৫. পঞ্চকনিদ্দেসৱণ্ণনা

১৯১. পঞ্চকে – তত্ৰাতি তেসু ‘‘আৰভতি চ ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতী’’তিআদিনা নযেন হেট্ঠা উদ্দিট্ঠপুগ্গলেসু. য্ৱাযন্তি যো অযং. আৰভতীতি এত্থ আৰম্ভসদ্দো কম্মকিৰিযাহিংসনৱীৰিযৱিকোপনাপত্তিৱীতিক্কমেসু ৱত্ততি. তথা হেস ‘‘যংকিঞ্চি দুক্খং সম্ভোতি, সব্বং আৰম্ভপচ্চযা’’তি (সু. নি. ৭৪৮) কম্মে আগতো. ‘‘মহাযঞ্ঞা মহাৰম্ভা, ন তে হোন্তি মহপ্ফলা’’তি (অ. নি. ৪.৩৯) কিৰিযাযং. ‘‘সমণং গোতমং উদ্দিস্স পাণং আৰভন্তী’’তি (ম. নি. ২.৫১-৫২) হিংসনে. ‘‘আৰভথ, নিক্খমথ, যুঞ্জথ বুদ্ধসাসনে’’তি (সং. নি. ১.১৮৫) ৱীৰিযে. ‘‘বীজগামভূতগামসমাৰম্ভা পটিৱিৰতো হোতী’’তি (দী. নি. ১.১০, ১৯৪; ম. নি. ১.২৯৩) ৱিকোপনে. ‘‘আৰভতি চ ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতী’’তি (অ. নি. ৫.১৪২) অযং পন আপত্তিৱীতিক্কমে আগতো. তস্মা আপত্তিৱীতিক্কমৱসেন আৰভতি চেৱ তপ্পচ্চযা ৱিপ্পটিসাৰী চ হোতীতি অযমেত্থ অত্থো.

যথাভূতং নপ্পজানাতীতি অনধিগতত্তা যথাসভাৱতো ন জানাতি. যত্থস্সাতি যস্মিং অস্স, যং ঠানং পত্ৱা এতস্স পুগ্গলস্স উপ্পন্না পাপকা অকুসলা ধম্মা অপৰিসেসা নিৰুজ্ঝন্তীতি অত্থো. কিং পন পত্ৱা তে নিৰুজ্ঝন্তীতি? অৰহত্তমগ্গং. ফলপ্পত্তস্স পন নিৰুদ্ধা নাম হোন্তি. এৱং সন্তেপি ইধ মগ্গকিচ্চৱসেন ফলমেৱ ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. আৰম্ভজাতি আপত্তিৱীতিক্কমসম্ভৱা. ৱিপ্পটিসাৰজাতি ৱিপ্পটিসাৰতো জাতা. পৱড্ঢন্তীতি পুনপ্পুনং উপ্পজ্জনেন ৱড্ঢন্তি. সাধূতি আযাচনসাধু. ইদং ৱুত্তং হোতি – যাৱ অপৰদ্ধঞ্চ ৱত আযস্মতা, এৱং সন্তেপি মযং আযস্মন্তং যাচাম – ‘‘দেসেতব্বযুত্তকস্স দেসনায, ৱুট্ঠাতব্বযুত্তকস্স ৱুট্ঠানেন, আৱিকাতব্বযুত্তকস্স আৱিকিৰিযায, আৰম্ভজে আসৱে পহায, সুদ্ধন্তে ঠিতভাৱপচ্চৱেক্খণেন ৱিপ্পটিসাৰজে আসৱে পটিৱিনোদেত্ৱা নীহৰিত্ৱা ৱিপস্সনাচিত্তঞ্চেৱ ৱিপস্সনাপঞ্ঞঞ্চ ভাৱেতূ’’তি. অমুনা পঞ্চমেন পুগ্গলেনাতি এতেন পঞ্চমেন খীণাসৱপুগ্গলেন. সমসমো ভৱিস্সতীতি লোকুত্তৰগুণেহি সমভাৱেনেৱ সমো ভৱিস্সতীতি এৱং খীণাসৱেন ওৱদিতব্বোতি অত্থো.

আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতীতি আপত্তিং আপজ্জতি. তং পন দেসেতুং সভাগপুগ্গলং পৰিযেসতি. তস্মা ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি. অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযং পন ‘‘ৱুট্ঠিতত্তা ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতী’’তি ৱুত্তং. ন আৰভতি ৱিপ্পটিসাৰী হোতীতি আপত্তিং নাপজ্জতি, ৱিনযপঞ্ঞত্তিযং পন অকোৱিদত্তা অনাপত্তিযং আপত্তিসঞ্ঞী হুত্ৱা ৱিপ্পটিসাৰী হোতি. অঙ্গুত্তৰট্ঠকথাযং পন ‘‘সকিং আপত্তিং আপজ্জিত্ৱা ততো ৱুট্ঠায পচ্ছা কিঞ্চাপি নাপজ্জতি, ৱিপ্পটিসাৰং পন ৱিনোদেতুং ন সক্কোতী’’তি ৱুত্তং. ন আৰভতি ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতীতি নেৱ আপত্তিং আপজ্জতি, ন ৱিপ্পটিসাৰী হোতি. কতমো পনেস পুগ্গলোতি? ওস্সট্ঠৱীৰিযপুগ্গলো. সো হি ‘‘কিং মে ইমস্মিং বুদ্ধকালে পৰিনিব্বানেন, অনাগতে মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধকালে পৰিনিব্বাযিস্সামী’’তি ৱিসুদ্ধসীলোপি পটিপত্তিং ন পূৰেতি. সোপি ‘‘কিমত্থং আযস্মা পমত্তো ৱিহৰতি পুথুজ্জনস্স নাম গতি অনিবদ্ধা. আযস্মা হি মেত্তেয্যসম্মাসম্বুদ্ধস্স সম্মুখভাৱং লভেয্যপি ন লভেয্যাপীতি অৰহত্তত্থায ৱিপস্সনং ভাৱেহী’’তি ওৱদিতব্বোৱ. সেসং সব্বত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

১৯২. দত্ৱা অৱজানাতীতিআদীসু – একো ভিক্খু মহাপুঞ্ঞো চতুপচ্চযলাভী হোতি. সো চীৱৰাদীনি লভিত্ৱা অঞ্ঞং অপ্পপুঞ্ঞং আপুচ্ছতি. সোপি তস্মিং পুনপ্পুনং আপুচ্ছন্তেপি গণ্হাতিযেৱ. অথস্স ইতৰো থোকং কুপিতো হুত্ৱা মঙ্কুভাৱং উপ্পাদেতুকামো ৱদতি – ‘‘অযং অত্তনো ধম্মতায চীৱৰাদীনি ন লভতি, অম্হে নিস্সায লভতী’’তি. এৱং পুগ্গলো দত্ৱা অৱজানাতি নাম. একো পন একেন সদ্ধিং দ্ৱে তীণি ৱস্সানি ৱসন্তো পুব্বে তং পুগ্গলং গৰুং কত্ৱা পচ্ছা গচ্ছন্তে গচ্ছন্তে কালে চিত্তীকাৰং ন কৰোতি, আসনাপি ন ৱুট্ঠাতি, উপট্ঠানম্পি ন গচ্ছতি. এৱং পুগ্গলো সংৱাসেন অৱজানাতি নাম.

আধেয্যমুখোতি আদিতো ধেয্যমুখো. পঠমৱচনস্মিংযেৱ ঠপিতমুখোতি অত্থো. অধিমুচ্চিতা হোতীতি সদ্ধাতা হোতি. তত্ৰাযং নযো – একো পুগ্গলো সাৰুপ্পংযেৱ ভিক্খুং ‘অসাৰুপ্পো এসো’তি কথেতি, তং সুত্ৱা এস নিট্ঠং গচ্ছতি. পুন অঞ্ঞেন সভাগেন ভিক্খুনা ‘সাৰুপ্পো অয’ন্তি ৱুত্তেপি তস্স ৱচনং ন গণ্হাতি ‘‘অসুকেন নাম ‘অসাৰুপ্পো অয’ন্তি অম্হাকং কথিত’’ন্তি পুৰিমভিক্খুনোৱ কথং গণ্হাতি. অপৰোপিস্স দুস্সীলং ‘সীলৱা’তি কথেতি. তস্স ৱচনং সদ্দহিত্ৱা পুন অঞ্ঞেন ‘‘অসাৰুপ্পো এস ভিক্খু, নাযং তুম্হাকং সন্তিকং উপসঙ্কমিতুং যুত্তো’’তি ৱুত্তোপি তস্স ৱচনং অগ্গহেত্ৱা পুৰিমস্সেৱ কথং গণ্হাতি. অপৰো ৱণ্ণম্পি কথিতং গণ্হাতি, অৱণ্ণম্পি কথিতং গণ্হাতিযেৱ. অযম্পি আধেয্যমুখোযেৱ নাম. আধাতব্বমুখো যং যং সুণাতি, তত্থ তত্থ ঠপিতমুখোতি অত্থো.

লোলোতি সদ্ধাদীনং ইত্তৰকালট্ঠিতিকত্তা অস্সদ্ধিযাদীহি লুলিতভাৱেন লোলো. ইত্তৰসদ্ধোতি পৰিত্তসদ্ধো, অপৰিপুণ্ণসদ্ধো. সেসেসুপি এসেৱ নযো. এত্থ পন পুনপ্পুনং ভজনৱসেন সদ্ধাৱ ভত্তি. পেমং সদ্ধাপেমং গেহসিতপেমম্পি ৱট্টতি. পসাদো সদ্ধাপসাদোৱ. এৱং পুগ্গলো লোলো হোতীতি এৱং ইত্তৰসদ্ধাদিতায পুগ্গলো লোলো নাম হোতি. হলিদ্দিৰাগো ৱিয, থুসৰাসিম্হি কোট্টিতখাণুকো ৱিয, অস্সপিট্ঠিযং ঠপিতকুম্ভণ্ডং ৱিয চ অনিবদ্ধট্ঠানো মুহুত্তেন পসীদতি, মুহুত্তেন কুপ্পতি.

মন্দো মোমূহোতি অঞ্ঞাণভাৱেন মন্দো অৱিসদতায মোমূহো. মহামূড়্হোতি অত্থো.

১৯৩. যোধাজীৱূপমেসু – যোধাজীৱাতি যুদ্ধূপজীৱিনো. ৰজগ্গন্তি হত্থিঅস্সাদীনং পাদপ্পহাৰভিন্নায ভূমিযা উগ্গতং ৰজক্খন্ধং. ন সন্থম্ভতীতি সন্থম্ভিত্ৱা ঠাতুং ন সক্কোতি. সহতি ৰজগ্গন্তি ৰজক্খন্ধং দিস্ৱাপি অধিৱাসেতি. ধজগ্গন্তি হত্থিঅস্সাদিপিট্ঠেসু ৱা ৰথেসু ৱা উস্সাপিতানং ধজানং অগ্গং. উস্সাৰণন্তি হত্থিঅস্সৰথাদীনঞ্চেৱ বলকাযস্স চ উচ্চাসদ্দমহাসদ্দং. সম্পহাৰেতি সমাগতে অপ্পমত্তকেপি পহাৰে. হঞ্ঞতীতি ৱিহঞ্ঞতি, ৱিঘাতং আপজ্জতি. ব্যাপজ্জতীতি ৱিপত্তিং আপজ্জতি, পকতিভাৱং জহতি. সহতি সম্পহাৰন্তি দ্ৱে তযো পহাৰে পত্ৱাপি সহতি, অধিৱাসেতি. তমেৱ সঙ্গামসীসন্তি তমেৱ জযখন্ধাৱাৰট্ঠানং. অজ্ঝাৱসতীতি সত্তাহমত্তং অভিভৱিত্ৱা আৱসতি. কিং কাৰণা? লদ্ধপ্পহাৰানং পহাৰজগ্গনত্থঞ্চেৱ কতকম্মানং ৱিসেসং ঞত্ৱা ঠানন্তৰদানত্থঞ্চ ইস্সৰিযসুখানুভৱনত্থঞ্চ.

১৯৪. ইদানি যস্মা সত্থু যোধাজীৱেহি কিচ্চং নত্থি, ইমস্মিং পন সাসনে তথাৰূপে পঞ্চ পুগ্গলে দস্সেতুং ইদং ওপম্মং আভতং, তস্মা তে পুগ্গলে দস্সেন্তো এৱমেৱন্তিআদিমাহ.

তত্থ সংসীদতীতি মিচ্ছাৱিতক্কস্মিং ৱিসীদতি, অনুপৱিসতি. ন সক্কোতি ব্ৰহ্মচৰিযং সন্ধাৰেতুন্তি ব্ৰহ্মচৰিযৱাসং অনুপচ্ছিজ্জমানং গোপেতুং ন সক্কোতি. সিক্খাদুব্বল্যং আৱিকত্ৱাতি সিক্খায দুব্বলভাৱং পকাসেত্ৱা. কিমস্স ৰজগ্গস্মিন্তি কিং তস্স পুগ্গলস্স ৰজগ্গং নামাতি ৱদতি. অভিৰূপাতি অভিৰূপৱতী. দস্সনীযাতি দস্সনযোগ্গা. পাসাদিকাতি দস্সনেনেৱ চিত্তপ্পসাদাৱহা. পৰমাযাতি উত্তমায. ৱণ্ণপোক্খৰতাযাতি সৰীৰৱণ্ণেন চেৱ অঙ্গসণ্ঠানেন চ.

১৯৬. ঊহসতীতি অৱহসতি. উল্লপতীতি কথেতি. উজ্জগ্ঘতীতি পাণিং পহৰিত্ৱা মহাহসিতং হসতি. উপ্পণ্ডেতীতি উপ্পণ্ডনকথং কথেতি.

১৯৭. অভিনিসীদতীতি অভিভৱিত্ৱা সন্তিকে ৱা একাসনে ৱা নিসীদতি. দুতিযপদেপি এসেৱ নযো. অজ্ঝোত্থৰতীতি অৱত্থৰতি.

১৯৮. ৱিনিৱেঠেত্ৱা ৱিনিমোচেত্ৱাতি গহিতট্ঠানতো তস্স হত্থং ৱিনিৱেঠেত্ৱা চেৱ, মোচেত্ৱা চ. সেসমেত্থ উত্তানত্থমেৱ.

১৯৯. পিণ্ডপাতিকেসু – মন্দত্তা মোমূহত্তাতি নেৱ সমাদানং জানাতি, ন আনিসংসং; অত্তনো পন মন্দত্তা মোমূহত্তা অঞ্ঞাণেনেৱ পিণ্ডপাতিকো হোতি. পাপিচ্ছো ইচ্ছাপকতোতি পিণ্ডপাতিকস্স মে সতো ‘‘অযং পিণ্ডপাতিকো’’তি চতুপচ্চযসক্কাৰং কৰিস্সন্তি. লজ্জী, অপ্পিচ্ছোতিআদীহি চ গুণেহি সম্ভাৱেস্সন্তীতি. এৱং পাপিকায ইচ্ছায ঠত্ৱা তায পাপিচ্ছায অভিভূতো হুত্ৱা পিণ্ডপাতিকো হোতি. উম্মাদৱসেন পিণ্ডায চৰন্তো পন উম্মাদা চিত্তৱিক্খেপা পিণ্ডপাতিকো নাম হোতি. ৱণ্ণিতন্তি ইদং পিণ্ডপাতিকঙ্গং নাম বুদ্ধেহি চ বুদ্ধসাৱকেহি চ ৱণ্ণিতং পসত্থন্তি পিণ্ডপাতিকো হোতি. অপ্পিচ্ছতংযেৱ নিস্সাযাতিআদীসু – ‘‘ইতি অপ্পিচ্ছো ভৱিস্সামি, ইদং মে পিণ্ডপাতিকঙ্গং অপ্পিচ্ছতায সংৱত্তিস্সতি; ‘ইতি সন্তুট্ঠো ভৱিস্সামি ইদং মে পিণ্ডপাতিকঙ্গং সন্তুট্ঠিযা সংৱত্তিস্সতি’; ‘ইতি কিলেসে সংলিখিস্সামি’, ইদং মে পিণ্ডপাতিকঙ্গং কিলেসসল্লেখনত্থায সংৱত্তিস্সতী’’তি পিণ্ডপাতিকো হোতি. ইদমত্থিতন্তি ইমায কল্যাণায পটিপত্তিযা অত্থিকভাৱং, ইমিনা ৱা পিণ্ডপাতমত্তেন অত্থিকভাৱং. যং যং লদ্ধং তেন তেনেৱ যাপনভাৱং নিস্সাযাতি অত্থো. অগ্গোতি জেট্ঠকো. সেসানি তস্সেৱ ৱেৱচনানি.

গৱা খীৰন্তি গাৱিতো খীৰং নাম হোতি, ন ৱিনা গাৱিযা. খীৰম্হা দধীতিআদীসুপি এসেৱ নযো. এৱমেৱন্তি যথা এতেসু পঞ্চসু গোৰসেসু সপ্পিমণ্ডো অগ্গো; এৱমেৱং ইমেসু পঞ্চসু পিণ্ডপাতিকেসু য্ৱাযং অপ্পিচ্ছতাদীনি নিস্সায পিণ্ডপাতিকো হোতি. অযং অগ্গো চ সেট্ঠো চ পামোক্খো চ উত্তমো চ পৱৰো চ. ইমেসু পন পঞ্চসু পিণ্ডপাতিকেসু দ্ৱেৱ জনা পিণ্ডপাতিকা, তযো ন পিণ্ডপাতিকা. নামমত্তেন পন পিণ্ডপাতিকাতি ৱেদিতব্বা. খলুপচ্ছাভত্তিকাদীসুপি এসেৱ নযোতি.

পঞ্চকনিদ্দেসৱণ্ণনা.