১. মূলযমকং

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

১. মূলযমকং, খন্ধযমকং, আযতনযমকং, ধাতুযমকং, সচ্চযমকং, সঙ্খাৰযমকং, অনুসযযমকং, চিত্তযমকং, ধম্মযমকং, ইন্দ্ৰিযযমকন্তি ইমেসং দসন্নং যমকানং ৱসেন ইদং পকৰণং দসৱিধেন ৱিভত্তন্তি হি ৱুত্তং. তত্থ যেসং দসন্নং যমকানং ৱসেন ইদং পকৰণং দসৱিধেন ৱিভত্তং, তেসঞ্চেৱ ইমস্স চ পকৰণস্স নামত্থো তাৱ এৱং ৱেদিতব্বো – কেনট্ঠেন যমকন্তি? যুগড়ট্ঠেন. যুগড়ঞ্হি যমকন্তি ৱুচ্চতি – ‘যমকপাটিহাৰিযং, যমকসালা’তিআদীসু ৱিয. ইতি যুগড়সঙ্খাতানং যমকানং ৱসেন দেসিতত্তা ইমেসু দসসু একেকং যমকং নাম. ইমেসং পন যমকানং সমূহভাৱতো সব্বম্পেতং পকৰণং যমকন্তি ৱেদিতব্বং.

তত্থ মূলৱসেন পুচ্ছাৱিস্সজ্জনং কত্ৱা দেসিতত্তা দসন্নং তাৱ সব্বপঠমং মূলযমকন্তি ৱুত্তং. তস্স উদ্দেসৱাৰো, নিদ্দেসৱাৰোতি দ্ৱে ৱাৰা হোন্তি. তেসু উদ্দিট্ঠানুক্কমেন নিদ্দিসিতব্বত্তা উদ্দেসৱাৰো পঠমো. তস্স যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে কুসলমূলা; যে ৱা পন কুসলমূলা, সব্বে তে ধম্মা কুসলাতি ইদং যমকং আদি. তস্স কুসলাকুসলমূলসঙ্খাতানং দ্ৱিন্নং অত্থানং ৱসেন অত্থযমকন্তি ৱা, তেসঞ্ঞেৱ অত্থানং ৱসেন অনুলোমপটিলোমতো পৱত্তপাড়িধম্মৱসেন ধম্মযমকন্তি ৱা, অনুলোমপটিলোমতো পৱত্তপুচ্ছাৱসেন পুচ্ছাযমকন্তি ৱা তিধা যমকভাৱো ৱেদিতব্বো. সেসেসুপি এসেৱ নযো.

ইদানি ইমেসং যমকানং ৱসেন দেসিতে ইমস্মিং মূলযমকে উদ্দেসৱাৰস্স তাৱ নযযমকপুচ্ছাঅত্থৱাৰপ্পভেদৱসেন পাড়িৱৱত্থানমেৱ এৱং ৱেদিতব্বং – কুসলত্তিকমাতিকায হি ‘কুসলা ধম্মা’তি ইদং আদিপদং নিস্সায মূলনযো, মূলমূলনযো, মূলকনযো, মূলমূলকনযোতি ইমে চত্তাৰো নযা হোন্তি. তেসং একেকস্মিং নযে মূলযমকং, একমূলযমকং, অঞ্ঞমঞ্ঞমূলযমকন্তি তীণি তীণি যমকানি. এৱং চতূসু নযেসু দ্ৱাদস যমকানি, একেকস্মিং যমকে অনুলোমপটিলোমৱসেন দ্ৱে দ্ৱে পুচ্ছাতি চতুৱীসতি পুচ্ছা, একেকায পুচ্ছায সন্নিট্ঠানসংসযৱসেন দ্ৱে দ্ৱে অত্থাতি অট্ঠচত্তালীস অত্থাতি.

তত্থ যে কেচি কুসলা ধম্মাতি কুসলেসু ‘‘কুসলা নু খো, ন কুসলা নু খো’’তি সন্দেহাভাৱতো ইমস্মিং পদে সন্নিট্ঠানত্থো ৱেদিতব্বো. সব্বে তে কুসলমূলাতি ‘‘সব্বে তে কুসলা ধম্মা কুসলমূলা নু খো, ননু খো’’তি এৱং ৱিমতিৱসেন পুচ্ছিতত্তা ইমস্মিং পদে সংসযত্থো ৱেদিতব্বো. সো চ খো ৱেনেয্যানং সংসযট্ঠানে সংসযদীপনত্থং ৱুত্তো, তথাগতস্স পন সংসযো নাম নত্থি. ইতো পৰেসুপি পুচ্ছাপদেসু এসেৱ নযো.

যথা চ কুসলপদং নিস্সায ইমে চত্তাৰো নযা, একেকস্মিং নযে তিণ্ণং তিণ্ণং যমকানং ৱসেন দ্ৱাদস যমকানি, একেকস্মিং যমকে দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং পুচ্ছানং ৱসেন চতুৱীসতি পুচ্ছা; একেকায পুচ্ছায দ্ৱিন্নং দ্ৱিন্নং অত্থানং ৱসেন অট্ঠচত্তালীস অত্থা চ হোন্তি. অকুসলপদং নিস্সাযপি তথেৱ. অব্যাকতপদং নিস্সাযপি তথেৱ. তীণিপি পদানি একতো কত্ৱা নিদ্দিট্ঠং নামপদং নিস্সাযপি তথেৱাতি কুসলত্তিকমাতিকায চতূসু পদেসু সব্বেপি সোড়স নযা, অট্ঠচত্তালীস যমকানি, ছন্নৱুতি পুচ্ছা, দ্ৱেনৱুতিসতং অত্থা চ উদ্দেসৱসেন ৱুত্তাতি ৱেদিতব্বা. এত্তাৱতা মূলৱাৰো নাম পঠমং উদ্দিট্ঠো হোতি.

ততো পৰং যে কেচি কুসলা ধম্মা, সব্বে তে কুসলহেতূতিআদযো তস্সেৱ মূলৱাৰস্স ৱেৱচনৱসেন নৱ ৱাৰা উদ্দিট্ঠা. ইতি মূলৱাৰো, হেতুৱাৰো, নিদানৱাৰো, সম্ভৱৱাৰো, পভৱৱাৰো, সমুট্ঠানৱাৰো, আহাৰৱাৰো, আৰম্মণৱাৰো, পচ্চযৱাৰো, সমুদযৱাৰোতি সব্বেপি দস ৱাৰা হোন্তি. তত্থ মূলৱাৰে আগতপৰিচ্ছেদেনেৱ সেসেসুপি নযাদযো ৱেদিতব্বাতি সব্বেসুপি দসসু ৱাৰেসু সট্ঠিসতনযা, অসীতিঅধিকানি চত্তাৰি যমকসতানি, সট্ঠিঅধিকানি নৱপুচ্ছাসতানি, ৱীসাধিকানি একূনৱীসতি অত্থসতানি চ উদ্দিট্ঠানীতি ৱেদিতব্বানি. এৱং তাৱ উদ্দেসৱাৰে নযযমকপুচ্ছাঅত্থৱাৰপ্পভেদৱসেন পাড়িৱৱত্থানমেৱ ৱেদিতব্বং.

মূলং হেতু নিদানঞ্চাতি গাথা দসন্নম্পি ৱাৰানং উদ্দানগাথা নাম. তত্থ মূলাদীনি সব্বানিপি কাৰণৱেৱচনানেৱ. কাৰণঞ্হি পতিট্ঠানট্ঠেন মূলং. অত্তনো ফলনিপ্ফাদনত্থং হিনোতি পৱত্ততীতি হেতু. ‘হন্দ, নং গণ্হাথা’তি দস্সেন্তং ৱিয অত্তনো ফলং নিদেতীতি নিদানং. এতস্মা ফলং সম্ভোতীতি সম্ভৱো. পভৱতীতি পভৱো. সমুট্ঠাতি এত্থ ফলং, এতেন ৱা সমুট্ঠাতীতি সমুট্ঠানং. অত্তনো ফলং আহৰতীতি আহাৰো. অপ্পটিক্খিপিতব্বেন অত্তনো ফলেন আলম্বিযতীতি আলম্বণং. এতং পটিচ্চ অপ্পটিক্খিপিত্ৱা ফলং এতি পৱত্ততীতি পচ্চযো. এতস্মা ফলং সমুদেতীতি সমুদযো. এৱমেতেসং পদানং ৱচনত্থো ৱেদিতব্বো.

উদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা.

নিদ্দেসৱাৰৱণ্ণনা

৫০. ইদানি যেকেচি কুসলা ধম্মাতিআদিনা নযেন নিদ্দেসৱাৰো আৰদ্ধো. তত্থ যে কেচীতি অনৱসেসৱচনং. কুসলা ধম্মাতি কুসলত্তিকস্স পদভাজনে ৱুত্তলক্খণা অনৱজ্জসুখৱিপাকা কুসলসভাৱা. সব্বে তে কুসলমূলাতি কিং তে সব্বেযেৱ কুসলমূলাতি পুচ্ছতি. তীণেৱ কুসলমূলানীতি ন তে সব্বে কুসলমূলানি, অলোভাদীনি পন তীণি এৱ কুসলমূলানীতি অত্থো. অৱসেসা কুসলা ধম্মা ন কুসলমূলাতি অৱসেসা ফস্সাদযো কুসলা ধম্মা কুসলমূলানি নাম ন হোন্তি. অথ ৱা অৱসেসা ফস্সাদযো কুসলা ধম্মাযেৱ নাম, ন কুসলমূলানীতিপি অত্থো. যে ৱা পন কুসলমূলাতি যে ৱা পন পঠমপুচ্ছায দুতিযপদেন কুসলমূলাতি তযো অলোভাদযো গহিতা. সব্বে তে ধম্মা কুসলাতি কিং তে সব্বে তযোপি ধম্মা কুসলাতি পুচ্ছতি. আমন্তাতি সব্বেসম্পি কুসলমূলানং কুসলভাৱং সম্পটিচ্ছন্তো আহ. অযং তাৱ মূলনযে মূলযমকস্স অত্থো. ইমিনা উপাযেন সব্বপুচ্ছাসু ৱিস্সজ্জননযো ৱেদিতব্বো. যং পন যত্থ ৱিসেসমত্তং অত্থি, তদেৱ ৱণ্ণযিস্সাম.

৫১. একমূলযমকে তাৱ সব্বে তে কুসলমূলেন একমূলাতি গণনট্ঠেন একমূলকং অগ্গহেত্ৱা সমানট্ঠেন গহেতব্বা. অযঞ্হেত্থ অত্থো – সব্বে তে কুসলমূলেন সমানমূলা. যং ফস্সস্স মূলং, তদেৱ ৱেদনাদীনন্তি. অথ নেসং তথাভাৱং সম্পটিচ্ছন্তো আমন্তাতি আহ. কুসলসমুট্ঠানন্তি কুসলচিত্তসমুট্ঠানৰূপং দস্সিতং. একমূলন্তি অলোভাদিনা কুসলমূলেন সমানমূলং. যথেৱ হি ফস্সাদীনং অলোভাদযো হেতুপচ্চযত্তা মূলং, তথা তং সমুট্ঠানৰূপস্সাপি, কুসললক্খণাভাৱেন পন তং ন কুসলং.

৫২. অঞ্ঞমঞ্ঞযমকে ‘যেকেচি কুসলা’তি অপুচ্ছিত্ৱা যেকেচি কুসলমূলেন একমূলাতি পুচ্ছা কতা. কস্মা? ইমিনাপি ব্যঞ্জনেন তস্সেৱত্থস্স সম্ভৱতো. কুসলমূলানীতি ইদং পুৰিমস্স ৱিসেসনং. ‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’তি হি ৱুত্তং, তানি পন কুসলমূলানিপি হোন্তি অকুসলঅব্যাকতমূলানিপি, ইধ কুসলমূলানীতি ৱিসেসদস্সনত্থমিদং ৱুত্তং. অঞ্ঞমঞ্ঞমূলানি চাতি অঞ্ঞমঞ্ঞং হেতুপচ্চযেন পচ্চযা হোন্তীতি অত্থো. তস্সেৱ পটিলোমপুচ্ছায ‘সব্বে তে ধম্মা কুসলমূলেন একমূলা’তি অৱত্ৱা সব্বে তে ধম্মা কুসলাতি ৱুত্তং. কস্মা? অত্থৱিসেসাভাৱতো. কুসলমূলেন একমূলাতি হি পুচ্ছায কতায ‘মূলানি যানি একতো উপ্পজ্জন্তী’তি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱিস্সজ্জনং কাতব্বং ভৱেয্য, এৱঞ্চ সতি অত্থৱিসেসাভাৱো হোতি. তস্মা তথা অকত্ৱা এৱং পুচ্ছা কতা. ইমিনা উপাযেন মূলমূলনযাদীসুপি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলযমকে পুচ্ছাৱিসেসো ৱেদিতব্বো.

৫৩-৫৫. মূলমূলনযে সব্বে তে কুসলমূলমূলাতি সব্বে তে কুসলমূলসঙ্খাতা মূলাতি পুচ্ছতি. একমূলমূলাতি সমানট্ঠেন একমেৱ মূলমূলং এতেসন্তি একমূলমূলা. অঞ্ঞমঞ্ঞমূলমূলাতি অঞ্ঞমঞ্ঞস্স মূলং অঞ্ঞমঞ্ঞমূলং, অঞ্ঞমঞ্ঞমূলং হেতুপচ্চযট্ঠেন মূলং এতেসন্তি অঞ্ঞমঞ্ঞমূলমূলা.

৫৬. মূলকনযে কুসলমূলকাতি হেতুপচ্চযট্ঠেন কুসলং মূলং এতেসন্তি কুসলমূলকা.

৫৭-৬১. মূলমূলকনযে কুসলমূলমূলকাতি কুসলানং মূলং কুসলমূলং. হেতুপচ্চযট্ঠেনেৱ কুসলমূলং মূলং এতেসন্তি কুসলমূলমূলকাতি. অযং তাৱ কুসলপদং নিস্সায নযযমকপুচ্ছাসু ৱিসেসত্থো.

৬২-৭৩. অকুসলপদাদীসুপি এসেৱ নযো. অযং পন ৱিসেসো, অহেতুকং অকুসলন্তি ৱিচিকিচ্ছায চেৱ উদ্ধচ্চেন চ সম্পযুত্তং মোহং সন্ধায ৱুত্তং.

৭৪-৮৫. অহেতুকং অব্যাকতন্তি অট্ঠাৰস চিত্তুপ্পাদা ৰূপং, নিব্বানঞ্চ. অব্যাকতমূলেন ন একমূলন্তি ইধ পন ঠপেত্ৱা সহেতুকঅব্যাকতসমুট্ঠানং ৰূপং, সেসং লব্ভতি. সহেতুকঅব্যাকতসমুট্ঠানং ৰূপং অব্যাকতমূলেন একমূলং হোতি, তং অব্বোহাৰিকং কত্ৱা একতো লব্ভমানকৱসেনেৱ চেতং ৱিস্সজ্জনং কতং.

৮৬-৯৭. নামা ধম্মাতি নামসঙ্খাতা ধম্মা. তে অত্থতো চত্তাৰো অৰূপিনো খন্ধা, নিব্বানঞ্চ. নৱেৱ নামমূলানীতি কুসলাকুসলঅব্যাকতমূলৱসেন নৱ মূলানি. অহেতুকং নামং নামমূলেন ন একমূলন্তি অহেতুকং সব্বম্পি অট্ঠাৰস চিত্তুপ্পাদৱিচিকিচ্ছুদ্ধচ্চসম্পযুত্তমোহনিব্বানসঙ্খাতং নামং নামমূলেন ন একমূলং. ন হি তং তেন সদ্ধিং উপ্পজ্জতি. সহেতুকং নামং নামমূলেনাতি পদেপি সহেতুকং নামং নামমূলেনাতি অত্থো. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

মূলৱাৰৱণ্ণনা.

৯৮-৯৯. হেতুৱাৰাদীসুপি ইমিনাৱুপাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. মূলং হেতু নিদানঞ্চাতিগাথা যথানিদ্দিট্ঠানং দসন্নম্পি ৱাৰানং পুন উদ্দানৱসেনেৱ ৱুত্তাতি.

মূলযমকৱণ্ণনা.