৩. পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স মগ্গকথাৱণ্ণনা

৫৭৬. ইদানি পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স মগ্গকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহী হোতী’’তি সুত্তং নিস্সায ‘‘পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স অত্থি মগ্গভাৱনা’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি মহাসংঘিকানং, তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং ‘‘সচে তস্স মগ্গভাৱনা অত্থি, পঞ্চৱিঞ্ঞাণগতিকেন ৱা মগ্গেন, মগ্গগতিকেহি ৱা পঞ্চৱিঞ্ঞাণেহি ভৱিতব্বং, ন চ তানি মগ্গগতিকানি অনিব্বানাৰম্মণত্তা অলোকুত্তৰত্তা চ, ন মগ্গো পঞ্চৱিঞ্ঞাণগতিকো তেসং লক্খণেন অসঙ্গহিতত্তা’’তি চোদেতুং ননু পঞ্চৱিঞ্ঞাণা উপ্পন্নৱত্থুকাতিআদিমাহ. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যদি পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স মগ্গভাৱনা সিযা, যেন মনোৱিঞ্ঞাণেন মগ্গো সম্পযুত্তো, তম্পি পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স সিযা. এৱং সন্তে যদিদং ‘‘পঞ্চৱিঞ্ঞাণা উপ্পন্নৱত্থুকা’’তিআদি লক্খণং ৱুত্তং, তং এৱং অৱত্ৱা ‘‘ছ ৱিঞ্ঞাণা’’তি ৱত্তব্বং সিযা. তথা পন অৱত্ৱা ‘‘পঞ্চৱিঞ্ঞাণা’’ত্ৱেৱ ৱুত্তং, তস্মা ন ৱতব্বং ‘‘পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স অত্থি মগ্গভাৱনা’’তি. যস্মা চেত্থ অযমেৱ অধিপ্পাযো, তস্মা সকৱাদী তং লক্খণং পৰৱাদিং সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স অত্থি মগ্গভাৱনাতি আহ.

অপৰো নযো – পঞ্চৱিঞ্ঞাণা উপ্পন্নৱত্থুকা, মগ্গো অৱত্থুকোপি হোতি. তে চ উপ্পন্নাৰম্মণা, মগ্গো নৱত্তব্বাৰম্মণো. তে পুৰেজাতৱত্থুকাৱ মগ্গো অৱত্থুকোপি. তে পুৰেজাতাৰম্মণা, মগ্গো অপুৰেজাতাৰম্মণো. তে অজ্ঝত্তিকৱত্থুকাৱ মগ্গো অৱত্থুকোপি হোতি. তে চ ৰূপাদিৱসেন বাহিৰাৰম্মণা, মগ্গো নিব্বানাৰম্মণো. তে অনিৰুদ্ধং ৱত্থুং নিস্সযং কত্ৱা পৱত্তনতো অসম্ভিন্নৱত্থুকা, মগ্গো অৱত্থুকোপি. তে অনিৰুদ্ধানেৱ ৰূপাদীনি আৰব্ভ পৱত্তনতো অসম্ভিন্নাৰম্মণা, মগ্গো নিব্বানাৰম্মণো. তে নানাৱত্থুকা, মগ্গো অৱত্থুকো ৱা একৱত্থুকো ৱা. তে নানাৰম্মণা মগ্গো একাৰম্মণো. তে অত্তনো অত্তনোৱ ৰূপাদিগোচৰে পৱত্তনতো ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স গোচৰৱিসযং পচ্চনুভোন্তি, মগ্গো ৰূপাদীসু একম্পি গোচৰং ন কৰোতি. তে কিৰিযমনোধাতুং পুৰেচাৰিকং কত্ৱা উপ্পজ্জনতো ন অসমন্নাহাৰা ন অমনসিকাৰা উপ্পজ্জন্তি, মগ্গো নিৰাৱজ্জনোৱ. তে সম্পটিচ্ছনাদীহি ৱোকিণ্ণা উপ্পজ্জন্তি, মগ্গস্স ৱোকাৰোযেৱ নত্থি. তে অঞ্ঞমঞ্ঞং পুব্বচৰিমভাৱেন উপ্পজ্জন্তি, মগ্গস্স তেহি সদ্ধিং পুৰিমপচ্ছিমতাৱ নত্থি, তেসং অনুপ্পত্তিকালে তিক্খৱিপস্সনাসমযে, তেসং অনুপ্পত্তিদেসে আৰুপ্পেপি চ উপ্পজ্জনতো. তে সম্পটিচ্ছনাদীহি অন্তৰিতত্তা ন অঞ্ঞমঞ্ঞস্স সমনন্তৰা উপ্পজ্জন্তি, মগ্গস্স সম্পটিচ্ছনাদীহি অন্তৰিতভাৱোৱ নত্থি. তেসং অঞ্ঞত্ৰ অভিনিপাতা আভোগমত্তম্পি কিচ্চং নত্থি, মগ্গস্স কিলেসসমুগ্ঘাতনং কিচ্চন্তি. যস্মা চেত্থ অযম্পি অধিপ্পাযো, তস্মা সকৱাদী ইমেহাকাৰেহি পৰৱাদিং মগ্গস্স অপঞ্চৱিঞ্ঞাণগতিকভাৱং সম্পটিচ্ছাপেত্ৱা নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স অত্থি মগ্গভাৱনাতি আহ.

৫৭৭. সুঞ্ঞতং আৰব্ভাতি ‘‘যথা লোকুত্তৰমগ্গো সুঞ্ঞতং নিব্বানং আৰব্ভ, লোকিযো সুদ্ধসঙ্খাৰপুঞ্জং আৰব্ভ উপ্পজ্জতি, কিং তে এৱং চক্খুৱিঞ্ঞাণ’’ন্তি পুচ্ছতি. ইতৰো ‘‘চক্খুঞ্চ পটিচ্চ ৰূপে চা’’তি ৱচনতো পটিক্খিপতি. দুতিযং পুট্ঠো ‘‘ন নিমিত্তগ্গাহী’’তি ৱচনতো যং তত্থ অনিমিত্তং, তদেৱ সুঞ্ঞতন্তি সন্ধায পটিজানাতি. চক্খুঞ্চ পটিচ্চাতি পঞ্হদ্ৱযেপি এসেৱ নযো.

৫৭৮-৫৭৯. চক্খুৱিঞ্ঞাণং অতীতানাগতং আৰব্ভাতি এত্থ অযমধিপ্পাযো – মনোৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স অত্থি মগ্গভাৱনা, মনোৱিঞ্ঞাণঞ্চ অতীতানাগতম্পি আৰব্ভ উপ্পজ্জতি, কিং তে এৱং চক্খুৱিঞ্ঞাণম্পীতি. ফস্সং আৰব্ভাতিআদীসুপি এসেৱ নযো. চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱা ন নিমিত্তগ্গাহীতি এত্থ জৱনক্খণে ন নিমিত্তগ্গাহিতা ৱুত্তা, ন চক্খুৱিঞ্ঞাণক্খণে. তস্মা লোকিযমগ্গম্পি সন্ধাযেতং অসাধকন্তি.

পঞ্চৱিঞ্ঞাণসমঙ্গিস্স মগ্গকথাৱণ্ণনা.