৮. অট্ঠমৱগ্গো

১. ছগতিকথাৱণ্ণনা

৫০৩-৫০৪. ইদানি ছগতিকথা নাম হোতি. তত্থ অসুৰকাযেন সদ্ধিং ছগতিযোতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৱ উত্তৰাপথকানঞ্চ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং সকৱাদী ‘‘পঞ্চ খো পনিমা, সাৰিপুত্ত, গতিযো’’তি (ম. নি. ১.১৫৩) লোমহংসনপৰিযাযে পৰিচ্ছিন্নানং গতীনং ৱসেন চোদেতুং ননু পঞ্চ গতিযোতিআদিমাহ. ইতৰো সুত্তৱিৰোধভযেন পটিজানাতি. কস্মা পন সকৱাদী ছ গতিযো ন সম্পটিচ্ছতি, ননু ‘‘চতূহাপাযেহি চ ৱিপ্পমুত্তো’’তি এত্থ অসুৰকাযোপি গহিতোতি. সচ্চং গহিতো, ন পনেসা গতি. কস্মা? ৱিসুং অভাৱতো. অসুৰকাযস্মিঞ্হি কালকঞ্চিকা অসুৰা পেতগতিযা সঙ্গহিতা, ৱেপচিত্তিপৰিসা দেৱগতিযা, অসুৰকাযোতি ৱিসুং একা গতি নাম নত্থি.

ইদানি এতমেৱ অত্থং দস্সেতুং ননু কালকঞ্চিকাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ সমানৱণ্ণাতি সদিসৰূপসণ্ঠানা বীভচ্ছা ৱিৰূপা দুদ্দস্সিকা. সমানভোগাতি সদিসমেথুনসমাচাৰা. সমানাহাৰাতি সদিসখেড়সিঙ্ঘাণিকপুব্বলোহিতাদিআহাৰা. সমানাযুকাতি সদিসআযুপৰিচ্ছেদা. আৱাহৱিৱাহন্তি কঞ্ঞাগহণঞ্চেৱ কঞ্ঞাদানঞ্চ. সুক্কপক্খে সমানৱণ্ণাতি সদিসৰূপসণ্ঠানা অভিৰূপা পাসাদিকা দস্সনীযা পভাসম্পন্না. সমানভোগাতি সদিসপঞ্চকআমগুণভোগা. সমানাহাৰাতি সদিসসুধাভোজনাদিআহাৰা. সেসং ৱুত্তনযমেৱ. ননু অত্থি অসুৰকাযোতি ইদং অসুৰকাযস্সেৱ সাধকং. তস্স পন ৱিসুং গতিপৰিচ্ছেদাভাৱেন ন গতিসাধকন্তি.

ছগতিকথাৱণ্ণনা.

২. অন্তৰাভৱকথাৱণ্ণনা

৫০৫. ইদানি অন্তৰাভৱকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘অন্তৰা পৰিনিব্বাযী’’তি সুত্তপদং অযোনিসো গহেত্ৱা ‘‘অন্তৰাভৱো নাম অত্থি, যত্থ সত্তো দিব্বচক্খুকো ৱিয অদিব্বচক্খুকো, ইদ্ধিমা ৱিয অনিদ্ধিমা মাতাপিতিসমাগমঞ্চেৱ উতুসমযঞ্চ ওলোকযমানো সত্তাহং ৱা অতিৰেকসত্তাহং ৱা তিট্ঠতী’’তি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায অত্থীতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, লদ্ধিযং ঠত্ৱা পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং যে চ ভগৱতা তযো ভৱা ৱুত্তা, তেসং ৱসেন চোদেতুং কামভৱোতিআদিমাহ. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যদি তে অন্তৰাভৱো নাম কোচি ভৱো অত্থি, তেন কামভৱাদীনংযেৱ অঞ্ঞতৰেন ভৱিতব্বং পঞ্চৱোকাৰভৱাদিনা ৱিয, তেন তং পুচ্ছামি – ‘‘কিং তে অযং অন্তৰাভৱো নাম কামভৱো, উদাহু ৰূপভৱো অৰূপভৱো ৱা’’তি? ইতৰো তথা অনিচ্ছন্তো সব্বং পটিক্খিপতি. কামভৱস্স চাতিআদি যদি অন্তৰাভৱো নাম অত্থি, ইমেসং ভৱানং অন্তৰা দ্ৱিন্নং সীমানং সীমন্তৰিকা ৱিয ভৱেয্যাতি চোদেতুং আৰদ্ধং. পৰৱাদী পন তথা অনিচ্ছন্তো সব্বপঞ্হে পটিক্খিপতি কেৱলং লদ্ধিযা, ন সহধম্মেন. তেনেৱ নং সকৱাদী ‘নো ৱত ৰে’তি পটিসেধেতি.

৫০৬. পঞ্চমী সা যোনীতিআদীনিপি যথাপৰিচ্ছিন্নযোনিআদীসু সো সমোধানং ন গচ্ছতি, অথ তেন ততো ততো অতিৰেকেন ভৱিতব্বন্তি চোদেতুং ৱুত্তানি. অন্তৰাভৱূপগং কম্মন্তি যদি সোপি একো ভৱো, যথা কামভৱূপগাদীনি কম্মানি অত্থীতি সত্থাৰা ৱিভজিত্ৱা দস্সিতানি, এৱং তদুপগেনাপি কম্মেন ভৱিতব্বন্তি চোদনত্থং ৱুত্তং. যস্মা পন পৰসমযে অন্তৰাভৱূপগং নাম পাটিযেক্কং কম্মং নত্থি, যং যং ভৱং উপপজ্জিস্সতি, তদুপগেনেৱ কম্মেন অন্তৰাভৱে নিব্বত্ততীতি তেসং লদ্ধি, তস্মা ‘নহেৱ’ন্তি পটিক্খিত্তং. অত্থি অন্তৰাভৱূপগা সত্তাতি পুট্ঠোপি কামভৱূপগাযেৱ নাম তেতি লদ্ধিযা পটিক্খিপতি. জাযন্তীতিআদীনি পুট্ঠোপি তত্থ জাতিজৰামৰণানি চেৱ চুতিপটিসন্ধিপৰম্পৰঞ্চ অনিচ্ছন্তো পটিক্খিপতি. ৰূপাদিৱসেন পুট্ঠোপি যস্মা অন্তৰাভৱসত্তস্স অনিদস্সনং ৰূপং, ৱেদনাদযোপি অঞ্ঞেসং ৱিয ন ওড়াৰিকাতি তস্স লদ্ধি, তস্মা পটিক্খিপতি. ইমিনাৱ কাৰণেন পঞ্চৱোকাৰভৱভাৱেপি পটিক্খেপো ৱেদিতব্বো.

৫০৭. ইদানি কামভৱো ভৱো গতীতিআদি ভৱসংসন্দনং নাম হোতি. তত্ৰাযং অধিপ্পাযো – যদি তে অন্তৰাভৱো নাম কোচি ভৱো ভৱেয্য, যথা কামভৱাদীসু ভৱগতিআদিভেদো লব্ভতি, তথা তত্ৰাপি লব্ভেথ. যথা ৱা তত্থ ন লব্ভতি, তথা ইমেসুপি ন লব্ভেথ. সমানস্মিঞ্হি ভৱভাৱে এতেস্ৱেৱেস ৱিভাগো অত্থি, ন ইতৰস্মিন্তি কো এত্থ ৱিসেসহেতূতি. ইতৰো পুন লদ্ধিমত্তৱসেন তং তং পটিজানাতি চেৱ পটিক্খিপতি চ.

৫০৮. সব্বেসঞ্ঞেৱ সত্তানং অত্থি অন্তৰাভৱোতি পুট্ঠো যস্মা নিৰযূপগঅসঞ্ঞসত্তূপগঅৰূপূপগানং অন্তৰাভৱং ন ইচ্ছতি, তস্মা পটিক্খিপতি. তেনেৱ কাৰণেন পটিলোমে পটিজানাতি. আনন্তৰিযস্সাতিআদি যেসং সো অন্তৰাভৱং ন ইচ্ছতি, তে তাৱ ৱিভজিত্ৱা দস্সেতুং ৱুত্তং. তং সব্বং পাড়িঅনুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং সদ্ধিং সুত্তসাধনেনাতি.

অন্তৰাভৱকথাৱণ্ণনা.

৩. কামগুণকথাৱণ্ণনা

৫১০. ইদানি কামগুণকথা নাম হোতি. তত্থ সকসমযে তাৱ কামধাতূতি ৱত্থুকামাপি ৱুচ্চন্তি – কিলেসকামাপি কামভৱোপি. এতেসু হি ৱত্থুকামা কমনীযট্ঠেন কামা, সভাৱনিস্সত্তসুঞ্ঞতট্ঠেন ধাতূতি কামধাতু. কিলেসকামা কমনীযট্ঠেন চেৱ কমনট্ঠেন চ কামা, যথাৱুত্তেনেৱত্থেন ধাতূতি কামধাতু. কামভৱো কমনীযট্ঠেন কমনট্ঠেন ৱত্থুকামপৱত্তিদেসট্ঠেনাতি তীহি কাৰণেহি কামো, যথাৱুত্তেনেৱত্থেন ধাতূতি কামধাতু. পৰসমযে পন – ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, কামগুণা’’তি ৱচনমত্তং নিস্সায পঞ্চেৱ কামগুণা কামধাতূতি গহিতং. তস্মা যেসং অযং লদ্ধি, সেয্যথাপি এতৰহি পুব্বসেলিযানং; তে সন্ধায কামধাতুনানত্তং বোধেতুং পঞ্চেৱাতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, লদ্ধিৱসেন পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. ননু অত্থীতিআদি কিলেসকামদস্সনত্থং ৱুত্তং. তত্থ তপ্পটিসংযুত্তোতি কামগুণপটিসংযুত্তো, কামগুণাৰম্মণোতি অত্থো. নো চ ৱত ৰে ৱত্তব্বে পঞ্চেৱাতি ইমেসু তপ্পটিসংযুত্তছন্দাদীসু সতি পঞ্চেৱ কামগুণা কামধাতূতি ন ৱত্তব্বং. এতেপি হি ছন্দাদযো কমনীযট্ঠেন কামা চ ধাতু চাতিপি কামধাতু. কমনট্ঠেন কামসঙ্খাতা ধাতূতিপি কামধাতূতি অত্থো.

মনুস্সানং চক্খুন্তিআদি ৱত্থুকামদস্সনত্থং ৱুত্তং. তত্থ পৰৱাদী ছন্নম্পি আযতনানং ৱত্থুকামভাৱেন নকামধাতুভাৱং পটিক্খিপিত্ৱা পুন মনোতি পুট্ঠো মহগ্গতলোকুত্তৰং সন্ধায নকামধাতুভাৱং পটিজানাতি. যস্মা পন সব্বোপি তেভূমকমনো কামধাতুযেৱ, তস্মা নং সকৱাদী সুত্তেন নিগ্গণ্হাতি.

৫১১. কামগুণা ভৱোতিআদি ভৱস্স কামধাতুভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. যস্মা পন কামগুণমত্তে ভৱোতি ৱোহাৰো নত্থি, তস্মা পৰৱাদী নহেৱাতি পটিক্খিপতি. কামগুণূপগং কম্মন্তিআদি সব্বং কামগুণমত্তস্স নকামধাতুভাৱদস্সনত্থং ৱুত্তং. কামধাতুসঙ্খাতকামভৱূপগমেৱ হি কম্মং অত্থি, কামভৱূপগা এৱ চ সত্তা হোন্তি. তত্থ জাযন্তি জিযন্তি মিযন্তি চৱন্তি উপপজ্জন্তি, ন কামগুণেসূতি ইমিনা উপাযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বোতি.

কামগুণকথাৱণ্ণনা.

৪. কামকথাৱণ্ণনা

৫১৩-৫১৪. ইদানি কামকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘পঞ্চিমে, ভিক্খৱে, কামগুণা’’তি ৱচনমত্তং নিস্সায ৰূপাযতনাদীনি পঞ্চেৱাযতনানি কামাতি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানং; তেসং কিলেসকামস্সেৱ নিপ্পৰিযাযেন কামভাৱং দস্সেতুং পঞ্চেৱাতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

কামকথাৱণ্ণনা.

৫. ৰূপধাতুকথাৱণ্ণনা

৫১৫-৫১৬. ইদানি ৰূপধাতুকথা নাম হোতি. তত্থ ‘‘ৰূপিনো ধম্মা ৰূপধাতু নামা’’তি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায ৰূপিনোতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং সকৱাদী যস্মা ৰূপধাতু নাম ৰূপভৱো, ন ৰূপমত্তমেৱ, তস্মা তেনত্থেন চোদেতুং ৰূপধাতূতিআদিমাহ. তং সব্বং কামগুণকথাযং ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. সাৱ কামধাতূতি পুট্ঠো ভূমিপৰিচ্ছেদেন ৱিৰোধং পস্সমানো পটিক্খিপতি. পুন দড়্হং কত্ৱা পুট্ঠো অত্তনো লদ্ধিৱসেন পটিজানাতি. এৱং সন্তে পন দ্ৱীহি ভৱেহি সমন্নাগততা আপজ্জতি, তেন তং সকৱাদী কামভৱেন চাতি আদিমাহ. ইতৰো একস্স দ্ৱীহি সমন্নাগতাভাৱতো পটিক্খিপতীতি.

ৰূপধাতুকথাৱণ্ণনা.

৬. অৰূপধাতুকথাৱণ্ণনা

৫১৭-৫১৮. অৰূপধাতুকথাযপি ইমিনাৱুপাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. অৰূপধম্মেসু পন ৱেদনাক্খন্ধমেৱ গহেত্ৱা ৱেদনা ভৱোতিআদিনা নযেনেত্থ দেসনা কতা. তত্থ কিং তে অৰূপিনো ধম্মাতি সঙ্খং গতা ৱেদনাদীসু অঞ্ঞতৰা হোতীতি এৱমত্থো দট্ঠব্বো. সেসং হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

অৰূপধাতুকথাৱণ্ণনা.

৭. ৰূপধাতুযা আযতনকথাৱণ্ণনা

৫১৯. ইদানি ৰূপধাতুযা আযতনকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘ৰূপী মনোমযো সব্বঙ্গপচ্চঙ্গী অহীনিন্দ্ৰিযো’’তি (দী. নি. ১.৮৭) সুত্তং নিস্সায ব্ৰহ্মকাযিকানং ঘানাদিনিমিত্তানিপি আযতনানেৱাতি কপ্পেত্ৱা সড়াযতনিকো তেসং অত্তভাৱোতি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায সড়াযতনিকোতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, লদ্ধিৱসেন পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং যং তত্থ আযতনং নত্থি, তস্স ৱসেন চোদেতুং অত্থি তত্থ ঘানাযতনন্তিআদি আৰদ্ধং. ততো পৰৱাদী যং তত্থ অজ্ঝত্তিকানং তিণ্ণং আযতনানং ঘানাদিকং সণ্ঠাননিমিত্তং তদেৱ আযতনন্তি লদ্ধিযা পটিজানাতি. বাহিৰানং গন্ধাযতনাদীনং ৱসেন পুট্ঠো ঘানপ্পসাদাদযো তত্থ ন ইচ্ছতি, তস্মা তেসং গোচৰং পটিসেধেন্তো পটিক্খিপতি. পটিলোমপঞ্হসংসন্দনপঞ্হেসুপি ইমিনাৱুপাযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

৫২১. অত্থি তত্থ ঘানাযতনং অত্থি গন্ধাযতনং তেন ঘানেন তং গন্ধং ঘাযতীতি তস্মিংযেৱ পৰসমযে একচ্চে আচৰিযে সন্ধায ৱুত্তং. তে কিৰ তত্থ ছ অজ্ঝত্তিকানি আযতনানি পৰিপুণ্ণানি ইচ্ছন্তি, আযতনেন চ নাম সকিচ্চকেন ভৱিতব্বন্তি তেহি ঘানাদীহি তে গন্ধাদযো ঘাযন্তি সাযন্তি ফুসন্তীতিপি ইচ্ছন্তি. তং লদ্ধিং সন্ধায পৰৱাদী আমন্তাতি পটিজানাতি.

৫২২. অত্থি তত্থ মূলগন্ধোতিআদীনি পন পুট্ঠো অত্থিভাৱং সাধেতুং অসক্কোন্তো পটিক্খিপতি. ননু অত্থি তত্থ ঘাননিমিত্তন্তিআদি সণ্ঠানমত্তস্সেৱ সাধকং, ন আযতনস্স, তস্মা উদাহটম্পি অনুদাহটসদিসমেৱাতি.

ৰূপধাতুযা আযতনকথাৱণ্ণনা.

৮. অৰূপে ৰূপকথাৱণ্ণনা

৫২৪-৫২৬. ইদানি অৰূপে ৰূপকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং ‘‘ৱিঞ্ঞাণপচ্চযা নামৰূপ’’ন্তি ৱচনতো আৰুপ্পভৱেপি ওড়াৰিকৰূপা নিস্সটং সুখুমৰূপং অত্থীতি লদ্ধি, সেয্যথাপি অন্ধকানং; তে সন্ধায অত্থি ৰূপন্তি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱাতি.

অৰূপে ৰূপকথাৱণ্ণনা.

৯. ৰূপং কম্মন্তিকথাৱণ্ণনা

৫২৭-৫৩৭. ইদানি ৰূপং কম্মন্তিকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং কাযৱচীৱিঞ্ঞত্তিসঙ্খাতং ৰূপমেৱ কাযকম্মং ৱচীকম্মং নাম, তঞ্চ কুসলসমুট্ঠানং কুসলং, অকুসলসমুট্ঠানং অকুসলন্তি লদ্ধি, সেয্যথাপি মহিসাসকানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায কুসলেন চিত্তেন সমুট্ঠিতন্তি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. অথ নং সচে তং কুসলং, য্ৱাযং সাৰম্মণাদিভেদো কুসলস্স লব্ভতি, অত্থি তে সো তস্সাতি চোদেতুং সাৰম্মণন্তিআদি আৰদ্ধং. তত্থ পত্থনা পণিধীতি চেতনাযেৱেতং ৱেৱচনং. কুসলচেতনাযেৱ হি পকপ্পযমানা পত্থনাতি. পকপ্পনৱসেন ঠিতত্তা পণিধীতি চ ৱুচ্চতি. পৰতো পন কুসলেন চিত্তেন সমুট্ঠিতা ৱেদনা সঞ্ঞা চেতনা সদ্ধাতিআদীসু ৱেদনাদীনঞ্ঞেৱ চেত্থ পত্থনা পণিধীতি লব্ভতি, ন চেতনায. কস্মা? দ্ৱিন্নং চেতনানং একতো অভাৱা, সোতপতিতত্তা পন এৱং তন্তি গতাতি ৱেদিতব্বা. ৰূপাযতনন্তিআদি পুৰিমৱাৰে ‘‘সব্বন্তং কুসল’’ন্তি সংখিত্তস্স পভেদদস্সনত্থং ৱুত্তং. সেসা সংসন্দননযা, ৱচীকম্মকথা ‘‘অকুসলেন চিত্তেন সমুট্ঠিত’’ন্তিআদিৱিধানঞ্চ সব্বং পাড়িঅনুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং. অসুচীতি পনেত্থ সুক্কং অধিপ্পেতং. সুত্তসাধনং উত্তানত্থমেৱ.

ৰূপং কম্মন্তিকথাৱণ্ণনা.

১০. জীৱিতিন্দ্ৰিযকথাৱণ্ণনা

৫৪০. ইদানি জীৱিতিন্দ্ৰিযকথা নাম হোতি. তত্থ যেসং জীৱিতিন্দ্ৰিযং নাম চিত্তৱিপ্পযুত্তো অৰূপধম্মো, তস্মা ৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং নত্থীতি লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. নত্থি ৰূপীনং ধম্মানং আযূতি পঞ্হে উপাদিন্নৰূপানম্পি তিণকট্ঠাদীনম্পি সন্তানৱসেন পৱত্তিমেৱ আযু ঠিতি যপনা যাপনা ইৰিযনা ৱত্তনা পালনাতি ইচ্ছতি, তস্মা পটিক্খিপতি. অত্থীতি পঞ্হেপি ইমিনা কাৰণেন পটিজানাতি. অত্থি অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযন্তি পঞ্হে অৰূপধম্মানং চিত্তৱিপ্পযুত্তং জীৱিতিন্দ্ৰিযসন্তানং নাম অত্থীতি ইচ্ছতি, তস্মা পটিজানাতি.

৫৪১. ৰূপীনং ধম্মানং আযু অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযন্তি পঞ্হে সত্তসন্তানে ৰূপিনো ৱা হোন্তু অৰূপিনো ৱা, সব্বেসং চিত্তৱিপ্পযুত্তং অৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযমেৱ ইচ্ছতি, তস্মা পটিজানাতি.

৫৪২. নিৰোধসমাপন্নপঞ্হেসুপি চিত্তৱিপ্পযুত্তং অৰূপজীৱিতমেৱ সন্ধায পটিক্খিপতি চ পটিজানাতি চ. সকৱাদী পন তং অসম্পটিচ্ছন্তো যং অৰূপপৱত্তে অসতি অত্থি, ৰূপেন তেন ভৱিতব্বন্তি চোদেতুং হঞ্চীতিআদিমাহ. সঙ্খাৰক্খন্ধপঞ্হে ফস্সাদিসঙ্খাৰক্খন্ধং সন্ধায পটিক্খিপতি, কাযকম্মাদিসঙ্খাৰক্খন্ধং সন্ধায পটিজানাতি. কাযৱিঞ্ঞত্তি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি সম্মাৱাচা সম্মাকম্মন্তো জীৱিতিন্দ্ৰিযন্তি এৱমাদযোপি ধম্মা সঙ্খাৰক্খন্ধপৰিযাপন্নাতিস্স লদ্ধি. সকৱাদী পন তং অসম্পটিচ্ছন্তো যদি নিৰুদ্ধেপি অৰূপপৱত্তে সঙ্খাৰক্খন্ধো অত্থি, চতুন্নম্পি খন্ধানং অত্থিতা হোতূতি চোদেতুং অত্থি ৱেদনাক্খন্ধোতি আদিমাহ. ইতৰো অন্তোসমাপত্তিং সন্ধায পটিক্খিপতি, সমাপজ্জন্তস্স চ ৱুট্ঠহন্তস্স চ পুব্বাপৰভাগং সন্ধায পটিজানাতি.

৫৪৩. অসঞ্ঞসত্তৱাৰেপি এসেৱ নযো. তস্স হি লদ্ধিযা অসঞ্ঞসত্তানং পটিসন্ধিকালে চিত্তং উপ্পজ্জিত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তেন সহ চিত্তৱিপ্পযুত্তঅৰূপজীৱিতিন্দ্ৰিযং উপ্পজ্জিত্ৱা যাৱতাযুকং পৱত্ততি. তস্মা তেসং জীৱিতিন্দ্ৰিযং নত্থীতি পুট্ঠো পটিক্খিপতি, অত্থীতি পুট্ঠো পটিজানাতি. ৱেদনাক্খন্ধাদযোপি তেসং পৱত্তিৱসেন পটিক্খিপতি, চুতিপটিসন্ধিৱসেন পটিজানাতি. সকৱাদী পন তং অনিচ্ছন্তো ‘‘সচে তত্থ একক্খণেপি ৱেদনাদযো অত্থি, পঞ্চৱোকাৰভৱত্তং পাপুণাতী’’তি চোদেতুং পঞ্চৱোকাৰভৱোতি আহ. ইতৰো সুত্তৱিৰোধভযা পটিক্খিপতি.

৫৪৪-৫৪৫. একদেসং ভিজ্জতীতি পঞ্হে সম্পযুত্তং ভিজ্জতি, ৱিপ্পযুত্তং তিট্ঠতীতি তস্স লদ্ধি, তস্মা পটিজানাতি. দ্ৱে জীৱিতিন্দ্ৰিযানীতি পুচ্ছা পৰৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা সকৱাদিস্স. ৰূপাৰূপৱসেন হি দ্ৱে জীৱিতিন্দ্ৰিযানি, তেহিযেৱ সত্তো জীৱতি, তেসং ভঙ্গেন মৰতীতি ৱুচ্চতি. চুতিক্খণস্মিঞ্হি দ্ৱেপি জীৱিতানি সহেৱ ভিজ্জন্তি.

জীৱিতিন্দ্ৰিযকথাৱণ্ণনা.

১১. কম্মহেতুকথাৱণ্ণনা

৫৪৬. ইদানি কম্মহেতুকথা নাম হোতি. তত্থ যেন অৰহতা পুৰিমভৱে অৰহা অব্ভাচিক্খিতপুব্বো, সো তস্স কম্মস্স হেতু অৰহত্তা পৰিহাযতীতি যেসং লদ্ধি, সেয্যথাপি পুব্বসেলিযানঞ্চেৱ সম্মিতিযানঞ্চ; তে সন্ধায কম্মহেতূতি পুচ্ছা সকৱাদিস্স, পটিঞ্ঞা ইতৰস্স. সেসং পৰিহানিকথাযং ৱুত্তনযমেৱ.

হন্দ হি অৰহন্তানং অব্ভাচিক্খতীতি ইদং যস্স কম্মস্স হেতু পৰিহাযতি, তং সম্পটিচ্ছাপেতুং ৱদতি. অথ নং সকৱাদী তং পক্খং পটিজানাপেত্ৱা ‘‘যদি এৱং যেহি অৰহন্তো ন অব্ভাচিক্খিতপুব্বা, তে সব্বে অৰহত্তং পাপুণেয্যু’’ন্তি চোদেতুং যে কেচীতিআদিমাহ. ইতৰো তস্স কম্মস্স অৰহত্তং সম্পাপুণনে নিযামং অপস্সন্তো পটিক্খিপতি.

কম্মহেতুকথাৱণ্ণনা.

অট্ঠমো ৱগ্গো.