১৫. পন্নৰসমৱগ্গো
১. পচ্চযতাকথাৱণ্ণনা
৭১১-৭১৭. ইদানি পচ্চযতাকথা নাম হোতি. তত্থ যো ধম্মো হেতুপচ্চযেন পচ্চযো, সো যেসং হেতুপচ্চযেন পচ্চযো, তেসঞ্ঞেৱ যস্মা আৰম্মণানন্তৰসমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো ন হোতি, যো ৱা আৰম্মণপচ্চযেন পচ্চযো, সো যস্মা তেসংযেৱ অনন্তৰসমনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো ন হোতি, তস্মা পচ্চযতা ৱৱত্থিতাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমেত্থ যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি.
পচ্চযতাকথাৱণ্ণনা.
২. অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযকথাৱণ্ণনা
৭১৮-৭১৯. ইদানি অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং সমযে ‘‘অৱিজ্জাপচ্চযা সঙ্খাৰা’’তি অযমেৱ তন্তি, ‘‘সঙ্খাৰপচ্চযাপি অৱিজ্জা’’তি অযং নত্থি, তস্মা অৱিজ্জাৱ সঙ্খাৰানং পচ্চযো, ন পন সঙ্খাৰা অৱিজ্জাযাতি লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং; তে সন্ধায অৱিজ্জাসঙ্খাৰাদীনং অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযতাপি অত্থীতি দস্সেতুং পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অৱিজ্জা সঙ্খাৰেনাতি এত্থ অপুঞ্ঞাভিসঙ্খাৰোৱ গহিতো. তস্মা সঙ্খাৰপচ্চযাপি অৱিজ্জাতি এত্থ সহজাতঅঞ্ঞমঞ্ঞঅত্থিঅৱিগতসম্পযুত্তৱসেন পচ্চযতা ৱেদিতব্বা. উপাদানপচ্চযাপি তণ্হাতি এত্থ ঠপেত্ৱা কামুপাদানং সেসানি তীণি উপাদানানি অৱিজ্জায সঙ্খাৰা ৱিয তণ্হায পচ্চযা হোন্তীতি ৱেদিতব্বানি. সেসং যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতি. জৰামৰণপচ্চযাতি পুচ্ছা পৰৱাদিস্স, নামৰূপং ৱিঞ্ঞাণপচ্চযাতি সকৱাদিস্সাতি.
অঞ্ঞমঞ্ঞপচ্চযকথাৱণ্ণনা.
৩. অদ্ধাকথাৱণ্ণনা
৭২০-৭২১. ইদানি অদ্ধাকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘তীণিমানি, ভিক্খৱে, কথাৱত্থূনী’’তি (অ. নি. ৩.৬৮) সুত্তং নিস্সায কালসঙ্খাতো অদ্ধা নাম পৰিনিপ্ফন্নো অত্থীতি যেসং লদ্ধি; তেসং ‘‘অদ্ধা নাম কোচি পৰিনিপ্ফন্নো নত্থি অঞ্ঞত্ৰ কালপঞ্ঞত্তিমত্তা. ৰূপাদযো পন খন্ধাৱ পৰিনিপ্ফন্না’’তি ৱিভাগং দস্সেতুং অদ্ধা পৰিনিপ্ফন্নোতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং ‘‘সচে সো পৰিনিপ্ফন্নো, ৰূপাদীসু অনেন অঞ্ঞতৰেন ভৱিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং ৰূপন্তিআদিমাহ. ইতৰো পটিক্খিপতি. সেসং যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি.
অদ্ধাকথাৱণ্ণনা.
৪. খণলযমুহুত্তকথাৱণ্ণনা
৭২২-৭২৩. খণলযমুহুত্তকথাসুপি এসেৱ নযো. সব্বেপি হেতে খণাদযো অদ্ধাপৰিযাযা এৱাতি.
খণলযমুহুত্তকথাৱণ্ণনা.
৫. আসৱকথাৱণ্ণনা
৭২৪-৭২৫. ইদানি আসৱকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা চতূহি আসৱেহি উত্তৰি অঞ্ঞো আসৱো নাম নত্থি, যেন চত্তাৰো আসৱা সাসৱা সিযুং, তস্মা চত্তাৰো আসৱা অনাসৱাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৱাদানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং ‘‘যদি তে আসৱা অনাসৱা, এৱং সন্তে তেহি মগ্গাদিলক্খণপ্পত্তেহি ভৱিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং মগ্গোতিআদিমাহ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
আসৱকথাৱণ্ণনা.
৬. জৰামৰণকথাৱণ্ণনা
৭২৬-৭২৭. ইদানি জৰামৰণকথা নাম হোতি. তত্থ জৰামৰণং নাম অপৰিনিপ্ফন্নত্তা লোকিযন্তি ৱা লোকুত্তৰন্তি ৱা ন ৱত্তব্বং. ‘‘লোকিযা ধম্মা লোকুত্তৰা ধম্মা’’তি হি দুকে জৰামৰণং নেৱ লোকিযপদে, ন লোকুত্তৰপদে নিদ্দিট্ঠং. তত্থ যেসং ইমং লক্খণং অনাদিযিত্ৱা লোকুত্তৰানং ধম্মানং জৰামৰণং লোকুত্তৰন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমেত্থ যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি.
জৰামৰণকথাৱণ্ণনা.
৭. সঞ্ঞাৱেদযিতকথাৱণ্ণনা
৭২৮-৭২৯. ইদানি সঞ্ঞাৱেদযিতকথা নাম হোতি. তত্থ সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি নাম ন কোচি ধম্মো, চতুন্নং পন খন্ধানং নিৰোধো. ইতি সা নেৱ লোকিযা ন লোকুত্তৰা. যস্মা পন লোকিযা ন হোতি, তস্মা লোকুত্তৰাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৱাদানংযেৱ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসং পুৰিমকথাসদিসমেৱাতি.
সঞ্ঞাৱেদযিতকথাৱণ্ণনা.
৮. দুতিযসঞ্ঞাৱেদযিতকথাৱণ্ণনা
৭৩০-৭৩১. ইদানি যস্মা সা লোকুত্তৰা ন হোতি, তস্মা লোকিযাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৱাদানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসং পুৰিমসদিসমেৱাতি.
দুতিযসঞ্ঞাৱেদযিতকথাৱণ্ণনা.
৯. ততিযসঞ্ঞাৱেদযিতকথাৱণ্ণনা
৭৩২. ইদানি যস্মা ‘‘অসুকো মৰণধম্মো, অসুকো ন মৰণধম্মো’’তি সত্তানং মৰণধম্মতায নিযামো নত্থীতি সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধং সমাপন্নোপি কালং কৰেয্যাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি ৰাজগিৰিকানং; তেসং সমাপন্নাযপি মৰণধম্মতায মৰণসমযঞ্চ অমৰণসমযঞ্চ দস্সেতুং পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং যস্মা কালং কৰোন্তস্স নাম মৰণন্তিকেহি ফস্সাদীহি ভৱিতব্বং, তস্মা তেনাকাৰেন চোদেতুং অত্থীতিআদিমাহ.
অফস্সকস্স কালকিৰিযাতিআদীনি পুট্ঠো সেসসত্তে সন্ধায পটিক্খিপতি ৱিসং কমেয্যাতিআদীনি পুট্ঠো সমাপত্তিআনুভাৱং সন্ধায পটিক্খিপতি. দুতিযৱাৰে সৰীৰপকতিং সন্ধায পটিজানাতি. এৱং সন্তে পন সমাপত্তিআনুভাৱো নাম ন হোতি, তেনেৱ ন নিৰোধসমাপন্নোতি অনুযুঞ্জতি.
৭৩৩-৭৩৪. ন কালং কৰেয্যাতি পুচ্ছা পৰৱাদিস্স. অত্থি সো নিযামোতি পৰৱাদিস্স পঞ্হে পন যস্মা এৱৰূপো নিযামো নাম নত্থি, তস্মা পটিক্খিপতি. চক্খুৱিঞ্ঞাণসমঙ্গীতিআদি সকৱাদিনা ‘‘নিযামে অসন্তেপি মৰণসমযেনেৱ মৰতি, নাসমযেনা’’তি দস্সেতুং ৱুত্তং. তত্ৰাযমধিপ্পাযো – যদি নিযামাভাৱেন কালকিৰিযা ভৱেয্য, চক্খুৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিনোপি ভৱেয্য. ততো ‘‘পঞ্চহি ৱিঞ্ঞাণেহি ন চৱতি, ন উপপজ্জতী’’তি সুত্তৱিৰোধো সিযা. যথা পন চক্খুৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স কালকিৰিযা ন হোতি, তথা নিৰোধসমাপন্নস্সাপীতি.
ততিযসঞ্ঞাৱেদযিতকথাৱণ্ণনা.
১০. অসঞ্ঞসত্তুপিকাকথাৱণ্ণনা
৭৩৫. ইদানি অসঞ্ঞসত্তুপিকাকথা নাম হোতি. তত্থ সঞ্ঞাৱিৰাগৱসেন পৱত্তভাৱনা অসঞ্ঞসমাপত্তিপি নিৰোধসমাপত্তিপি সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি নাম. ইতি দ্ৱে সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তিযো লোকিযা চ লোকুত্তৰা চ. তত্থ লোকিযা পুথুজ্জনস্স অসঞ্ঞসত্তুপিকা হোতি, লোকুত্তৰা অৰিযানং, সা চ নাসঞ্ঞসত্তুপিকা. ইমং পন ৱিভাগং অকত্ৱা অৱিসেসেন সঞ্ঞাৱেদযিতনিৰোধসমাপত্তি অসঞ্ঞসত্তুপিকাতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৱাদানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং যস্মা অসঞ্ঞসমাপত্তিং সমাপন্নস্স অলোভাদযো অত্থি, ন নিৰোধসমাপত্তিং, তস্মা তেসং ৱসেন চোদেতুং অত্থীতিআদিমাহ.
৭৩৬. ইধাপি অসঞ্ঞীতি পঞ্হে ইধ সঞ্ঞাৱিৰাগৱসেন সমাপন্নত্তা অসঞ্ঞিতা অনুঞ্ঞাতা, তত্ৰাপি অসঞ্ঞসত্তেনেৱ. তস্মা ইমং পটিঞ্ঞং গহেত্ৱা লদ্ধিং পতিট্ঠপেন্তেন ছলেন পতিট্ঠাপিতা হোতি. ইধ ৱা নিৰোধসমাপত্তিং সন্ধায অসঞ্ঞিতা অনুঞ্ঞাতা. তত্ৰাপি ইতো চুতস্স অনাগামিনো নিৰোধসমাপত্তিমেৱ তস্মাপি ইমায পটিঞ্ঞায পতিট্ঠাপিতা লদ্ধি অপ্পতিট্ঠিতাযেৱাতি.
অসঞ্ঞসত্তুপিকাকথাৱণ্ণনা.
১১. কম্মূপচযকথাৱণ্ণনা
৭৩৭. ইদানি কম্মূপচযকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং কম্মূপচযো নাম কম্মতো অঞ্ঞো চিত্তৱিপ্পযুত্তো অব্যাকতো অনাৰম্মণোতি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায অঞ্ঞং কম্মন্তি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং ‘‘যদি কম্মতো অঞ্ঞো কম্মূপচযো, ফস্সাদিতোপি অঞ্ঞেন ফস্সূপচযাদিনা ভৱিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং অঞ্ঞো ফস্সোতিআদিমাহ. ইতৰো লদ্ধিযা অভাৱেন পটিক্খিপতি.
৭৩৮-৭৩৯. কম্মেন সহজাতোতি পঞ্হেসু চিত্তৱিপ্পযুত্তং সন্ধায পটিক্খিপতি, চিত্তসম্পযুত্তং সন্ধায পটিজানাতি. কুসলোতি পঞ্হেসুপি চিত্তৱিপ্পযুত্তং সন্ধায পটিজানাতি. পৰতো অকুসলোতিপঞ্হেসুপি এসেৱ নযো.
৭৪০. সাৰম্মণোতি পুট্ঠো পন একন্তং অনাৰম্মণমেৱ ইচ্ছতি, তস্মা পটিক্খিপতি. চিত্তং ভিজ্জমানন্তি যদা চিত্তং ভিজ্জমানং হোতি, তদা কম্মং ভিজ্জতীতি অত্থো. ভুম্মত্থে ৱা পচ্চত্তং, চিত্তে ভিজ্জমানেতি অত্থো. অযমেৱ ৱা পাঠো. তত্থ যস্মা সম্পযুত্তো ভিজ্জতি, ৱিপ্পযুত্তো ন ভিজ্জতি, তস্মা পটিজানাতি চেৱ পটিক্খিপতি চ.
৭৪১. কম্মম্হি কম্মূপচযোতি কম্মে সতি কম্মূপচযো, কম্মে ৱা পতিট্ঠিতে কম্মূপচযো, কম্মূপচযতোৱ ৱিপাকো নিব্বত্ততি. তস্মিং পন কম্মে নিৰুদ্ধে যাৱ অংকুৰুপ্পাদা বীজং ৱিয যাৱ ৱিপাকুপ্পাদা কম্মূপচযো তিট্ঠতীতিস্স লদ্ধি, তস্মা পটিজানাতি. তঞ্ঞেৱ কম্মং, সো কম্মূপচযো, সো কম্মৱিপাকোতি যস্মা কম্মম্হি কম্মূপচযো, সো চ যাৱ ৱিপাকুপ্পাদা তিট্ঠতীতিস্স লদ্ধি, তস্মা নং তেসং তিণ্ণম্পি একত্তং পুচ্ছতি ৱিপাকো সাৰম্মণোতি ইদং ৱিপাকো ৱিয ৱিপাকধম্মধম্মোপি আৰম্মণপটিবদ্ধোযেৱাতি চোদনত্থং পুচ্ছতি. ইতৰো পন লদ্ধিৱসেনেকং পটিজানাতি, একং পটিক্খিপতি. পটিলোমেপি এসেৱ নযো. সেসমেত্থ যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি.
কম্মূপচযকথাৱণ্ণনা.
পন্নৰসমো ৱগ্গো.
ততিযপণ্ণাসকো সমত্তো.