৩. তিকনিদ্দেসৱণ্ণনা

৯১. তিকনিদ্দেসে – দুস্সীলোতি নিস্সীলো. পাপধম্মোতি লামকধম্মো. সীলৱিপত্তিযা ৱা দুস্সীলো, দিট্ঠিৱিপত্তিযা পাপধম্মো. কাযৱচীসংৱৰভেদেন দুস্সীলো, সেসসংৱৰভেদেন পাপধম্মো. অসুদ্ধপযোগতায দুস্সীলো, অসুদ্ধাসযতায পাপধম্মো. কুসলসীলৱিৰহেন দুস্সীলো; অকুসলসীলসমন্নাগমেন পাপধম্মো. অসুচীতি অসুচীহি কাযকম্মাদীহি সমন্নাগতো. সঙ্কস্সৰসমাচাৰোতি সঙ্কায পৰেহি সৰিতব্বসমাচাৰো. কিঞ্চিদেৱ অসাৰুপ্পং দিস্ৱা ‘ইদং ইমিনা কতং ভৱিস্সতী’তি এৱং পৰেহি আসঙ্কনীযসমাচাৰো, অত্তনোযেৱ ৱা সঙ্কায সৰিতব্বসমাচাৰো – সাসঙ্কসমাচাৰোতি অত্থো. তস্স হি দিৱাট্ঠানাদীসু সন্নিপতিত্ৱা কিঞ্চিদেৱ মন্তযন্তে ভিক্খূ দিস্ৱা ‘ইমে একতো হুত্ৱা মন্তেন্তি, কচ্চি নু খো মযা কতকম্মং জানিত্ৱা মন্তেন্তী’তি এৱং সাসঙ্কসমাচাৰো হোতি.

পটিচ্ছন্নকম্মন্তোতি পটিচ্ছাদেতব্বযুত্তকেন পাপকম্মেন সমন্নাগতো. অস্সমণো সমণপটিঞ্ঞোতি অস্সমণো হুত্ৱাৱ সমণপতিৰূপকতায ‘সমণো অহ’ন্তি এৱং পটিঞ্ঞো. অব্ৰহ্মচাৰী ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞোতি অঞ্ঞে ব্ৰহ্মচাৰিনো সুনিৱত্থে সুপাৰুতে সুম্ভকপত্তধৰে গামনিগমজনপদৰাজধানীসু পিণ্ডায চৰিত্ৱা জীৱিকং কপ্পেন্তে দিস্ৱা সযম্পি তাদিসেন আকাৰেন তথা পটিপজ্জনতো ‘অহং ব্ৰহ্মচাৰী’তি পটিঞ্ঞং দেন্তো ৱিয হোতি. ‘অহং ভিক্খূ’তি ৱত্ৱা উপোসথগ্গাদীনি পৱিসন্তো পন ব্ৰহ্মচাৰিপটিঞ্ঞো হোতিযেৱ, তথা সঙ্ঘিকং লাভং গণ্হন্তো. অন্তোপূতীতি পূতিনা কম্মেন অন্তো অনুপৱিট্ঠো, নিগ্গুণতায ৱা গুণসাৰৱিৰহিতত্তা অন্তোপূতি. অৱস্সুতোতি ৰাগাদীহি তিন্তো. কসম্বুজাতোতি সঞ্জাতৰাগাদিকচৱৰো. অথ ৱা কসম্বু ৱুচ্চতি তিন্তকুণপগতং কসটউদকং. ইমস্মিঞ্চ সাসনে দুস্সীলো নাম জিগুচ্ছনীযত্তা তিন্তকুণপকসটউদকসদিসো. তস্মা কসম্বু ৱিয জাতোতি কসম্বুজাতো.

তস্স ন এৱং হোতীতি কস্মা ন হোতি? যত্থ পতিট্ঠিতেন সক্কা ভৱেয্য অৰহত্তং লদ্ধুং, তস্সা পতিট্ঠায ভিন্নত্তা. যথা হি চণ্ডালকুমাৰকস্স ‘অসুকো নাম খত্তিযকুমাৰো ৰজ্জে অভিসিত্তো’তি সুত্ৱাপি, যস্মিং কুলে পচ্চাজাতা অভিসেকং পাপুণন্তি, তস্মিং কুলে অপচ্চাজাতত্তা ন এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নামাহম্পি সো খত্তিযকুমাৰো ৱিয অভিসেকং পাপুণেয্য’ন্তি; এৱমেৱ দুস্সীলস্স ‘অসুকো নাম ভিক্খু অৰহত্তং পত্তো’তি সুত্ৱাপি, যস্মিং সীলে পতিট্ঠিতেন অৰহত্তং পত্তব্বং, তস্স অভাৱতো ‘কুদাস্সু নামাহম্পি সো সীলৱা ৱিয অৰহত্তং পাপুণেয’ন্তি ন এৱং হোতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো অৰহত্তাসায অভাৱা নিৰাসোতি ৱুচ্চতি.

৯২. তস্স এৱং হোতীতি কস্মা হোতি? যস্মিং পতিট্ঠিতেন সক্কা ভৱেয্য অৰহত্তং পাপুণিতুং, তস্সা পতিট্ঠায থিৰত্তা. যথা হি সুজাতস্স খত্তিযকুমাৰস্স ‘অসুকো নাম খত্তিযকুমাৰো ৰজ্জে অভিসিত্তো’তি সুত্ৱাৱ যস্মিং কুলে পচ্চাজাতা অভিসেকং পাপুণন্তি, তস্মিং পচ্চাজাতস্স এৱং হোতি – ‘কুদাস্সু নামাহম্পি, সো কুমাৰো ৱিয অভিসেকং পাপুণেয্য’ন্তি এৱমেৱ সীলৱতো ‘অসুকো নাম ভিক্খু অৰহত্তং পত্তো’তি সুত্ৱাৱ যস্মিং সীলে পতিট্ঠিতেন অৰহত্তং পত্তব্বং, তস্সা পতিট্ঠায থিৰত্তা – ‘কুদাস্সু নামাহম্পি সো ভিক্খু ৱিয অৰহত্তং পাপুণেয্য’ন্তি এৱং হোতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো আসংসো নাম ৱুচ্চতি. সো হি অৰহত্তং আসংসতি পত্থেতীতি আসংসো.

৯৩. যা হিস্স পুব্বে অৱিমুত্তস্সাতি যা তস্স খীণাসৱস্স পুব্বে অৰহত্তৱিমুত্তিযা অৱিমুত্তস্স ৱিমুত্তাসা অহোসি, সা পটিপ্পস্সদ্ধা, তস্মা ন এৱং হোতি. যথা হি অভিসিত্তস্স খত্তিযস্স ‘অসুকো নাম খত্তিযকুমাৰো ৰজ্জে অভিসিত্তো’তি সুত্ৱা একস্স ৰঞ্ঞো দ্ৱিন্নং ৰজ্জাভিসেকানং দ্ৱিন্নং সেতচ্ছত্তানং অভাৱা ন এৱং হোতি – ‘‘কুদাস্সু নামাহম্পি সো কুমাৰো ৱিয অভিসেকং পাপুণেয্য’’ন্তি; এৱমেৱ খীণাসৱস্স ‘অসুকো নাম ভিক্খু অৰহত্তং পত্তো’তি সুত্ৱা, দ্ৱিন্নং অৰহত্তানং অভাৱা – ‘কুদাস্সু নামাহম্পি সো ভিক্খু ৱিয অৰহত্তং পাপুণেয্য’ন্তি ন এৱং হোতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো অৰহত্তাসায ৱিগতত্তা ৱিগতাসোতি ৱুচ্চতি.

৯৪. গিলানূপমনিদ্দেসে – যায উপমায তে গিলানূপমাতি ৱুচ্চন্তি, তং তাৱ উপমং দস্সেতুং তযো গিলানাতিআদি ৱুত্তং. তত্থ সপ্পাযানীতি হিতানি ৱুদ্ধিকৰানি. পতিৰূপন্তি অনুচ্ছৱিকং. নেৱ ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধাতি ইমিনা অতেকিচ্ছেন ৱাতাপমাৰাদিনা ৰোগেন সমন্নাগতো নিট্ঠপ্পত্তো গিলানো কথিতো. ৱুট্ঠাতি তম্হা আবাধাতি ইমিনা খিপিতকচ্ছুতিণপুপ্ফকজৰাদিপ্পভেদো অপ্পমত্তকাবাধো কথিতো.

লভন্তো সপ্পাযানি ভোজনানি নো অলভন্তোতি ইমিনা পন যেসং পটিজগ্গনেন ফাসুকং হোতি, সব্বেপি তে আবাধা কথিতা. এত্থ চ পতিৰূপো উপট্ঠাকো নাম গিলানুপট্ঠাকঅঙ্গেহি সমন্নাগতো পণ্ডিতো দক্খো অনলসো ৱেদিতব্বো.

গিলানুপট্ঠাকো অনুঞ্ঞাতোতি ‘ভিক্খুসঙ্ঘেন দাতব্বো’তি অনুঞ্ঞাতো. তস্মিঞ্হি গিলানে অত্তনো ধম্মতায যাপেতুং অসক্কোন্তে ভিক্খুসঙ্ঘেন তস্স ভিক্খুনো ‘একো ভিক্খু চ সামণেৰো চ ইমং পটিজগ্গথা’তি অপলোকেত্ৱা দাতব্বা. যাৱ পন তে তং পটিজগ্গন্তি, তাৱ গিলানস্স চ তেসঞ্চ দ্ৱিন্নং যেনত্থো সব্বং ভিক্খুসঙ্ঘস্সেৱ ভাৰো. অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বাতি ইতৰেপি দ্ৱে গিলানা উপট্ঠাতব্বা. কিং কাৰণা? যোপি হি নিট্ঠপ্পত্তগিলানো, সো অনুপট্ঠিযমানো ‘সচে মং পটিজগ্গেয্যুং, ফাসুকং মে ভৱেয্য, ন খো পন মং পটিজগ্গন্তী’তি মনোপদোসং কত্ৱা অপাযে নিব্বত্তেয্য. পটিজগ্গিযমানস্স পন এৱং হোতি – ‘ভিক্খুসঙ্ঘেন যং কত্তব্বং তং সব্বং কতং, ময্হং পন কম্মৱিপাকো ঈদিসো’তি সো ভিক্খুসঙ্ঘে মেত্তং পচ্চুপট্ঠপেত্ৱা সগ্গে নিব্বত্ততি. যো পন অপ্পমত্তকেন ব্যাধিনা সমন্নাগতো লভন্তোপি অলভন্তোপি ৱুট্ঠাতিযেৱ, তস্স ৱিনাপি ভেসজ্জেন ৱূপসমনকব্যাধি ভেসজ্জে কতে খিপ্পতৰং ৱূপসম্মতি. ততো সো বুদ্ধৱচনং ৱা উগ্গণ্হিতুং সমণধম্মং ৱা কাতুং সক্খিস্সতি. ইমিনা কাৰণেন অঞ্ঞেপি গিলানা উপট্ঠাতব্বাতি ৱুত্তং.

নেৱ ওক্কমতীতি নেৱ পৱিসতি. নিযামং কুসলেসু ধম্মেসু সম্মত্তন্তি কুসলেসু ধম্মেসু মগ্গনিযামসঙ্খাতং সম্মত্তং. ইমিনা পদপৰমো পুগ্গলো কথিতো. দুতিযৱাৰেন উগ্ঘটিতঞ্ঞূ গহিতো সাসনে নাড়কত্থেৰসদিসো. বুদ্ধন্তৰে একৱাৰং পচ্চেকবুদ্ধানং সন্তিকে ওৱাদং লভিত্ৱা পটিৱিদ্ধপচ্চেকবোধিঞাণো চ. ততিযৱাৰেন ৱিপঞ্চিতঞ্ঞূ পুগ্গলো কথিতো. নেয্যো পন তন্নিস্সিতোৱ হোতি.

ধম্মদেসনা অনুঞ্ঞাতাতি মাসস্স অট্ঠ ৱাৰে ধম্মকথা অনুঞ্ঞাতা. অঞ্ঞেসম্পি ধম্মো দেসেতব্বোতি ইতৰেসম্পি ধম্মো কথেতব্বো. কিং কাৰণা? পদপৰমস্স হি ইমস্মিং অত্তভাৱে ধম্মং পটিৱিজ্ঝিতুং অসক্কোন্তস্সাপি অনাগতে পচ্চযো ভৱিস্সতি. যো পন তথাগতস্স ৰূপদস্সনং লভন্তোপি অলভন্তোপি ধম্মৱিনযঞ্চ সৱনায লভন্তোপি অলভন্তোপি ধম্মং অভিসমেতি; সো অলভন্তো ন তাৱ অভিসমেতি, লভন্তো পন খিপ্পমেৱ অভিসমেস্সতীতি ইমিনা কাৰণেন তেসং ধম্মো দেসেতব্বো. ততিযস্স পন পুনপ্পুনং দেসেতব্বোৱ. কাযসক্খিদিট্ঠপ্পত্তসদ্ধাৱিমুত্তা হেট্ঠা কথিতাযেৱ.

৯৮. গূথভাণীআদীসু – সভগ্গতোতি সভাযং ঠিতো. পৰিসগ্গতোতি গামপৰিসায ঠিতো. ঞাতিমজ্ঝগতোতি দাযাদানং মজ্ঝে ঠিতো. পূগমজ্ঝগতোতি সেণীনং মজ্ঝে ঠিতো. ৰাজকুলমজ্ঝগতোতি ৰাজকুলস্স মজ্ঝে মহাৱিনিচ্ছযে ঠিতো. অভিনীতোতি পুচ্ছনত্থায নীতো. সক্খিপুট্ঠোতি সক্খিং কত্ৱা পুচ্ছিতো. এহম্ভো পুৰিসাতি আলপনমেতং. অত্তহেতু ৱা পৰহেতু ৱাতি অত্তনো ৱা পৰস্স ৱা হত্থপাদাদিহেতু ৱা ধনহেতু ৱা. আমিসকিঞ্চিক্খহেতু ৱাতি এত্থ আমিসন্তি লাভো অধিপ্পেতো. কিঞ্চিক্খন্তি যং ৱা তং ৱা অপ্পমত্তকং. অন্তমসো তিত্তিৰৱট্টকসপ্পিপিণ্ডনৱনীতপিণ্ডাদিঅপ্পমত্তকস্সাপি লঞ্জস্স হেতূতি অত্থো. সম্পজানমুসা ভাসিতা হোতীতি জানন্তোযেৱ মুসাৱাদং কত্তা হোতি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো গূথসদিসৱচনত্তা গূথভাণীতি ৱুচ্চতি. যথা হি গূথং নাম মহাজনস্স অনিট্ঠং হোতি অকন্তং; এৱমেৱ ইমস্স পুগ্গলস্স ৱচনং দেৱমনুস্সানং অনিট্ঠং হোতি অকন্তং.

৯৯. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো পুপ্ফসদিসৱচনত্তা পুপ্ফভাণীতি ৱুচ্চতি. যথা হি ফুল্লানি ৱস্সিকানি ৱা অধিমুত্তকানি ৱা মহাজনস্স ইট্ঠানি কন্তানি হোন্তি; এৱমেৱ ইমস্স পুগ্গলস্স ৱচনং দেৱমনুস্সানং ইট্ঠং হোতি কন্তং.

১০০. নেলাতি এলং ৱুচ্চতি দোসো. নাস্সা এলন্তি নেলা. নিদ্দোসাতি অত্থো, ‘‘নেলঙ্গো সেতপচ্ছাদো’’তি (উদা. ৬৫) এত্থ ৱুত্তনেলং ৱিয. কণ্ণসুখাতি ব্যঞ্জনমধুৰতায কণ্ণানং সুখা. সূচিৱিজ্ঝনং ৱিয কণ্ণসূলং ন জনেতি. অত্থমধুৰতায সকলসৰীৰে কোপং অজনেত্ৱা পেমং জনেতীতি পেমনীযা. হদযং গচ্ছতি অপ্পটিহঞ্ঞমানা সুখেন চিত্তং পৱিসতীতি হদযঙ্গমা. গুণপৰিপুণ্ণতায পুৰে ভৱাতি পোৰী. পুৰে সংৱড্ঢনাৰী ৱিয সুকুমাৰাতিপি পোৰী. পুৰস্স এসাতিপি পোৰী. নগৰৱাসীনং কথাতি অত্থো. নগৰৱাসিনো হি যুত্তকথা হোন্তি. পিতিমত্তং পিতাতি, মাতিমত্তং মাতাতি, ভাতিমত্তং ভাতাতি ৱদন্তি. এৱৰূপী কথা বহুনো জনস্স কন্তা হোতীতি বহুজনকন্তা. বহুজনস্স কন্তভাৱেনেৱ বহুনো জনস্স মনাপা চিত্তৱুদ্ধিকৰাতি বহুজনমনাপা. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো মধুভাণীতি ৱুচ্চতি. মুদুভাণীতিপি পাঠো. উভযত্থাপি মধুৰৱচনোতি অত্থো. যথা হি চতুমধুৰং নাম মধুৰং পণীতং; এৱমেৱ ইমস্স পুগ্গলস্স ৱচনং দেৱমনুস্সানং মধুৰং হোতি.

১০১. অৰুকূপমচিত্তাদীসু – অভিসজ্জতীতি লগ্গতি. কুপ্পতীতি কোপৱসেন কুপ্পতি. ব্যাপজ্জতীতি পকতিভাৱং পজহতি, পূতিকো হোতি. পতিত্থীযতীতি থিনভাৱং থদ্ধভাৱঞ্চ আপজ্জতি. কোপন্তি দুব্বলকোধং. দোসন্তি দুস্সনৱসেন ততো বলৱতৰং. অপ্পচ্চযন্তি অতুট্ঠাকাৰং দোমনস্সং. দুট্ঠাৰুকোতি পুৰাণৱণো. কট্ঠেনাতি দণ্ডককোটিযা. কঠলাযাতি কপালেন. আসৱং দেতীতি অপৰাপৰং সৱতি. পুৰাণৱণো হি অত্তনো ধম্মতায এৱ পুব্বং লোহিতং যূসন্তি ইমানি তীণি সৱতি, ঘট্টিতো পন তানি অধিকতৰং সৱতি. এৱমেৱং খোতি এত্থ ইদং ওপম্মসংসন্দনং, দুট্ঠাৰুকো ৱিয হি কোধনো পুগ্গলো. তস্স অত্তনো ধম্মতায সৱনং ৱিয কোধনস্সপি অত্তনো ধম্মতায উদ্ধুমাতকস্স ৱিয চণ্ডিকতস্স চৰণং. কট্ঠেন ৱা কঠলায ৱা ঘট্টনং ৱিয অপ্পমত্তকম্পি ৱচনং ভিয্যোসো মত্তায সৱনং ৱিয ‘মাদিসং নাম এস এৱং ৱদতী’তি ভিয্যোসো মত্তায উদ্ধুমাযনভাৱো দট্ঠব্বো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো অৰুকূপমচিত্তোতি ৱুচ্চতি. পুৰাণৱণসদিসচিত্তোতি অত্থো.

১০২. ৰত্তন্ধকাৰতিমিসাযাতি ৰত্তিং চক্খুৱিঞ্ঞাণুপ্পত্তিনিৱাৰণেন অন্ধভাৱকৰণে বহলতমে. ৱিজ্জন্তৰিকাযাতি ৱিজ্জুপ্পত্তিক্খণে. ইধাপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – চক্খুমা পুৰিসো ৱিয হি যোগাৱচৰো দট্ঠব্বো. অন্ধকাৰং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা. ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গঞাণস্স উপ্পত্তিকালো. ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সামন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং. পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয সকদাগামিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা. পুন ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয সকদাগামিমগ্গঞাণস্স উপ্পাদো. ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সামন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয সকদাগামিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং. পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয অনাগামিমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা. পুন ৱিজ্জুসঞ্চৰণং ৱিয অনাগামিমগ্গঞাণস্স উপ্পাদো. ৱিজ্জন্তৰিকায চক্খুমতো পুৰিসস্স সামন্তা ৰূপদস্সনং ৱিয অনাগামিমগ্গক্খণে নিব্বানদস্সনং ৱেদিতব্বং. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো ৱিজ্জূপমচিত্তোতি ৱুচ্চতি. ইত্তৰকালোভাসেন ৱিজ্জুসদিসচিত্তোতি অত্থো.

১০৩. ৱজিৰূপমচিত্ততাযপি ইদং ওপম্মসংসন্দনং – ৱজিৰং ৱিয হি অৰহত্তমগ্গঞাণং দট্ঠব্বং. মণিগণ্ঠিপাসাণগণ্ঠি ৱিয অৰহত্তমগ্গৱজ্ঝা কিলেসা. ৱজিৰস্স মণিগণ্ঠিং ৱা পাসাণগণ্ঠিং ৱা ৱিনিৱিজ্ঝিত্ৱা অগমনভাৱস্স নত্থিভাৱো ৱিয অৰহত্তমগ্গঞাণেন অচ্ছেজ্জানং কিলেসানং নত্থিভাৱো. ৱজিৰেন নিব্বিদ্ধৱেধস্স পুন অপটিপূৰণং ৱিয অৰহত্তমগ্গেন ছিন্নানং কিলেসানং পুন অনুপ্পাদো দট্ঠব্বো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো ৱজিৰূপমচিত্তোতি ৱুচ্চতি. কিলেসানং মূলঘাতকৰণসমত্থতায ৱজিৰেন সদিসচিত্তোতি অত্থো.

১০৪. অন্ধাদীসু তথাৰূপং চক্খু ন হোতীতি তথাজাতিকং তথাসভাৱং পঞ্ঞাচক্খু ন হোতি. ফাতিং কৰেয্যাতি ফীতং ৱড্ঢিতং কৰেয্য. সাৱজ্জানৱজ্জেতি সদোসনিদ্দোসে. হীনপ্পণীতেতি অধমুত্তমে. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগেতি কণ্হসুক্কাযেৱ অঞ্ঞমঞ্ঞপটিবাহনতো পটিপক্খৱসেন সপ্পটিভাগাতি ৱুচ্চন্তি. অযং পনেত্থ সঙ্খেপো – কুসলে ধম্মে ‘কুসলা ধম্মা’তি যেন পঞ্ঞাচক্খুনা জানেয্য, অকুসলে ধম্মে ‘অকুসলা ধম্মা’তি, সাৱজ্জাদীসুপি এসেৱ নযো. কণ্হসুক্কসপ্পটিভাগেসু পন কণ্হধম্মে ‘সুক্কসুপ্পটিভাগা’তি, সুক্কধম্মে ‘কণ্হসপ্পটিভাগা’তি যেন পঞ্ঞাচক্খুনা জানেয্য. তথাৰূপম্পিস্স চক্খু ন হোতীতি ইমিনা নযেন সেসট্ঠানেসুপি অত্থো ৱেদিতব্বো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো দিট্ঠধম্মিকভোগসংহৰণপঞ্ঞাচক্খুনো চ সম্পৰাযিকত্থসোধনপঞ্ঞাচক্খুনো চ অভাৱা অন্ধোতি ৱুচ্চতি. দুতিযো দিট্ঠধম্মিকভোগসংহৰণপঞ্ঞাচক্খুনো ভাৱা, সম্পৰাযিকত্থসোধনপঞ্ঞাচক্খুনো পন অভাৱা একচক্খূতি ৱুচ্চতি. ততিযো দ্ৱিন্নম্পি ভাৱা দ্ৱিচক্খূতি ৱুচ্চতি.

১০৭. অৱকুজ্জপঞ্ঞাদীসু ধম্মং দেসেন্তীতি উপাসকো ধম্মস্সৱনত্থায আগতোতি অত্তনো কম্মং পহায ধম্মং দেসেন্তি. আদিকল্যাণন্তি আদিম্হি কল্যাণং ভদ্দকং অনৱজ্জং নিদ্দোসং কত্ৱা দেসেন্তি. সেসপদেসুপি এসেৱ নযো. এত্থ পন আদীতি পুব্বপট্ঠপনা. মজ্ঝন্তি কথাৱেমজ্ঝং. পৰিযোসানন্তি সন্নিট্ঠানং. ইতিস্স ধম্মং কথেন্তা পুব্বপট্ঠপনেপি কল্যাণং ভদ্দকং অনৱজ্জমেৱ কত্ৱা কথেন্তি, ৱেমজ্ঝেপি, পৰিযোসানেপি. এত্থ চ অত্থি দেসনায আদিমজ্ঝপৰিযোসানানি, অত্থি সাসনস্স. তত্থ দেসনায তাৱ – চতুপ্পদিকগাথায পঠমপদং আদি, দ্ৱে পদানি মজ্ঝং, অৱসানপদং পৰিযোসানং. একানুসন্ধিকসুত্তস্স – নিদানং আদি, অনুসন্ধি মজ্ঝং, ইদমৱোচাতি অপ্পনা পৰিযোসানং. অনেকানুসন্ধিকস্স – পঠমো অনুসন্ধি আদি, ততো পৰং একো ৱা অনেকা ৱা মজ্ঝং, পচ্ছিমো পৰিযোসানং. অযং তাৱ দেসনায নযো.

সাসনস্স পন সীলং আদি, সমাধি মজ্ঝং, ৱিপস্সনা পৰিযোসানং. সমাধি ৱা আদি, ৱিপস্সনা মজ্ঝং, মগ্গো পৰিযোসানং. ৱিপস্সনা ৱা আদি, মগ্গো মজ্ঝং, ফলং পৰিযোসানং. মগ্গো ৱা আদি, ফলং মজ্ঝং, নিব্বানং পৰিযোসানং. দ্ৱে দ্ৱে ৱা কৰিযমানে সীলসমাধযো আদি, ৱিপস্সনামগ্গা মজ্ঝং, ফলনিব্বানানি পৰিযোসানং. সাত্থন্তি সাত্থকং কত্ৱা দেসেন্তি. সব্যঞ্জনন্তি অক্খৰপাৰিপূৰিং কত্ৱা দেসেন্তি. কেৱলপৰিপুণ্ণন্তি সকলপৰিপুণ্ণং অনূনং কত্ৱা দেসেন্তি. পৰিসুদ্ধন্তি পৰিসুদ্ধং নিজ্জটং নিগ্গণ্ঠিং কত্ৱা দেসেন্তি. ব্ৰহ্মচৰিযং পকাসেন্তীতি এৱং দেসেন্তা চ সেট্ঠচৰিযভূতং সিক্খত্তযসঙ্গহিতং অৰিযং অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং পকাসেন্তি. নেৱ আদিং মনসি কৰোতীতি নেৱ পুব্বপট্ঠপনং মনসি কৰোতি. কুম্ভোতি ঘটো. নিক্কুজ্জোতি অধোমুখো ঠপিতো. এৱমেৱন্তি এত্থ কুম্ভো নিক্কুজ্জো ৱিয অৱকুজ্জপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো. উদকাসিঞ্চনকালো ৱিয ধম্মদেসনায লদ্ধকালো. উদকস্স ৱিৱট্টনকালো ৱিয তস্মিং আসনে নিসিন্নস্স উগ্গহেতুং অসমত্থকালো. উদকস্স অসণ্ঠানকালো ৱিয উট্ঠহিত্ৱা অসল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো অৱকুজ্জপঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি. অধোমুখপঞ্ঞোতি অত্থো.

১০৮. আকিণ্ণানীতি পক্খিত্তানি. সতিসম্মোসা পকিৰেয্যাতি মুট্ঠস্সতিতায ৱিকিৰেয্য. এৱমেৱন্তি এত্থ উচ্ছঙ্গো ৱিয উচ্ছঙ্গপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো. নানাখজ্জকানি ৱিয নানপ্পকাৰং বুদ্ধৱচনং. উচ্ছঙ্গে নানাখজ্জকানি খাদন্তস্স নিসিন্নকালো ৱিয তস্মিং আসনে নিসিন্নস্স উগ্গহণকালো. ৱুট্ঠহন্তস্স সতিসম্মোসা ৱিকিৰণকালো ৱিয তস্মা আসনা ৱুট্ঠায গচ্ছন্তস্স অসল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো উচ্ছঙ্গপঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি. উচ্ছঙ্গসদিসপঞ্ঞোতি অত্থো.

১০৯. উক্কুজ্জোতি উপৰিমুখো ঠপিতো. সণ্ঠাতীতি পতিট্ঠহতি. এৱমেৱ খোতি এত্থ উপৰিমুখো ঠপিতো কুম্ভো ৱিয পুথুপঞ্ঞো পুগ্গলো দট্ঠব্বো. উদকস্স আসিত্তকালো ৱিয দেসনায লদ্ধকালো. উদকস্স সণ্ঠানকালো ৱিয তত্থ নিসিন্নস্স উগ্গহণকালো. নো ৱিৱট্টনকালো ৱিয উট্ঠায গচ্ছন্তস্স সল্লক্খণকালো ৱেদিতব্বো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো পুথুপঞ্ঞোতি ৱুচ্চতি. ৱিত্থাৰিকপঞ্ঞোতি অত্থো.

১১০. অৱীতৰাগাদীসু – যথা সোতাপন্নসকদাগামিনো, এৱং পুথুজ্জনোপি পঞ্চসু কামগুণেসু, তীসু চ ভৱেসু অৱীতৰাগো. অদব্বতায পন ন গহিতো. যথা হি ছেকো ৱড্ঢকী দব্বসম্ভাৰত্থং ৱনং পৱিট্ঠো ন আদিতো পট্ঠায সম্পত্তসম্পত্তৰুক্খে ছিন্দতি, যে পনস্স দব্বসম্ভাৰূপগা হোন্তি, তেযেৱ ছিন্দতি; এৱমিধাপি ভগৱতা দব্বজাতিকা অৰিযাৱ গহিতা, পুথুজ্জনা পন অদব্বতায ন গহিতাতি ৱেদিতব্বা. কামেসু ৱীতৰাগোতি পঞ্চসু কামগুণেসু ৱীতৰাগো. ভৱেসু অৱীতৰাগোতি ৰূপাৰূপভৱেসু অৱীতৰাগো.

১১৩. পাসাণলেখূপমাদীসু – অনুসেতীতি অপ্পহীনতায অনুসেতি. ন খিপ্পং লুজ্জতীতি ন অন্তৰা নস্সতি, কপ্পুট্ঠানেনেৱ নস্সতি. এৱমেৱন্তি এৱং তস্সাপি পুগ্গলস্স কোধো ন অন্তৰা পুনদিৱসে ৱা অপৰদিৱসে ৱা নিব্বাতি, অদ্ধনিযো পন হোতি. মৰণেনেৱ নিব্বাতীতি অত্থো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো পাসাণলেখা ৱিয কুজ্ঝনভাৱেন চিৰট্ঠিতিকতো পাসাণলেখূপমোতি ৱুচ্চতি.

১১৪. সো চ খ্ৱস্স কোধোতি সো অপ্পমত্তকেপি কাৰণে সহসা কুদ্ধস্স কোধো. ন চিৰন্তি অচিৰং অপ্পহীনতায নানুসেতি. যথা পন পথৱিযং আকড্ঢিত্ৱা কতলেখা ৱাতাদীহি খিপ্পং নস্সতি, এৱমস্স সহসা উপ্পন্নোপি কোধো খিপ্পমেৱ নিব্বাতীতি অত্থো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো পথৱিযং লেখা ৱিয কুজ্ঝনভাৱেন অচিৰট্ঠিতিকতো পথৱীলেখূপমোতি ৱুচ্চতি.

১১৫. আগাড়্হেনাতি অতিগাড়্হেন মম্মচ্ছেদকেন থদ্ধৱচনেন. ফৰুসেনাতি ন সোতসুখেন. অমনাপেনাতি ন চিত্তসুখেন. সংসন্দতীতি একীভৱতি. সন্ধিযতীতি ঘটযতি. সম্মোদতীতি নিৰন্তৰো হোতি. অথ ৱা – সংসন্দতীতি চিত্তকিৰিযাদীসু চিত্তেন সমোধানং গচ্ছতি. খীৰোদকং ৱিয একীভাৱং উপেতীতি অত্থো. সন্ধিযতীতি ঠানগমনাদীসু কাযকিৰিযাদীসু কাযেন সমোধানং গচ্ছতি. তিলতণ্ডুলা ৱিয মিস্সীভাৱং উপেতীতি অত্থো. সম্মোদতীতি উদ্দেসপৰিপুচ্ছাদীসু ৱচীকিৰিযাসু ৱাচায সমোধানং গচ্ছতি. ৱিপ্পৱাসগতোপি পিযসহাযকো ৱিয পিযতৰভাৱং উপেতীতি অত্থো. অপিচ – কিচ্চকৰণীযেসু তেহি সদ্ধিং আদিতোৱ এককিৰিযভাৱং উপগচ্ছন্তো সংসন্দতি. যাৱ মজ্ঝা পৱত্তন্তো সন্ধিযতি, যাৱ পৰিযোসানা অনিৱত্তন্তো সম্মোদতীতিপি ৱেদিতব্বো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো উদকলেখা ৱিয খিপ্পং সংসন্দনতো উদকলেখূপমোতি ৱুচ্চতি.

১১৬. পোত্থকূপমেসু – যায উপমায তে পোত্থকূপমাতি ৱুচ্চন্তি, তং তাৱ উপমং দস্সেতুং তযো পোত্থকাতিআদি ৱুত্তং. তত্থ নৱোতি নৱৱাযিমো. পোত্থকোতি সাণৱাকসাটকো. দুব্বণ্ণোতি ৱিৱণ্ণো. দুক্খসম্ফস্সোতি খৰসম্ফস্সো. অপ্পগ্ঘোতি অতিবহুং অগ্ঘন্তো কহাপণগ্ঘনকো হোতি. মজ্ঝিমোতি পৰিভোগমজ্ঝিমো. সো হি নৱভাৱং অতিক্কমিত্ৱা জিণ্ণভাৱং অপ্পত্তো মজ্ঝে পৰিভোগকালেপি দুব্বণ্ণো চ দুক্খসম্ফস্সো চ অপ্পগ্ঘোযেৱ চ হোতি. অতিবহুং অগ্ঘন্তো অড্ঢং অগ্ঘতি. জিণ্ণকালে পন অড্ঢমাসকং ৱা কাকণিকং ৱা অগ্ঘতি. উক্খলিপৰিমজ্জনন্তি কাড়ুক্খলিপৰিপুঞ্ছনং.

নৱোতি উপসম্পদায পঞ্চৱস্সকালতো হেট্ঠা জাতিযা সট্ঠিৱস্সোপি নৱোযেৱ. দুব্বণ্ণতাযাতি সৰীৰৱণ্ণেনপি গুণৱণ্ণেনপি দুব্বণ্ণতায. দুস্সীলস্স হি পৰিসমজ্ঝে নিসিন্নস্স নিত্তেজতায সৰীৰৱণ্ণোপি ন সম্পজ্জতি, গুণৱণ্ণে ৱত্তব্বমেৱ নত্থি. যে খো পনস্সাতি যে খো পন তস্স উপট্ঠাকা ৱা ঞাতিমিত্তাদযো ৱা এতং পুগ্গলং সেৱন্তি. তেসং তন্তি তেসং পুগ্গলানং ছ সত্থাৰে সেৱন্তানং মিচ্ছাদিট্ঠিকানং ৱিয, দেৱদত্তং সেৱন্তানং কোকালিকাদীনং ৱিয চ তং সেৱনং দীঘৰত্তং অহিতায দুক্খায হোতি. মজ্ঝিমোতি পঞ্চৱস্সকালতো পট্ঠায যাৱ নৱৱস্সকালা মজ্ঝিমো নাম. থেৰোতি দসৱস্সকালতো পট্ঠায থেৰো নাম. এৱমাহংসূতি এৱং ৱদন্তি. কিং নু খো তুয্হন্তি তুয্হং বালস্স ভণিতেন কো অত্থোতি ৱুত্তং হোতি. তথাৰূপন্তি তথাজাতিকং তথাসভাৱং উক্খেপনীযকম্মস্স কাৰণভূতং.

১১৭. কাসিকৱত্থূপমেসু – কাসিকৱত্থং নাম তযো কপ্পাসংসূ গহেত্ৱা কন্তিতসুত্তেন ৱাযিতং সুখুমৱত্থং. তং নৱৱাযিমং অনগ্ঘং হোতি. পৰিভোগমজ্ঝিমং ৱীসম্পি তিংসম্পি সহস্সানি অগ্ঘতি. জিণ্ণকালে পন অট্ঠপি দসপি সহস্সানি অগ্ঘতি.

তেসং তং হোতীতি তেসং সম্মাসম্বুদ্ধাদযো সেৱন্তানং ৱিয তং সেৱনং দীঘৰত্তং হিতায সুখায হোতি. সম্মাসম্বুদ্ধঞ্হি একং নিস্সায যাৱজ্জকালা মুচ্চনকসত্তানং পমাণং নত্থি. তথা সাৰিপুত্তত্থেৰমহামোগ্গল্লানত্থেৰে অৱসেসে চ অসীতিমহাসাৱকে নিস্সায সগ্গং গতসত্তানং পমাণং নত্থি. যাৱজ্জকালা তেসং দিট্ঠানুগতিং পটিপন্নসত্তানম্পি পমাণং নত্থিযেৱ. আধেয্যং গচ্ছতীতি তস্স মহাথেৰস্স তং অত্থনিস্সিতং ৱচনং যথা গন্ধকৰণ্ডকে কাসিকৱত্থং আধাতব্বতং ঠপেতব্বতং গচ্ছতি, এৱং উত্তমঙ্গে সিৰস্মিং হদযে চ আধাতব্বতং ঠপেতব্বতম্পি গচ্ছতি. সেসমেত্থ হেট্ঠা ৱুত্তানুসাৰেনেৱ ৱেদিতব্বং.

১১৮. সুপ্পমেয্যাদীসু – সুখেন পমেতব্বোতি সুপ্পমেয্যো. ইধাতি ইমস্মিং সত্তলোকে. উদ্ধতোতি উদ্ধচ্চেন সমন্নাগতো. উন্নড়োতি উগ্গতনড়ো; তুচ্ছমানং উক্খিপিত্ৱা ঠিতোতি অত্থো. চপলোতি পত্তমণ্ডনাদিনা চাপল্লেন সমন্নাগতো. মুখৰোতি মুখখৰো. ৱিকিণ্ণৱাচোতি অসংযতৱচনো. অসমাহিতোতি চিত্তেকগ্গতাৰহিতো. ৱিব্ভন্তচিত্তোতি ভন্তচিত্তো, ভন্তগাৱীভন্তমিগীসপ্পটিভাগো. পাকটিন্দ্ৰিযোতি ৱিৱটিন্দ্ৰিযো. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো ‘সুপ্পমেয্যো’তি ৱুচ্চতি. যথা হি পৰিত্তস্স উদকস্স সুখেন পমাণং গয্হতি; এৱমেৱ ইমেহি অগুণঙ্গেহি সমন্নাগতস্স সুখেন পমাণং গয্হতি. তেনেস ‘সুপ্পমেয্যো’তি ৱুত্তো.

১১৯. দুক্খেন পমেতব্বোতি দুপ্পমেয্যো. অনুদ্ধতাদীনি ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বানি. অযং ৱুচ্চতীতি অযং এৱৰূপো পুগ্গলো ‘দুপ্পমেয্যো’তি ৱুচ্চতি. যথা হি মহাসমুদ্দস্স দুক্খেন পমাণং গয্হতি; এৱমেৱ ইমেহি গুণঙ্গেহি সমন্নাগতস্স দুক্খেন পমাণং গয্হতি. তাদিসো ‘অনাগামী নু খো, খীণাসৱো নু খো’তি ৱত্তব্বতং গচ্ছতি, তেনেস ‘দুপ্পমেয্যো’তি ৱুত্তো.

১২০. ন সক্কা পমেতুন্তি অপ্পমেয্যো. যথা হি আকাসস্স ন সক্কা পমাণং গহেতুং, এৱং খীণাসৱস্স. তেনেস ‘অপ্পমেয্যো’তি ৱুত্তো.

১২১. ন সেৱিতব্বাদীসু – ন সেৱিতব্বোতি ন উপসঙ্কমিতব্বো. ন ভজিতব্বোতি ন অল্লীযিতব্বো. ন পযিৰুপাসিতব্বোতি ন সন্তিকে নিসীদনৱসেন পুনপ্পুনং উপাসিতব্বো. হীনো হোতি সীলেনাতিআদীসু উপাদাযুপাদায হীনতা ৱেদিতব্বা. যো হি পঞ্চ সীলানি ৰক্খতি, সো দস সীলানি ৰক্খন্তেন ন সেৱিতব্বো. যো পন দস সীলানি ৰক্খতি, সো চতুপাৰিসুদ্ধিসীলং ৰক্খন্তেন ন সেৱিতব্বো. অঞ্ঞত্ৰ অনুদ্দযা অঞ্ঞত্ৰ অনুকম্পাতি ঠপেত্ৱা অনুদ্দযঞ্চ অনুকম্পঞ্চ. অত্তনো অত্থায এৱ হি এৱৰূপো পুগ্গলো ন সেৱিতব্বো. অনুদ্দযানুকম্পাৱসেন পন তং উপসঙ্কমিতুং ৱট্টতি.

১২২. সদিসো হোতীতি সমানো হোতি. সীলসামঞ্ঞগতানং সতন্তি সীলেন সমানভাৱং গতানং সন্তানং. সীলকথা চ নো ভৱিস্সতীতি এৱং সমানসীলানং অম্হাকং সীলমেৱ আৰব্ভ কথা ভৱিস্সতি. সা চ নো ফাসু ভৱিস্সতীতি সা চ সীলকথা অম্হাকং ফাসুৱিহাৰো সুখৱিহাৰো ভৱিস্সতি. সা চ নো পৱত্তিনী ভৱিস্সতীতি সা চ অম্হাকং কথা দিৱসম্পি কথেন্তানং পৱত্তিনী ভৱিস্সতি, ন পটিহঞ্ঞিস্সতি. দ্ৱীসু হি সীলৱন্তেসু একেন সীলস্স ৱণ্ণে কথিতে ইতৰো অনুমোদতি; তেন তেসং কথা ফাসু চেৱ হোতি, পৱত্তিনী চ. একস্মিং পন দুস্সীলে সতি দুস্সীলস্স সীলকথা দুক্কথাতি নেৱ সীলকথা হোতি, ন ফাসু হোতি, ন পৱত্তিনী. সমাধিপঞ্ঞাকথাসুপি এসেৱ নযো. দ্ৱে হি সমাধিলাভিনো সমাধিকথং, সপ্পঞ্ঞা চ পঞ্ঞাকথং কথেন্তা, ৰত্তিং ৱা দিৱসং ৱা অতিক্কন্তম্পি ন জানন্তি.

১২৩. সক্কত্ৱা গৰুং কত্ৱাতি সক্কাৰঞ্চেৱ গৰুকাৰঞ্চ কৰিত্ৱা. অধিকো হোতীতি অতিৰেকো হোতি. সীলক্খন্ধন্তি সীলৰাসিং. পৰিপূৰেস্সামীতি তং অতিৰেকসীলং পুগ্গলং নিস্সায অত্তনো অপৰিপূৰং সীলৰাসিং পৰিপূৰং কৰিস্সামি. তত্থ তত্থ পঞ্ঞায অনুগ্গহেস্সামীতি এত্থ সীলস্স অসপ্পাযে অনুপকাৰধম্মে ৱজ্জেত্ৱা সপ্পাযে উপকাৰধম্মে সেৱন্তো তস্মিং তস্মিং ঠানে সীলক্খন্ধং পঞ্ঞায অনুগ্গণ্হাতি নাম. সমাধিপঞ্ঞাক্খন্ধেসুপি এসেৱ নযো.

১২৪. জিগুচ্ছিতব্বাদীসু – জিগুচ্ছিতব্বোতি গূথং ৱিয জিগুচ্ছিতব্বো. অথ খো নন্তি অথ খো অস্স. কিত্তিসদ্দোতি কথাসদ্দো. এৱমেৱন্তি এত্থ গূথকূপো ৱিয দুস্সীল্যং দট্ঠব্বং. গূথকূপে পতিত্ৱা ঠিতো ধমনীঅহি ৱিয দুস্সীলপুগ্গলো. গুথকূপতো উদ্ধৰিযমানেন তেন অহিনা পুৰিসস্স সৰীৰং আৰুড়্হেনাপি অদট্ঠভাৱো ৱিয দুস্সীলং সেৱমানস্সাপি তস্স কিৰিযায কাৰণভাৱো সৰীৰং গূথেন মক্খেত্ৱা অহিনো গতকালো ৱিয দুস্সীলং সেৱমানস্স পাপকিত্তিসদ্দস্স অব্ভুগ্গমনকালো ৱেদিতব্বো.

১২৫. তিন্দুকালাতন্তি তিন্দুকৰুক্খঅলাতং. ভিয্যোসো মত্তায চিচ্চিটাযতীতি তঞ্হি ঝাযমানং পকতিযাপি পপটিকাযো মুঞ্চন্তং চিচ্চিটাযতি চিটিচিটাতি সদ্দং কৰোতি. ঘট্টিতং পন অধিমত্তং কৰোতীতি অত্থো. এৱমেৱন্তি এৱমেৱং কোধনো অত্তনো ধম্মতাযপি উদ্ধতো চণ্ডিকতো হুত্ৱা চৰতি. অপ্পমত্তকং পন ৱচনং ৱুত্তকালে ‘মাদিসং নাম এৱং ৱদতী’তি অতিৰেকতৰং উদ্ধতো চণ্ডিকতো হুত্ৱা চৰতি. গূথকূপোতি গূথপুণ্ণকূপো, গূথৰাসিযেৱ ৱা. ওপম্মসংসন্দনং পনেত্থ পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. তস্মা এৱৰূপো পুগ্গলো অজ্ঝুপেক্খিতব্বো, ন সেৱিতব্বোতি যস্মা কোধনো অতিসেৱিযমানোপি অতিউপসঙ্কমিযমানোপি কুজ্ঝতিযেৱ, ‘কিং ইমিনা’তি পটিক্কমন্তোপি কুজ্ঝতিযেৱ, তস্মা পলালগ্গি ৱিয অজ্ঝুপেক্খিতব্বো, ন সেৱিতব্বো. কিং ৱুত্তং হোতি? যো হি পলালগ্গিং অতিউপসঙ্কমিত্ৱা তপ্পতি, তস্স সৰীৰং ঝাযতি. যো অতিপটিক্কমিত্ৱা তপ্পতি, তস্স সীতং ন ৱূপসম্মতি. অনুপসঙ্কমিত্ৱা অপটিক্কমিত্ৱা পন মজ্ঝত্তভাৱেন তপ্পেন্তস্স সীতং ৱূপসম্মতি, কাযোপি ন ডয্হতি. তস্মা পলালগ্গি ৱিয কোধনো পুগ্গলো মজ্ঝত্তভাৱেন অজ্ঝুপেক্খিতব্বো, ন সেৱিতব্বো, ন ভজিতব্বো, ন পযিৰুপাসিতব্বো.

১২৬. কল্যাণমিত্তোতি সুচিমিত্তো. কল্যাণসহাযোতি সুচিসহাযো. সহাযোতি সহগামী সদ্ধিংচৰো. কল্যাণসম্পৱঙ্কোতি কল্যাণেসু সুচিপুগ্গলেসু সম্পৱঙ্কো, তন্নিন্নতপ্পোণতপ্পব্ভাৰমানসোতি অত্থো.

১২৭. সীলেসু পৰিপূৰকাৰীতিআদীসু – সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনোতি এতে অৰিযসাৱকা যানি তানি মগ্গব্ৰহ্মচৰিযস্স আদিভূতানি, আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি, পাৰাজিকসঙ্খাতানি চত্তাৰি মহাসীলসিক্খাপদানি, তেসং অৱীতিক্কমনতো যানি খুদ্দানুখুদ্দকানি আপজ্জন্তি, তেহি চ ৱুট্ঠানতো সীলেসু যং কত্তব্বং, তং পৰিপূৰং সমত্তং কৰোন্তীতি ‘সীলেসু পৰিপূৰকাৰিনো’তি ৱুচ্চন্তি. সমাধিপাৰিবন্ধকানং পন কামৰাগব্যাপাদানং, পঞ্ঞাপাৰিবন্ধকস্স চ সচ্চপটিচ্ছাদকস্স মোহস্স অসমূহতত্তা, সমাধিং পঞ্ঞঞ্চ ভাৱেন্তাপি সমাধিপঞ্ঞাসু যং কত্তব্বং তং মত্তসো পমাণেন পদেসমত্তমেৱ কৰোন্তীতি সমাধিস্মিং পঞ্ঞায চ মত্তসো কাৰিনোতি ৱুচ্চন্তি. ইমিনা উপাযেন ইতৰেসুপি দ্ৱীসু নযেসু অত্থো ৱেদিতব্বো.

তত্ৰাযং অপৰোপি সুত্তন্তনযো –

‘‘ইধ, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং মত্তসো কাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি সিক্খাপদানি তানি আপজ্জতিপি, ৱুট্ঠাতিপি. তং কিস্স হেতু? ন হি মেত্থ, ভিক্খৱে, অভব্বতা ৱুত্তা. যানি চ খো তানি সিক্খাপদানি আদিব্ৰহ্মচৰিযকানি ব্ৰহ্মচৰিযসাৰুপ্পানি, তত্থ ধুৱসীলো চ হোতি, ঠিতসীলো চ, সমাদায সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা সোতাপন্নো হোতি, অৱিনিপাতধম্মো নিযতো সম্বোধিপৰাযণো. ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু…পে… সো তিণ্ণং সংযোজনানং পৰিক্খযা, ৰাগদোসমোহানং তনুত্তা, সকদাগামী হোতি; সকিদেৱ ইমং লোকং আগন্ত্ৱা দুক্খস্সন্তং কৰোতি. ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী হোতি, সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায মত্তসো কাৰী. সো যানি তানি…পে… সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো পঞ্চন্নং ওৰম্ভাগিযানং…পে… অনাৱত্তিধম্মো তস্মা লোকা. ইধ পন, ভিক্খৱে, ভিক্খু সীলেসু পৰিপূৰকাৰী, সমাধিস্মিং পৰিপূৰকাৰী, পঞ্ঞায পৰিপূৰকাৰী. সো যানি তানি খুদ্দানুখুদ্দকানি…পে… সিক্খতি সিক্খাপদেসু. সো আসৱানং খযা…পে… উপসম্পজ্জ ৱিহৰতী’’তি (অ. নি. ৩.৮৭).

১৩০. সত্থাৰনিদ্দেসে – পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেতীতি পহানং সমতিক্কমং পঞ্ঞপেতি. তত্ৰাতি তেসু তীসু জনেসু. তেন দট্ঠব্বোতি তেন পঞ্ঞাপনেন সো সত্থা ৰূপাৱচৰসমাপত্তিযা লাভীতি দট্ঠব্বোতি অত্থো. দুতিযৱাৰেপি এসেৱ নযো. সম্মাসম্বুদ্ধো সত্থা তেন দট্ঠব্বোতি তেন তিত্থিযেহি অসাধাৰণেন পঞ্ঞাপনেন অযং ততিযো সত্থা সব্বঞ্ঞুবুদ্ধো দট্ঠব্বো. তিত্থিযা হি কামানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তা ৰূপভৱং ৱক্খন্তি. ৰূপানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তা অৰূপভৱং ৱক্খন্তি. ৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পঞ্ঞপেন্তা অসঞ্ঞভৱং ৱক্খন্তি. সম্মা পঞ্ঞপেন্তা ‘এৱং পঞ্ঞপেয্যুং’, নো চ সম্মা পঞ্ঞপেতুং সক্কোন্তি. সম্মাসম্বুদ্ধো পন কামানং পৰিঞ্ঞং পহানং অনাগামিমগ্গেন পঞ্ঞপেতি. ৰূপৱেদনানং পৰিঞ্ঞং পহানং অৰহত্তমগ্গেন পঞ্ঞপেতি. ইমে তযো সত্থাৰোতি ইমে দ্ৱে জনা বাহিৰকা, একো সম্মাসম্বুদ্ধোতি – ইমস্মিং লোকে তযো সত্থাৰো নাম.

১৩১. দুতিযে সত্থাৰনিদ্দেসে – দিট্ঠে চেৱ ধম্মেতি ইমস্মিং অত্তভাৱে. অত্তানং সচ্চতো থেততো পঞ্ঞপেতীতি ‘‘অত্তা নামেকো অত্থি নিচ্চো ধুৱো সস্সতো’’তি ভূততো থিৰতো পঞ্ঞপেতি. অভিসম্পৰাযঞ্চাতি অপৰস্মিং অত্তভাৱে এৱমেৱ পঞ্ঞপেতি. সেসমেত্থ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.

তিকনিদ্দেসৱণ্ণনা.