১৯. একূনৱীসতিমৱগ্গো
১. কিলেসপজহনকথাৱণ্ণনা
৮২৮-৮৩১. ইদানি কিলেসপজহনকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘যস্মা কিলেসপহানং নাম অত্থি, পহীনকিলেসস্স চ অতীতাপি কিলেসা পহীনাৱ হোন্তি, অনাগতাপি, পচ্চুপ্পন্নাপি, তস্মা অতীতেপি কিলেসে পজহতি, অনাগতেপি, পচ্চুপ্পন্নেপী’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি একচ্চানং উত্তৰাপথকানং; তে সন্ধায অতীতেতিআদিপুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসং যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতি. নত্থি কিলেসে জহতীতি ইমস্মিং পন পৰৱাদিস্স পঞ্হে যস্মা কচৱৰং পজহন্তস্স কচৱৰে ছড্ডনৱাযামো ৱিয কিলেসে পজহন্তস্স ন অতীতাদিভেদেসু কিলেসেসু ৱাযামো অত্থি, নিব্বানাৰম্মণে পন অৰিযমগ্গে পৱত্তিতে কিলেসা অনুপ্পন্নাযেৱ নুপ্পজ্জন্তীতি পহীনা নাম হোন্তি, তস্মা ন হেৱন্তি পটিক্খিপতি. তেন হি অতীতে কিলেসে পজহতীতিআদি পন যস্মা ‘‘নত্থি কিলেসপজহনা’’তি ন ৱত্তব্বং, তস্মা অতীতাদিভেদে পজহতীতি ছলেন ৱুত্তং.
কিলেসপজহনকথাৱণ্ণনা.
২. সুঞ্ঞতকথাৱণ্ণনা
৮৩২. ইদানি সুঞ্ঞতকথা নাম হোতি. তত্থ সুঞ্ঞতাতি দ্ৱে সুঞ্ঞতা খন্ধানঞ্চ অনত্তলক্খণং নিব্বানঞ্চ. তেসু অনত্তলক্খণং তাৱ একচ্চং একেন পৰিযাযেন সিযা সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নং, নিব্বানং, অপৰিযাপন্নমেৱ. ইমং পন ৱিভাগং অগ্গহেত্ৱা ‘‘সুঞ্ঞতা সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্না’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অনিমিত্তন্তি সব্বনিমিত্তৰহিতং নিব্বানং. ‘‘অপ্পণিহিতো’’তিপি তস্সেৱ নামং. কস্মা পনেতং আভতন্তি? অৱিভজ্জৱাদীৱাদে দোসাৰোপনত্থং. যস্স হি অৱিভজিত্ৱা ‘‘একদেসেনেৱ সুঞ্ঞতা সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্না’’তি লদ্ধি, তস্স নিব্বানম্পি সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নন্তি আপজ্জতি. ইমস্স দোসস্সাৰোপনত্থং ‘‘অনিমিত্তং অপ্পণিহিত’’ন্তি আভতং. ইতৰো তস্স পৰিযাপন্নভাৱং অনিচ্ছন্তো পটিক্খিপতি. সঙ্খাৰক্খন্ধো ন অনিচ্চোতিআদি নিব্বানসঙ্খাতায সুঞ্ঞতায অনিচ্চভাৱাপত্তিদোসদস্সনত্থং ৱুত্তং.
৮৩৩. সঙ্খাৰক্খন্ধস্স সুঞ্ঞতাতি ‘‘যদি অঞ্ঞস্স খন্ধস্স সুঞ্ঞতা অঞ্ঞক্খন্ধপৰিযাপন্না, সঙ্খাৰক্খন্ধসুঞ্ঞতাযপি সেসক্খন্ধপৰিযাপন্নায ভৱিতব্ব’’ন্তি চোদনত্থং ৱুত্তং. সঙ্খাৰক্খন্ধস্স সুঞ্ঞতা ন ৱত্তব্বাতিআদি ‘‘যদি সঙ্খাৰক্খন্ধসুঞ্ঞতা সেসক্খন্ধপৰিযাপন্না ন হোতি, সেসক্খন্ধসুঞ্ঞতাপি সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্না ন হোতী’’তি পটিলোমদস্সনত্থং ৱুত্তং.
৮৩৪. সুঞ্ঞমিদং, ভিক্খৱে, সঙ্খাৰাতি সুত্তং পৰসমযতো আভতং. তত্থ সঙ্খাৰাতি ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তি আগতট্ঠানে ৱিয পঞ্চক্খন্ধা, তে চ অত্তত্তনিযসুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতাতি সাসনাৱচৰং হোতি, ন ৱিৰুজ্ঝতি, তস্মা অনুঞ্ঞাতং. যস্মা পনেতং ন সুঞ্ঞতায সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নভাৱং দীপেতি, তস্মা অসাধকন্তি.
সুঞ্ঞতকথাৱণ্ণনা.
৩. সামঞ্ঞফলকথাৱণ্ণনা
৮৩৫-৮৩৬. ইদানি সামঞ্ঞফলকথা নাম হোতি. তত্থ মগ্গৱীথিযম্পি ফলসমাপত্তিৱীথিযম্পি অৰিযমগ্গস্স ৱিপাকচিত্তং সামঞ্ঞফলং নামাতি সকসমযে সন্নিট্ঠানং. যেসং পন তথা অগ্গহেত্ৱা ‘‘কিলেসপহানঞ্চেৱ ফলুপ্পত্তি চ সামঞ্ঞফলং, তস্মা অসঙ্খত’’ন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা যথা পাড়িমেৱ নিয্যাতীতি.
সামঞ্ঞফলকথাৱণ্ণনা.
৪. পত্তিকথাৱণ্ণনা
৮৩৭-৮৪০. ইদানি পত্তিকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘যং যং পটিলব্ভতি, তস্স তস্স পটিলাভো পত্তি নাম. সা চ অসঙ্খতা’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানঞ্ঞেৱ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমিধাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি. ন ৱত্তব্বন্তিআদি যায লদ্ধিযা পত্তি অসঙ্খতাতি মঞ্ঞতি, তং পকাসেতুং ৱুত্তং. তত্থ সকৱাদী ‘‘ন হেৱং ৱত্তব্বে’’তি পটিক্খিপন্তো কেৱলং পত্তিযা ৰূপাদিভাৱং ন সম্পটিচ্ছতি. ন হি পত্তি নাম কোচি ধম্মো অত্থি, ন পন অসঙ্খতভাৱং অনুজানাতি. ইতৰো পন পটিক্খেপমত্তেনেৱ অসঙ্খতাতি লদ্ধিং পতিট্ঠপেতি, সা অযোনিসো পতিট্ঠাপিতত্তা অপ্পতিট্ঠিতাযেৱাতি.
পত্তিকথাৱণ্ণনা.
৫. তথতাকথাৱণ্ণনা
৮৪১-৮৪৩. ইদানি তথতাকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘ৰূপাদীনং সব্বধম্মানং ৰূপাদিসভাৱতাসঙ্খাতা তথতা নাম অত্থি, সা চ সঙ্খতেসু ৰূপাদীসু অপৰিযাপন্নত্তা অসঙ্খতা’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি একচ্চানং উত্তৰাপথকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমিধাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা পাকটমেৱাতি.
তথতাকথাৱণ্ণনা.
৬. কুসলকথাৱণ্ণনা
৮৪৪-৮৪৬. ইদানি কুসলকথা নাম হোতি. তত্থ অনৱজ্জম্পি কুসলং ইট্ঠপাকম্পি. অনৱজ্জং নাম কিলেসৱিপ্পযুত্তং. অযং নযো ঠপেত্ৱা অকুসলং সব্বধম্মে ভজতি. ইট্ঠৱিপাকং নাম আযতিং উপপত্তিপৱত্তেসু ইট্ঠফলনিপ্ফাদকং পুঞ্ঞং. অযং নযো কুসলত্তিকে আদিপদমেৱ ভজতি. যেসং পন ইমং ৱিভাগং অগ্গহেত্ৱা অনৱজ্জভাৱমত্তেনেৱ নিব্বানং কুসলন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং, তেসং ইট্ঠৱিপাকট্ঠেন নিব্বানস্স কুসলতাভাৱং দীপেতুং পুচ্ছা সকৱাদিস্স, অত্তনো লদ্ধিৱসেন পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমিধাপি হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱাতি.
কুসলকথাৱণ্ণনা.
৭. অচ্চন্তনিযামকথাৱণ্ণনা
৮৪৭. ইদানি অচ্চন্তনিযামকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘সকিং নিমুগ্গো নিমুগ্গোৱ হোতী’’তি (অ. নি. ৭.১৫) সুত্তং নিস্সায ‘‘অত্থি পুথুজ্জনস্স অচ্চন্তনিযামতা’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি একচ্চানং উত্তৰাপথকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. মাতুঘাতকোতিআদি ‘‘নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকস্স চ মাতুঘাতকাদীনঞ্চ সমানে মিচ্ছত্তনিযামে মাতুঘাতকাদীহিপি তে অচ্চন্তনিযতেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি চোদনত্থং ৱুত্তং. ইতৰো ‘‘নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিকো সংসাৰখাণুকো ভৱন্তৰেপি নিযতোৱ ইমে পন একস্মিঞ্ঞেৱ অত্তভাৱে’’তি লদ্ধিযা ন হেৱন্তি পটিক্খিপতি.
৮৪৮. ৱিচিকিচ্ছা উপ্পজ্জেয্যাতি ‘‘অযং নিযতো ৱা নো ৱা’’তি এৱং উপ্পজ্জেয্যাতি পুচ্ছতি. ইতৰো অনুপ্পত্তিকাৰণং অপস্সন্তো পটিজানাতি. নুপ্পজ্জেয্যাতি পুট্ঠো পন যং দিট্ঠিং আসেৱন্তো নিযামং ওক্কন্তো, তত্থ অনুপ্পত্তিং সন্ধায পটিজানাতি. ততো পহীনাতি পুট্ঠো মগ্গেন অপ্পহীনত্তা পটিক্খিপতি, তং দিট্ঠিং আৰব্ভ অসমুদাচাৰতো পটিজানাতি. অথ নং যস্মা পহানং নাম ৱিনা অৰিযমগ্গেন নত্থি, তস্মা তস্স ৱসেন চোদেতুং সোতাপত্তিমগ্গেনাতিআদিমাহ. সো একমগ্গেনাপি অপ্পহীনত্তা পটিক্খিপতি. পুন কতমেনাতি পুট্ঠো মিচ্ছামগ্গং সন্ধায অকুসলেনাতিআদিমাহ.
৮৪৯. উচ্ছেদদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যাতি দুতিযনিযামুপ্পত্তিং পুচ্ছতি. ইতৰো যস্মা ‘‘যেপি তে ওক্কলা ৱযভিঞ্ঞা নত্থিকৱাদা অকিৰিযৱাদা অহেতুকৱাদা’’তি (ম. নি. ৩.১৪৩) ৱচনতো তিস্সোপি নিযতমিচ্ছাদিট্ঠিযো একস্স উপ্পজ্জন্তি, তস্মা পটিজানাতি.
৮৫০. অথ নং ‘‘ন চ নাম সো অচ্চন্তনিযামো’’তি চোদেতুং হঞ্চীতিআদিমাহ. অচ্চন্তনিযতস্স হি দুতিযনিযামো নিৰত্থকো. নুপ্পজ্জেয্যাতি পঞ্হে যং সস্সতদিট্ঠিযা সস্সতন্তি গহিতং, তদেৱ উচ্ছিজ্জিস্সতীতি গহেত্ৱা অনুপ্পত্তিং সন্ধায পটিজানাতি. পহীনাতি পুট্ঠো মগ্গেন অপ্পহীনত্তা পটিক্খিপতি, ৱুত্তনযেন অনুপ্পজ্জনতো পটিজানাতি. সস্সতদিট্ঠি উপ্পজ্জেয্যাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. সেসং ৱিচিকিচ্ছাৱাৰে ৱুত্তনযমেৱ.
৮৫১-৮৫২. ন ৱত্তব্বন্তি পুচ্ছা পৰৱাদিস্স, সুত্তস্স অত্থিতায পটিঞ্ঞা সকৱাদিস্স. ন পন সো ভৱন্তৰেপি নিমুগ্গোৱ. ইমস্মিঞ্ঞেৱ হি ভৱে অভব্বো সো তং দিট্ঠিং পজহিতুন্তি অযমেত্থ অধিপ্পাযো, তস্মা অসাধকমেতন্তি. সব্বকালং উম্মুজ্জিত্ৱা নিমুজ্জতীতিআদি ৱচনমত্তে অভিনিৱেসং অকত্ৱা অত্থো পৰিযেসিতব্বোতি দস্সনত্থং ৱুত্তন্তি.
অচ্চন্তনিযামকথাৱণ্ণনা.
৮. ইন্দ্ৰিযকথাৱণ্ণনা
৮৫৩-৮৫৬. ইদানি ইন্দ্ৰিযকথা নাম হোতি. তত্থ লোকিযা সদ্ধা সদ্ধা এৱ নাম, ন সদ্ধিন্দ্ৰিযং. তথা লোকিযং ৱীৰিযং…পে… সতি… সমাধি… পঞ্ঞা পঞ্ঞাযেৱ নাম, ন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৱাদানঞ্চেৱ মহিসাসকানঞ্চ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. নত্থি লোকিযা সদ্ধাতিআদি যস্মা লোকিযাপি সদ্ধাদযোৱ ধম্মা অধিপতিযট্ঠেন ইন্দ্ৰিযং, ন সদ্ধাদীহি অঞ্ঞং সদ্ধিন্দ্ৰিযাদি নাম অত্থি, তস্মা লোকিযানম্পি সদ্ধাদীনঞ্ঞেৱ সদ্ধিন্দ্ৰিযাদিভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. অত্থি লোকিযো মনোতিআদি যথা তে লোকিযাপি মনাদযো ধম্মা মনিন্দ্ৰিযাদীনি, এৱং লোকিযা সদ্ধাদযোপি সদ্ধিন্দ্ৰিযানীতি উপমায তস্সত্থস্স ৱিভাৱনত্থং ৱুত্তং. সেসমেত্থ যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি.
ইন্দ্ৰিযকথাৱণ্ণনা.
একূনৱীসতিমো ৱগ্গো.