১৬. সোড়সমৱগ্গো
১. নিগ্গহকথাৱণ্ণনা
৭৪৩-৭৪৪. ইদানি নিগ্গহকথা নাম হোতি. তত্থ যে লোকে বলপ্পত্তা ৱসীভূতা, তে যদি পৰস্স চিত্তং নিগ্গণ্হিতুং ন সক্কুণেয্যুং, কা তেসং বলপ্পত্তি, কো ৱসীভাৱো. বলপ্পত্তিযা পন ৱসীভাৱেন চ অদ্ধা তে পৰস্স চিত্তং নিগ্গণ্হন্তীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসঙ্ঘিকানং; তে সন্ধায পৰো পৰস্সাতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. তত্থ নিগ্গণ্হাতীতি সংকিলেসাপত্তিতো নিৱাৰেতি. সেসমেত্থ যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি. পগ্গহকথাযপি এসেৱ নযো.
নিগ্গহকথাৱণ্ণনা.
৩. সুখানুপ্পদানকথাৱণ্ণনা
৭৪৭-৭৪৮. ইদানি সুখানুপ্পদানকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘বহূনং ৱত নো ভগৱা সুখধম্মানং উপহত্তা’’তি (ম. নি. ২.১৪৮) সুত্তং নিস্সায পৰো পৰস্স সুখং অনুপ্পদেতীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি হেতুৱাদানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. দুক্খং অনুপ্পদেতীতি পুট্ঠো পন তাদিসং সুত্তপদং অপস্সন্তো পটিক্খিপতি. অত্তনো সুখন্তিআদিপঞ্হে যং অত্তনো পৰস্স ৱা, তং অনুপ্পদাতুং ন সক্কা. যং তস্সেৱ, কিং তত্থ অনুপ্পদানং নামাতি পটিক্খিপতি. নেৱত্তনোতিআদিপঞ্হে পন যং এৱৰূপং, ন তং অনুপ্পদিন্নং নাম ভৱিতুমৰহতীতি লদ্ধিযাপটিজানাতি. নো চ ৱত ৰেতিতাদিসস্স সুখস্স অভাৱা ৱুত্তং. সুখধম্মানং উপহত্তাতিৱচনং ভগৱতো পৰেসং সুখুপ্পত্তিযা পচ্চযভাৱং দীপেতি, ন অন্নাদীনং ৱিয সুখস্স অনুপ্পদানং, তস্মা অসাধকন্তি.
সুখানুপ্পদানকথাৱণ্ণনা.
৪. অধিগয্হমনসিকাৰকথাৱণ্ণনা
৭৪৯-৭৫৩. ইদানি অধিগয্হ মনসিকাৰকথা নাম হোতি. তত্থ দুৱিধো মনসিকাৰো নযতো চ আৰম্মণতো চ. তত্থ একসঙ্খাৰস্সাপি অনিচ্চতায দিট্ঠায সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চাতি অৱসেসেসু নযতো মনসিকাৰো হোতি. অতীতে পন সঙ্খাৰে মনসিকৰোন্তো ন অনাগতে মনসিকাতুং সক্কোতি. অতীতাদীসু অঞ্ঞতৰং মনসিকৰোতো আৰম্মণতো মনসিকাৰো হোতি. তত্থ পচ্চুপ্পন্নে মনসিকৰোন্তো যেন চিত্তেন তে মনসিকৰোতি, তং পচ্চুপ্পন্নক্খণে মনসিকাতুং ন সক্কোতি. তত্থ যেসং ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা’’তিআদিৱচনং নিস্সায ‘‘মনসিকৰোন্তো নাম অধিগয্হ অধিগণ্হিত্ৱা সঙ্গণ্হিত্ৱা সব্বে সঙ্খাৰে একতো মনসিকৰোতী’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযাপৰসেলিযানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স.
অথ নং যস্মা সব্বে একতো মনসিকৰোন্তেন যেন চিত্তেন তে মনসিকৰোতি, তম্পি মনসিকাতব্বং হোতি. তস্মা তংচিত্ততায চোদেতুং তেন চিত্তেনাতি আহ. ইতৰো আৰম্মণং কত্ৱা ন সক্কা জানিতুন্তি সন্ধায পটিক্খিপতি. এৱংলক্খণং চিত্তন্তি ঞাতত্তা পন তম্পি চিত্তং ঞাতমেৱ হোতীতি সন্ধায পটিজানাতি. অথ ৱা তঞ্ঞেৱ তস্স আৰম্মণং ন হোতীতি পটিক্খিপতি. ‘‘সব্বে সঙ্খাৰা অনিচ্চা, যদা পঞ্ঞায পস্সতী’’তিআদীনি নিস্সায উপ্পন্নলদ্ধিৱসেন পটিজানাতি. সেসপঞ্হদ্ৱযেপি এসেৱ নযো. তেন ফস্সেনাতিআদীসু পন তথাৰূপং সুত্তং অপস্সন্তো পটিক্খিপতেৱ. অতীতাদিপঞ্হেসু হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ পটিক্খেপপটিঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. সেসং যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি. সব্বে সঙ্খাৰাতিআদিৱচনং নযতো দস্সনং সন্ধায ৱুত্তং, ন একক্খণে আৰম্মণতো, তস্মা অসাধকন্তি.
অধিগয্হমনসিকাৰকথাৱণ্ণনা.
৫. ৰূপং হেতূতিকথাৱণ্ণনা
৭৫৪-৭৫৬. ইদানি ৰূপং হেতূতি কথানাম হোতি. তত্থ হেতূতি কুসলমূলাদিনো হেতুহেতুস্সাপি নামং, যস্স কস্সচি পচ্চযস্সাপি. ইমং পন ৱিভাগং অকত্ৱা ‘‘চত্তাৰো মহাভূতা হেতূ’’তি ৱচনমত্তং নিস্সায অৱিসেসেনেৱ ৰূপং হেতূতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি উত্তৰাপথকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অলোভো হেতূতি কিং তে ৰূপং অলোভসঙ্খাতো হেতূতি পুচ্ছতি, ইতৰো পটিক্খিপতি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. মহাভূতা উপাদাযৰূপানং উপাদাযহেতূতি এত্থ পচ্চযট্ঠেন হেতুভাৱো ৱুত্তো, ন মূলট্ঠেন, তস্মা অসাধকন্তি.
ৰূপং হেতূতিকথাৱণ্ণনা.
৭৫৭-৭৫৯. সহেতুককথাযম্পি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বোতি.
ৰূপং সহেতুকন্তিকথাৱণ্ণনা.
৭. ৰূপং কুসলাকুসলন্তিকথাৱণ্ণনা
৭৬০-৭৬৪. ইদানি ৰূপং কুসলাকুসলন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘কাযকম্মং ৱচীকম্মং কুসলম্পি অকুসলম্পী’’তিৱচনং নিস্সায কাযৱচীকম্মসঙ্খাতং কাযৱিঞ্ঞত্তিৱচীৱিঞ্ঞত্তিৰূপং কুসলম্পি অকুসলম্পীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহিসাসকানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায ৰূপং কুসলন্তি পুচ্ছা সকৱাদিস্স পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং ‘‘যদি তে ৰূপং কুসলং, এৱংৱিধেন অনেন ভৱিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং সাৰম্মণন্তি আদিমাহ. পৰতো অকুসলপঞ্হেপি এসেৱ নযো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.
ৰূপং কুসলাকুসলন্তিকথাৱণ্ণনা.
৮. ৰূপং ৱিপাকোতিকথাৱণ্ণনা
৭৬৫-৭৬৭. ইদানি ৰূপং ৱিপাকোতিকথা নাম হোতি. তত্থ যং কম্মস্স কতত্তা উপ্পন্না চিত্তচেতসিকা ৱিয কম্মস্স কতত্তা উপ্পন্নং তং ৰূপম্পি ৱিপাকোতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং ‘‘যদি তে ৰূপং ৱিপাকো, এৱংৱিধেন অনেন ভৱিতব্ব’’ন্তি চোদেতুং সুখৱেদনীযন্তিআদিমাহ. সেসং যথাপাড়িমেৱ নিয্যাতীতি.
ৰূপং ৱিপাকোতিকথাৱণ্ণনা.
৯. ৰূপং ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰন্তিকথাৱণ্ণনা
৭৬৮-৭৭০. ইদানি ৰূপং ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ যং কামাৱচৰকম্মস্স কতত্তা ৰূপং, তং যস্মা কামাৱচৰং, তস্মা ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকম্মানম্পি কতত্তা ৰূপেন ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰেন ভৱিতব্বন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায অত্থি ৰূপং ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰন্তি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱাতি.
ৰূপং ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰন্তিকথাৱণ্ণনা.
১০. ৰূপাৰূপধাতুপৰিযাপন্নকথাৱণ্ণনা
৭৭১-৭৭৫. ইদানি ৰূপৰাগো ৰূপধাতুপৰিযাপন্নো অৰূপৰাগো অৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতি কথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা কামৰাগো কামধাতুপৰিযাপন্নো, তস্মা ৰূপৰাগাৰূপৰাগেহিপি ৰূপধাতুঅৰূপধাতুপৰিযাপন্নেহি ভৱিতব্বন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. কেৱলঞ্হি তত্থ ‘‘ৰূপধাতুং অনুসেতি, অৰূপধাতুং অনুসেতী’’তি পদং ৱিসেসো. সা চ লদ্ধি অন্ধকানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ. অযং অন্ধকানংযেৱাতি.
ৰূপৰাগো ৰূপধাতুপৰিযাপন্নো অৰূপৰাগো অৰূপধাতুপৰিযাপন্নোতিকথাৱণ্ণনা.
ৰূপাৰূপধাতুপৰিযাপন্নকথাৱণ্ণনা.
সোড়সমো ৱগ্গো.