্তো নত্থীতি অত্থপটিক্খেপেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জযমানং গতং; তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পটিক্খেপেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং. ‘যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি, তস্স ৱেদনাক্খন্ধো নিৰুজ্ঝতী’তি পঞ্হে পন ‘নো’তি ইদং ৱিস্সজ্জনং একস্মিং পটিসন্ধিক্খণে উপ্পাদেন সদ্ধিং নিৰোধো নাম ন লব্ভতীতি অত্থপটিসেধনেন পঞ্হং ৱিস্সজ্জযমানং গতং, তস্মা এৱৰূপেসু ঠানেসু পটিসেধেন ৱিস্সজ্জনং ৱেদিতব্বং.
ইদানি ইমে চত্তাৰো পঞ্হা, ইমানি চ পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি, যেসু সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিতব্বানি, তানি এৱং ৱেদিতব্বানি – অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি একং ঠানং, অসঞ্ঞসত্তে তত্থাতি একং, অসঞ্ঞসত্তানন্তি একং; অসঞ্ঞসত্তা চৱন্তানন্তি একং; অৰূপং উপপজ্জন্তানন্তি একং, অৰূপে তত্থাতি একং, অৰূপানন্তি একং, অৰূপা চৱন্তানন্তি একং, অৰূপে পচ্ছিমভৱিকানন্তি একং, অৰূপে পৰিনিব্বন্তানন্তি একং; যে চ অৰূপং উপপজ্জিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সন্তীতি একং; পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি একং, পঞ্চৱোকাৰে তত্থাতি একং, পঞ্চৱোকাৰানন্তি একং পঞ্চৱোকাৰা চৱন্তানন্তি একং, পঞ্চৱোকাৰে পচ্ছিমভৱিকানন্তি একং, পঞ্চৱোকাৰে পৰিনিব্বন্তানন্তি একং; সুদ্ধাৱাসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সুদ্ধাৱাসে তত্থাতি একং, সুদ্ধাৱাসানন্তি একং, সুদ্ধাৱাসে পৰিনিব্বন্তানন্তি একং; সব্বেসং উপপজ্জন্তানন্তি একং, সব্বেসং চৱন্তানন্তি একং; সব্বসাধাৰণৱসেন পচ্ছিমভৱিকানন্তি একং, পৰিনিব্বন্তানন্তি একং, চতুৱোকাৰং পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি একং, চৱন্তানন্তি একং. এৱং ইমেসং চতুন্নং পঞ্হানং ইমানি পঞ্চ ৱিস্সজ্জনানি ইমেসু সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পক্খিপিত্ৱা ইমস্মিং পৱত্তিমহাৱাৰে অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. এৱং ৱিদিত্ৱা হি পঞ্হং ৱিস্সজ্জন্তেন সুৱিস্সজ্জিতো হোতি, অত্থঞ্চ ৱিনিচ্ছযন্তেন সুৱিনিচ্ছিতো হোতি.
তত্থাযং নযো – যস্স ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি যস্স পুগ্গলস্স উপ্পাদক্খণসমঙ্গিতায ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতি. তস্স ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি ৱেদনাক্খন্ধোপি তস্স তস্মিঞ্ঞেৱ খণে উপ্পজ্জতীতি পুচ্ছতি. অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তানন্তি অচিত্তকপটিসন্ধিৱসেন অসঞ্ঞসত্তভৱং উপপজ্জন্তানং. তেসং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি তেসং একন্তেন ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিযেৱ. পৱত্তে উপ্পন্নানং ৰূপক্খন্ধো উপ্পজ্জতিপি নিৰুজ্ঝতিপি, তস্মা ‘অসঞ্ঞসত্তান’ন্তি অৱত্ৱা’অসঞ্ঞসত্তং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৱুত্তং. নো চ তেসং ৱেদনাক্খন্ধো উপ্পজ্জতীতি অচিত্তকত্তা পন তেসং ৱেদনাক্খন্ধো নুপ্পজ্জতেৱ. ইদং সত্তৱীসতিযা ঠানেসু পঠমে ঠানে পৰিপুণ্ণপঞ্হস্স পুৰিমকোট্ঠাসে সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং. পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি ৰূপাৰূপমিস্সকপটিসন্ধিৱসেন পঞ্চৱোকাৰভৱং উপপজ্জন্তানং. তেসং ৰূপক্খন্ধো চ উপ্পজ্জতি, ৱেদনাক্খন্ধো চাতি তেসং একন্তেন ৰূপৱেদনাক্খন্ধসঙ্খাতা দ্ৱেপি খন্ধা উপ্পজ্জন্তিযেৱ. পৱত্তে পন তত্থ উপ্পন্নানং তে খন্ধা উপ্পজ্জন্তিপি নিৰুজ্ঝন্তিপি, তস্মা ‘পঞ্চৱোকাৰান’ন্তি অৱত্ৱা ‘পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তান’ন্তি ৱুত্তং. ইদং পঞ্চৱোকাৰং উপপজ্জন্তানন্তি ঠানে পৰিপুণ্ণপঞ্হস্স পচ্ছিমকোট্ঠাসে সৰূপদস্সনেন ৱিস্সজ্জনং. ইমিনা উপাযেন সব্বানি ৱিস্সজ্জনানি ৱেদিতব্বানি.
ইদং পনেত্থ উপ্পাদনিৰোধেসু নিযমলক্খণং – সকলেপি হি ইমস্মিং খন্ধযমকে তত্থ তত্থ উপ্পন্নানং পৱত্তে যাৱ মৰণা খন্ধানং অপৰিযন্তেসু উপ্পাদনিৰোধেসু ৱিজ্জমানেসুপি লহুপৰিৱত্তানং ধম্মানং ৱিনিব্ভোগং কত্ৱা উপ্পাদনিৰোধে দস্সেতুং ন সুকৰন্তি পৱত্তিযং উপ্পাদনিৰোধে অনামসিত্ৱা অভিনৱং ৱিপাকৱট্টং নিপ্ফাদযমানেন নানাকম্মেন নিব্বত্তানং পটিসন্ধিখন্ধানং উপ্পাদং দস্সেতুং সুখন্তি পটিসন্ধিকালে উপ্পাদৱসেনেৱ উপ্পাদৱাৰো কথিতো. উপ্পন্নস্স পন ৱিপাকৱট্টস্স পৰিযোসানেন নিৰোধং দস্সেতুং সুখন্তি মৰণকালে নিৰোধৱসেন নিৰোধৱাৰো কথিতো.
কিং পনেত্থ পৱত্তিযং উপ্পাদনিৰোধানং অনামট্ঠভাৱে পমাণন্তি? পাড়িযেৱ. পাড়িযঞ্হি ৱিসেসেন উপ্পাদৱাৰস্স অনাগতকালৱাৰে ‘পচ্ছিমভৱিকানং তেসং ৰূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৱেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি অযং পাড়ি অতিপমাণমেৱ. পচ্ছিমভৱিকানঞ্হি পৱত্তে ৰূপাৰূপধম্মানং উপ্পজ্জিতুং যুত্তভাৱে সতিপি ‘ৰূপক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতি, ৱেদনাক্খন্ধো চ নুপ্পজ্জিস্সতী’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ৱুত্তভাৱেন পৱত্তে উপ্পাদো ন গহিতোতি ৱেদিতব্বো. ‘সুদ্ধাৱাসে পৰিনিব্বন্তানং তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিৰুজ্ঝিত্থ, নো চ তেসং তত্থ ৱেদনাক্খন্ধো ন নিৰুজ্ঝতী’তি অযং পন পাড়ি পৱত্তে নিৰোধস্স অনামট্ঠভাৱে অতিৱিয পমাণং. সুদ্ধাৱাসে পৰিনিব্বন্তানঞ্হি চুতিচিত্তস্স ভঙ্গক্খণে ঠিতানং পটিসন্ধিতো পট্ঠায পৱত্তে উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুদ্ধসঞ্ঞাক্খন্ধানং গণনপথো নত্থি. ‘এৱং সন্তেপি তেসং তত্থ সঞ্ঞাক্খন্ধো ন নিৰুজ্ঝিত্থা’তি সন্নিট্ঠানং কত্ৱা ৱুত্তভাৱেন পৱত্তে নিৰোধো ন গহিতোতি ৱেদিতব্বো.
এৱমেত্থ উপ্পাদনিৰোধেসু নিযমলক্খণং ৱিদিত্ৱা পটিসন্ধিউপ্পাদমেৱ চুতিনিৰোধমেৱ চ গহেত্ৱা তেসু তেসু ঠানেসু আগতানং ৱিস্সজ্জনানং অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বো. সো পন সক্কা আদিৱিস্সজ্জনে ৱুত্তনযেন সব্বত্থ ৱিদিতুন্তি ৱিস্সজ্জনপটিপাটিযা ন ৱিত্থাৰিতো. ইমিনা পন এৱং দিন্নেনপি নযেন যো এতেসং অত্থৱিনিচ্ছযং জানিতুং ন সক্কোতি, তেন আচৰিযে পযিৰুপাসিত্ৱা সাধুকং সুত্ৱাপি জানিতব্বো.
উপ্পাদস্স নিৰোধস্স, উপ্পন্নঞ্চাপি একতো;
নযস্স অনুলোমস্স, পটিলোমনযস্স চ.
ৱসেন যানি খন্ধেসু, যমকানি চ পঞ্চসু;
পুগ্গলং অথ ওকাসং, পুগ্গলোকাসমেৱ চ.
আমসিত্ৱা পৱত্তেসু, ঠানেসু কথযী জিনো;
তেসং পাড়িৱৱত্থানং, দস্সিতং অনুপুব্বতো.
ৱিনিচ্ছযত্থং অত্থস্স, পঞ্হাৱিস্সজ্জনানি চ;
ৱিস্সজ্জনানং ঠানানি, যানি তানি চ সব্বসো.
দস্সেত্ৱা একপঞ্হস্মিং, যোজনাপি পকাসিতা;
ৱিত্থাৰেন গতে এত্থ, পঞ্হাৱিস্সজ্জনক্কমে.
অত্থং ৱণ্ণযতা কাতুং, কিং নু সক্কা ইতো পৰং;
নযেন ইমিনা তস্মা, অত্থং জানন্তু পণ্ডিতাতি.
পৱত্তিমহাৱাৰৱণ্ণনা.
৩. পৰিঞ্ঞাৱাৰৱণ্ণনা
২০৬-২০৮. তদনন্তৰে পৰিঞ্ঞাৱাৰেপি ছড়েৱ কালভেদা. অনুলোমপটিলোমতো দ্ৱেযেৱ নযা. পুগ্গলৱাৰো, ওকাসৱাৰো, পুগ্গলোকাসৱাৰোতি ইমেসু পন তীসু পুগ্গলৱাৰোৱ লব্ভতি, ন ইতৰে দ্ৱে. কিং কাৰণা? সদিসৱিস্সজ্জনতায. যো হি কোচি পুগ্গলো যত্থ কত্থচি ঠানে ৰূপক্খন্ধং চে পৰিজানাতি, ৱেদনাক্খন্ধম্পি পৰিজানাতিযেৱ. ৱেদনাক্খন্ধং চে পৰিজানাতি, ৰূপক্খন্ধম্পি পৰিজানাতিযেৱ. ৰূপক্খন্ধং চে ন পৰিজানাতি, ৱেদনাক্খন্ধম্পি ন পৰিজানাতিযেৱ. ৱেদনাক্খন্ধং চে ন পৰিজানাতি, ৰূপক্খন্ধম্পি ন পৰিজানাতিযেৱ. তস্মা তেসুপি ‘যত্থ ৰূপক্খন্ধং পৰিজানাতি, তত্থ ৱেদনাক্খন্ধং পৰিজানাতী’তি আদিৱসেন পুচ্ছং কত্ৱা ‘আমন্তা’ত্ৱেৱ ৱিস্সজ্জনং কাতব্বং. সিযাতি সদিসৱিস্সজ্জনতায তে ইধ ন লব্ভন্তীতি ৱেদিতব্বা.
অথ ৱা পৰিঞ্ঞাকিচ্চং নাম পুগ্গলস্সেৱ হোতি, নো ওকাসস্স, পুগ্গলোৱ পৰিজানিতুং সমত্থো, নো ওকাসোতি পুগ্গলৱাৰোৱেত্থ গহিতো, ন ওকাসৱাৰো. তস্স পন অগ্গহিতত্তা তদনন্তৰো পুগ্গলোকাসৱাৰো লব্ভমানোপি ন গহিতো. যো পনেস পুগ্গলৱাৰো গহিতো, তত্থ পচ্চুপ্পন্নকালে ৰূপক্খন্ধমূলকানি চত্তাৰি, ৱেদনাক্খন্ধমূলকানি তীণি, সঞ্ঞাক্খন্ধমূলকানি দ্ৱে, সঙ্খাৰক্খন্ধমূলকং একন্তি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ অনুলোমনযে অগ্গহিতগ্গহণেন দস যমকানি. পটিলোমনযে দসাতি ৱীসতি. তথা সেসেসুপীতি একেকস্মিং কালে ৱীসতি ৱীসতি কত্ৱা ছসু কালেসু ৱীসং যমকসতং, চত্তাৰীসানি দ্ৱে পুচ্ছাসতানি, অসীত্যাধিকানি চত্তাৰি অত্থসতানি চ হোন্তীতি ইদমেত্থ পাড়িৱৱত্থানং.
অত্থৱিনিচ্ছযে পনেত্থ অতীতানাগতপচ্চুপ্পন্নসঙ্খাতা তযো অদ্ধা পৱত্তিৱাৰে ৱিয চুতিপটিসন্ধিৱসেন ন লব্ভন্তি. পৱত্তে চিত্তক্খণৱসেনেৱ লব্ভন্তি. তেনেৱেত্থ ‘যো ৰূপক্খন্ধং পৰিজানাতি, সো ৱেদনাক্খন্ধং পৰিজানাতী’তিআদীসু পুচ্ছাসু ‘আমন্তা’তি ৱিস্সজ্জনং কতং. লোকুত্তৰমগ্গক্খণস্মিঞ্হি নিব্বানাৰম্মণেন চিত্তেন পঞ্চসু খন্ধেসু পৰিঞ্ঞাকিচ্চনিব্বত্তিযা যং কিঞ্চি একং খন্ধং পৰিজানন্তো ইতৰম্পি পৰিজানাতীতি ৱুচ্চতি. এৱমেত্থ ‘পৰিজানাতী’তি পঞ্হেসু অনুলোমনযে পৰিঞ্ঞাকিচ্চস্স মত্থকপ্পত্তং অগ্গমগ্গসমঙ্গিং সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. পটিলোমনযে পন ‘ন পৰিজানাতী’তি পঞ্হেসু পুথুজ্জনাদযো সন্ধায ‘আমন্তা’তি ৱুত্তং. ‘পৰিজানিত্থা’তি ইমস্মিং পন অতীতকালৱাৰে মগ্গানন্তৰঅগ্গফলে ঠিতোপি পৰিঞ্ঞাকিচ্চস্স নিট্ঠিতত্তা পৰিজানিত্থযেৱ নাম.
২০৯. যো ৰূপক্খন্ধং পৰিজানাতি, সো ৱেদনাক্খন্ধং পৰিজানিত্থাতি পঞ্হেন অগ্গমগ্গসমঙ্গিং পুচ্ছতি. যস্মা পনেস খন্ধপঞ্চকং পৰিজানাতিযেৱ নাম, ন তাৱ নিট্ঠিতপৰিঞ্ঞাকিচ্চো; তস্মা ‘নো’তি পটিসেধো কতো. দুতিযপঞ্হে পন পৰিজানিত্থাতি অৰহন্তং পুচ্ছতি. যস্মা পনেসো নিট্ঠিতপৰিঞ্ঞাকিচ্চো. নত্থি তস্স পৰিঞ্ঞেয্যং নাম; তস্মা ‘নো’তি পটিসেধো কতো. পটিলোমনযৱিস্সজ্জনে পনেত্থ অৰহা ৰূপক্খন্ধং ন পৰিজানাতীতি অৰহতো পৰিঞ্ঞায অভাৱেন ৱুত্তং. অগ্গমগ্গসমঙ্গী ৱেদনাক্খন্ধং ন পৰিজানিত্থাতি অৰহত্তমগ্গট্ঠস্স অনিট্ঠিতপৰিঞ্ঞাকিচ্চতায ৱুত্তং. ন কেৱলঞ্চ ৱেদনাক্খন্ধমেৱ, একধম্মম্পি সো ন পৰিজানিত্থেৱ. ইদং পন পুচ্ছাৱসেন ৱুত্তং. নো চ ৰূপক্খন্ধন্তি ইদম্পি পুচ্ছাৱসেনেৱ ৱুত্তং. অঞ্ঞম্পি পন সো খন্ধং পৰিজানাতি.
২১০-২১১. যো ৰূপক্খন্ধং পৰিজানাতি, সো ৱেদনাক্খন্ধং পৰিজানিস্সতীতি এত্থ যস্মা মগ্গট্ঠপুগ্গলো একচিত্তক্খণিকো, তস্মা সো পৰিজানিস্সতীতি সঙ্খং ন গচ্ছতি. তেন ৱুত্তং ‘নো’তি. তে ৰূপক্খন্ধঞ্চ ন পৰিজানিত্থাতি পুচ্ছাসভাগেন ৱুত্তং, ন পৰিজানিংসূতি পনেত্থ অত্থো. ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থৱিনিচ্ছযো ৱেদিতব্বোতি.
পৰিঞ্ঞাৱাৰৱণ্ণনা.
খন্ধযমকৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.