অৰূপাৱচৰকুসলৱণ্ণনা

আকাসানঞ্চাযতনং

২৬৫. ইদানি অৰূপাৱচৰকুসলং দস্সেতুং পুন কতমে ধম্মা কুসলাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ অৰূপূপপত্তিযাতি অৰূপভৱো অৰূপং, অৰূপে উপপত্তি অৰূপূপপত্তি, তস্সা অৰূপূপপত্তিযা. মগ্গং ভাৱেতীতি উপাযং হেতুং কাৰণং উপ্পাদেতি ৱড্ঢেতি. সব্বসোতি সব্বাকাৰেন. সব্বাসং ৱা অনৱসেসানন্তি অত্থো. ৰূপসঞ্ঞানন্তি সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানানঞ্চেৱ তদাৰম্মণানঞ্চ. ৰূপাৱচৰজ্ঝানম্পি হি ৰূপন্তি ৱুচ্চতি ‘ৰূপী ৰূপানি পস্সতী’তিআদীসু (ধ. স. ২৪৮; দী. নি. ২.১২৯). তস্স আৰম্মণম্পি ‘‘বহিদ্ধা ৰূপানি পস্সতি সুৱণ্ণদুব্বণ্ণানী’’তিআদীসু (ধ. স. ২৪৪-২৪৬; দী. নি. ২.১৭৩); তস্মা ইধ ৰূপে সঞ্ঞা ৰূপসঞ্ঞাতি এৱং সঞ্ঞাসীসেন ৱুত্তৰূপাৱচৰজ্ঝানস্সেতং অধিৱচনং. ৰূপং সঞ্ঞা অস্সাতি ৰূপসঞ্ঞং, ৰূপমস্স নামন্তি ৱুত্তং হোতি. এৱং পথৱীকসিণাদিভেদস্স তদাৰম্মণস্স চেতং অধিৱচনন্তি ৱেদিতব্বং.

সমতিক্কমাতি ৱিৰাগা নিৰোধা চ. কিং ৱুত্তং হোতি? এতাসং কুসলৱিপাককিৰিযৱসেন পঞ্চদসন্নং ঝানসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং, এতেসঞ্চ পথৱীকসিণাদিৱসেন অট্ঠন্নং আৰম্মণসঙ্খাতানং ৰূপসঞ্ঞানং, সব্বাকাৰেন অনৱসেসানং ৱা ৱিৰাগা চ নিৰোধা চ ৱিৰাগহেতু চেৱ নিৰোধহেতু চ আকাসানঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. ন হি সক্কা সব্বসো অনতিক্কন্তৰূপসঞ্ঞেন এতং উপসম্পজ্জ ৱিহৰিতুন্তি.

তত্থ যস্মা আৰম্মণে অৱিৰত্তস্স সঞ্ঞাসমতিক্কমো ন হোতি, সমতিক্কন্তাসু চ সঞ্ঞাসু আৰম্মণং সমতিক্কন্তমেৱ হোতি, তস্মা আৰম্মণসমতিক্কমং অৱত্ৱা ‘‘তত্থ কতমা ৰূপসঞ্ঞা? ৰূপাৱচৰসমাপত্তিং সমাপন্নস্স ৱা উপপন্নস্স ৱা দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্স ৱা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৱুচ্চন্তি ৰূপসঞ্ঞাযো. ইমা ৰূপসঞ্ঞাযো অতিক্কন্তো হোতি, ৱীতিক্কন্তো, সমতিক্কন্তো, তেন ৱুচ্চতি সব্বসো ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা’’তি (ৱিভ. ৬০২) এৱং ৱিভঙ্গে সঞ্ঞানংযেৱ সমতিক্কমো ৱুত্তো. যস্মা পন আৰম্মণসমতিক্কমেন পত্তব্বা এতা সমাপত্তিযো, ন একস্মিংযেৱ আৰম্মণে পঠমজ্ঝানাদীনি ৱিয, তস্মা অযং আৰম্মণসমতিক্কমৱসেনাপি অত্থৱণ্ণনা কতাতি ৱেদিতব্বা.

পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমাতি চক্খাদীনং ৱত্থূনং ৰূপাদীনং আৰম্মণানঞ্চ পটিঘাতেন সমুপ্পন্না সঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা. ৰূপসঞ্ঞাদীনং এতং অধিৱচনং. যথাহ – ‘‘তত্থ কতমা পটিঘসঞ্ঞা? ৰূপসঞ্ঞা সদ্দসঞ্ঞা গন্ধসঞ্ঞা ৰসসঞ্ঞা ফোট্ঠব্বসঞ্ঞা, ইমা ৱুচ্চন্তি পটিঘসঞ্ঞাযো’’তি (ৱিভ. ৬০৩). তাসং কুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নং অকুসলৱিপাকানং পঞ্চন্নন্তি সব্বসো দসন্নম্পি পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা পহানা অসমুপ্পাদা অপ্পৱত্তিং কত্ৱাতি ৱুত্তং হোতি.

কামঞ্চেতা পঠমজ্ঝানাদীনি সমাপন্নস্সাপি ন সন্তি – ন হি তস্মিং সমযে পঞ্চদ্ৱাৰৱসেন চিত্তং পৱত্ততি – এৱং সন্তেপি, অঞ্ঞত্থ পহীনানং সুখদুক্খানং চতুত্থজ্ঝানে ৱিয, সক্কাযদিট্ঠাদীনং ততিযমগ্গে ৱিয চ, ইমস্মিং ঝানে উস্সাহজননত্থং ইমস্স ঝানস্স পসংসাৱসেন এতাসং এত্থ ৱচনং ৱেদিতব্বং. অথ ৱা কিঞ্চাপি তা ৰূপাৱচৰং সমাপন্নস্স ন সন্তি, অথ খো ন পহীনত্তা ন সন্তি. ন হি ৰূপৱিৰাগায ৰূপাৱচৰভাৱনা সংৱত্ততি, ৰূপাযত্তা চ এতাসং পৱত্তি. অযং পন ভাৱনা ৰূপৱিৰাগায সংৱত্ততি. তস্মা তা এত্থ পহীনাতি ৱত্তুং ৱট্টতি. ন কেৱলঞ্চ ৱত্তুং, একংসেনেৱ এৱং ধাৰেতুম্পি ৱট্টতি. তাসঞ্হি ইতো পুব্বে অপ্পহীনত্তাযেৱ পঠমজ্ঝানং সমাপন্নস্স ‘‘সদ্দো কণ্টকো’’তি (অ. নি. ১০.৭২) ৱুত্তো ভগৱতা. ইধ চ পহীনত্তাযেৱ অৰূপসমাপত্তীনং আনেঞ্জতা সন্তৱিমোক্খতা চ ৱুত্তা. আড়াৰো চ কাড়ামো আৰুপ্পসমাপন্নো পঞ্চমত্তানি সকটসতানি নিস্সায নিস্সায অতিক্কন্তানি নেৱ অদ্দস, ন পন সদ্দং অস্সোসীতি (দী. নি. ২.১৯২).

নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰাতি নানত্তে গোচৰে পৱত্তানং সঞ্ঞানং নানত্তানং ৱা সঞ্ঞানং. যস্মা হি এতা ‘‘তত্থ কতমা নানত্তসঞ্ঞা? অসমাপন্নস্স মনোধাতুসমঙ্গিস্স ৱা মনোৱিঞ্ঞাণধাতুসমঙ্গিস্স ৱা সঞ্ঞা সঞ্জাননা সঞ্জানিতত্তং, ইমা ৱুচ্চন্তি নানত্তসঞ্ঞাযো’’তি (ৱিভ. ৬০৪) এৱং ৱিভঙ্গে ৱিভজিত্ৱা ৱুত্তা ইধ অধিপ্পেতা; অসমাপন্নস্স মনোধাতুমনোৱিঞ্ঞাণধাতুসঙ্গহিতা সঞ্ঞা ৰূপসদ্দাদিভেদে নানত্তে নানাসভাৱে গোচৰে পৱত্তন্তি; যস্মা চেতা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা, দ্ৱাদস অকুসলসঞ্ঞা, একাদস কামাৱচৰকুসলৱিপাকসঞ্ঞা, দ্ৱে অকুসলৱিপাকসঞ্ঞা, একাদস কামাৱচৰকিৰিযসঞ্ঞাতি এৱং চতুচত্তালীসম্পি সঞ্ঞা নানত্তা নানাসভাৱা অঞ্ঞমঞ্ঞং অসদিসা, তস্মা নানত্তসঞ্ঞাতি ৱুত্তা. তাসং সব্বসো নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা অনাৱজ্জনা অসমন্নাহাৰা অপচ্চৱেক্খণা. যস্মা তা নাৱজ্জতি, ন মনসিকৰোতি, ন পচ্চৱেক্খতি, তস্মাতি ৱুত্তং হোতি.

যস্মা চেত্থ পুৰিমা ৰূপসঞ্ঞা পটিঘসঞ্ঞা চ ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱেপি ন ৱিজ্জন্তি, পগেৱ তস্মিং ভৱে ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰণকালে, তস্মা তাসং ‘সমতিক্কমা অত্থঙ্গমা’তি দ্ৱেধাপি অভাৱোযেৱ ৱুত্তো. নানত্তসঞ্ঞাসু পন যস্মা অট্ঠ কামাৱচৰকুসলসঞ্ঞা, নৱ কিৰিযাসঞ্ঞা, দস অকুসলসঞ্ঞাতি ইমা সত্তৱীসতি সঞ্ঞা ইমিনা ঝানেন নিব্বত্তে ভৱে ৱিজ্জন্তি, তস্মা তাসং অমনসিকাৰাতি ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. তত্ৰাপি হি ইমং ঝানং উপসম্পজ্জ ৱিহৰন্তো তাসং অমনসিকাৰাযেৱ উপসম্পজ্জ ৱিহৰতি. তা পন মনসিকৰোন্তো অসমাপন্নো হোতীতি. সঙ্খেপতো চেত্থ ‘ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমা’তি ইমিনা সব্বৰূপাৱচৰধম্মানং পহানং ৱুত্তং. ‘পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমা নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰা’তি ইমিনা সব্বেসং কামাৱচৰচিত্তচেতসিকানঞ্চ পহানং অমনসিকাৰো চ ৱুত্তোতি ৱেদিতব্বো.

ইতি ভগৱা ‘পন্নৰসন্নং ৰূপসঞ্ঞানং সমতিক্কমেন, দসন্নং পটিঘসঞ্ঞানং অত্থঙ্গমেন, চতুচত্তালীসায নানত্তসঞ্ঞানং অমনসিকাৰেনা’তি তীহি পদেহি আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা ৱণ্ণং কথেসি. কিং কাৰণাতি চে সোতূনং উস্সাহজননত্থঞ্চেৱ পলোভনত্থঞ্চ. সচে হি কেচি অপণ্ডিতা ৱদেয্যুং ‘সত্থা আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং নিব্বত্তেথাতি ৱদতি, কো নু খো এতায নিব্বত্তিতায অত্থো? কো আনিসংসো’তি তে এৱং ৱত্তুং মা লভন্তূতি ইমেহি আকাৰেহি সমাপত্তিযা ৱণ্ণং কথেসি. তঞ্হি নেসং সুত্ৱা এৱং ভৱিস্সতি – ‘এৱংসন্তা কিৰ অযং সমাপত্তি, এৱংপণীতা, নিব্বত্তেস্সাম ন’ন্তি. অথস্স নিব্বত্তনত্থায উস্সাহং কৰিস্সন্তীতি.

পলোভনত্থঞ্চাপি নেসং এতিস্সা ৱণ্ণং কথেসি, ৱিসকণ্টকৱাণিজো ৱিয. ৱিসকণ্টকৱাণিজো নাম গুড়ৱাণিজো ৱুচ্চতি. সো কিৰ গুড়ফাণিতখণ্ডসক্কৰাদীনি সকটেনাদায পচ্চন্তগামং গন্ত্ৱা ‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথ ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা ‘ৱিসং নাম কক্খড়ং, যো নং খাদতি সো মৰতি, কণ্টকোপি ৱিজ্ঝিত্ৱা মাৰেতি. উভোপেতে কক্খড়া, কো এত্থ আনিসংসো’তি গেহদ্ৱাৰানি থকেসুং, দাৰকে চ পলাপেসুং. তং দিস্ৱা ৱাণিজো ‘অৱোহাৰকুসলা ইমে গামিকা, হন্দ নে উপাযেন গণ্হাপেমী’তি ‘অতিমধুৰং গণ্হথ অতিসাদুং গণ্হথ, গুড়ং ফাণিতং সক্কৰং সমগ্ঘং লব্ভতি, কূটমাসককূটকহাপণাদীহিপি লব্ভতী’তি উগ্ঘোসেসি. তং সুত্ৱা গামিকা হট্ঠপহট্ঠা নিগ্গন্ত্ৱা বহুম্পি মূলং দত্ৱা গহেসুং.

তত্থ ৱাণিজস্স ‘ৱিসকণ্টকং গণ্হথা’তি উগ্ঘোসনং ৱিয ভগৱতো ‘আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিং নিব্বত্তেথা’তি ৱচনং. ‘উভোপেতে কক্খড়া, কো এত্থ আনিসংসো’তি? গামিকানং চিন্তনং ৱিয ‘ভগৱা আকাসানঞ্চাযতনং নিব্বত্তেথাতি আহ, কো এত্থ আনিসংসো? নাস্স গুণং জানামা’তি সোতূনং চিন্তনং. অথস্স ৱাণিজস্স ‘অতিমধুৰং গণ্হথা’তিআদিৱচনং ৱিয ভগৱতো ৰূপসঞ্ঞাসমতিক্কমনাদিকং আনিসংসপ্পকাসনং. ইদঞ্হি সুত্ৱা তে বহুম্পি মূলং দত্ৱা, গামিকা ৱিয গুড়ং, ইমিনা আনিসংসেন পলোভিতচিত্তা মহন্তম্পি উস্সাহং কত্ৱা ইমং সমাপত্তিং নিব্বত্তেস্সন্তীতি উস্সাহজননত্থং পলোভনত্থঞ্চ কথেসি.

আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাসহগতন্তি এত্থ নাস্স অন্তোতি অনন্তং. আকাসং অনন্তং আকাসানন্তং. আকাসানন্তমেৱ আকাসানঞ্চং. তং আকাসানঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনমস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স, দেৱানং দেৱাযতনমিৱাতি আকাসানঞ্চাযতনং. ইতি আকাসানঞ্চং চ তং আযতনঞ্চাতিপি আকাসানঞ্চাযতনং. কসিণুগ্ঘাটিমাকাসস্সেতং অধিৱচনং. তস্মিং আকাসানঞ্চাযতনে অপ্পনাপ্পত্তায সঞ্ঞায সহগতং আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাসহগতং.

যথা পন অঞ্ঞত্থ ‘অনন্তো আকাসো’তি (ৱিভ. ৫০৮; দী. নি. ২.১২৯) ৱুত্তং, এৱমিধ অনন্তন্তি ৱা পৰিত্তন্তি ৱা ন গহিতং. কস্মা? অনন্তে হি গহিতে পৰিত্তং ন গয্হতি, পৰিত্তে গহিতে অনন্তং ন গয্হতি. এৱং সন্তে আৰম্মণচতুক্কং ন পূৰতি, দেসনা সোড়সক্খত্তুকা ন হোতি. সম্মাসম্বুদ্ধস্স চ ইমস্মিং ঠানে দেসনং সোড়সক্খত্তুকং কাতুং অজ্ঝাসযো, তস্মা অনন্তন্তি ৱা পৰিত্তন্তি ৱা অৱত্ৱা ‘আকাসানঞ্চাযতনসঞ্ঞাসহগত’ন্তি আহ. এৱঞ্হি সতি উভযম্পি গহিতমেৱ হোতি. আৰম্মণচতুক্কং পূৰতি, দেসনা সোড়সক্খত্তুকা সম্পজ্জতি. অৱসেসো পাড়িঅত্থো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. ৰূপাৱচৰচতুত্থজ্ঝাননিকন্তিপৰিযাদানদুক্খতায চেত্থ দুক্খা পটিপদা, পৰিযাদিন্ননিকন্তিকস্স অপ্পনাপৰিৱাসদন্ধতায দন্ধাভিঞ্ঞা হোতি. ৱিপৰিযাযেন সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা চ ৱেদিতব্বা. পৰিত্তকসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পন পৱত্তং ঝানং পৰিত্তাৰম্মণং ৱিপুলকসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৱত্তং অপ্পমাণাৰম্মণন্তি ৱেদিতব্বং. উপেক্খাব্ৰহ্মৱিহাৰে ৱিয চ ইধাপি চতুত্থজ্ঝানৱসেন পঞ্চৱীসতি এককা হোন্তি. যথা চেত্থ এৱং ইতো পৰেসুপি. ৱিসেসমত্তমেৱ পন তেসু ৱণ্ণযিস্সাম.

ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং

২৬৬. আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি, এত্থ তাৱ পুব্বে ৱুত্তনযেন আকাসানঞ্চং আযতনমস্স অধিট্ঠানট্ঠেনাতি ঝানম্পি আকাসানঞ্চাযতনং. ৱুত্তনযেনেৱ আৰম্মণম্পি. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা ‘আকাসানঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাসহগতন্তি, এত্থ পন অনন্তন্তি মনসিকাতব্বৱসেন নাস্স অন্তোতি অনন্তং. অনন্তমেৱ আনঞ্চং. ৱিঞ্ঞাণং আনঞ্চং ৱিঞ্ঞাণানঞ্চন্তি অৱত্ৱা ৱিঞ্ঞাণঞ্চন্তি ৱুত্তং. অযঞ্হেত্থ ৰূড়্হীসদ্দো. তদেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চং অধিট্ঠানট্ঠেন ইমায সঞ্ঞায আযতনন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. তস্মিং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনে পৱত্তায সঞ্ঞায সহগতন্তি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসঞ্ঞাসহগতং. আকাসে পৱত্তৱিঞ্ঞাণাৰম্মণস্স ঝানস্সেতং অধিৱচনং. ইধ আকাসানঞ্চাযতনসমাপত্তিযা নিকন্তিপৰিযাদানদুক্খতায দুক্খা পটিপদা, পৰিযাদিন্ননিকন্তিকস্স অপ্পনাপৰিৱাসদন্ধতায দন্ধাভিঞ্ঞা. ৱিপৰিযাযেন সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা চ. পৰিত্তকসিণুগ্ঘাটিমাকাসাৰম্মণং সমাপত্তিং আৰব্ভ পৱত্তিযা পৰিত্তাৰম্মণতা, ৱিপৰিযাযেন অপ্পমাণাৰম্মণতা ৱেদিতব্বা. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং

২৬৭. ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থাপি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ ৱিঞ্ঞাণঞ্চ আযতনমস্স অধিট্ঠানট্ঠেনাতি ঝানম্পি ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. ৱুত্তনযেনেৱ চ আৰম্মণম্পি. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণেন চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা ‘ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং সমতিক্কম্মা’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতন্তি এত্থ পন নাস্স কিঞ্চনন্তি অকিঞ্চনং; অন্তমসো ভঙ্গমত্তম্পি অস্স অৱসিট্ঠং নত্থীতি ৱুত্তং হোতি. অকিঞ্চনস্স ভাৱো আকিঞ্চঞ্ঞং. আকাসানঞ্চাযতনৱিঞ্ঞাণাপগমস্সেতং অধিৱচনং. তং আকিঞ্চঞ্ঞং অধিট্ঠানট্ঠেন ইমিস্সা সঞ্ঞায আযতনন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. তস্মিং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনে পৱত্তায সঞ্ঞায সহগতন্তি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং. আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাপগমাৰম্মণস্স ঝানস্সেতং অধিৱচনং. ইধ ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনসমাপত্তিযা নিকন্তিপৰিযাদানদুক্খতায দুক্খা পটিপদা, পৰিযাদিন্ননিকন্তিকস্স অপ্পনা পৰিৱাসদন্ধতায দন্ধাভিঞ্ঞা. ৱিপৰিযাযেন সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা চ. পৰিত্তকসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাপগমাৰম্মণতায পৰিত্তাৰম্মণতা, ৱিপৰিযাযেন অপ্পমাণাৰম্মণতা ৱেদিতব্বা. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.

নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং

আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মাতি এত্থাপি পুব্বে ৱুত্তনযেনেৱ আকিঞ্চঞ্ঞং আযতনমস্স অধিট্ঠানট্ঠেনাতি ঝানম্পি আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. ৱুত্তনযেনেৱ আৰম্মণম্পি. এৱমেতং ঝানঞ্চ আৰম্মণঞ্চাতি উভযম্পি অপ্পৱত্তিকৰণেন চ অমনসিকৰণে চ সমতিক্কমিত্ৱাৱ যস্মা ইদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং উপসম্পজ্জ ৱিহাতব্বং, তস্মা উভযম্পেতং একজ্ঝং কত্ৱা ‘আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সমতিক্কম্মা’তি ইদং ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং.

নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতন্তি এত্থ পন যায সঞ্ঞায ভাৱতো তং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি ৱুচ্চতি, যথা পটিপন্নস্স সা সঞ্ঞা হোতি, তং তাৱ দস্সেতুং ৱিভঙ্গে ‘‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি উদ্ধৰিত্ৱা ‘‘তঞ্ঞেৱ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং সন্ততো মনসিকৰোতি সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিং ভাৱেতি, তেন ৱুচ্চতি নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী’’তি (ৱিভ. ৬১৯) ৱুত্তং. তত্থ ‘সন্ততো মনসিকৰোতী’তি ‘সন্তা ৱতাযং সমাপত্তি, যত্ৰ হি নাম নত্থিভাৱম্পি আৰম্মণং কৰিত্ৱা ঠস্সতী’তি এৱং সন্তাৰম্মণতায নং ‘সন্তা’তি মনসিকৰোতি. সন্ততো চে মনসিকৰোতি, কথং সমতিক্কমো হোতীতি? অনাৱজ্জিতুকামতায. সো হি কিঞ্চাপি নং সন্ততো মনসিকৰোতি, অথ খ্ৱস্স ‘অহমেতং আৱজ্জিস্সামি সমাপজ্জিস্সামি অধিট্ঠহিস্সামি ৱুট্ঠহিস্সামি পচ্চৱেক্খিস্সামী’তি এস আভোগো সমন্নাহাৰো মনসিকাৰো ন হোতি. কস্মা? আকিঞ্চঞ্ঞাযতনতো নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনস্স সন্ততৰপণীততৰতায.

যথা হি ৰাজা মহচ্চৰাজানুভাৱেন হত্থিক্খন্ধগতো নগৰৱীথিযং ৱিচৰন্তো দন্তকাৰাদযো সিপ্পিকে একং ৱত্থং দড়্হং নিৱাসেত্ৱা একেন সীসং ৱেঠেত্ৱা দন্তচুণ্ণাদীহি সমোকিণ্ণগত্তে অনেকানি দন্তৱিকতিআদীনি কৰোন্তে দিস্ৱা ‘অহো ৱত ৰে ছেকা আচৰিযা, ঈদিসানিপি নাম সিপ্পানি কৰিস্সন্তী’তি, এৱং তেসং ছেকতায তুস্সতি, ন চস্স এৱং হোতি – ‘অহো ৱতাহং ৰজ্জং পহায এৱৰূপো সিপ্পিকো ভৱেয্য’ন্তি. তং কিস্স হেতু? ৰজ্জসিৰিযা মহানিসংসতায. সো সিপ্পিকে সমতিক্কমিত্ৱাৱ গচ্ছতি. এৱমেৱেস কিঞ্চাপি তং সমাপত্তিং সন্ততো মনসিকৰোতি, অথ খ্ৱস্স ‘অহমেতং সমাপত্তিং আৱজ্জিস্সামি সমাপজ্জিস্সামি অধিট্ঠহিস্সামি ৱুট্ঠহিস্সামি পচ্চৱেক্খিস্সামী’তি নেৱ এস আভোগো সমন্নাহাৰো মনসিকাৰো হোতি. সো তং সন্ততো মনসি কৰোন্তো তং পৰমসুখুমং অপ্পনাপ্পত্তং সঞ্ঞং পাপুণাতি, যায ‘নেৱসঞ্ঞীনাসঞ্ঞী নাম হোতি, সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তিং ভাৱেতী’তি ৱুচ্চতি. ‘সঙ্খাৰাৱসেসসমাপত্তি’ন্তি অচ্চন্তসুখুমভাৱপ্পত্তসঙ্খাৰং চতুত্থাৰুপ্পসমাপত্তিং.

ইদানি যং তং এৱং অধিগতায সঞ্ঞায ৱসেন নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি ৱুচ্চতি, তং অত্থতো দস্সেতুং ‘‘নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনন্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সমাপন্নস্স ৱা, উপপন্নস্স ৱা, দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰিস্স ৱা চিত্তচেতসিকা ধম্মা’’তি (ৱিভ. ৬২০) ৱুত্তং. তেসু ইধ সমাপন্নস্স চিত্তচেতসিকা ধম্মা অধিপ্পেতা.

ৱচনত্থো পনেত্থ – ওড়াৰিকায সঞ্ঞায অভাৱতো, সুখুমায চ ভাৱতো, নেৱস্স সসম্পযুত্তধম্মস্স ঝানস্স সঞ্ঞা, নাসঞ্ঞাতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞং. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞঞ্চ তং মনাযতনধম্মাযতনপৰিযাপন্নত্তা আযতনঞ্চাতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং. অথ ৱা যাযমেত্থ সঞ্ঞা, সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৱসঞ্ঞা, সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন ৱিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞাতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা. নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞা চ সা সেসধম্মানং অধিট্ঠানট্ঠেন আযতনঞ্চাতি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং.

ন কেৱলঞ্চেত্থ সঞ্ঞাৱ এদিসী, অথ খো ৱেদনাপি নেৱৱেদনা নাৱেদনা, চিত্তম্পি নেৱচিত্তং নাচিত্তং, ফস্সোপি নেৱফস্সো নাফস্সোতি. এস নযো সেসসম্পযুত্তধম্মেসু. সঞ্ঞাসীসেন পনাযং দেসনা কতাতি ৱেদিতব্বা. পত্তমক্খনতেলপ্পভুতীহি চ উপমাহি এসমত্থো ৱিভাৱেতব্বো – সামণেৰো কিৰ তেলেন পত্তং মক্খেত্ৱা ঠপেসি. তং যাগুপানকালে থেৰো ‘পত্তমাহৰা’তি আহ. সো ‘পত্তে তেলমত্থি, ভন্তে’তি আহ. ততো ‘আহৰ, সামণেৰ, তেলং নাড়িং পূৰেস্সামী’তি ৱুত্তে ‘নত্থি, ভন্তে, তেল’ন্তি আহ. তত্থ যথা অন্তোৱুত্থত্তা যাগুযা সদ্ধিং অকপ্পিযট্ঠেন তেলং অত্থীতি হোতি, নাড়িপূৰণাদীনং অভাৱৱসেন নত্থীতি হোতি, এৱং সাপি সঞ্ঞা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৱসঞ্ঞা, সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন ৱিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞা হোতি.

কিম্পনেত্থ সঞ্ঞাকিচ্চন্তি? আৰম্মণসঞ্জাননঞ্চেৱ ৱিপস্সনায চ ৱিসযভাৱং উপগন্ত্ৱা নিব্বিদাজননং. দহনকিচ্চমিৱ হি সুখোদকে তেজোধাতু, সঞ্জাননকিচ্চম্পেসা পটুং কাতুং ন সক্কোতি. সেসসমাপত্তীসু সঞ্ঞা ৱিয ৱিপস্সনায ৱিসযভাৱং উপগন্ত্ৱা নিব্বিদাজননম্পি কাতুং ন সক্কোতি. অঞ্ঞেসু হি খন্ধেসু অকতাভিনিৱেসো ভিক্খু নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনক্খন্ধে সম্মসিত্ৱা নিব্বিদং পত্তুং সমত্থো নাম নত্থি. অপিচ আযস্মা সাৰিপুত্তো, পকতিৱিপস্সকো পন মহাপঞ্ঞো সাৰিপুত্তসদিসোৱ সক্কুণেয্য. সোপি ‘‘এৱং কিৰিমে ধম্মা অহুত্ৱা সম্ভোন্তি, হুত্ৱা পটিৱেন্তী’’তি (ম. নি. ৩.৯৫) এৱং কলাপসম্মসনৱসেনেৱ, নো অনুপদধম্মৱিপস্সনাৱসেন. এৱং সুখুমত্তং গতা এসা সমাপত্তি.

যথা চ পত্তমক্খনতেলূপমায এৱং মগ্গুদকূপমাযপি অযমত্থো ৱিভাৱেতব্বো. মগ্গপটিপন্নস্স কিৰ থেৰস্স পুৰতো গচ্ছন্তো সামণেৰো থোকমুদকং দিস্ৱা ‘উদকং, ভন্তে, উপাহনা ওমুঞ্চথা’তি আহ. ততো থেৰেন ‘সচে উদকমত্থি, আহৰ ন্হানসাটকং, ন্হাযিস্সামী’তি ৱুত্তে ‘নত্থি, ভন্তে’তি আহ. তত্থ যথা উপাহনতেমনমত্তট্ঠেন উদকং অত্থীতি হোতি, ন্হানট্ঠেন নত্থীতি হোতি, এৱম্পি সা পটুসঞ্ঞাকিচ্চং কাতুং অসমত্থতায নেৱ সঞ্ঞা, সঙ্খাৰাৱসেসসুখুমভাৱেন ৱিজ্জমানত্তা নাসঞ্ঞা হোতি. ন কেৱলঞ্চ এতাহেৱ, অঞ্ঞাহিপি অনুৰূপাহি উপমাহি এস অত্থো ৱিভাৱেতব্বো. ইতি ইমায নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনে পৱত্তায সঞ্ঞায নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনভূতায ৱা সঞ্ঞায সহগতন্তি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনসঞ্ঞাসহগতং. আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিআৰম্মণস্স ঝানস্সেতং অধিৱচনং.

ইধ আকিঞ্চঞ্ঞাযতনসমাপত্তিযা নিকন্তিপৰিযাদানদুক্খতায দুক্খা পটিপদা, পৰিযাদিন্ননিকন্তিকস্স অপ্পনাপৰিৱাসদন্ধতায দন্ধাভিঞ্ঞা. ৱিপৰিযাযেন সুখা পটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা চ. পৰিত্তকসিণুগ্ঘাটিমাকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাপগমাৰম্মণং সমাপত্তিং আৰব্ভ পৱত্তিতায পৰিত্তাৰম্মণতা, ৱিপৰিযাযেন অপ্পমাণাৰম্মণতা ৱেদিতব্বা. সেসং পুৰিমসদিসমেৱ.

অসদিসৰূপো নাথো, আৰুপ্পং যং চতুব্বিধং আহ;

তং ইতি ঞত্ৱা তস্মিং, পকিণ্ণককথাপি ৱিঞ্ঞেয্যা.

অৰূপসমাপত্তিযো হি –

আৰম্মণাতিক্কমতো, চতস্সোপি ভৱন্তিমা;

অঙ্গাতিক্কমমেতাসং, ন ইচ্ছন্তি ৱিভাৱিনো.

এতাসু হি ৰূপনিমিত্তাতিক্কমতো পঠমা, আকাসাতিক্কমতো দুতিযা, আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণাতিক্কমতো ততিযা, আকাসে পৱত্তিতৱিঞ্ঞাণস্স অপগমাতিক্কমতো চতুত্থাতি সব্বথা ‘আৰম্মণাতিক্কমতো চতস্সোপি ভৱন্তিমা’ অৰূপসমাপত্তিযোতি ৱেদিতব্বা. অঙ্গাতিক্কমং পন এতাসং ন ইচ্ছন্তি পণ্ডিতা. ন হি ৰূপাৱচৰসমাপত্তীসু ৱিয এতাসু অঙ্গাতিক্কমো অত্থি. সব্বাসুপি হি এতাসু উপেক্খা চিত্তেকগ্গতাতি দ্ৱে এৱ ঝানঙ্গানি হোন্তি. এৱং সন্তেপি –

সুপণীততৰা হোন্তি, পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধ;

উপমা তত্থ ৱিঞ্ঞেয্যা, পাসাদতলসাটিকা.

যথা হি চতুভূমকপাসাদস্স হেট্ঠিমতলে দিব্বনচ্চগীতৱাদিতসুৰভিগন্ধমালাসাদুৰসপানভোজনসযনচ্ছাদনাদিৱসেন পণীতা পঞ্চ কামগুণা পচ্চুপট্ঠিতা অস্সু, দুতিযে ততো পণীততৰা, ততিযে ততো পণীততমা, চতুত্থে সব্বপণীতা; তত্থ কিঞ্চাপি তানি চত্তাৰিপি পাসাদতলানেৱ, নত্থি নেসং পাসাদতলভাৱেন ৱিসেসো, পঞ্চকামগুণসমিদ্ধিৱিসেসেন পন হেট্ঠিমতো হেট্ঠিমতো উপৰিমং উপৰিমং পণীততৰং হোতি.

যথা চ একায ইত্থিযা কন্তিতথূলসণ্হসণ্হতৰসণ্হতমসুত্তানং চতুপলতিপলদ্ৱিপলএকপলসাটিকা অস্সু, আযামেন ৱিত্থাৰেন চ সমপ্পমাণা; তত্থ কিঞ্চাপি তা সাটিকা চতস্সোপি আযামতো চ ৱিত্থাৰতো চ সমপ্পমাণা, নত্থি তাসং পমাণতো ৱিসেসো, সুখসম্ফস্সসুখুমভাৱমহগ্ঘভাৱেহি পন পুৰিমায পুৰিমায পচ্ছিমা পচ্ছিমা পণীততৰা হোন্তি, এৱমেৱ কিঞ্চাপি চতূসুপি এতাসু উপেক্খা চিত্তেকগ্গতাতি এতানি দ্ৱেযেৱ অঙ্গানি হোন্তি, অথ খো ভাৱনাৱিসেসেন তেসং অঙ্গানং পণীতপণীততৰভাৱেন সুপণীততৰা হোন্তি পচ্ছিমা পচ্ছিমা ইধাতি ৱেদিতব্বা. এৱং অনুপুব্বেন পণীতপণীতা চেতা –

অসুচিম্হি মণ্ডপে লগ্গো, একো তং নিস্সিতো পৰো;

অঞ্ঞো বহি অনিস্সায, তং তং নিস্সায চাপৰো.

ঠিতো চতূহি এতেহি, পুৰিসেহি যথাক্কমং;

সমানতায ঞাতব্বা, চতস্সোপি ৱিভাৱিনা. (ৱিসুদ্ধি. ১.২৯১);

তত্ৰাযমত্থযোজনা – অসুচিম্হি কিৰ দেসে একো মণ্ডপো. অথেকো পুৰিসো আগন্ত্ৱা তং অসুচিং জিগুচ্ছমানো তং মণ্ডপং হত্থেহি আলম্বিত্ৱা তত্থ লগ্গো, লগ্গিতো ৱিয অট্ঠাসি. অথাপৰো আগন্ত্ৱা তং মণ্ডপলগ্গং পুৰিসং নিস্সিতো. অথঞ্ঞো আগন্ত্ৱা চিন্তেসি – ‘যো এস মণ্ডপে লগ্গো, যো চ তং নিস্সিতো, উভোপেতে দুট্ঠিতা; ধুৱো চ নেসং মণ্ডপপপাতে পাতো, হন্দাহং বহিযেৱ তিট্ঠামী’তি সো তন্নিস্সিতং অনিস্সায বহিযেৱ অট্ঠাসি. অথাপৰো আগন্ত্ৱা মণ্ডপলগ্গস্স তন্নিস্সিতস্স চ অখেমভাৱং চিন্তেত্ৱা বহিঠিতঞ্চ সুট্ঠিতোতি মন্ত্ৱা তং নিস্সায অট্ঠাসি.

তত্থ অসুচিম্হি দেসে মণ্ডপো ৱিয কসিণুগ্ঘাটিমাকাসং দট্ঠব্বং. অসুচিজিগুচ্ছায মণ্ডপলগ্গো পুৰিসো ৱিয ৰূপনিমিত্তজিগুচ্ছায আকাসাৰম্মণং আকাসানঞ্চাযতনং. মণ্ডপলগ্গং পুৰিসং নিস্সিতো ৱিয আকাসাৰম্মণং আকাসানঞ্চাযতনং আৰব্ভ পৱত্তং ৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনং. তেসং দ্ৱিন্নম্পি অখেমভাৱং চিন্তেত্ৱা অনিস্সায তং মণ্ডপলগ্গং, বহিঠিতো ৱিয, আকাসানঞ্চাযতনং আৰম্মণং অকত্ৱা তদভাৱাৰম্মণং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং. মণ্ডপলগ্গস্স তন্নিস্সিতস্স চ অখেমতং চিন্তেত্ৱা বহিঠিতঞ্চ ‘সুট্ঠিতো’তি মন্ত্ৱা তং নিস্সায ঠিতো ৱিয ৱিঞ্ঞাণাভাৱসঙ্খাতে বহিপদেসে ঠিতং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং আৰব্ভ পৱত্তং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং দট্ঠব্বং. এৱং পৱত্তমানঞ্চ –

আৰম্মণং কৰোতেৱ, অঞ্ঞাভাৱেন তং ইদং;

দিট্ঠদোসম্পি ৰাজানং, ৱুত্তিহেতু যথা জনো. (ৱিসুদ্ধি. ১.২৯২);

ইদঞ্হি নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং ‘আসন্নৱিঞ্ঞাণঞ্চাযতনপচ্চত্থিকা অযং সমাপত্তী’তি এৱং দিট্ঠদোসম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অঞ্ঞস্স আৰম্মণস্স অভাৱা আৰম্মণং কৰোতেৱ. যথা কিং? ‘দিট্ঠদোসম্পি ৰাজানং ৱুত্তিহেতু যথা জনো’. যথা হি অসংযতং ফৰুসকাযৱচীমনোসমাচাৰং কঞ্চি সব্বদিসম্পতিং ৰাজানং ‘ফৰুসসমাচাৰো অয’ন্তি এৱং দিট্ঠদোসম্পি অঞ্ঞত্থ ৱুত্তিং অলভমানো জনো ৱুত্তিহেতু নিস্সায ৱত্ততি, এৱং দিট্ঠদোসম্পি তং আকিঞ্চঞ্ঞাযতনং অঞ্ঞং আৰম্মণং অলভমানমিদং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং আৰম্মণং কৰোতেৱ. এৱং কুৰুমানঞ্চ –

আৰুড়্হো দীঘনিস্সেণিং, যথা নিস্সেণিবাহুকং;

পব্বতগ্গঞ্চ আৰুড়্হো, যথা পব্বতমত্থকং.

যথা ৱা গিৰিমাৰুড়্হো, অত্তনোযেৱ জণ্ণুকং;

ওলুব্ভতি তথেৱেতং, ঝানমোলুব্ভ ৱত্ততীতি. (ৱিসুদ্ধি. ১.২৯৩);

অৰূপাৱচৰকুসলকথা নিট্ঠিতা.

তেভূমককুসলৱণ্ণনা

২৬৯. ইদানি যস্মা সব্বানিপেতানি তেভূমককুসলানি হীনাদিনা পভেদেন ৱত্তন্তি, তস্মা তেসং তং পভেদং দস্সেতুং পুন কতমে ধম্মা কুসলাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ হীনন্তি লামকং. তং আযূহনৱসেন ৱেদিতব্বং. হীনুত্তমানং মজ্ঝে ভৱং মজ্ঝিমং. পধানভাৱং নীতং পণীতং, উত্তমন্তি অত্থো. তানিপি আযূহনৱসেনেৱ ৱেদিতব্বানি. যস্স হি আযূহনক্খণে ছন্দো ৱা হীনো হোতি, ৱীৰিযং ৱা, চিত্তং ৱা, ৱীমংসা ৱা, তং হীনং নাম. যস্স তে ধম্মা মজ্ঝিমা চেৱ পণীতা, চ তং মজ্ঝিমঞ্চেৱ পণীতঞ্চ. যং পন কত্তুকামতাসঙ্খাতং ছন্দং ধুৰং ছন্দং জেট্ঠকং ছন্দং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা আযূহিতং, তং ছন্দাধিপতিতো আগতত্তা ছন্দাধিপতেয্যং নাম. ৱীৰিযাধিপতেয্যাদীসুপি এসেৱ নযো.

ইমস্মিং পন ঠানে ঠত্ৱা নযা গণেতব্বা. সব্বপঠমং ৱিভত্তো হি একো নযো, হীনন্তি একো, মজ্ঝিমন্তি একো, পণীতন্তি একো, ছন্দাধিপতেয্যন্তি একো. ইমে তাৱ ছন্দাধিপতেয্যে পঞ্চ নযা. এৱং ৱীৰিযাধিপতেয্যাদীসুপীতি চত্তাৰো পঞ্চকা ৱীসতি হোন্তি. পুৰিমো ৱা একো সুদ্ধিকনযো, হীনন্তিআদযো তযো, ছন্দাধিপতেয্যন্তিআদযো চত্তাৰো, ছন্দাধিপতেয্যং হীনন্তিআদযো দ্ৱাদসাতি এৱম্পি ৱীসতি নযা হোন্তি.

ইমে ৱীসতি মহানযা কত্থ ৱিভত্তাতি? মহাপকৰণে (পট্ঠা. ২.১৪.১) হীনত্তিকে ৱিভত্তা. ইমস্মিং পন ঠানে হীনত্তিকতো মজ্ঝিমৰাসিং গহেত্ৱা হীনমজ্ঝিমপণীতৱসেন তযো কোট্ঠাসা কাতব্বা. ততোপি মজ্ঝিমৰাসিং ঠপেত্ৱা হীনপণীতে গহেত্ৱা নৱ নৱ কোট্ঠাসা কাতব্বা. হীনস্মিংযেৱ হি হীনং অত্থি মজ্ঝিমং অত্থি পণীতং অত্থি. পণীতস্মিম্পি হীনং অত্থি মজ্ঝিমং অত্থি পণীতং অত্থি. তথা হীনহীনস্মিং হীনং, হীনহীনস্মিং মজ্ঝিমং, হীনহীনস্মিং পণীতং. হীনমজ্ঝিমস্মিং হীনং, হীনমজ্ঝিমস্মিং মজ্ঝিমং, হীনমজ্ঝিমস্মিং পণীতং. হীনপণীতস্মিং হীনং, হীনপণীতস্মিং মজ্ঝিমং, হীনপণীতস্মিং পণীতন্তি অযমেকো নৱকো. পণীতহীনস্মিম্পি হীনং নাম অত্থি, পণীতহীনস্মিং মজ্ঝিমং, পণীতহীনস্মিং পণীতং. তথা পণীতমজ্ঝিমস্মিং হীনং, পণীতমজ্ঝিমস্মিং মজ্ঝিমং, পণীতমজ্ঝিমস্মিং পণীতং. পণীতপণীতস্মিং হীনং, পণীতপণীতস্মিং মজ্ঝিমং, পণীতপণীতস্মিং পণীতন্তি. অযং দুতিযো নৱকোতি দ্ৱে নৱকা অট্ঠাৰস. ইমানি অট্ঠাৰস কম্মদ্ৱাৰানি নাম. ইমেহি পভাৱিতত্তা, ইমেসং ৱসেন, অট্ঠাৰস খত্তিযা, অট্ঠাৰস ব্ৰাহ্মণা, অট্ঠাৰস ৱেস্সা, অট্ঠাৰস সুদ্দা, অট্ঠচত্তালীস গোত্তচৰণানি ৱেদিতব্বানি.

ইমেসু চ পন তেভূমকেসু কুসলেসু কামাৱচৰকুসলং তিহেতুকম্পি দুহেতুকম্পি হোতি ঞাণসম্পযুত্তৱিপ্পযুত্তৱসেন. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰং পন তিহেতুকমেৱ ঞাণসম্পযুত্তমেৱ. কামাৱচৰম্পেত্থ অধিপতিনা সহাপি উপ্পজ্জতি ৱিনাপি. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰং অধিপতিসম্পন্নমেৱ হোতি. কামাৱচৰকুসলে চেত্থ আৰম্মণাধিপতি সহজাতাধিপতীতি দ্ৱেপি অধিপতযো লব্ভন্তি. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰেসু আৰম্মণাধিপতি ন লব্ভতি, সহজাতাধিপতিযেৱ লব্ভতি. তত্থ চিত্তস্স চিত্তাধিপতেয্যভাৱো সম্পযুত্তধম্মানং ৱসেন ৱুত্তো. দ্ৱিন্নং পন চিত্তানং একতো অভাৱেন সম্পযুত্তচিত্তস্স চিত্তাধিপতি নাম নত্থি. তথা ছন্দাদীনং ছন্দাধিপতিআদযো. কেচি পন ‘সচে চিত্তৱতো কুসলং হোতি, ময্হং ভৱিস্সতীতি এৱং যং চিত্তং ধুৰং কত্ৱা জেট্ঠকং কত্ৱা অপৰং কুসলচিত্তং আযূহিতং, তস্স তং পুৰিমচিত্তং চিত্তাধিপতি নাম হোতি, ততো আগতত্তা ইদং চিত্তাধিপতেয্যং নামা’তি এৱং আগমনৱসেনাপি অধিপতিং নাম ইচ্ছন্তি. অযং পন নযো নেৱ পাড়িযং ন অট্ঠকথাযং দিস্সতি. তস্মা ৱুত্তনযেনেৱ অধিপতিভাৱো ৱেদিতব্বো. ইমেসু চ একূনৱীসতিযা মহানযেসু পুৰিমে সুদ্ধিকনযে ৱুত্তপৰিমাণানেৱ চিত্তানি চ নৱকা চ পাঠৱাৰা চ হোন্তি. তস্মা ঞাণসম্পযুত্তেসু ৱুত্তপৰিমাণতো ৱীসতিগুণো চিত্তনৱকৱাৰভেদো ৱেদিতব্বো, চতূসু ঞাণৱিপ্পযুত্তেসু সোড়সগুণোতি, অযং তেভূমককুসলে পকিণ্ণককথা নামাতি.

তেভূমককুসলং.