১২. দ্ৱাদসমৱগ্গো

১. সংৱৰো কম্মন্তিকথাৱণ্ণনা

৬৩০-৬৩২. ইদানি সংৱৰো কম্মন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা নিমিত্তগ্গাহী হোতি, ন নিমিত্তগ্গাহী হোতী’’তি সুত্তং নিস্সায ‘‘সংৱৰোপি অসংৱৰোপি কম্ম’’ন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসংঘিকানং; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স.

অথ নং যা সকসমযে চেতনা ‘‘কম্ম’’ন্তি ৱুত্তা যথা সা কাযৱচীমনোদ্ৱাৰেসু পৱত্তমানা কাযকম্মাদিনামং লভতি, তথা ‘‘যদি তে সংৱৰো কম্মং, সোপি চক্খুন্দ্ৰিযাদীসু পৱত্তমানো চক্খুকম্মাদিনামং লভেয্যা’’তি চোদেতুং চক্খুন্দ্ৰিযসংৱৰো চক্খুকম্মন্তিআদিমাহ. ইতৰো তাদিসং সুত্তপদং অপস্সন্তো চতূসু দ্ৱাৰেসু পটিক্খিপিত্ৱা পঞ্চমে কাযদ্ৱাৰে পসাদকাযং সন্ধায পটিক্খিপতি, ৱিঞ্ঞত্তিকাযং সন্ধায পটিজানাতি. সো হি পসাদকাযম্পি ৱিঞ্ঞত্তিকাযম্পি কাযিন্দ্ৰিযন্ত্ৱেৱ ইচ্ছতি. মনোদ্ৱাৰেপি ৱিপাকদ্ৱাৰং সন্ধায পটিক্খিপতি, কম্মদ্ৱাৰং সন্ধায পটিজানাতি. অসংৱৰেপি এসেৱ নযো. ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা’’তি সুত্তং তেসু দ্ৱাৰেসু সংৱৰাসংৱৰমেৱ দীপেতি, ন তস্স কম্মভাৱং, তস্মা অসাধকন্তি.

সংৱৰো কম্মন্তিকথাৱণ্ণনা.

২. কম্মকথাৱণ্ণনা

৬৩৩-৬৩৫. ইদানি কম্মকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘নাহং, ভিক্খৱে, সঞ্চেতনিকানং কম্মান’’ন্তি (অ. নি. ১০.২১৭) সুত্তপদং নিস্সায ‘‘সব্বং কম্মং সৱিপাক’’ন্তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসংঘিকানং; তেসং ‘‘চেতনাহং, ভিক্খৱে, কম্মং ৱদামী’’তি (অ. নি. ৬.৬৩) সত্থাৰা অৱিসেসেন চেতনা ‘‘কম্ম’’ন্তি ৱুত্তা; সা চ কুসলাকুসলাৱ সৱিপাকা, অব্যাকতা অৱিপাকাতি ইমং ৱিভাগং দস্সেতুং সব্বং কম্মন্তি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. পুন সব্বা চেতনাতি পঞ্হেসু অব্যাকতং সন্ধায পটিক্খেপো, কুসলাকুসলে সন্ধায পটিঞ্ঞা ৱেদিতব্বা. ৱিপাকাব্যাকতাতিআদি সৱিপাকাৱিপাকচেতনং সৰূপেন দস্সেতুং ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. ‘‘নাহং, ভিক্খৱে’’তি সুত্তং সতি পচ্চযে দিট্ঠধম্মাদীসু ৱিপাকপটিসংৱেদনং সন্ধায ৱুত্তং, তস্মা অসাধকন্তি.

কম্মকথাৱণ্ণনা.

৩. সদ্দো ৱিপাকোতিকথাৱণ্ণনা

৬৩৬-৬৩৭. ইদানি সদ্দো ৱিপাকোতিকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘সো তস্স কম্মস্স কতত্তা উপচিতত্তা উস্সন্নত্তা ৱিপুলত্তা ব্ৰহ্মস্সৰো হোতী’’তিআদীনি (দী. নি. ৩.২৩৬) অযোনিসো গহেত্ৱা ‘‘সদ্দো ৱিপাকো’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসংঘিকানং; তেসং ‘‘কম্মসমুট্ঠানা অৰূপধম্মাৱ ৱিপাকাতি নামং লভন্তি. ৰূপধম্মেসু পনাযং ৱোহাৰো নত্থী’’তি দস্সেতুং পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সুখৱেদনীযোতিআদি ‘‘ৱিপাকো নাম এৱৰূপো হোতী’’তি দস্সনত্থং ৱুত্তং. ‘‘সো তস্স কম্মস্সা’’তি সুত্তং লক্খণপটিলাভদস্সনত্থং ৱুত্তং. মহাপুৰিসো হি কম্মস্স কতত্তা সুচিপৰিৱাৰোপি হোতি, ন চ পৰিৱাৰো ৱিপাকো, তস্মা অসাধকমেতন্তি.

সদ্দো ৱিপাকোতিকথাৱণ্ণনা.

৪. সড়াযতনকথাৱণ্ণনা

৬৩৮-৬৪০. ইদানি সড়াযতনকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা সড়াযতনং কম্মস্স কতত্তা উপ্পন্নং, তস্মা ‘‘ৱিপাকো’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসংঘিকানং; তে সন্ধায চক্খাযতনং ৱিপাকোতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযমেৱ. সড়াযতনং ৱিপাকোতি এত্থ মনাযতনং সিযা ৱিপাকো. সেসানি কেৱলং কম্মসমুট্ঠানানি, ন ৱিপাকো. তস্মা অসাধকমেতন্তি.

সড়াযতনকথাৱণ্ণনা.

৫. সত্তক্খত্তুপৰমকথাৱণ্ণনা

৫৪১-৫৪৫. ইদানি সত্তক্খত্তুপৰমকথা নাম হোতি, তত্থ যস্মা ‘‘সত্তক্খত্তুপৰমো’’তি ৱুত্তং, তস্মা ‘‘সত্তক্খত্তুপৰমো পুগ্গলো সত্তক্খত্তুপৰমতায নিযতো’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি উত্তৰাপথকানং; তেসং ঠপেত্ৱা ‘‘অৰিযমগ্গং অঞ্ঞো তস্স নিযমো নত্থি, যেন সো সত্তক্খত্তুপৰমতায নিযতো ভৱেয্যা’’তি ইমং ৱিভাগং দস্সেতুং পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স.

মাতা জীৱিতাতিআদীসু অযমধিপ্পাযো – দ্ৱে নিযামা সম্মত্তনিযামো চ মিচ্ছত্তনিযামো চ. সম্মত্তনিযামো অৰিযমগ্গো. সো অৱিনিপাতধম্মতঞ্চেৱ ফলুপ্পত্তিঞ্চ নিযমেতি. মিচ্ছত্তনিযামো আনন্তৰিযকম্মং. তং অনন্তৰা নিৰযূপপত্তিং নিযমেতি. তত্থ সত্তক্খত্তুপৰমো সোতাপত্তিমগ্গেন অৱিনিপাতধম্মতায চ ফলুপ্পত্তিযা চ নিযমিতো. সেসমগ্গনিযামো পনস্স নত্থি অনধিগতত্তা, আনন্তৰিযম্পি কাতুং সো অভব্বো. ত্ৱং পনস্স নিযামং ইচ্ছসি, তেন তং ৱদাম – ‘‘কিং তে সো ইমিনা মিচ্ছত্তনিযামেন নিযমিতো’’তি.

অভব্বো অন্তৰাতি পঞ্হেসু আনন্তৰিযাভাৱং সন্ধায পটিক্খিপতি, সত্তক্খত্তুপৰমং সন্ধায পটিজানাতি. অত্থি সো নিযামোতি পঞ্হে সত্তক্খত্তুপৰমতায নিযামং অপস্সন্তো পটিক্খিপতি. অত্থি তে সতিপট্ঠানাতিআদি নিযামসঙ্খাতে মগ্গধম্মে দস্সেতুং ৱুত্তং. তস্স পন পুন পঠমমগ্গানুপ্পত্তিতো তেপি নত্থি, তস্মা পটিক্খিপতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. ননু সো সত্তক্খত্তুপৰমোতি এত্থ ভগৱা ‘‘অযং পুগ্গলো এত্তকে ভৱে সন্ধাৱিত্ৱা পৰিনিব্বাযিস্সতি, অযং এত্তকে’’তি অত্তনো ঞাণবলেন ব্যাকৰোতি, ন ভৱনিযামং নাম কিঞ্চি তেন সত্তক্খত্তুপৰমো, কোলংকোলো, একবীজী ৱাতি ৱুত্তং, তস্মা অসাধকমেতন্তি.

সত্তক্খত্তুপৰমকথাৱণ্ণনা.

৬৪৬-৬৪৭. কোলংকোলএকবীজিকথাযোপি ইমিনাৱুপাযেন ৱেদিতব্বা.

কোলংকোলএকবীজিকথাৱণ্ণনা.

৮. জীৱিতাৱোৰোপনকথাৱণ্ণনা

৬৪৮-৬৪৯. ইদানি জীৱিতাৱোৰোপনকথা নাম হোতি. তত্থ যস্মা দোসসম্পযুত্তেন চিত্তেন পাণাতিপাতো হোতি, দোসো চ দিট্ঠিসম্পন্নস্স অপ্পহীনো, তস্মা ‘‘দিট্ঠিসম্পন্নো সঞ্চিচ্চ পাণং জীৱিতা ৱোৰোপেয্যা’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযাপৰসেলিযানং; তে সন্ধায দিট্ঠিসম্পন্নোতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সঞ্চিচ্চ মাতৰন্তিআদিপঞ্হেসু পন ‘‘অট্ঠানমেতং অনৱকাসো’’তি সুত্তভযেন পটিক্খিপতি. সত্থৰি অগাৰৱোতিআদি সত্থাৰাদীসু সগাৰৱস্স সিক্খাপদস্স ৱীতিক্কমাভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. ইতৰো পন অকুসলৱসেন তস্স অগাৰৱো নাম নত্থীতি পটিক্খিপিত্ৱা সগাৰৱভাৱঞ্চ সম্পটিচ্ছিত্ৱা পুন অগাৰৱোতি পুট্ঠো তেসু তেসু কিচ্চেসু পসুততায ৱিক্খিত্তানং অসতিযা অমনসিকাৰেন চেতিযে অভিৱাদনপদক্খিণকৰণাভাৱং সন্ধায পটিজানাতি. পুন ওহদেয্যাতিআদিনা নযেন পুট্ঠো তাদিসায কিৰিযায সঞ্চিচ্চ অকৰণতো পটিক্খিপতি. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

জীৱিতাৱোৰোপনকথাৱণ্ণনা.

৯. দুগ্গতিকথাৱণ্ণনা

৬৫০-৬৫২. ইদানি দুগ্গতিকথা নাম হোতি. তত্থ যে দুগ্গতিঞ্চ দুগ্গতিসত্তানং ৰূপাদিআৰম্মণং তণ্হঞ্চাতি উভযম্পি দুগ্গতীতি গহেত্ৱা পুন তথা অৱিভজিত্ৱা অৱিসেসেনেৱ ‘‘দিট্ঠিসম্পন্নস্স পহীনা দুগ্গতী’’তি ৱদন্তি, সেয্যথাপি উত্তৰাপথকা; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. আপাযিকে ৰূপে ৰজ্জেয্যাতিআদি পৰৱাদিনো লদ্ধিযা দিট্ঠিসম্পন্নস্স দুগ্গতি অপ্পহীনা, তস্স ৱসেন চোদেতুং ৱুত্তং. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ. নিৰযং উপপজ্জেয্যাতিআদি দুগ্গতিপহানমেৱ দুগ্গতিগামিনিতণ্হাপহানং ৱা দীপেতি, ন দুগ্গতিসত্তানং ৰূপাদিআৰম্মণায তণ্হায পহানং, তস্মা অসাধকন্তি.

দুগ্গতিকথাৱণ্ণনা.

৬৫৩. সত্তমভৱিককথাযপি এসেৱ নযোতি.

দ্ৱাদসমো ৱগ্গো.