ধম্মুদ্দেসৱাৰকথা

পঠমচিত্তং

৩৬৫. ইদানি অকুসলধম্মপদং ভাজেত্ৱা দস্সেতুং কতমে ধম্মা অকুসলাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ ধম্মৱৱত্থানাদিৱাৰপ্পভেদো চ হেট্ঠা আগতানং পদানং অত্থৱিনিচ্ছযো চ হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. তত্থ তত্থ পন ৱিসেসমত্তমেৱ ৱণ্ণযিস্সাম. তত্থ সমযৱৱত্থানে তাৱ যস্মা, কুসলস্স ৱিয, অকুসলস্স ভূমিভেদো নত্থি, তস্মা একন্তং কামাৱচৰম্পি সমানং এতং ‘কামাৱচৰ’ন্তি ন ৱুত্তং. দিট্ঠিগতসম্পযুত্তন্তি এত্থ দিট্ঠি এৱ দিট্ঠিগতং ‘গূথগতং মুত্তগত’ন্তিআদীনি (অ. নি. ৯.১১) ৱিয. গন্তব্বাভাৱতো ৱা দিট্ঠিযা গতমত্তমেৱেতন্তিপি দিট্ঠিগতং. তেন সম্পযুত্তং দিট্ঠিগতসম্পযুত্তং.

তত্থ অসদ্ধম্মসৱনং, অকল্যাণমিত্ততা, অৰিযানং অদস্সনকামতাদীনি অযোনিসো মনসিকাৰোতি এৱমাদীহি কাৰণেহি ইমস্স দিট্ঠিগতসঙ্খাতস্স মিচ্ছাদস্সনস্স উপ্পত্তি ৱেদিতব্বা. যে হি এতে দিট্ঠিৱাদপটিসংযুত্তা অসদ্ধম্মা তেসং বহুমানপুব্বঙ্গমেন অতিক্কন্তমজ্ঝত্তেন উপপৰিক্খাৰহিতেন সৱনেন, যে চ দিট্ঠিৱিপন্না অকল্যাণমিত্তা তংসম্পৱঙ্কতাসঙ্খাতায অকল্যাণমিত্ততায, বুদ্ধাদীনং অৰিযানঞ্চেৱ সপ্পুৰিসানঞ্চ অদস্সনকামতায চতুসতিপট্ঠানাদিভেদে অৰিযধম্মে অকোৱিদত্তেন পাতিমোক্খসংৱৰইন্দ্ৰিযসংৱৰসতিসংৱৰঞাণসংৱৰপহানসংৱৰপ্পভেদে অৰিযধম্মে চেৱ সপ্পুৰিসধম্মে চ সংৱৰভেদসঙ্খাতেন অৱিনযেন তেহেৱ কাৰণেহি পৰিভাৱিতেন অযোনিসো মনসিকাৰেন কোতূহলমঙ্গলাদিপসুততায চ এতং উপ্পজ্জতীতি ৱেদিতব্বং. অসঙ্খাৰভাৱো পনস্স চিত্তস্স হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

ধম্মুদ্দেসৱাৰে ফস্সোতি অকুসলচিত্তসহজাতো ফস্সো. ৱেদনাদীসুপি এসেৱ নযো. ইতি অকুসলমত্তমেৱ এতেসং পুৰিমেহি ৱিসেসো.

চিত্তস্সেকগ্গতা হোতীতি পাণাতিপাতাদীসুপি অৱিক্খিত্তভাৱেন চিত্তস্স একগ্গতা হোতি. মনুস্সা হি চিত্তং সমাদহিত্ৱা অৱিক্খিত্তা হুত্ৱা অৱিৰজ্ঝমানানি সত্থানি পাণসৰীৰেসু নিপাতেন্তি, সুসমাহিতা পৰেসং সন্তকং হৰন্তি, একৰসেন চিত্তেন মিচ্ছাচাৰং আপজ্জন্তি. এৱং অকুসলপ্পৱত্তিযম্পি চিত্তস্স একগ্গতা হোতি.

মিচ্ছাদিট্ঠীতি অযাথাৱদিট্ঠি, ৱিৰজ্ঝিত্ৱা গহণতো ৱা ৱিতথা দিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠি. অনত্থাৱহত্তা পণ্ডিতেহি জিগুচ্ছিতা দিট্ঠীতিপি মিচ্ছাদিট্ঠি. মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীসুপি এসেৱ নযো. অপিচ মিচ্ছা পস্সন্তি তায, সযং ৱা মিচ্ছা পস্সতি, মিচ্ছাদস্সনমত্তমেৱ ৱা এসাতি মিচ্ছাদিট্ঠি. সা অযোনিসো অভিনিৱেসলক্খণা, পৰামাসৰসা, মিচ্ছাভিনিৱেসপচ্চুপট্ঠানা, অৰিযানং অদস্সনকামতাদিপদট্ঠানা; পৰমং ৱজ্জন্তি দট্ঠব্বা. মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীসু ‘মিচ্ছা’তি পদমত্তমেৱ ৱিসেসো. সেসং কুসলাধিকাৰে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

অহিৰিকবলং অনোত্তপ্পবলন্তি এত্থ বলত্থো নিদ্দেসৱাৰে আৱি ভৱিস্সতি. ইতৰেসু পন – ন হিৰিযতীতি অহিৰিকো. অহিৰিকস্স ভাৱো অহিৰিকং. ন ওত্তপ্পং অনোত্তপ্পং. তেসু অহিৰিকং কাযদুচ্চৰিতাদীহি অজিগুচ্ছনলক্খণং, অলজ্জালক্খণং ৱা. অনোত্তপ্পং তেহেৱ অসাৰজ্জনলক্খণং অনুত্তাসনলক্খণং ৱা. অহিৰিকমেৱ বলং অহিৰিকবলং. অনোত্তপ্পমেৱ বলং অনোত্তপ্পবলং. অযমেত্থ সঙ্খেপত্থো. ৱিত্থাৰো পন হেট্ঠা ৱুত্তপটিপক্খৱসেন ৱেদিতব্বো.

লুব্ভন্তি তেন, সযং ৱা লুব্ভতি, লুব্ভনমত্তমেৱ ৱা তন্তি লোভো. মুয্হন্তি তেন, সযং ৱা মুয্হতি, মুয্হনমত্তমেৱ ৱা তন্তি মোহো. তেসু লোভো আৰম্মণগ্গহণলক্খণো মক্কটালেপো ৱিয, অভিসঙ্গৰসো তত্তকপালে খিত্তমংসপেসি ৱিয, অপৰিচ্চাগপচ্চুপট্ঠানো তেলঞ্জনৰাগো ৱিয, সংযোজনিযধম্মেসু অস্সাদদস্সনপদট্ঠানো. সো তণ্হানদীভাৱেন ৱড্ঢমানো, সীঘসোতা নদী ৱিয মহাসমুদ্দং, অপাযমেৱ গহেত্ৱা গচ্ছতীতি দট্ঠব্বো.

মোহো চিত্তস্স অন্ধভাৱলক্খণো অঞ্ঞাণলক্খণো ৱা, অসম্পটিৱেধৰসো আৰম্মণসভাৱচ্ছাদনৰসো ৱা, অসম্মাপটিপত্তিপচ্চুপট্ঠানো অন্ধকাৰপচ্চুপট্ঠানো ৱা, অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানো. সব্বাকুসলানং মূলন্তি দট্ঠব্বো.

অভিজ্ঝাযন্তি তায, সযং ৱা অভিজ্ঝাযতি, অভিজ্ঝাযনমত্তমেৱ ৱা এসাতি অভিজ্ঝা. সা পৰসম্পত্তীনং সককৰণইচ্ছালক্খণা, তেনাকাৰেন এসনভাৱৰসা, পৰসম্পত্তি-অভিমুখভাৱপচ্চুপট্ঠানা, পৰসম্পত্তীসু অভিৰতিপদট্ঠানা. পৰসম্পত্তিঅভিমুখা এৱ হি সা উপট্ঠহতি. তাসু চ অভিৰতিযা সতি পৱত্ততি, পৰসম্পত্তীসু চেতসো হত্থপ্পসাৰোৱিযাতি দট্ঠব্বা.

সমথো হোতীতিআদীসু অঞ্ঞেসু কিচ্চেসু ৱিক্খেপসমনতো সমথো. অকুসলপ্পৱত্তিযং চিত্তং পগ্গণ্হাতীতি পগ্গাহো. ন ৱিক্খিপতীতি অৱিক্খেপো.

ইমস্মিং চিত্তে সদ্ধা, সতি, পঞ্ঞা, ছ যুগড়কানীতি ইমে ধম্মা ন গহিতা. কস্মা? অস্সদ্ধিযচিত্তে পসাদো নাম নত্থি. তস্মা তাৱ সদ্ধা ন গহিতা. কিং পন দিট্ঠিগতিকা অত্তনো অত্তনো সত্থাৰানং ন সদ্দহন্তীতি? সদ্দহন্তি. সা পন সদ্ধা নাম ন হোতি, ৱচনসম্পটিচ্ছনমত্তমেৱেতং. অত্থতো অনুপপৰিক্খা ৱা হোতি, দিট্ঠি ৱা. অসতিযচিত্তে পন সতি নত্থীতি ন গহিতা. কিং দিট্ঠিগতিকা অত্তনা কতকম্মং ন সৰন্তীতি? সৰন্তি. সা পন সতি নাম ন হোতি. কেৱলং তেনাকাৰেন অকুসলচিত্তপ্পৱত্তি. তস্মা সতি ন গহিতা. অথ কস্মা ‘‘মিচ্ছাসতী’’তি (দী. নি. ৩.৩৩৩; সং. নি. ৫.১) সুত্তন্তে ৱুত্তা? সা পন অকুসলক্খন্ধানং সতিৱিৰহিতত্তা সতিপটিপক্খত্তা চ মিচ্ছামগ্গমিচ্ছত্তানং পূৰণত্থং তত্থ পৰিযাযেন দেসনা কতা. নিপ্পৰিযাযেন পনেসা নত্থি. তস্মা ন গহিতা. অন্ধবালচিত্তে পন পঞ্ঞা নত্থীতি ন গহিতা. কিং দিট্ঠিগতিকানং ৱঞ্চনাপঞ্ঞা নত্থীতি? অত্থি. ন পনেসা পঞ্ঞা, মাযা নামেসা হোতি. সা অত্থতো তণ্হাৱ. ইদং পন চিত্তং সদৰথং গৰুকং ভাৰিযং কক্খড়ং থদ্ধং অকম্মঞ্ঞং গিলানং ৱঙ্কং কুটিলং. তস্মা পস্সদ্ধাদীনি ছ যুগড়কানি ন গহিতানি.

এত্তাৱতা পদপটিপাটিযা চিত্তঙ্গৱসেন পাড়িআৰুড়্হানি দ্ৱত্তিংস পদানি দস্সেত্ৱা ইদানি যেৱাপনকধম্মে দস্সেতুং যে ৱা পন তস্মিং সমযেতিআদিমাহ. তত্থ সব্বেসুপি অকুসলচিত্তেসু ছন্দো অধিমোক্খো মনসিকাৰো মানো ইস্সা মচ্ছৰিযং থিনং মিদ্ধং উদ্ধচ্চং কুক্কুচ্চন্তি ইমে দসেৱ যেৱাপনকা হোন্তি ধম্মা, সুত্তাগতা, সুত্তপদেসু দিস্সৰেতি ৱুত্তা. ইমস্মিং পন চিত্তে ছন্দো অধিমোক্খো মনসিকাৰো উদ্ধচ্চন্তি ইমে অপণ্ণকঙ্গসঙ্খাতা চত্তাৰোৱ যেৱাপনকা হোন্তি.

তত্থ ছন্দাদযো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা. কেৱলঞ্হি তে কুসলা, ইমে অকুসলা. ইতৰং পন উদ্ধতস্স ভাৱো ‘উদ্ধচ্চং’. তং চেতসো অৱূপসমলক্খণং ৱাতাভিঘাতচলজলং ৱিয, অনৱট্ঠানৰসং ৱাতাভিঘাতচলধজপটাকা ৱিয, ভন্তত্তপচ্চুপট্ঠানং পাসাণাভিঘাতসমুদ্ধতভস্মা ৱিয, চেতসো অৱূপসমে অযোনিসোমনসিকাৰপদট্ঠানং. চিত্তৱিক্খেপোতি দট্ঠব্বং.

ইতি ফস্সাদীনি দ্ৱত্তিংস, যেৱাপনকৱসেন ৱুত্তানি চত্তাৰীতি সব্বানিপি ইমস্মিং ধম্মুদ্দেসৱাৰে ছত্তিংস ধম্মপদানি ভৱন্তি. চত্তাৰি অপণ্ণকঙ্গানি হাপেত্ৱা পাড়িযং আগতানি দ্ৱত্তিংসমেৱ. অগ্গহিতগ্গহণেন পনেত্থ ফস্সপঞ্চকং, ৱিতক্কো ৱিচাৰো পীতি চিত্তস্সেকগ্গতা ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং জীৱিতিন্দ্ৰিযং মিচ্ছাদিট্ঠি অহিৰিকং অনোত্তপ্পং লোভো মোহোতি সোড়স ধম্মা হোন্তি.

তেসু সোড়সসু সত্ত ধম্মা অৱিভত্তিকা নৱ সৱিভত্তিকা হোন্তি. কতমে সত্ত? ফস্সো সঞ্ঞা চেতনা ৱিচাৰো পীতি জীৱিতিন্দ্ৰিযং মোহোতি ইমে সত্ত অৱিভত্তিকা. ৱেদনা চিত্তং ৱিতক্কো চিত্তস্সেকগ্গতা ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং মিচ্ছাদিট্ঠি অহিৰিকং অনোত্তপ্পং লোভোতি ইমে নৱ সৱিভত্তিকা.

তেসু ছ ধম্মা দ্ৱীসু ঠানেসু ৱিভত্তা, একো তীসু, একো চতূসু, একো ছসু. কথং? চিত্তং ৱিতক্কো মিচ্ছাদিট্ঠি অহিৰিকং অনোত্তপ্পং লোভোতি ইমে ছ দ্ৱীসু ঠানেসু ৱিভত্তা. তেসু হি চিত্তং তাৱ ফস্সপঞ্চকং পত্ৱা চিত্তং হোতীতি ৱুত্তং, ইন্দ্ৰিযানি পত্ৱা মনিন্দ্ৰিযন্তি. ৱিতক্কো ঝানঙ্গানি পত্ৱা ৱিতক্কো হোতীতি ৱুত্তো, মগ্গঙ্গানি পত্ৱা মিচ্ছাসঙ্কপ্পোতি. মিচ্ছাদিট্ঠি মগ্গঙ্গেসুপি কম্মপথেসুপি মিচ্ছাদিট্ঠিযেৱ. অহিৰিকং বলানি পত্ৱা অহিৰিকবলং হোতীতি ৱুত্তং, লোকনাসকদুকং পত্ৱা অহিৰিকন্তি. অনোত্তপ্পেপি এসেৱ নযো. লোভো মূলং পত্ৱা লোভো হোতীতি ৱুত্তো. কম্মপথং পত্ৱা অভিজ্ঝাতি. ইমে ছ দ্ৱীসু ঠানেসু ৱিভত্তা.

ৱেদনা পন ফস্সপঞ্চকং পত্ৱা ৱেদনা হোতীতি ৱুত্তা, ঝানঙ্গানি পত্ৱা সুখন্তি, ইন্দ্ৰিযানি পত্ৱা সোমনস্সিন্দ্ৰিযন্তি. এৱং একোৱ ধম্মো তীসু ঠানেসু ৱিভত্তো.

ৱীৰিযং পন ইন্দ্ৰিযানি পত্ৱা ৱীৰিযিন্দ্ৰিযং হোতীতি ৱুত্তং, মগ্গঙ্গানি পত্ৱা মিচ্ছাৱাযামো হোতীতি, বলানি পত্ৱা ৱীৰিযবলন্তি, পিট্ঠিদুকং পত্ৱা পগ্গাহো হোতীতি. এৱং অযং একো ধম্মো চতূসু ঠানেসু ৱিভত্তো.

সমাধি পন ঝানঙ্গানি পত্ৱা চিত্তস্সেকগ্গতা হোতীতি ৱুত্তো, ইন্দ্ৰিযানি পত্ৱা সমাধিন্দ্ৰিযন্তি, মগ্গঙ্গানি পত্ৱা মিচ্ছাসমাধীতি, বলানি পত্ৱা সমাধিবলন্তি, পিট্ঠিদুকং পত্ৱা দুতিযদুকে এককৱসেনেৱ সমথোতি, ততিযে অৱিক্খেপোতি. এৱমযং একো ধম্মো ছসু ঠানেসু ৱিভত্তো.

সব্বেপি পনেতে ধম্মা ফস্সপঞ্চকৱসেন ঝানঙ্গৱসেন ইন্দ্ৰিযৱসেন মগ্গঙ্গৱসেন বলৱসেন মূলৱসেন কম্মপথৱসেন লোকনাসকৱসেন পিট্ঠিদুকৱসেনাতি নৱ ৰাসযো হোন্তি. তত্থ যং ৱত্তব্বং তং পঠমকুসলচিত্তনিদ্দেসে ৱুত্তমেৱাতি.

ধম্মুদ্দেসৱাৰকথা নিট্ঠিতা.