৪. চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা
১৩২. চতুক্কনিদ্দেসে – অসপ্পুৰিসোতি লামকপুৰিসো. পাণং অতিপাতেতীতি পাণাতিপাতী. অদিন্নং আদিযতীতি অদিন্নাদাযী. কামেসু মিচ্ছা চৰতীতি কামেসুমিচ্ছাচাৰী. মুসা ৱদতীতি মুসাৱাদী. সুৰামেৰযমজ্জপমাদে তিট্ঠতীতি সুৰামেৰযমজ্জপমাদট্ঠাযী.
১৩৩. পাণাতিপাতে সমাদপেতীতি যথা পাণং অতিপাতেতি, তথা নং তত্থ গহণং গণ্হাপেতি. সেসেসুপি এসেৱ নযো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো যস্মা সযং কতেন চ দুস্সীল্যেন সমন্নাগতো যঞ্চ সমাদপিতেন কতং, ততো উপড্ঢস্স দাযাদো, তস্মা অসপ্পুৰিসেন অসপ্পুৰিসতৰোতি ৱুচ্চতি. সপ্পুৰিসোতি উত্তমপুৰিসো.
১৩৫. সপ্পুৰিসেন সপ্পুৰিসতৰোতি অত্তনা কতেন সুসীল্যেন সমন্নাগতত্তা যঞ্চ সমাদপিতো কৰোতি. ততো উপড্ঢস্স দাযাদত্তা উত্তমপুৰিসেন উত্তমপুৰিসতৰো.
১৩৬. পাপোতি অকুসলকম্মপথসঙ্খাতেন দসৱিধেন পাপেন সমন্নাগতো.
১৩৮. কল্যাণোতি কুসলকম্মপথসঙ্খাতেন দসৱিধেন কল্যাণধম্মেন সমন্নাগতো সুদ্ধকো ভদ্ৰকো. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তনযত্তা উত্তানত্থমেৱ.
১৪০. পাপধম্মাদীসু – পাপো ধম্মো অস্সাতি পাপধম্মো. কল্যাণো ধম্মো অস্সাতি কল্যাণধম্মো. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.
১৪৪. সাৱজ্জাদীসু – সাৱজ্জোতি সদোসো. সাৱজ্জেন কাযকম্মেনাতি সদোসেন পাণাতিপাতাদিনা কাযকম্মেন. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো তীহি দ্ৱাৰেহি আযূহনকম্মস্স সদোসত্তা, গূথকুণপাদিভৰিতো পদেসো ৱিয সাৱজ্জোতি ৱুচ্চতি.
১৪৫. সাৱজ্জেন বহুলন্তি যস্স সাৱজ্জমেৱ কাযকম্মং বহু হোতি, অপ্পং অনৱজ্জং; সো সাৱজ্জেন বহুলং কাযকম্মেন সমন্নাগতো, অপ্পং অনৱজ্জেনাতি ৱুচ্চতি. ইতৰেসুপি এসেৱ নযো. কো পন এৱৰূপো হোতীতি? যো গামধম্মতায ৱা নিগমধম্মতায ৱা কদাচি কৰহচি উপোসথং সমাদিযতি, সীলানি পূৰেতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো তীহি দ্ৱাৰেহি আযূহনকম্মেসু সাৱজ্জস্সেৱ বহুলতায অনৱজ্জস্স অপ্পতায ৱজ্জবহুলোতি ৱুচ্চতি.
যথা হি একস্মিং পদেসে দুব্বণ্ণানি দুগ্গন্ধানি পুপ্ফানি ৰাসিকতানস্সু, তেসং উপৰি তহং তহং অতিমুত্তকৱস্সিকপাটলানি পতিতানি ভৱেয্যুং. এৱৰূপো অযং পুগ্গলো ৱেদিতব্বো. যথা পন একস্মিং পদেসে অতিমুত্তকৱস্সিকপাটলানি ৰাসিকতানস্সু, তেসং উপৰি তহং তহং দুব্বণ্ণদুগ্গন্ধানি বদৰপুপ্ফাদীনি পতিতানি ভৱেয্যুং. এৱৰূপো ততিযো পুগ্গলো ৱেদিতব্বো. চতুত্থো পন তীহিপি দ্ৱাৰেহি আযূহনকম্মস্স নিদ্দোসত্তা, চতুমধুৰভৰিতসুৱণ্ণপাতি ৱিয দট্ঠব্বো. তেসু পঠমো অন্ধবালপুথুজ্জনো. দুতিযো অন্তৰন্তৰা কুসলস্স কাৰকো লোকিযপুথুজ্জনো. ততিযো সোতাপন্নো সকদাগামিঅনাগামিনোপি এতেনেৱ সঙ্গহিতা. চতুত্থো খীণাসৱো. সো হি একন্তেন অনৱজ্জোযেৱ. অযং অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযো.
১৪৮. উগ্ঘটিতঞ্ঞূআদীসু – উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি এত্থ উগ্ঘটিতং নাম ঞাণুগ্ঘাটনং, ঞাণে উগ্ঘটিতমত্তেযেৱ জানাতীতি অত্থো. সহ উদাহটৱেলাযাতি উদাহাৰে উদাহটমত্তেযেৱ. ধম্মাভিসমযোতি চতুসচ্চধম্মস্স ঞাণেন সদ্ধিং অভিসমযো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং ‘চত্তাৰো সতিপট্ঠানা’তিআদিনা নযেন সংখিত্তেন মাতিকায ঠপিযমানায দেসনানুসাৰেন ঞাণং পেসেত্ৱা অৰহত্তং গণ্হিতুং সমত্থো পুগ্গলো উগ্ঘটিতঞ্ঞূতি ৱুচ্চতি.
১৪৯. ৱিপঞ্চিতং ৱিত্থাৰিতমেৱ অত্থং জানাতীতি ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ. অযং ৱুচ্চতীতি অযং সঙ্খিত্তেন মাতিকং ঠপেত্ৱা ৱিত্থাৰেন অত্থে ভাজিযমানে অৰহত্তং পাপুণিতুং সমত্থো পুগ্গলো ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূতি ৱুচ্চতি.
১৫০. উদ্দেসাদীহি নেতব্বোতি নেয্যো. অনুপুব্বেন ধম্মাভিসমযো হোতীতি অনুক্কমেন অৰহত্তপ্পত্তি.
১৫১. ব্যঞ্জনপদমেৱ পৰমং অস্সাতি পদপৰমো. ন তায জাতিযা ধম্মাভিসমযো হোতীতি ন তেন অত্তভাৱেন ঝানং ৱা ৱিপস্সনং ৱা মগ্গং ৱা ফলং ৱা নিব্বত্তেতুং সক্কোতীতি অত্থো.
১৫২. যুত্তপটিভানাদীসু – পটিভানং ৱুচ্চতি ঞাণম্পি, ঞাণস্স উপট্ঠিতৱচনম্পি. তং ইধ অধিপ্পেতং. অত্থযুত্তং কাৰণযুত্তঞ্চ পটিভানমস্সাতি যুত্তপ্পটিভানো. পুচ্ছিতানন্তৰমেৱ সীঘং ব্যাকাতুং অসমত্থতায নো মুত্তং পটিভানমস্সাতি নো মুত্তপ্পটিভানো. ইমিনা নযেন সেসা ৱেদিতব্বা. এত্থ পন পঠমো – কিঞ্চি কালং ৱীমংসিত্ৱা যুত্তমেৱ পেক্খতি, তিপিটকচূড়নাগত্থেৰো ৱিয. সো কিৰ পঞ্হং পুট্ঠো পৰিগ্গহেত্ৱা যুত্তপযুত্তকাৰণমেৱ কথেতি.
দুতিযো – পুচ্ছানন্তৰমেৱ যেন ৱা তেন ৱা ৱচনেন পটিবাহতি, ৱীমংসিত্ৱাপি চ যুত্তং ন পেক্খতি চতুনিকাযিকপণ্ডিততিস্সত্থেৰো ৱিয. সো কিৰ পঞ্হং পুট্ঠো পঞ্হপৰিযোসানম্পি নাগমেতি, যং ৱা তং ৱা কথেতিযেৱ. ৱচনত্থং পনস্স ৱীমংসিযমানং কত্থচি ন লগ্গতি.
ততিযো – পুচ্ছাসমকালমেৱ যুত্তং পেক্খতি, তঙ্খণঞ্ঞেৱ ৱচনং ব্যাকৰোতি তিপিটকচূড়াভযত্থেৰো ৱিয. সো কিৰ পঞ্হং পুট্ঠো সীঘমেৱ কথেতি, যুত্তপযুত্তকাৰণো চ হোতি.
চতুত্থো – পুট্ঠো সমানো নেৱ যুত্তং পেক্খতি, ন যেন ৱা তেন ৱা পটিবাহিতুং সক্কোতি তিব্বন্ধকাৰনিমুগ্গো ৱিয হোতি লাড়ুদাযিত্থেৰো ৱিয.
১৫৬. ধম্মকথিকেসু – অপ্পঞ্চ ভাসতীতি সম্পত্তপৰিসায থোকমেৱ কথেতি. অসহিতঞ্চাতি কথেন্তো চ পন ন অত্থযুত্তং কাৰণযুত্তং কথেতি. পৰিসা চস্স ন কুসলা হোতীতি সোতুং নিসিন্নপৰিসা চস্স যুত্তাযুত্তং কাৰণাকাৰণং সিলিট্ঠাসিলিট্ঠং ন জানাতীতি অত্থো. এৱৰূপোতি অযং এৱংজাতিকো বালধম্মকথিকো. এৱংজাতিকায বালপৰিসায ধম্মকথিকোত্ৱেৱ নামং লভতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. এত্থ চ দ্ৱেযেৱ জনা সভাৱধম্মকথিকা, ইতৰে পন ধম্মকথিকানং অন্তৰে পৱিট্ঠত্তা এৱং ৱুত্তা.
১৫৭. ৱলাহকূপমেসু ৱলাহকাতি মেঘা. গজ্জিতাতি থনিতা. তত্থ গজ্জিত্ৱা নো ৱস্সনভাৱো নাম পাপকো. মনুস্সা হি যথা দেৱো গজ্জতি ‘সুৱুট্ঠিকা ভৱিস্সতী’তি বীজানি নীহৰিত্ৱা ৱপন্তি. অথ দেৱে অৱস্সন্তে খেত্তে বীজানি খেত্তেযেৱ নস্সন্তি, গেহে বীজানি গেহেযেৱ নস্সন্তীতি দুব্ভিক্খং হোতি. নো গজ্জিত্ৱা ৱস্সনভাৱোপি পাপকোৱ. মনুস্সা হি ‘ইমস্মিং কালে দুব্বুট্ঠিকা ভৱিস্সতী’তি নিন্নট্ঠানেসুযেৱ ৱপ্পং কৰোন্তি. অথ দেৱো ৱস্সিত্ৱা সব্ববীজানি মহাসমুদ্দং পাপেতি, দুব্ভিক্খমেৱ হোতি. গজ্জিত্ৱা ৱস্সনভাৱো পন ভদ্দকো. তদা হি সুভিক্খং হোতি. নো গজ্জিত্ৱা নো ৱস্সনভাৱো একন্তপাপকোৱ.
ভাসিতা হোতি নো কত্তাতি ‘ইদানি গন্থধুৰং পূৰেস্সামি, ৱাসধুৰং পূৰেস্সামী’তি কথেতিযেৱ, ন পন উদ্দেসং গণ্হাতি, ন কম্মট্ঠানং ভাৱেতি.
কত্তা হোতি নো ভাসিতাতি ‘গন্থধুৰং ৱা পূৰেস্সামি ৱাসধুৰং ৱা’তি ন ভাসতি. সম্পত্তে পন কালে তমত্থং সম্পাদেতি. ইমিনা নযেন ইতৰেপি ৱেদিতব্বা. সব্বং পনেতং পচ্চযদাযকেনেৱ কথিতং. একো হি ‘অসুকদিৱসে নাম দানং দস্সামী’তি সঙ্ঘং নিমন্তেতি, সম্পত্তকালে নো কৰোতি. অযং পুগ্গলো পুঞ্ঞেন পৰিহাযতি, ভিক্খুসঙ্ঘোপি লাভেন পৰিহাযতি. অপৰো সঙ্ঘং অনিমন্তেত্ৱাৱ সক্কাৰং কত্ৱা ‘ভিক্খূ আনেস্সামী’তি ন লভতি, সব্বে অঞ্ঞত্থ নিমন্তিতা হোন্তি. অযম্পি পুঞ্ঞেন পৰিহাযতি, সঙ্ঘোপি তেন লাভেন পৰিহাযতি. অপৰো পঠমং সঙ্ঘং নিমন্তেত্ৱা, পচ্ছা সক্কাৰং কত্ৱা দানং দেতি, অযং কিচ্চকাৰী হোতি. অপৰো নেৱ সঙ্ঘং নিমন্তেতি, ন দানং দেতি, অযং ‘পাপপুগ্গলো’তি ৱেদিতব্বো.
১৫৮. মূসিকূপমেসু – গাধং কত্তা নো ৱসিতাতি অত্তনো আসযং বিলং কূপং খণতি, নো তত্থ ৱসতি, কিস্মিঞ্চিদেৱ ঠানে ৱসতি, এৱং বিড়াৰাদিঅমিত্তৱসং গচ্ছতি. খত্তাতিপি পাঠো. ৱসিতা নো গাধং কত্তাতি সযং ন খণতি, পৰেন খতে বিলে ৱসতি, এৱং জীৱিতং ৰক্খতি. ততিযা দ্ৱেপি কৰোন্তী, জীৱিতং ৰক্খতি. চতুত্থা দ্ৱেপি অকৰোন্তী অমিত্তৱসং গচ্ছতি. ইমায পন উপমায উপমিতেসু পুগ্গলেসু পঠমো যথা সা মূসিকা গাধং খণতি, এৱং নৱঙ্গং সত্থুসাসনং উগ্গণ্হাতি. যথা পন সা তত্থ ন ৱসতি, কিস্মিঞ্চিদেৱ ঠানে ৱসন্তী, অমিত্তৱসং গচ্ছতি; তথা অযম্পি পৰিযত্তিৱসেন ঞাণং পেসেত্ৱা চতুসচ্চধম্মং ন পটিৱিজ্ঝতি, লোকামিসট্ঠানেসুযেৱ চৰন্তো মচ্চুমাৰকিলেসমাৰদেৱপুত্তমাৰসঙ্খাতানং অমিত্তানং ৱসং গচ্ছতি. দুতিযো যথা সা মূসিকা গাধং ন খণতি, এৱং নৱঙ্গং সত্থুসাসনং ন উগ্গণ্হাতি. যথা পন পৰেন খতবিলে ৱসন্তী জীৱিতং ৰক্খতি; এৱং পৰস্স কথং সুত্ৱা চতুসচ্চধম্মং পটিৱিজ্ঝিত্ৱা তিণ্ণং মাৰানং ৱসং অতিক্কমতি. ইমিনা নযেন ততিযচতুত্থেসুপি ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং.
১৫৯. অম্বূপমেসু – আমং পক্কৱণ্ণীতি অন্তো আমং বহি পক্কসদিসং. পক্কং আমৱণ্ণীতি অন্তো পক্কং বহি আমসদিসং. সেসদ্ৱযেসুপি এসেৱ নযো. তত্থ যথা অম্বে অপক্কভাৱো আমতা হোতি, এৱং পুগ্গলেপি পুথুজ্জনভাৱো আমতা, অৰিযভাৱো পক্কতা. যথা চ তত্থ পক্কসদিসতা পক্কৱণ্ণিতা; এৱং পুগ্গলেপি অৰিযানং অভিক্কমনাদিসদিসতা পক্কৱণ্ণিতাতি – ইমিনা নযেন উপমিতপুগ্গলেসু ওপম্মসংসন্দনং ৱেদিতব্বং.
১৬০. কুম্ভূপমেসু – কুম্ভোতি ঘটো. তুচ্ছোতি অন্তো ৰিত্তো. পিহিতোতি পিদহিত্ৱা ঠপিতো. পুৰোতি অন্তো পুণ্ণো. ৱিৱটোতি ৱিৱৰিত্ৱা ঠপিতো. উপমিতপুগ্গলেসু পনেত্থ অন্তো গুণসাৰৱিৰহিতো তুচ্ছো বাহিৰসোভনতায পিহিতো পুগ্গলো ৱেদিতব্বো. সেসেসুপি এসেৱ নযো.
১৬১. উদকৰহদূপমেসু – উদকৰহদো তাৱ জণ্ণুমত্তেপি উদকে সতি পণ্ণৰসসম্ভিন্নৱণ্ণত্তা ৱা বহলত্তা ৱা উদকস্স অপঞ্ঞাযমানতলো উত্তানো গম্ভীৰোভাসো নাম হোতি. তিপোৰিস চতুপোৰিসেপি পন উদকে সতি অচ্ছত্তা উদকস্স পঞ্ঞাযমানতলো গম্ভীৰো উত্তানোভাসো নাম হোতি. উভযকাৰণসম্ভাৱতো পন ইতৰে দ্ৱে ৱেদিতব্বা. পুগ্গলোপি কিলেসুস্সদভাৱতো গুণগম্ভীৰতায চ অভাৱতো গুণগম্ভীৰানং সদিসেহি অভিক্কমাদীহি যুত্তো উত্তানো গম্ভীৰোভাসো নাম. ইমিনা নযেন সেসাপি ৱেদিতব্বা.
১৬২. বলীবদ্দূপমেসু – বলীবদ্দো তাৱ যো অত্তনো গোগণং ঘট্টেতি উব্বেজেতি, পৰগোগণে পন সোৰতো সুখসীলো হোতি – অযং সকগৱচণ্ডো নো পৰগৱচণ্ডো নাম. পুগ্গলোপি অত্তনো পৰিসং ঘট্টেন্তো ৱিজ্ঝন্তো ফৰুসেন সমুদাচৰন্তো, পৰপৰিসায পন সোৰচ্চং নিৱাতৱুত্তিতং আপজ্জন্তো সকগৱচণ্ডো হোতি নো পৰগৱচণ্ডো নামাতি. ইমিনা নযেন সেসাপি ৱেদিতব্বা. নিদ্দেসৱাৰে পনেত্থ উব্বেজিতা হোতীতি ঘট্টেত্ৱা ৱিজ্ঝিত্ৱা উব্বেগপ্পত্তং কৰোতিচ্চেৱ অত্থো.
১৬৩. আসীৱিসূপমেসু – আসীৱিসো তাৱ যস্স ৱিসং আসুং আগচ্ছতি সীঘং ফৰতি; ঘোৰং পন ন হোতি, চিৰকালং ন পীড়েতি – অযং আগতৱিসো নো ঘোৰৱিসো. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. পুগ্গলৱিভাজনং পন উত্তানত্থমেৱ.
১৬৪. অননুৱিচ্চ অপৰিযোগাহেত্ৱা অৱণ্ণাৰহস্স ৱণ্ণং ভাসিতা হোতীতিআদীসু অননুৱিচ্চাতি অতুলযিত্ৱা, অপৰিগ্গণ্হিত্ৱা. অপৰিযোগাহেত্ৱাতি পঞ্ঞায গুণে অনোগাহেত্ৱা.
১৬৬. ভূতং তচ্ছন্তি ৱিজ্জমানতো ভূতং, অৱিপৰীততো তচ্ছং. কালেনাতি যুত্তপযুত্তকালেন. তত্ৰ কালঞ্ঞূ হোতীতি যমিদং কালেনাতি ৱুত্তং. তত্ৰ যো পুগ্গলো কালঞ্ঞূ হোতি, কালং জানাতি, তস্স পঞ্হস্স ৱেয্যাকৰণত্থায ‘‘ইমস্মিং কালে পুচ্ছিতেনাপি মযা ন কথেতব্বা, ইমস্মিং কালে কথেতব্বা’’তি – অযং কালেন ভণতি নাম. উপেক্খকো ৱিহৰতীতি মজ্ঝত্তভূতায উপেক্খায ঠিতো হুত্ৱা ৱিহৰতি. সেসং সব্বত্থ উত্তানত্থমেৱ.
১৬৭. উট্ঠানফলূপজীৱীতিআদীসু – যো উট্ঠানৱীৰিযেনেৱ দিৱসং ৱীতিনামেত্ৱা তস্স নিস্সন্দফলমত্তং কিঞ্চিদেৱ লভিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেতি, তং পন উট্ঠানং আগম্ম কিঞ্চি পুঞ্ঞফলং ন পটিলভতি, তং সন্ধায যস্স পুগ্গলস্স উট্ঠহতোতিআদি ৱুত্তং. ততূপৰি দেৱাতি ততো উপৰি ব্ৰহ্মকাযিকাদযো দেৱা. তেসঞ্হি উট্ঠানৱীৰিযেন কিচ্চং নাম নত্থি. পুঞ্ঞফলমেৱ উপজীৱন্তি. পুঞ্ঞৱতো চাতি ইদং পুঞ্ঞৱন্তে খত্তিযব্ৰাহ্মণাদযো চেৱ ভুম্মদেৱে আদিং কত্ৱা নিম্মানৰতিপৰিযোসানে দেৱে চ সন্ধায ৱুত্তং. সব্বেপি হেতে ৱাযামফলঞ্চেৱ পুঞ্ঞফলঞ্চ অনুভৱন্তি. নেৰযিকা পন নেৱ উট্ঠানেন আজীৱং উপ্পাদেতুং সক্কোন্তি, নাপি নেসং পুঞ্ঞফলেন কোচি আজীৱো উপ্পজ্জতি.
১৬৮. তমাদীসু – ‘‘নীচে কুলে পচ্চাজাতো’’তিআদিকেন তমেন যুত্তোতি তমো. কাযদুচ্চৰিতাদীহি পুন নিৰযতমূপগমনতো তমপৰাযণো. নেসাদকুলেতি মিগলুদ্দকাদীনং কুলে. ৱেনকুলেতি ৱিলীৱকাৰকুলে. ৰথকাৰকুলেতি চম্মকাৰকুলে. পুক্কুসকুলেতি পুপ্ফছড্ডককুলে. কসিৰৱুত্তিকেতি দুক্খৱুত্তিকে. দুব্বণ্ণোতি পংসুপিসাচকো ৱিয ঝামখাণুৱণ্ণো. দুদ্দসিকোতি ৱিজাতমাতুযাপি অমনাপদস্সনো. ওকোটিমকোতি লকুণ্ডকো. কাণোতি একক্খিকাণো ৱা উভযক্খিকাণো ৱা. কুণীতি একহত্থকুণী ৱা উভযহত্থকুণী ৱা. খঞ্জোতি একপাদখঞ্জো ৱা উভযপাদখঞ্জো ৱা. পক্খহতোতি হতপক্খো পীঠসপ্পী. পদীপেয্যস্সাতি তেলকপল্লকাদিনো পদীপূপকৰণস্স. এৱং পুগ্গলো তমো হোতি তমপৰাযণোতি এত্থ একো পুগ্গলো বহিদ্ধা আলোকং অদিস্ৱা মাতুকুচ্ছিস্মিঞ্ঞেৱ কালং কত্ৱা অপাযেসু নিব্বত্তন্তো সকলেপি কপ্পে সংসৰতি. সোপি তমো তমপৰাযণোৱ. সো পন কুহকপুগ্গলো ভৱেয্য. কুহকস্স হি এৱৰূপা নিব্বত্তি হোতীতি ৱুত্তং.
এত্থ চ নীচে কুলে পচ্চাজাতো হোতি চণ্ডালকুলে ৱাতিআদীহি আগমনৱিপত্তি চেৱ পুব্বুপ্পন্নপচ্চযৱিপত্তি চ দস্সিতা. দলিদ্দেতিআদীহি পৱত্তিপচ্চযৱিপত্তি. কসিৰৱুত্তিকেতিআদীহি আজীৱুপাযৱিপত্তি. দুব্বণ্ণোতিআদীহি ৰূপৱিপত্তি. বহ্ৱাবাধোতিআদীহি দুক্খকাৰণসমাযোগো. ন লাভীতিআদীহি সুখকাৰণৱিপত্তি চেৱ উপভোগৱিপত্তি চ. কাযেন দুচ্চৰিতন্তিআদীহি তমপৰাযণভাৱস্স কাৰণসমাযোগো. কাযস্স ভেদাতিআদীহি সম্পৰাযিকতমূপগমো. সুক্কপক্খো ৱুত্তপটিপক্খনযেন ৱেদিতব্বো.
অপিচেত্থ তিৱিধায কুলসম্পত্তিযা পচ্চাজাতিআদিকেন জোতিনা যুত্ততো জোতি, আলোকভূতোতি ৱুত্তং হোতি. কাযসুচৰিতাদীহি পন সগ্গূপপত্তিজোতিভাৱূপগমনতো জোতিপৰাযণো. খত্তিযমহাসালকুলে ৱাতিআদীসু খত্তিযমহাসালাতি খত্তিযা মহাসাৰা মহাসাৰপ্পত্তা খত্তিযা. যেসঞ্হি খত্তিযানং হেট্ঠিমন্তেন কোটিসতং নিধানগতং হোতি, তযো কহাপণকুম্ভা ৱড়ঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতা হোন্তি, তে খত্তিযমহাসালা নাম. যেসং ব্ৰাহ্মণানং অসীতিকোটিধনং নিহিতং হোতি, দিযড্ঢো কহাপণকুম্ভো ৱড়ঞ্জনত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতো হোতি, তে ব্ৰাহ্মণমহাসালা নাম. যেসং গহপতীনং চত্তালীসকোটিধনং নিহিতং হোতি, কহাপণকুম্ভো ৱড়ঞ্জত্থায গেহমজ্ঝে ৰাসিং কত্ৱা ঠপিতো হোতি, তে গহপতিমহাসালা নাম. তেসং কুলেতি অত্থো. অড্ঢেতি ইস্সৰে. নিধানগতধনস্স মহন্ততায মহদ্ধনে. সুৱণ্ণৰজতভাজনাদীনং উপভোগভণ্ডানং মহন্ততায মহাভোগে. নিধানগতস্স জাতৰূপৰজতস্স পহূততায পহূতজাতৰূপৰজতে. ৱিত্তূপকৰণস্স তুট্ঠিকৰণস্স পহূততায পহূতৱিত্তূপকৰণে. গোধনাদীনঞ্চ সত্তৱিধধঞ্ঞানঞ্চ পহূততায পহূতধনধঞ্ঞে. অভিৰূপোতি সুন্দৰৰূপো. দস্সনীযোতি অঞ্ঞং কম্মং পহায দিৱসম্পি পস্সিতব্বযুত্তো. পাসাদিকোতি দস্সনেনেৱ চিত্তপসাদাৱহো. পৰমাযাতি উত্তমায. ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি পোক্খৰৱণ্ণতায. পোক্খৰং ৱুচ্চতি সৰীৰং. তস্স ৱণ্ণসম্পত্তিযাতি অত্থো. সমন্নাগতোতি উপেতো.
১৬৯. ওণতোণতাদীসু – দিট্ঠধম্মিকায ৱা সম্পৰাযিকায ৱা সম্পত্তিযা ৱিৰহিতো ওণতো. নীচো, লামকোতি অত্থো. তব্বিপক্খতো উণ্ণতো. উচ্চো, উগ্গতোতি অত্থো. সেসমেত্থ তমাদীসু ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অপিচ – ওণতোণতোতি ইদানি নীচো, আযতিম্পি নীচোৱ ভৱিস্সতি. ওণতুণ্ণতোতি ইদানি নীচো, আযতিং উচ্চো ভৱিস্সতি. উণ্ণতোণতোতি ইদানি উচ্চো, আযতিং নীচো ভৱিস্সতি. উণ্ণতুণ্ণতোতি ইদানি উচ্চো, আযতিম্পি উচ্চোৱ ভৱিস্সতীতি.
১৭০. ৰুক্খূপমেসু – ৰুক্খো তাৱ ফেগ্গুসাৰপৰিৱাৰোতি ৱনজেট্ঠকৰুক্খো সযং ফেগ্গু হোতি, পৰিৱাৰৰুক্খা পনস্স সাৰা হোন্তি. ইমিনা নযেন সেসা ৱেদিতব্বা. পুগ্গলেসু পন সীলসাৰৱিৰহতো ফেগ্গুতা, সীলাচাৰসমন্নাগমেন চ সাৰতা ৱেদিতব্বা.
১৭১. ৰূপপ্পমাণাদীসু – সম্পত্তিযুত্তং ৰূপং পমাণং কৰোতীতি ৰূপপ্পমাণো. তত্থ পসাদং জনেতীতি ৰূপপ্পসন্নো. কিত্তিসদ্দভূতং ঘোসং পমাণং কৰোতীতি ঘোসপ্পমাণো. আৰোহং ৱাতিআদীসু পন – আৰোহন্তি উচ্চত্তনং. পৰিণাহন্তি কিসথূলভাৱাপগতং পৰিক্খেপসম্পত্তিং. সণ্ঠানন্তি অঙ্গপচ্চঙ্গানং দীঘৰস্সৱট্টতাদিযুত্তট্ঠানেসু তথাভাৱং. পাৰিপূৰিন্তি যথাৱুত্তপ্পকাৰানং অনূনতং, লক্খণপৰিপুণ্ণভাৱং ৱা. পৰৱণ্ণনাযাতি পৰেহি পৰম্মুখা নিচ্ছাৰিতায গুণৱণ্ণনায. পৰথোমনাযাতি পৰেহি থুতিৱসেন গাথাদিউপনিবন্ধনেন ৱুত্তায থোমনায. পৰপসংসনাযাতি পৰেহি সম্মুখা ৱুত্তায পসংসায. পৰৱণ্ণহাৰিকাযাতি পৰম্পৰথুতিৱসেন পৰেহি পৱত্তিতায ৱণ্ণহৰণায.
১৭২. চীৱৰলূখন্তি চীৱৰস্স দুব্বণ্ণাদিভাৱেন লূখতং. পত্তলূখন্তি ভাজনস্স ৱণ্ণসণ্ঠানৱত্থূহি লূখতং. সেনাসনলূখন্তি নাটকাদিসম্পত্তিৱিৰহেন সেনাসনস্স লূখতং. ৱিৱিধন্তি অচেলকাদিভাৱেন অনেকপ্পকাৰং. দুক্কৰকাৰিকন্তি সৰীৰতাপনং.
অপৰো নযো – ইমেসু হি চতূসু পুগ্গলেসু ৰূপে পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো ৰূপপ্পমাণো নাম. ৰূপপ্পসন্নোতি তস্সেৱ অত্থৱচনং. ঘোসে পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো ঘোসপ্পমাণো নাম. চীৱৰলূখপত্তলূখেসু পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো লূখপ্পমাণো নাম. ধম্মে পমাণং গহেত্ৱা পসন্নো ধম্মপ্পমাণো নাম. ইতৰানি তেসংযেৱ অত্থৱচনানি. সব্বসত্তে চ তযো কোট্ঠাসে কত্ৱা দ্ৱে কোট্ঠাসা ৰূপপ্পমাণা, একো ন ৰূপপ্পমাণো. পঞ্চ কোট্ঠাসে কত্ৱা চত্তাৰো কোট্ঠাসা ঘোসপ্পমাণা, একো ন ঘোসপ্পমাণো. দস কোট্ঠাসে কত্ৱা নৱ কোট্ঠাসা লূখপ্পমাণা, একো ন লূখপ্পমাণো. সতসহস্সং কোট্ঠাসে কত্ৱা পন একো কোট্ঠাসোৱ ধম্মপ্পমাণো, সেসা ন ধম্মপ্পমাণা. এৱমযং চতুপ্পমাণো লোকসন্নিৱাসো.
এতস্মিং চতুপ্পমাণে লোকসন্নিৱাসে বুদ্ধেসু অপ্পসন্না মন্দা, পসন্নাৱ বহুকা. ৰূপপ্পমাণস্স হি বুদ্ধৰূপতো উত্তৰি পসাদাৱহং ৰূপং নাম নত্থি. ঘোসপ্পমাণস্স বুদ্ধানং কিত্তিঘোসতো উত্তৰি পসাদাৱহো ঘোসো নাম নত্থি. লূখপ্পমাণস্স কাসিকানি ৱত্থানি মহাৰহানি কঞ্চনভাজনানি তিণ্ণং উতূনং অনুচ্ছৱিকে সব্বসম্পত্তিযুত্তে পাসাদৱৰে পহায পংসুকূলচীৱৰসেলমযপত্তৰুক্খমূলাদিসেনাসনসেৱিনো বুদ্ধস্স ভগৱতো লূখতো উত্তৰি পসাদাৱহং অঞ্ঞং লূখং নাম নত্থি. ধম্মপ্পমাণস্স সদেৱকে লোকে অসাধাৰণসীলাদিগুণস্স তথাগতস্স সীলাদিগুণতো উত্তৰি পসাদাৱহো অঞ্ঞো সীলাদিগুণো নাম নত্থি. ইতি ভগৱা ইমং চতুপ্পমাণিকং লোকসন্নিৱাসং মুট্ঠিনা গহেত্ৱা ৱিয ঠিতোতি.
১৭৩. অত্তহিতায পটিপন্নাদীসু – সীলসম্পন্নোতি সীলেন সম্পন্নো সমন্নাগতো. সমাধিসম্পন্নোতিআদীসুপি এসেৱ নযো. এত্থ চ সীলং লোকিযলোকুত্তৰং কথিতং. তথা সমাধিপঞ্ঞা চ. ৱিমুত্তি অৰহত্তফলৱিমুত্তিযেৱ. ঞাণদস্সনং একূনৱীসতিৱিধং পচ্চৱেক্খণঞাণং. নো পৰন্তিআদীসু – পৰপুগ্গলং ‘‘তযাপি সীলসম্পন্নেন ভৱিতুং ৱট্টতী’’তি ৱত্ৱা যথা সীলং সমাদিযতি, এৱং ন সমাদপেতি, ন গণ্হাপেতি. এসেৱ নযো সব্বত্থ. এতেসু পন চতূসু পঠমো ৱক্কলিত্থেৰসদিসো হোতি. দুতিযো উপনন্দসক্যপুত্তসদিসো. ততিযো সাৰিপুত্তমোগ্গল্লানত্থেৰসদিসো. চতুত্থো দেৱদত্তসদিসোতি ৱেদিতব্বো.
১৭৪. অত্তন্তপাদীসু – অত্তানং তপতি দুক্খাপেতীতি অত্তন্তপো. অত্তনো পৰিতাপনানুযোগং অত্তপৰিতাপনানুযোগং. অচেলকোতি নিচ্চেলো, নগ্গো. মুত্তাচাৰোতি ৱিসট্ঠাচাৰো. উচ্চাৰকম্মাদীসু লোকিযকুলপুত্তাচাৰেন ৱিৰহিতো ঠিতকোৱ উচ্চাৰং কৰোতি, পস্সাৱং কৰোতি, খাদতি, ভুঞ্জতি চ. হত্থাপলেখনোতি হত্থে পিণ্ডম্হি নিট্ঠিতে জিৱ্হায হত্থং অপলেখতি. উচ্চাৰং ৱা কত্ৱা হত্থস্মিঞ্ঞেৱ দণ্ডকসঞ্ঞী হুত্ৱা হত্থেন অপলেখতীতি দস্সেতি. তে কিৰ দণ্ডকং সত্তোতি পঞ্ঞপেন্তি. তস্মা তেসং পটিপদং পূৰেন্তো এৱং কৰোতি. ভিক্খাগহণত্থং ‘এহি ভদ্দন্তে’তি ৱুত্তো, ন এতীতি নএহিভদ্দন্তিকো. তেন হি ‘তিট্ঠ ভদ্দন্তে’তি ৱুত্তোপি ন তিট্ঠতীতি নতিট্ঠভদ্দন্তিকো. তদুভযম্পি হেতং তিত্থিযা ‘‘এতস্স ৱচনং কতং ভৱিস্সতী’’তি ন কৰোন্তি. অভিহটন্তি পুৰেতৰং গহেত্ৱা আহটং ভিক্খং. উদ্দিস্সকতন্তি ‘‘ইমং তুম্হে উদ্দিস্স কত’’ন্তি এৱং আৰোচিতভিক্খং. ন নিমন্তনন্তি ‘‘অসুকং নাম কুলং ৱা ৱীথিং ৱা গামং ৱা পৱিসেয্যাথা’’তি এৱং নিমন্তিতভিক্খম্পি ন সাদিযতি, ন গণ্হাতি.
ন কুম্ভিমুখাতি কুম্ভিতো উদ্ধৰিত্ৱা দিয্যমানং ভিক্খং ন গণ্হাতি. ন কড়োপিমুখাতি কড়োপীতি উক্খলি, পচ্ছি ৱা. ততোপি ন গণ্হাতি. কস্মা? কুম্ভী কড়োপিযো কটচ্ছুনা পহাৰং লভন্তীতি. ন এড়কমন্তৰন্তি উম্মাৰং অন্তৰং কত্ৱা দিয্যমানং ন গণ্হাতি. কস্মা? অযং মং নিস্সায অন্তৰকৰণং লভতীতি. দণ্ডমুসলেসুপি এসেৱ নযো. দ্ৱিন্নন্তি দ্ৱীসু ভুঞ্জমানেসু একস্মিং উট্ঠায দেন্তে ন গণ্হতি. কস্মা? কবড়ন্তৰাযো হোতীতি. ন গব্ভিনিযাতিআদীসু পন গব্ভিনিযা কুচ্ছিযং দাৰকো কিলমতি. পাযন্তিযা দাৰকস্স খীৰন্তৰাযো হোতি. পুৰিসন্তৰগতায ৰতিঅন্তৰাযো হোতীতি ন গণ্হাতি ন সঙ্কিত্তীসূতি সঙ্কিত্তেত্ৱা কতভত্তেসু. দুব্ভিক্খসমযে কিৰ অচেলকসাৱকা অচেলকানং অত্থায ততো ততো তণ্ডুলাদীনি সমাদপেত্ৱা ভত্তং পচন্তি, উক্কট্ঠাচেলকো ততো ন পটিগ্গণ্হাতি. ন যত্থ সাতি যত্থ সুনখো ‘পিণ্ডং লভিস্সামী’তি উপট্ঠিতো হোতি, তত্থ তস্স অদত্ৱা আহটং ন গণ্হাতি. কস্মা? এতস্স পিণ্ডন্তৰাযো হোতীতি.
সণ্ডসণ্ডচাৰিনীতি সমূহসমূহচাৰিনী. সচে হি অচেলকং দিস্ৱা ‘ইমস্স ভিক্খং দস্সামা’তি মানুস্সকা ভত্তগেহং পৱিসন্তি, তেসু চ পৱিসন্তেসু কড়োপিমুখাদীসু নিলীনা মক্খিকা উপ্পতিত্ৱা সণ্ডসণ্ডা চৰন্তি, ততো আহটং ভিক্খং ন গণ্হাতি. কস্মা? মং নিস্সায মক্খিকানং গোচৰন্তৰাযো জাতোতি. থুসোদকন্তি সব্বসস্সসম্ভাৰেহি কতং সোৱীৰকং. এত্থ চ সুৰাপানমেৱ সাৱজ্জং. অযং পন এতস্মিম্পি সাৱজ্জসঞ্ঞী. একাগাৰিকোতি যো একস্মিংযেৱ গেহে ভিক্খং লভিত্ৱা নিৱত্ততি. একালোপিকোতি যো একেনেৱ আলোপেন যাপেতি. দ্ৱাগাৰিকাদীসুপি এসেৱ নযো. একিস্সাপি দত্তিযাতি একায দত্তিযা. দত্তি নাম একা খুদ্দকপাতি হোতি, যত্থ অগ্গভিক্খং পক্খিপিত্ৱা ঠপেন্তি.
একাহিকন্তি একদিৱসন্তৰিকং. অড্ঢমাসিকন্তি অড্ঢমাসন্তৰিকং. পৰিযাযভত্তভোজনন্তি ৱাৰভত্তভোজনং. একাহৱাৰেন দ্ৱীহৱাৰেন সত্তাহৱাৰেন অড্ঢমাসৱাৰেনাতি – এৱং দিৱসৱাৰেন আভতভত্তভোজনং. সাকভক্খোতি অল্লসাকভক্খো. সামাকভক্খোতি সামাকতণ্ডুলভক্খো. নীৱাৰাদীসু – নীৱাৰা নাম তাৱ অৰঞ্ঞে সযং জাতা ৱীহিজাতি. দদ্দুলন্তি চম্মকাৰেহি চম্মং ৱিলিখিত্ৱা ছড্ডিতকসটং. হটং ৱুচ্চতি সিলেসোপি, সেৱালোপি কণিকাৰাদিৰুক্খনিয্যাসোপি. কণন্তি কুণ্ডকং. আচামোতি ভত্তউক্খলিকায লগ্গো ঝামোদনো. তং ছড্ডিতট্ঠানে গহেত্ৱা খাদতি. ‘‘ওদনকঞ্জিয’’ন্তিপি ৱদন্তি. পিঞ্ঞাকাদযো পাকটা এৱ. পৱত্তফলভোজীতি পতিতফলভোজী.
সাণানীতি সাণৱাকচেলানি. মসাণানীতি মিস্সকচেলানি. ছৱদুস্সানীতি মতসৰীৰতো ছড্ডিতৱত্থানি. এৰকতিণাদীনি ৱা গন্থেত্ৱা কতনিৱাসনানি. পংসুকূলানীতি পথৱিযং ছড্ডিতনন্তকানি. তিৰীটানীতি ৰুক্খত্তচৱত্থানি. অজিনন্তি অজিনমিগচম্মং. অজিনক্খিপন্তি তদেৱ মজ্ঝে ফালিতং. সখুৰকন্তিপি ৱদন্তি. কুসচীৰন্তি কুসতিণানি গন্থেত্ৱা কতচীৰকং. ৱাকচীৰফলকচীৰেসুপি এসেৱ নযো. কেসকম্বলন্তি মনুস্সকেসেহি কতকম্বলং. যং সন্ধায ৱুত্তং – ‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, যানি কানিচি তন্তাৱুতানং ৱত্থানং কেসকম্বলো তেসং পতিকুট্ঠো অক্খাযতী’’তি (অ. নি. ৩.১৩৮). ৱাড়কম্বলন্তি অস্সৱাড়াদীহি কতকম্বলং. উলূকপক্খন্তি উলূকপত্তানি গন্থেত্ৱা কতনিৱাসনং. উব্ভট্ঠকোতি উদ্ধং ঠিতকো.
উক্কুটিকপ্পধানমনুযুত্তোতি উক্কুটিকৱীৰিযং অনুযুত্তো. গচ্ছন্তোপি উক্কুটিকোৱ হুত্ৱা উপ্পতিত্ৱা উপ্পতিত্ৱা গচ্ছতি. কণ্টকাপস্সযিকোতি অযকণ্টকে ৱা পকতিকণ্টকে ৱা ভূমিযং কোট্টেত্ৱা তত্থ চম্মং অত্থৰিত্ৱা ঠানচঙ্কমাদীনি কৰোতি. সেয্যন্তি সযন্তোপি তত্থেৱ সেয্যং কপ্পেতি. সাযং ততিযমস্সাতি সাযততিযকং. ‘‘পাতো, মজ্ঝন্হিকে, সাযন্তি দিৱসস্স তিক্খত্তুং পাপং পৱাহেস্সামী’’তি উদকোৰোহনানুযোগং অনুযুত্তো ৱিহৰতি.
১৭৫. পৰং তপতীতি পৰন্তপো. পৰেসং পৰিতাপনানুযোগং পৰপৰিতাপনানুযোগং. ওৰব্ভিকাদীসু – উৰব্ভা ৱুচ্চন্তি এড়কা. উৰব্ভে হনতীতি ওৰব্ভিকো. সূকৰিকাদীসুপি – এসেৱ নযো. লুদ্দোতি দাৰুণো কক্খড়ো. মচ্ছঘাতকোতি মচ্ছবন্ধো কেৱট্টো. বন্ধনাগাৰিকোতি বন্ধনাগাৰগোপকো. কুৰূৰকম্মন্তাতি দাৰুণকম্মন্তা.
১৭৬. মুদ্ধাৱসিত্তোতি খত্তিযাভিসেকেন মুদ্ধনি অভিসিত্তো. পুৰত্থিমেন নগৰস্সাতি নগৰতো পুৰত্থিমদিসায. সন্ধাগাৰন্তি যঞ্ঞসালং. খৰাজিনং নিৱাসেত্ৱাতি সখুৰং অজিনচম্মং নিৱাসেত্ৱা. সপ্পিতেলেনাতি সপ্পিনা চ তেলেন চ. ঠপেত্ৱা হি সপ্পিং অৱসেসো যো কোচি স্নেহো তেলন্তি ৱুচ্চতি. কণ্ডুৱমানোতি নখানং ছিন্নত্তা কণ্ডুৱিতব্বকালে তেন কণ্ডুৱমানো. অনন্তৰহিতাযাতি অসন্থতায. সৰূপৱচ্ছাযাতি সদিসৱচ্ছায. সচে গাৱী সেতা হোতি, ৱচ্ছোপি সেতকোৱ সচে কবৰা ৱা, ৰত্তা ৱা, ৱচ্ছোপি তাদিসোৱাতি – এৱং সৰূপৱচ্ছায. সো এৱমাহাতি সো ৰাজা এৱং ৱদেতি. ৱচ্ছতৰাতি তৰুণৱচ্ছকভাৱং অতিক্কন্তা বলৱৱচ্ছা. ৱচ্ছতৰীসুপি এসেৱ নযো. বৰিহিসত্থাযাতি পৰিক্খেপকৰণত্থায চেৱ যঞ্ঞভূমিযং অত্থৰণত্থায চ.
১৭৭. দিট্ঠেৱ ধম্মেতি ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে. নিচ্ছাতোতি ছাতং ৱুচ্চতি তণ্হা, সা অস্স নত্থীতি নিচ্ছাতো. সব্বকিলেসানং নিব্বুতত্তা নিব্বুতো. অন্তো তাপনকিলেসানং অভাৱা সীতলো জাতোতি সীতীভূতো. ঝানমগ্গফলনিব্বানসুখানি পটিসংৱেদেতীতি সুখপ্পটিসংৱেদী. ব্ৰহ্মভূতেন অত্তনাতি সেট্ঠভূতেন অত্তনা.
ইমং পন পুগ্গলং বুদ্ধুপ্পাদতো পট্ঠায দস্সেতুং – ইধ তথাগতোতিআদিমাহ. তত্থ তথাগতোতি অট্ঠহি কাৰণেহি ভগৱা তথাগতো – তথা আগতোতি তথাগতো, তথা গতোতি তথাগতো, তথলক্খণং আগতোতি তথাগতো, তথধম্মে যাথাৱতো অভিসম্বুদ্ধোতি তথাগতো, তথদস্সিতায তথাগতো, তথাৱাদিতায তথাগতো, তথাকাৰিতায তথাগতো, অভিভৱনট্ঠেন তথাগতোতি. অৰহং সম্মাসম্বুদ্ধোতিআদীনি ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱিত্থাৰিতানেৱ. তং ধম্মন্তি তং ৱুত্তপ্পকাৰসম্পদং ধম্মং. সুণাতি গহপতি ৱাতি কস্মা পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতি? নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ. যেভুয্যেন হি খত্তিযকুলতো পব্বজিতা জাতিং নিস্সায মানং কৰোন্তি. ব্ৰাহ্মণকুলা পব্বজিতা মন্তে নিস্সায মানং কৰোন্তি. হীনজচ্চকুলা পব্বজিতা অত্তনো ৱিজাতিতায পতিট্ঠাতুং ন সক্কোন্তি. গহপতিদাৰকা পন কচ্ছেহি সেদং মুঞ্চন্তেহি পিট্ঠিযা লোণং পুপ্ফমানায ভূমিং কসিত্ৱা তাদিসস্স মানস্স অভাৱতো নিহতমানদপ্পা হোন্তি. তে পব্বজিত্ৱা মানং ৱা দপ্পং ৱা অকত্ৱা যথাবলং বুদ্ধৱচনং উগ্গহেত্ৱা ৱিপস্সনায কম্মং কৰোন্তা সক্কোন্তি অৰহত্তে পতিট্ঠাতুং. ইতৰেহি চ কুলেহি নিক্খমিত্ৱা পব্বজিতা নাম ন বহুকা, গহপতিকাৱ বহুকা. ইতি নিহতমানত্তা উস্সন্নত্তা চ পঠমং গহপতিং নিদ্দিসতীতি.
অঞ্ঞতৰস্মিং ৱাতি ইতৰেসং ৱা কুলানং অঞ্ঞতৰস্মিং. পচ্চাজাতোতি পতিজাতো. তথাগতে সদ্ধং পটিলভতীতি পৰিসুদ্ধং ধম্মং সুত্ৱা ধম্মস্সামিম্হি তথাগতে ‘‘সম্মাসম্বুদ্ধো ৱত সো ভগৱা’’তি সদ্ধং পটিলভতি. ইতি পটিসঞ্চিক্খতীতি এৱং পচ্চৱেক্খতি. সম্বাধো ঘৰাৱাসোতি সচেপি সট্ঠিহত্থে ঘৰে যোজনসতন্তৰেপি ৱা দ্ৱে জাযম্পতিকা ৱসন্তি, তথাপি নেসং সকিঞ্চনসপলিবোধট্ঠেন ঘৰাৱাসো সম্বাধোযেৱ. ৰজোপথোতি ৰাগৰজাদীনং উট্ঠানট্ঠানন্তি মহাঅট্ঠকথাযং ৱুত্তং. আগমনপথোতিপি ৱত্তুং ৱট্টতি. অলগ্গনট্ঠেন অব্ভোকাসো ৱিযাতি অব্ভোকাসো. পব্বজিতো হি কূটাগাৰৰতনপাসাদে চ দেৱৱিমানাদীসু চ সুপিহিতদ্ৱাৰৱাতপানেসু পটিচ্ছন্নেসু ৱসন্তোপি নেৱ লগ্গতি, ন সজ্জতি, ন বজ্ঝতি. তেন ৱুত্তং – ‘‘অব্ভোকাসো পব্বজ্জা’’তি.
অপিচ – সম্বাধো ঘৰাৱাসো কুসলকিৰিযায ওকাসাভাৱতো. ৰজোপথো অসংৱুতসঙ্কাৰট্ঠানং ৱিয ৰজানং কিলেসৰজানং সন্নিপাতট্ঠানতো. অব্ভোকাসো পব্বজ্জা কুসলকিৰিযায যথাসুখং ওকাসসম্ভাৱতো. নযিদং সুকৰং…পে… পব্বজেয্যন্তি এত্থ অযং সঙ্খেপকথা – যদেতং সিক্খত্তযব্ৰহ্মচৰিযং একম্পি দিৱসং অখণ্ডং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিপুণ্ণং. একদিৱসম্পি চ কিলেসমলেন অমলিনং কত্ৱা চৰিমকচিত্তং পাপেতব্বতায একন্তপৰিসুদ্ধং. সঙ্খলিখিতং লিখিতসঙ্খসদিসং ধোতসঙ্খসপ্পটিভাগং চৰিতব্বং. ইদং ন সুকৰং অগাৰং অজ্ঝাৱসতা অগাৰমজ্ঝে ৱসন্তেন একন্তপৰিপুণ্ণং…পে… চৰিতুং – ‘‘যংনূনাহং কেসে চ মস্সুঞ্চ ওহাৰেত্ৱা কসাযৰসপীততায কাসাযানি ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তানং অনুচ্ছৱিকানি ৱত্থানি অচ্ছাদেত্ৱা পৰিদহিত্ৱা অগাৰস্মা নিক্খমিত্ৱা অনগাৰিযং পব্বজেয্য’’ন্তি. এত্থ চ যস্মা অগাৰস্স হিতং কসিৱাণিজ্জাদিকম্মং ‘‘অগাৰিয’’ন্তি ৱুচ্চতি, তঞ্চ পব্বজ্জায নত্থি, তস্মা পব্বজ্জা ‘‘অনগাৰিয’’ন্তি ঞাতব্বা. তং অনগাৰিযং. পব্বজেয্যন্তি পটিপজ্জেয্যং. অপ্পং ৱাতি সহস্সতো হেট্ঠা ভোগক্খন্ধো অপ্পো নাম হোতি, সহস্সতো পট্ঠায মহা. অবন্ধনট্ঠেন ঞাতিযেৱ ঞাতিপৰিৱট্টো. সোপি ৱীসতিযা হেট্ঠা অপ্পো হোতি, ৱীসতিযা পট্ঠায মহা.
১৭৮. ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নোতি যা ভিক্খূনং অধিসীলসঙ্খাতা সিক্খা, তঞ্চ. যত্থ চেতে সহ জীৱন্তি, একজীৱিকা সভাগৱুত্তিনো হোন্তি, তং ভগৱতা পঞ্ঞত্তসিক্খাপদসঙ্খাতং সাজীৱঞ্চ. তত্থ সিক্খনভাৱেন সমাপন্নোতি ভিক্খূনং সিক্খাসাজীৱসমাপন্নো. সমাপন্নোতি সিক্খং পৰিপূৰেন্তো সাজীৱঞ্চ অৱীতিক্কমন্তো হুত্ৱা তদুভযং উপগতোতি অত্থো. পাণাতিপাতং পহাযাতিআদীসু পাণাতিপাতাদিকথা হেট্ঠা ৱিত্থাৰিতা এৱ. পহাযাতি ইমং পাণাতিপাতচেতনাসঙ্খাতং দুস্সীল্যং পজহিত্ৱা. পটিৱিৰতো হোতীতি পহীনকালতো পট্ঠায ততো দুস্সীল্যতো ওৰতো ৱিৰতোৱ হোতি. নিহিতদণ্ডো নিহিতসত্থোতি পৰূপঘাতত্থায দণ্ডং ৱা সত্থং ৱা আদায অৱত্তনতো নিক্খিত্তদণ্ডো চেৱ নিক্খিত্তসত্থো চাতি অত্থো. এত্থ চ ঠপেত্ৱা দণ্ডং, সব্বম্পি অৱসেসং উপকৰণং সত্তানং ৱিনাসনভাৱতো ‘সত্থ’ন্তি ৱেদিতব্বং. যং পন ভিক্খূ কত্তৰদণ্ডং ৱা দন্তকট্ঠৱাসিং ৱা পিপ্ফলিকং ৱা গহেত্ৱা ৱিচৰন্তি, ন তং পৰূপঘাতত্থায. তস্মা নিহিতদণ্ডা নিহিতসত্থাত্ৱেৱ সঙ্খং গচ্ছন্তি. লজ্জীতি পাপজিগুচ্ছনলক্খণায লজ্জায সমন্নাগতো. দযাপন্নোতি দযং মেত্তচিত্ততং আপন্নো. সব্বপাণভূতহিতানুকম্পীতি সব্বে পাণভূতে হিতেন অনুকম্পকো. তায দযাপন্নতায সব্বেসং পাণভূতানং হিতচিত্তকোতি অত্থো. ৱিহৰতীতি ইৰিযতি, পালেতি.
দিন্নমেৱ আদিযতীতি দিন্নাদাযী. চিত্তেনপি দিন্নমেৱ পটিকঙ্খতীতি দিন্নপাটিকঙ্খী. থেনেতীতি থেনো. ন থেনেন অথেনেন. অথেনত্তাযেৱ সুচিভূতেন. অত্তনাতি অত্তভাৱেন. অথেনং সুচিভূতং অত্তভাৱং কত্ৱা ৱিহৰতীতি ৱুত্তং হোতি.
অব্ৰহ্মচৰিযন্তি অসেট্ঠচৰিযং. ব্ৰহ্মং সেট্ঠং আচাৰং চৰতীতি ব্ৰহ্মচাৰী. আৰাচাৰীতি অব্ৰহ্মচৰিযতো দূৰচাৰী. মেথুনাতি ৰাগপৰিযুট্ঠানৱসেন সদিসত্তা মেথুনকাতি লদ্ধৱোহাৰেহি পটিসেৱিতব্বতো মেথুনাতি সঙ্খং গতা অসদ্ধম্মা. গামধম্মাতি গামৱাসীনং ধম্মা.
সচ্চং ৱদতীতি সচ্চৱাদী. সচ্চেন সচ্চং সন্দহতি ঘটেতীতি সচ্চসন্ধো. ন অন্তৰন্তৰা মুসা ৱদতীতি অত্থো. যো হি পুৰিসো কদাচি মুসা ৱদতি, কদাচি সচ্চং, তস্স মুসাৱাদেন অন্তৰিতত্তা সচ্চং সচ্চেন ন ঘটীযতি, তস্মা ন সো সচ্চসন্ধো. অযং পন ন তাদিসো. জীৱিতহেতুপি মুসা অৱত্ৱা সচ্চেন সচ্চং সন্দহতিযেৱাতি সচ্চসন্ধো. থেতোতি থিৰো, থিৰকথোতি অত্থো. একো হি পুগ্গলো হলিদ্দিৰাগো ৱিয, থুসৰাসিম্হি নিখাতখাণুকো ৱিয, অস্সপিট্ঠে ঠপিতকুম্ভণ্ডমিৱ চ, ন থিৰকথো হোতি. একো পাসাণলেখা ৱিয, ইন্দখীলো ৱিয চ থিৰকথো হোতি. অসিনা সীসে ছিন্দন্তেপি দ্ৱে কথা ন কথেতি. অযং ৱুচ্চতি থেতো. পচ্চযিকোতি পত্তিযাযিতব্বকো, সদ্ধাযিকোতি অত্থো. একচ্চো হি পুগ্গলো ন পচ্চযিকো হোতি. ‘ইদং কেন ৱুত্তং? অসুকেনা’তি ৱুত্তে ‘মা তস্স ৱচনং সদ্দহথা’তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি. একো পচ্চযিকো হোতি. ‘ইদং কেন ৱুত্তং? অসুকেনা’তি ৱুত্তে ‘যদি তেন ৱুত্তং, ইদমেৱ পমাণং, ইদানি উপপৰিক্খিতব্বং নত্থি, এৱমেৱ ইদ’ন্তি ৱত্তব্বতং আপজ্জতি. অযং ৱুচ্চতি পচ্চযিকো. অৱিসংৱাদকো লোকস্সাতি তায সচ্চৱাদিতায লোকং ন ৱিসংৱাদেতীতি অত্থো.
ইমেসং ভেদাযাতি যেসং ইতো সুত্ৱাতি ৱুত্তানং সন্তিকে সুতং, তেসং ভেদায. ভিন্নানং ৱা সন্ধাতাতি দ্ৱিন্নং মিত্তানং ৱা সমানুপজ্ঝাযকাদীনং ৱা কেনচিদেৱ কাৰণেন ভিন্নানং একমেকং উপসঙ্কমিত্ৱা – ‘তুম্হাকং ঈদিসে কুলে জাতানং, এৱং বহুস্সুতানং ইদং ন যুত্ত’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা সন্ধানং কত্তা. অনুপ্পদাতাতি সন্ধানানুপ্পদাতা. দ্ৱে জনে সমগ্গে দিস্ৱা – ‘তুম্হাকং এৱৰূপে কুলে জাতানং, এৱৰূপেহি গুণেহি সমন্নাগতানং অনুচ্ছৱিকমেত’ন্তিআদীনি ৱত্ৱা দড়্হীকম্মং কত্তাতি অত্থো. সমগ্গো আৰামো অস্সাতি সমগ্গাৰামো. যত্থ সমগ্গা নত্থি, তত্থ ৱসিতুম্পি ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গৰামোতিপি পাড়ি. অযমেৱ অত্থো. সমগ্গৰতোতি সমগ্গেসু ৰতো. তে পহায অঞ্ঞত্ৰ গন্তুম্পি ন ইচ্ছতীতি অত্থো. সমগ্গে দিস্ৱাপি সুত্ৱাপি নন্দতীতি সমগ্গনন্দী. সমগ্গকৰণিং ৱাচং ভাসিতাতি যা ৱাচা সত্তে সমগ্গেযেৱ কৰোতি, তং সামগ্গীগুণপৰিদীপকমেৱ ৱাচং ভাসতি, ন ইতৰন্তি.
কালেন ৱদতীতি কালৱাদী. ৱত্তব্বযুত্তকালং সল্লক্খেত্ৱা ৱদতীতি অত্থো. ভূতং তথং তচ্ছং সভাৱমেৱ ৱদতীতি ভূতৱাদী. দিট্ঠধম্মিকসম্পৰাযিকত্থসন্নিস্সিতমেৱ কত্ৱা ৱদতীতি অত্থৱাদী. নৱলোকুত্তৰধম্মসন্নিস্সিতং কত্ৱা ৱদতীতি ধম্মৱাদী. সংৱৰৱিনযপহানৱিনযসন্নিস্সিতং কত্ৱা ৱদতীতি ৱিনযৱাদী. নিধানং ৱুচ্চতি ঠপনোকাসো. নিধানমস্স অত্থীতি নিধানৱতী. হদযে নিধাতব্বযুত্তকং ৱাচং ভাসিতাতি অত্থো. কালেনাতি এৱৰূপিং ভাসমানোপি চ ‘‘অহং নিধানৱতিং ৱাচং ভাসিস্সামী’’তি ন অকালেন ভাসতি. যুত্তকালং পন সল্লক্খেত্ৱাৱ ভাসতীতি অত্থো. সাপদেসন্তি সউপমং, সকাৰণন্তি অত্থো. পৰিযন্তৱতিন্তি পৰিচ্ছেদং দস্সেত্ৱা. যথাস্সা পৰিচ্ছেদো পঞ্ঞাযতি, এৱং ভাসতীতি অত্থো. অত্থসংহিতন্তি অনেকেহিপি নযেহি ৱিভজন্তেন পৰিযাদাতুং অসক্কুণেয্যতায অত্থসম্পন্নং ভাসতি. যং ৱা সো অত্থৱাদী অত্থং ৱদতি, তেন অত্থেন সংহিতত্তা অত্থসংহিতং ৱাচং ভাসতি. ন অঞ্ঞং নিক্খিপিত্ৱা অঞ্ঞং ভাসতীতি ৱুত্তং হোতি.
১৭৯. বীজগামভূতগামসমাৰম্ভাতি মূলবীজং, খন্ধবীজং, ফড়ুবীজং, অগ্গবীজং বীজবীজন্তি পঞ্চৱিধস্স বীজগামস্স চেৱ যস্স কস্সচি নীলতিণৰুক্খাদিকস্স ভূতগামস্স চ সমাৰম্ভা. ছেদনভেদনপচনাদিভাৱেন ৱিকোপনা পটিৱিৰতোতি অত্থো. একভত্তিকোতি পাতৰাসভত্তং, সাযমাসভত্তন্তি দ্ৱে ভত্তানি. তেসু পাতৰাসভত্তং অন্তোমজ্ঝন্হিকেন পৰিচ্ছিন্নং. ইতৰং মজ্ঝন্হিকতো উদ্ধং অন্তোঅৰুণেন. তস্মা অন্তোমজ্ঝন্হিকে দসক্খত্তুং ভুঞ্জমানোপি একভত্তিকোৱ হোতি. তং সন্ধায ৱুত্তং – একভত্তিকোতি. ৰত্তিযা ভোজনং ৰত্তি, ততো উপৰতোতি ৰত্তূপৰতো. অতিক্কন্তে মজ্ঝন্হিকে যাৱ সূৰিযসত্থঙ্গমনা ভোজনং ৱিকালভোজনং নাম, ততো ৱিৰতত্তা ৱিৰতো ৱিকালভোজনা. সাসনস্স অননুলোমত্তা ৱিসূকং পটাণীভূতং দস্সনন্তি ৱিসূকদস্সনং. অত্তনা নচ্চননচ্চাপনাদিৱসেন নচ্চা চ গীতা চ ৱাদিতা চ অন্তমসো মযূৰনচ্চনাপনাদিৱসেনপি পৱত্তানং নচ্চাদীনং ৱিসূকভূতা দস্সনা চাতি নচ্চগীতৱাদিতৱিসূকদস্সনা. নচ্চাদীনি হি অত্তনা পযোজেতুং ৱা পৰেহি পযোজাপেতুং ৱা যুত্তানি পস্সিতুং ৱা নেৱ ভিক্খূনং ন ভিক্খুনীনং ৱট্টন্তি. মালাদীসু – মালাতি যংকিঞ্চি পুপ্ফং. গন্ধন্তি যংকিঞ্চি গন্ধজাতং. ৱিলেপনন্তি ছৱিৰাগকৰণং. তত্থ পিড়ন্ধন্তো ধাৰেতি নাম. ঊনট্ঠানং পূৰেন্তো মণ্ডেতি নাম. গন্ধৱসেন ছৱিৰাগৱসেন চ সাদিযন্তো ৱিভূসেতি নাম. ঠানং ৱুচ্চতি কাৰণং. তস্মা যায দুস্সীল্যচেতনায তানি মালাধাৰণাদীনি মহাজনো কৰোতি, ততো পটিৱিৰতোতি অত্থো. উচ্চাসযনং ৱুচ্চতি পমাণাতিক্কন্তং. মহাসযনং অকপ্পিযসন্থতং, ততো পটিৱিৰতোতি অত্থো. জাতৰূপন্তি সুৱণ্ণং. ৰজতন্তি কহাপণো, লোহমাসকো, জতুমাসকো, দাৰুমাসকোতি যে ৱোহাৰং গচ্ছন্তি. তস্স উভযস্সাপি পটিগ্গহণা পটিৱিৰতো, নেৱ নং উগ্গণ্হাতি, ন উগ্গণ্হাপেতি, ন উপনিক্খিত্তং সাদিযতীতি অত্থো.
আমকধঞ্ঞপটিগ্গহণাতি সালিৱীহিযৱগোধুমকঙ্গুৱৰককুদ্ৰূসকসঙ্খাতস্স সত্তৱিধস্সাপি আমকধঞ্ঞস্স পটিগ্গহণা. ন কেৱলঞ্চ এতেসং পটিগ্গহণমেৱ, আমসনম্পি ভিক্খূনং ন ৱট্টতিযেৱ. আমকমংসপটিগ্গহণাতি এত্থ অঞ্ঞত্ৰ ওদিস্স অনুঞ্ঞাতা আমকমচ্ছমংসানং পটিগ্গহণমেৱ ভিক্খূনং ন ৱট্টতি, নো আমসনং. ইত্থিকুমাৰিকপটিগ্গহণাতি এত্থ ইত্থীতি পুৰিসন্তৰগতা. ইতৰা কুমাৰিকা নাম. তাসং পটিগ্গহণম্পি আমসনম্পি অকপ্পিযমেৱ. দাসিদাসপটিগ্গহণাতি এত্থ দাসিদাসৱসেনেৱ তেসং পটিগ্গহণং ন ৱট্টতি. ‘কপ্পিযকাৰকং দম্মি’, ‘আৰামিকং দম্মী’তি এৱং ৱুত্তে পন ৱট্টতি. অজেড়কাদীসুপি খেত্তৱত্থুপৰিযোসানেসু কপ্পিযাকপ্পিযনযো ৱিনযৱসেন উপপৰিক্খিতব্বো. তত্থ খেত্তং নাম যস্মিং পুব্বণ্ণং ৰুহতি. ৱত্থু নাম যস্মিং অপৰণ্ণং ৰুহতি. যত্থ ৱা উভযম্পি ৰুহতি তং খেত্তং. তদত্থায অকতভূমিভাগো ৱত্থু. খেত্তৱত্থুসীসেন চেত্থ ৱাপিতড়াকাদীনিপি সঙ্গহিতানেৱ.
দূতেয্যং ৱুচ্চতি দূতকম্মং. গিহীনং পহিতং পণ্ণং ৱা সাসনং ৱা গহেত্ৱা তত্থ তত্থ গমনং. পহীণগমনং ৱুচ্চতি পৰঘৰং পেসিতস্স খুদ্দকগমনং. অনুযোগো নাম তদুভযকৰণং. তস্মা দূতেয্যপহীণগমনানং অনুগোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কযৱিক্কযাতি কযা চ ৱিক্কযা চ. তুলাকূটাদীসু – কূটন্তি ৱঞ্চনং. তত্থ তুলাকূটং নাম ৰূপকূটং, অঙ্গকূটং গহণকূটং, পটিচ্ছন্নকূটন্তি চতুব্বিধং হোতি. তত্থ ৰূপকূটং নাম দ্ৱে তুলা সমৰূপা কত্ৱা গণ্হন্তো মহতিযা গণ্হাতি, দদন্তো খুদ্দিকায দেতি. অঙ্গকূটং নাম গণ্হন্তো পচ্ছাভাগে হত্থেন তুলং অক্কমতি, দদন্তো পুব্বভাগে. গহণকূটং নাম গণ্হন্তো মূলে ৰজ্জুং গণ্হাতি, দদন্তো অগ্গে. পটিচ্ছন্নকূটং নাম তুলং সুসিৰং কত্ৱা অন্তো অযচুণ্ণং পক্খিপিত্ৱা গণ্হন্তো তং পচ্ছাভাগে কৰোতি, দদন্তো অগ্গভাগে.
কংসো ৱুচ্চতি সুৱণ্ণপাতি. তায ৱঞ্চনং কংসকূটং. কথং? একং সুৱণ্ণপাতিং কত্ৱা অঞ্ঞা দ্ৱে তিস্সো লোহপাতিযো সুৱণ্ণৱণ্ণা কৰোন্তি, ততো জনপদং গন্ত্ৱা কিঞ্চিদেৱ অড্ঢকুলং পৱিসিত্ৱা সুৱণ্ণভাজনানি কিণথা’তি ৱত্ৱা অগ্ঘে পুচ্ছিতে সমগ্ঘতৰং দাতুকামা হোন্তি. ততো তেহি ‘কথং ইমেসং সুৱণ্ণভাৱো জানিতব্বো’তি ৱুত্তে ‘ৱীমংসিত্ৱা গণ্হথা’তি সুৱণ্ণপাতিং পাসাণে ঘংসিত্ৱা সব্বপাতিযো দত্ৱা গচ্ছন্তি.
মানকূটং নাম হদযভেদসিখাভেদৰজ্জুভেদৱসেন তিৱিধং হোতি. তত্থ হদযভেদো সপ্পিতেলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো হেট্ঠা ছিদ্দেন মানেন ‘সণিকং আসিঞ্চা’তি ৱত্ৱা অন্তোভাজনে বহুং পগ্ঘৰাপেত্ৱা গণ্হাতি. দদন্তো ছিদ্দং পিধায সীঘং পূৰেত্ৱা দেতি. সিখাভেদো তিলতণ্ডুলাদিমিননকালে লব্ভতি. তানি হি গণ্হন্তো সণিকং সিখং উস্সাপেত্ৱা গণ্হাতি. দদন্তো ৱেগেন পূৰেত্ৱা সিখং ছিন্দন্তো দেতি. ৰজ্জুভেদো খেত্তৱত্থুমিননকালে লব্ভতি. লঞ্জং অলভন্তা হি খেত্তং অমহন্তম্পি মহন্তং কত্ৱা মিনন্তি.
উক্কোটনাদীসু – উক্কোটনন্তি অস্সামিকে সামিকে কাতুং লঞ্জগ্গহণং. ৱঞ্চনন্তি তেহি তেহি উপাযেহি পৰেসং ৱঞ্চনং. তত্ৰিদমেকং ৱত্থু – একো কিৰ লুদ্দকো মিগঞ্চ মিগপোতকঞ্চ গহেত্ৱা আগচ্ছতি. তমেকো ধুত্তো – ‘‘কিং ভো মিগো অগ্ঘতি, কিং মিগপোতকো’’তি আহ. ‘‘মিগো দ্ৱে কহাপণে, মিগপোতকো এক’’ন্তি চ ৱুত্তে কহাপণং দত্ৱা মিগপোতকং গহেত্ৱা থোকং গন্ত্ৱা নিৱত্তো, ‘‘ন মে ভো মিগপোতকেন অত্থো, মিগং মে দেহী’’তি আহ. তেন হি ‘‘দ্ৱে কহাপণে দেহী’’তি. সো আহ – ‘‘ননু তে, ভো, মযা পঠমং একো কহাপণো দিন্নো’’তি? ‘‘আম দিন্নো’’তি. ইদম্পি মিগপোতকং গণ্হ, এৱং সো চ কহাপণো অযঞ্চ কহাপণগ্ঘণকো মিগপোতকোতি দ্ৱে কহাপণা ভৱিস্সন্তীতি. সো ‘‘কাৰণং ৱদতী’’তি সল্লক্খেত্ৱা মিগপোতকং গহেত্ৱা মিগং অদাসীতি.
নিকতীতি যোগৱসেন ৱা মাযাৱসেন ৱা অপামঙ্গং পামঙ্গন্তি, অমণিং মণীতি, অসুৱণ্ণং সুৱণ্ণন্তি কত্ৱা পতিৰূপকেন ৱঞ্চনং. সাচিযোগোতি কুটিলযোগো. এতেসংযেৱ উক্কোটনাদীনমেতং নামং. তস্মা উক্কোটনসাচিযোগো ৱঞ্চনসাচিযোগো নিকতিসাচিযোগোতি এৱমেত্থ অত্থো দট্ঠব্বো. কেচি অঞ্ঞং দস্সেত্ৱা অঞ্ঞস্স পৰিৱত্তনং ‘সাচিযোগো’তি ৱদন্তি. তং পন ৱঞ্চনেনেৱ সঙ্গহিতং.
ছেদনাদীসু – ছেদনন্তি হত্থচ্ছেদনাদি. ৱধোতি মাৰণং. বন্ধোতি ৰজ্জুবন্ধনাদীহি বন্ধনং. ৱিপৰামোসোতি হিমৱিপৰামোসো, গুম্বৱিপৰামোসোতি দুৱিধো. যঞ্হি হিমপাতসমযে হিমেন পটিচ্ছন্না হুত্ৱা মগ্গপ্পটিপন্নং জনং মুসন্তি, অযং হিমৱিপৰামোসো. যং গুম্বাদীহি পটিচ্ছন্না মুসন্তি, অযং গুম্বৱিপৰামোসো. আলোপো ৱুচ্চতি গামনিগমাদীনং ৱিলোপকৰণং. সহসাকাৰোতি সাহসিককিৰিযা. গেহং পৱিসিত্ৱা মনুস্সানং উৰে সত্থং ঠপেত্ৱা ইচ্ছিতভণ্ডগ্গহণং. এৱমেতস্মা ছেদন…পে… সহসাকাৰা পটিৱিৰতো হোতি.
১৮০. সো সন্তুট্ঠো হোতীতি সো চতূসু পচ্চযেসু দ্ৱাদসৱিধেন ইতৰীতৰপচ্চযসন্তোসেন সমন্নাগতো হোতি. কাযপৰিহাৰিকেনাতি কাযং পৰিহৰণমত্তকেন. কুচ্ছিপৰিহাৰিকেনাতি কুচ্ছিপৰিহৰণমত্তকেন. সমাদাযেৱ পক্কমতীতি অট্ঠৱিধং ভিক্খু পৰিক্খাৰমত্তকং সব্বং গহেত্ৱাৱ কাযপটিবদ্ধং কত্ৱাৱ গচ্ছতি. ‘‘মম ৱিহাৰো পৰিৱেণং উপট্ঠাকো’’তি সঙ্গো ৱা বদ্ধো ৱা ন হোতি. সো জিযা মুত্তসৰো ৱিয যূথা পক্কন্তো, মত্তহত্থী ৱিয ইচ্ছিতিচ্ছিতং সেনাসনং ৱনসণ্ডং ৰুক্খমূলং ৱনপত্থং পব্ভাৰং পৰিভুঞ্জন্তো একোৱ তিট্ঠতি, একোৱ নিসীদতি. সব্বিৰিযাপথেসু একোৱ অদুতিযো.
‘‘চাতুদ্দিসো অপ্পটিঘো চ হোতি,
সন্তুস্সমানো ইতৰীতৰেন;
পৰিস্সযানং সহিতা অছম্ভী,
একো চৰে খগ্গৱিসাণকপ্পো’’তি. (সু. নি. ৪২);
এৱং ৱণ্ণিতং খগ্গৱিসাণকপ্পতং আপজ্জতি.
ইদানি তমত্থং উপমায সাধেন্তো, ‘‘সেয্যথাপী’’তিআদিমাহ. তত্থ পক্খী সকুণোতি পক্খযুত্তো সকুণো. ডেতীতি উপ্পততি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপত্থো – সকুণো নাম ‘‘অসুকস্মিং পদেসে ৰুক্খো পৰিপক্কফলো’’তি ঞত্ৱা নানাদিসাহি আগন্ত্ৱা নখপক্খতুণ্ডাদীহি তস্স ফলানি ৱিজ্ঝন্তা ৱিধুনন্তা খাদন্তি. ‘‘ইদং অজ্জতনায, ইদং স্ৱাতনায ভৱিস্সতী’’তি তেসং ন হোতি. ফলে পন খীণে নেৱ ৰুক্খস্স আৰক্খং ঠপেন্তি, ন তত্থ পত্তং ৱা নখং ৱা তুণ্ডং ৱা ঠপেন্তি. অথ খো তস্মিং ৰুক্খে অনপেক্খো হুত্ৱা যো যং দিসাভাগং ইচ্ছতি, সো তেন সপত্তভাৰোৱ উপ্পতিত্ৱা গচ্ছতি. এৱমেৱ অযং ভিক্খু নিস্সঙ্গো নিৰপেক্খোযেৱ পক্কমতি, তেন ৱুত্তং সমাদাযেৱ পক্কমতীতি. অৰিযেনাতি নিদ্দোসেন. অজ্ঝত্তন্তি সকে অত্তভাৱে. অনৱজ্জসুখন্তি নিদ্দোসসুখং.
১৮১. সো চক্খুনা ৰূপং দিস্ৱাতি সো ইমিনা অৰিযেন সীলক্খন্ধেন সমন্নাগতো ভিক্খু চক্খুৱিঞ্ঞাণেন ৰূপং পস্সিত্ৱাতি অত্থো. সেসপদেসুপি যং ৱত্তব্বং, তং সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. অব্যাসেকসুখন্তি কিলেসেহি অনৱসিত্তসুখং. অৱিকিণ্ণসুখন্তিপি ৱুত্তং. ইন্দ্ৰিযসংৱৰসুখঞ্হি দিট্ঠাদীসু দিট্ঠমত্তাদিৱসেন পৱত্ততায অৱিকিণ্ণং হোতি.
১৮২. সো অভিক্কন্তে পটিক্কন্তেতি সো মনচ্ছট্ঠানং ইন্দ্ৰিযানং সংৱৰেন সমন্নাগতো ভিক্খু ইমেসু অভিক্কন্তপটিক্কন্তাদীসু সত্তসু ঠানেসু সতিসম্পজঞ্ঞৱসেন সম্পজানকাৰী হোতি. তত্থ যং ৱত্তব্বং সিযা, তং ঝানৱিভঙ্গে ৱুত্তমেৱ.
সো ইমিনা চাতিআদিনা কিং দস্সেতি? অৰঞ্ঞৱাসস্স পচ্চযসম্পত্তিং দস্সেতি. যস্স হি ইমে চত্তাৰো পচ্চযা নত্থি, তস্স অৰঞ্ঞৱাসো ন ইজ্ঝতি, তিৰচ্ছানগতেহি ৱা ৱনচৰকেহি ৱা সদ্ধিং ৱত্তব্বতং আপজ্জতি. অৰঞ্ঞে অধিৱত্থা দেৱতা ‘‘কিং এৱৰূপস্স পাপভিক্খুনো অৰঞ্ঞৱাসেনা’’তি ভেৰৱং সদ্দং সাৱেন্তি. হত্থেহি সীসং পহৰিত্ৱা পলাযনাকাৰং কৰোন্তি. ‘‘অসুকো ভিক্খু অৰঞ্ঞং পৱিসিত্ৱা ইদঞ্চিদঞ্চ পাপকম্মং অকাসী’’তি অযসো পত্থৰতি. যস্স পনেতে চত্তাৰো পচ্চযা অত্থি, তস্স অৰঞ্ঞৱাসো ইজ্ঝতি. সো হি অত্তনো সীলং পচ্চৱেক্খন্তো কিঞ্চি কাড়কং ৱা তিলকং ৱা অপস্সন্তো পীতিং উপ্পাদেত্ৱা তং খযতো ৱযতো সম্মসন্তো অৰিযভূমিং ওক্কমতি. অৰঞ্ঞে অধিৱত্থা দেৱতা অত্তমনা ৱণ্ণং ভাসন্তি. ইতিস্স উদকে পক্খিত্ততেলবিন্দু ৱিয যসো ৱিত্থাৰিকো হোতি. ৱিৱিত্তন্তিআদীনি হেট্ঠা ৱুত্তত্থানেৱ. সো এৱং সমাহিতে চিত্তে…পে… যথাকম্মূপগে সত্তে পজানাতীতি এত্তকে ঠানে যং ৱত্তব্বং সিযা, তং সব্বং ৱিসুদ্ধিমগ্গে ৱুত্তমেৱ.
১৮৫. ততিযৱিজ্জায সো এৱং সমাহিতে চিত্তেতি ৱিপস্সনাপাদকং চতুত্থজ্ঝানচিত্তং ৱেদিতব্বং. আসৱানং খযঞাণাযাতি অৰহত্তমগ্গঞাণত্থায. অৰহত্তমগ্গো হি আসৱানং ৱিনাসনতো আসৱানং খযোতি ৱুচ্চতি. তত্ৰ চেতং ঞাণং তপ্পৰিযাপন্নত্তাতি. চিত্তং অভিনিন্নামেতীতি ৱিপস্সনাচিত্তং অভিনীহৰতি. সো ইদং দুক্খন্তি এৱমাদীসু – ‘‘এত্তকং দুক্খং, ন ইতো ভিয্যো’’তি সব্বম্পি দুক্খসচ্চং সৰসলক্খণপ্পটিৱেধেন যথাভূতং পজানাতি, পটিৱিজ্ঝতি. তস্স চ দুক্খস্স নিব্বত্তিকং তণ্হং – অযং দুক্খসমুদযোতি; তদুভযম্পি যং ঠানং পত্ৱা নিৰুজ্ঝতি, তং তেসং অপ্পৱত্তিং নিব্বানং – অযং দুক্খনিৰোধোতি; তস্স চ সম্পাপকং অৰিযমগ্গং – অযং দুক্খনিৰোধগামিনী পটিপদাতি সৰসলক্খণপটিৱেধেন যথাভূতং পজানাতি, পটিৱিজ্ঝতীতি – এৱমত্থো ৱেদিতব্বো.
এৱং সৰূপতো সচ্চানি দস্সেত্ৱা ইদানি কিলেসৱসেন পৰিযাযতো দস্সেন্তো ইমে আসৱাতিআদিমাহ. তস্স এৱং জানতো এৱং পস্সতোতি তস্স এৱং জানন্তস্স এৱং পস্সন্তস্স সহ ৱিপস্সনায কোটিপ্পত্তং মগ্গং কথেতি. কামাসৱাতি কামাসৱতো. ৱিমুচ্চতীতি ইমিনা মগ্গক্খণং দস্সেতি. ৱিমুত্তস্মিন্তি ইমিনা ফলক্খণং দস্সেতি. মগ্গক্খণে হি চিত্তং ৱিমুচ্চতি, ফলক্খণে ৱিমুত্তং হোতি. ৱিমুত্তস্মিং ৱিমুত্তমিতি ঞাণন্তি ইমিনা পচ্চৱেক্খণঞাণং দস্সেতি. খীণা জাতীতিআদীহি তস্স ভূমিং. তেন হি ঞাণেন সো পচ্চৱেক্খন্তো ‘খীণা জাতী’তিআদীনি পজানাতি. ৱুসিতন্তি ৱুট্ঠং পৰিৱুট্ঠং কতং চৰিতং নিট্ঠিতন্তি অত্থো. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযং. পুথুজ্জনকল্যাণকেন হি সদ্ধিং সত্ত সেক্খা ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং ৱসন্তি নাম. খীণাসৱো ৱুট্ঠৱাসো. তস্মা সো অত্তনো ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং পচ্চৱেক্খন্তো ৱুসিতং ব্ৰহ্মচৰিযন্তি পজানাতি. কতং কৰণীযন্তি চতূসু সচ্চেসু চতূহি মগ্গেহি পৰিঞ্ঞাপহানসচ্ছিকিৰিযাভাৱনাৱসেন সোড়সৱিধম্পি কিচ্চং নিট্ঠাপিতন্তি অত্থো. পুথুজ্জনকল্যাণকাদযো হি তং কিচ্চং কৰোন্তি; খীণাসৱো কতকৰণীযো. তস্মা সো অত্তনো কৰণীযং পচ্চৱেক্খন্তো. ‘‘কতং কৰণীয’’ন্তি পজানাতি. নাপৰং ইত্থত্তাযাতি ‘‘ইদানি পুন এত্থভাৱায এৱং সোড়সকিচ্চভাৱায কিলেসক্খযায ৱা মগ্গভাৱনাকিচ্চং নত্থী’’তি পজানাতি.
১৮৬. সৰাগাদীসু – অপ্পহীনোতি ৱিক্খম্ভনপ্পহানেন ৱা তদঙ্গপ্পহানেন ৱা সমুচ্ছেদপ্পহানেন ৱা অপ্পহীনো.
১৮৭. লাভী হোতীতিআদীসু – লাভীতি লাভৱা পটিলভিত্ৱা ঠিতো. অজ্ঝত্তং চেতোসমথস্সাতি নিযকজ্ঝত্তসঙ্খাতে অত্তনো চিত্তে উপ্পন্নস্স চেতোসমথস্স. অধিপঞ্ঞাধম্মৱিপস্সনাযাতি অধিপঞ্ঞাসঙ্খাতায খন্ধধম্মেসু অনিচ্চাদিৱসেন পৱত্তায ৱিপস্সনায. ৰূপসহগতানন্তি ৰূপনিমিত্তাৰম্মণানং ৰূপাৱচৰসমাপত্তীনং. অৰূপসহগতানন্তি ন ৰূপনিমিত্তাৰম্মণানং অৰূপসমাপত্তীনং. এত্থ চ পঠমো অট্ঠসমাপত্তিলাভী পুথুজ্জনো. দুতিযো সুক্খৱিপস্সকঅৰিযসাৱকো. ততিযো অট্ঠসমাপত্তিলাভী অৰিযসাৱকো. চতুত্থো লোকিযমহাজনো ৱেদিতব্বো.
১৮৮. অনুসোতগামীআদীসু – অনুসোতগামীতি ৱট্টসোতং অনুগতো, ৱট্টসোতে নিমুগ্গো পুথুজ্জনো ৱেদিতব্বো. পটিসোতগামীতি পটিসোতগমনো. অনুসোতং অগন্ত্ৱা পটিসোতং গচ্ছন্তস্সেতং অধিৱচনং. পাপঞ্চ কম্মং ন কৰোতীতি পঞ্ঞত্তং ৱীতিক্কমন্তো ন কৰোতি. সহাপি দুক্খেন সহাপি দোমনস্সেনাতি কিলেসপৰিযুট্ঠানে সতি উপ্পন্নেন দুক্খদোমনস্সেন সদ্ধিম্পি. পৰিপুণ্ণন্তি তিস্সন্নং সিক্খানং একাযপি অনূনং. পৰিসুদ্ধন্তি নিৰুপক্কিলেসং. ব্ৰহ্মচৰিযন্তি সেট্ঠচৰিযং. ইমিনা ৱাৰেন সোতাপন্নসকদাগামিনো কথিতা. কিং পন তে ৰুদন্তা ব্ৰহ্মচৰিযং চৰন্তীতি? আম. কিলেসৰোদনেন ৰুদন্তা চৰন্তি নাম. সীলসম্পন্নো পুথুজ্জনভিক্খুপি এত্থেৱ সঙ্গহিতো.
ঠিতত্তোতি ঠিতসভাৱো. অনাগামীতি কামৰাগব্যাপাদেহি অকম্পনীযচিত্ততায চ তম্হা লোকা অনাৱত্তিধম্মতায চ ঠিতসভাৱো নাম. তিণ্ণোতি তণ্হাসোতং উত্তিণ্ণো. পাৰঙ্গতোতি নিব্বানপাৰং গতো. থলে তিট্ঠতীতি অৰহত্তফলসমাপত্তিথলে তিট্ঠতি. চেতোৱিমুত্তিন্তি ফলসমাধিং. পঞ্ঞাৱিমুত্তিন্তি ফলঞাণং. অযং ৱুচ্চতীতি অযং খীণাসৱো ‘‘তিণ্ণো পাৰঙ্গতো থলে তিট্ঠতি ব্ৰাহ্মণো’’তি ৱুচ্চতি. বাহিতপাপতায হি এস ব্ৰাহ্মণো নাম.
১৮৯. অপ্পস্সুতাদীসু – অপ্পকং সুতং হোতীতি নৱঙ্গে সত্থুসাসনে কিঞ্চিদেৱ থোকং সুতং হোতি. ন অত্থমঞ্ঞায, ন ধম্মমঞ্ঞায ধম্মানুধম্মপটিপন্নো হোতীতি অট্ঠকথঞ্চ পাড়িঞ্চ জানিত্ৱা লোকুত্তৰধম্মস্স অনুৰূপধম্মং পুব্বভাগপটিপদং পটিপন্নো ন হোতি. ইমিনা নযেন সব্বত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো.
১৯০. সমণমচলাদীসু – সমণমচলোতি সমণঅচলো, মকাৰো পদসন্ধিকৰো. নিচ্চলসমণো, থিৰসমণোতি অত্থো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং সোতাপন্নো সাসনে মূলজাতায সদ্ধায পতিট্ঠিতত্তা ‘সমণমচলো’তি ৱুচ্চতি. সকদাগামী পন ৰজ্জনকিলেসস্স অত্থিতায সমণপদুমোতি ৱুত্তো. ৰত্তট্ঠো হি ইধ পদুমট্ঠো নামাতি ৱুত্তং. অনাগামী কামৰাগসঙ্খাতস্স ৰজ্জনকিলেসস্স নত্থিতায সমণপুণ্ডৰীকোতি ৱুত্তো. পণ্ডৰট্ঠো হি ইধ পুণ্ডৰীকট্ঠো নামাতি ৱুত্তং. খীণাসৱো চ থদ্ধভাৱকৰানং কিলেসানং অভাৱেন সমণেসু সমণসুখুমালো নামাতি ৱুত্তো. অপ্পদুক্খট্ঠেনপি চেস সমণসুখুমালোযেৱাতি.
চতুক্কনিদ্দেসৱণ্ণনা.