লোকুত্তৰকুসলৱণ্ণনা

২৭৭. এৱং ভৱত্তযসম্পত্তিনিব্বত্তকং কুসলং দস্সেত্ৱা ইদানি সব্বভৱসমতিক্কমনায লোকুত্তৰকুসলং দস্সেতুং পুন কতমে ধম্মা কুসলাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ লোকুত্তৰন্তি কেনট্ঠেন লোকুত্তৰং? লোকং তৰতীতি, লোকুত্তৰং লোকং উত্তৰতীতি লোকুত্তৰং; লোকং সমতিক্কম্ম অভিভুয্য তিট্ঠতীতি লোকুত্তৰং (পটি. ম. ২.৪৩). ঝানং ভাৱেতীতি একচিত্তক্খণিকং অপ্পনাঝানং ভাৱেতি জনেতি ৱড্ঢেতি.

লোকতো নিয্যাতি ৱট্টতো নিয্যাতীতি নিয্যানিকং. নিয্যাতি ৱা এতেনাতি নিয্যানিকং. তংসমঙ্গী হি পুগ্গলো দুক্খং পৰিজানন্তো নিয্যাতি, সমুদযং পজহন্তো নিয্যাতি, নিৰোধং সচ্ছিকৰোন্তো নিয্যাতি, মগ্গং ভাৱেন্তো নিয্যাতি. যথা চ পন তেভূমককুসলং ৱট্টস্মিং চুতিপটিসন্ধিযো আচিনাতি ৱড্ঢেতীতি আচযগামী নাম হোতি, ন তথা ইদং. ইদং পন যথা একস্মিং পুৰিসে অট্ঠাৰসহত্থং পাকাৰং চিনন্তে অপৰো মহামুগ্গৰং গহেত্ৱা তেন চিতচিতট্ঠানং অপচিনন্তো ৱিদ্ধংসেন্তো এৱ গচ্ছেয্য, এৱমেৱ তেভূমককুসলেন চিতা চুতিপটিসন্ধিযো পচ্চযৱেকল্লকৰণেন অপচিনন্তং ৱিদ্ধংসেন্তং গচ্ছতীতি অপচযগামি.

দিট্ঠিগতানং পহানাযাতি, এত্থ দিট্ঠিযো এৱ দিট্ঠিগতানি, গূথগতং মুত্তগতন্তিআদীনি (অ. নি. ৯.১১) ৱিয. দ্ৱাসট্ঠিযা ৱা দিট্ঠীনং অন্তোগধত্তা দিট্ঠীসু গতানীতিপি দিট্ঠিগতানি. দিট্ঠিযা ৱা গতং এতেসন্তিপি দিট্ঠিগতানি. দিট্ঠিসদিসগমনানি দিট্ঠিসদিসপ্পৱত্তানীতি অত্থো. কানি পন তানীতি? সসম্পযুত্তানি সক্কাযদিট্ঠিৱিচিকিচ্ছাসীলব্বতপৰামাসঅপাযগমনীযৰাগদোসমোহাকুসলানি. তানি হি যাৱ পঠমমগ্গভাৱনা তাৱ পৱত্তিসব্ভাৱতো দিট্ঠিসদিসগমনানীতি ৱুচ্চন্তি. ইতি দিট্ঠিযো চ দিট্ঠিগতানি চ দিট্ঠিগতানি. তেসং দিট্ঠিগতানং. পহানাযাতি সমুচ্ছেদৱসেনেৱ পজহনত্থায. পঠমাযাতি গণনৱসেনপি পঠমুপ্পত্তিৱসেনপি পঠমায. ভূমিযাতি ‘‘অনন্তৰহিতায ভূমিযা’’তিআদীসু (পাৰা. ২৭; ম. নি. ২.২৯৬) তাৱ অযং মহাপথৱী ভূমীতি ৱুচ্চতি. ‘‘সুখভূমিযং কামাৱচৰে’’তিআদীসু (ধ. স. ৯৮৮) চিত্তুপ্পাদো. ইধ পন সামঞ্ঞফলং অধিপ্পেতং. তঞ্হি সম্পযুত্তানং নিস্সযভাৱতো তে ধম্মা ভৱন্তি এত্থাতি ভূমি. যস্মা ৱা সমানেপি লোকুত্তৰভাৱে সযম্পি ভৱতি উপ্পজ্জতি, ন নিব্বানং ৱিয অপাতুভাৱং, তস্মাপি ভূমীতি ৱুচ্চতি; তস্সা পঠমায ভূমিযা. পত্তিযাতি সোতাপত্তিফলসঙ্খাতস্স পঠমস্স সামঞ্ঞফলস্স পত্তত্থায পটিলাভত্থাযাতি এৱমেত্থ অত্থো ৱেদিতব্বো. ৱিৱিচ্চাতি সমুচ্ছেদৱিৱেকৱসেন ৱিৱিচ্চিত্ৱা, ৱিনা হুত্ৱা.

ইদানি কিঞ্চাপি লোকিযজ্ঝানম্পি ন ৱিনা পটিপদায ইজ্ঝতি, এৱং সন্তেপি ইধ সুদ্ধিকনযং পহায লোকুত্তৰজ্ঝানং পটিপদায সদ্ধিংযেৱ গৰুং কত্ৱা দেসেতুকামতায দুক্খপটিপদং দন্ধাভিঞ্ঞন্তিআদিমাহ.

তত্থ যো আদিতোৱ কিলেসে ৱিক্খম্ভেন্তো দুক্খেন সসঙ্খাৰেন সপ্পযোগেন কিলমন্তো ৱিক্খম্ভেতি তস্স দুক্খা পটিপদা হোতি; যো পন ৱিক্খম্ভিত কিলেসো ৱিপস্সনাপৰিৱাসং ৱসন্তো চিৰেন মগ্গপাতুভাৱং পাপুণাতি তস্স দন্ধাভিঞ্ঞা হোতি. ইতি যো কোচি ৱাৰো দুক্খপটিপদদন্ধাভিঞ্ঞো নাম কতো.

কতমং পন ৱাৰং ৰোচেসুন্তি? যত্থ সকিং ৱিক্খম্ভিতা কিলেসা সমুদাচৰিত্ৱা দুতিযম্পি ৱিক্খম্ভিতা পুন সমুদাচৰন্তি, ততিযং ৱিক্খম্ভিতে পন তথাৱিক্খম্ভিতেৱ কত্ৱা মগ্গেন সমুগ্ঘাতং পাপেতি, ইমং ৱাৰং ৰোচেসুং. ইমস্স ৱাৰস্স দুক্খাপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞাতি নামং কতং. এত্তকেন পন ন পাকটং হোতি. তস্মা এৱমেত্থ আদিতো পট্ঠায ৱিভাৱনা ৱেদিতব্বা – যো হি চত্তাৰি মহাভূতানি পৰিগ্গহেত্ৱা উপাদাৰূপং পৰিগ্গণ্হাতি, অৰূপং পৰিগ্গণ্হাতি, ‘ৰূপাৰূপং’ পন পৰিগ্গণ্হন্তো দুক্খেন কসিৰেন কিলমন্তো পৰিগ্গহেতুং সক্কোতি, তস্স দুক্খা পটিপদা নাম হোতি. পৰিগ্গহিতৰূপাৰূপস্স পন ৱিপস্সনাপৰিৱাসে মগ্গপাতুভাৱদন্ধতায দন্ধাভিঞ্ঞা নাম হোতি.

যোপি ৰূপাৰূপং পৰিগ্গহেত্ৱা ‘নামৰূপং’ ৱৱত্থপেন্তো দুক্খেন কসিৰেন কিলমন্তো ৱৱত্থপেতি, ৱৱত্থাপিতে চ নামৰূপে ৱিপস্সনাপৰিৱাসং ৱসন্তো চিৰেন মগ্গং উপ্পাদেতুং সক্কোতি, তস্সাপি দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা নাম হোতি.

অপৰো নামৰূপম্পি ৱৱত্থপেত্ৱা ‘পচ্চযে’ পৰিগ্গণ্হন্তো দুক্খেন কসিৰেন কিলমন্তো পৰিগ্গণ্হাতি, পচ্চযে চ পৰিগ্গহেত্ৱা ৱিপস্সনাপৰিৱাসং ৱসন্তো চিৰেন মগ্গং উপ্পাদেতি, এৱম্পি দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা নাম হোতি.

অপৰো পচ্চযেপি পৰিগ্গহেত্ৱা ‘লক্খণানি’ পটিৱিজ্ঝন্তো দুক্খেন কসিৰেন কিলমন্তো পটিৱিজ্ঝতি, পটিৱিদ্ধলক্খণো চ ৱিপস্সনাপৰিৱাসং ৱসন্তো চিৰেন মগ্গং উপ্পাদেতি, এৱম্পি দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা নাম হোতি.

অপৰো লক্খণানিপি পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ৱিপস্সনাঞাণে তিক্খে সূৰে পসন্নে ৱহন্তে উপ্পন্নং ‘ৱিপস্সনানিকন্তিং’ পৰিযাদিযমানো দুক্খেন কসিৰেন কিলমন্তো পৰিযাদিযতি, নিকন্তিঞ্চ পৰিযাদিযিত্ৱা ৱিপস্সনাপৰিৱাসং ৱসন্তো চিৰেন মগ্গং উপ্পাদেতি, এৱম্পি দুক্খা পটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা নাম হোতি. ইমং ৱাৰং ৰোচেসুং. ইমস্স ৱাৰস্স এতং নামং কতং. ইমিনাৱ উপাযেন পৰতো তিস্সো পটিপদা ৱেদিতব্বা.

ফস্সো হোতীতিআদীসু অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং, সম্মাৱাচা, সম্মাকম্মন্তো, সম্মাআজীৱোতি চত্তাৰি পদানি অধিকানি. নিদ্দেসৱাৰে চ ৱিতক্কাদিনিদ্দেসেসু ‘মগ্গঙ্গ’ন্তিআদীনি পদানি অধিকানি. সেসং সব্বং হেট্ঠা ৱুত্তসদিসমেৱ. ভূমন্তৰৱসেন পন লোকুত্তৰতাৱ ইধ ৱিসেসো.

তত্থ অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযন্তি ‘অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে অনঞ্ঞাতং অমতং পদং চতুসচ্চধম্মমেৱ ৱা জানিস্সামী’তি পটিপন্নস্স ইমিনা পুব্বাভোগেন উপ্পন্নং ইন্দ্ৰিযং. লক্খণাদীনি পনস্স হেট্ঠা পঞ্ঞিন্দ্ৰিযে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.

সুন্দৰা পসত্থা ৱা ৱাচা সম্মাৱাচা. ৱচীদুচ্চৰিতসমুগ্ঘাটিকায মিচ্ছাৱাচাৱিৰতিযা এতং অধিৱচনং. সা পৰিগ্গহলক্খণা ৱিৰমণৰসা মিচ্ছাৱাচপ্পহানপচ্চুপট্ঠানা. সুন্দৰো পসত্থো ৱা কম্মন্তো সম্মাকম্মন্তো. মিচ্ছাকম্মন্তসমুচ্ছেদিকায পাণাতিপাতাদিৱিৰতিযা এতং নামং. সো সমুট্ঠানলক্খণো ৱিৰমণৰসো মিচ্ছাকম্মন্তপ্পহানপচ্চুপট্ঠানো. সুন্দৰো পসত্থো ৱা আজীৱো সম্মাআজীৱো. মিচ্ছাজীৱৱিৰতিযা এতং অধিৱচনং. সো ৱোদানলক্খণো ঞাযাজীৱপ্পৱত্তিৰসো মিচ্ছাজীৱপ্পহানপচ্চুপট্ঠানো.

অপিচ হেট্ঠা ৱিৰতিত্তযে ৱুত্তৱসেনপেত্থ লক্খণাদীনি ৱেদিতব্বানি. ইতি ইমেসং তিণ্ণং ধম্মানং ৱসেন হেট্ঠা ৱুত্তং মগ্গপঞ্চকং ইধ মগ্গট্ঠকং ৱেদিতব্বং. যেৱাপনকেসু চ ইমেসং অভাৱো. তথা কৰুণামুদিতানং. ইমে হি তযো ধম্মা ইধ পাড়িযং আগতত্তাৱ যেৱাপনকেসু ন গহিতা. কৰুণামুদিতা পন সত্তাৰম্মণা, ইমে ধম্মা নিব্বানাৰম্মণাতি তাপেত্থ ন গহিতা. অযং তাৱ উদ্দেসৱাৰে ৱিসেসত্থো.

২৮৩. নিদ্দেসৱাৰে পন মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নন্তি এত্থ তাৱ মগ্গস্স অঙ্গন্তি মগ্গঙ্গং; মগ্গকোট্ঠাসোতি অত্থো. যথা পন অৰঞ্ঞে পৰিযাপন্নং অৰঞ্ঞপৰিযাপন্নং নাম হোতি, এৱং মগ্গে পৰিযাপন্নন্তি মগ্গপৰিযাপন্নং. মগ্গসন্নিস্সিতন্তি অত্থো.

২৮৫. পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি এত্থ পীতি এৱ সম্বোজ্ঝঙ্গোতি পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গো. তত্থ বোধিযা বোধিস্স ৱা অঙ্গোতি বোজ্ঝঙ্গো. ইদং ৱুত্তং হোতি – যা অযং ধম্মসামগ্গী যায লোকুত্তৰমগ্গক্খণে উপ্পজ্জমানায লীনুদ্ধচ্চপতিট্ঠানাযূহনকামসুখত্তকিলমথানুযোগউচ্ছেদসস্সতাভিনিৱেসাদীনং অনেকেসং উপদ্দৱানং পটিপক্খভূতায সতিধম্মৱিচযৱীৰিযপীতিপস্সদ্ধিসমাধিউপেক্খাসঙ্খাতায ধম্মসামগ্গিযা অৰিযসাৱকো বুজ্ঝতীতি কত্ৱা বোধীতি ৱুচ্চতি. বুজ্ঝতীতি কিলেসসন্তাননিদ্দায উট্ঠহতি, চত্তাৰি ৱা অৰিযসচ্চানি পটিৱিজ্ঝতি, নিব্বানমেৱ ৱা সচ্ছিকৰোতি. তস্সা ধম্মসামগ্গীসঙ্খাতায বোধিযা অঙ্গোতিপি বোজ্ঝঙ্গো, ঝানঙ্গমগ্গঙ্গাদীনি ৱিয. যোপেস যথাৱুত্তপ্পকাৰায এতায ধম্মসামগ্গিযা বুজ্ঝতীতি কত্ৱা অৰিযসাৱকো বোধীতি ৱুচ্চতি, তস্স বোধিস্স অঙ্গোতিপি বোজ্ঝঙ্গো; সেনঙ্গৰথঙ্গাদযো ৱিয. তেনাহু অট্ঠকথাচৰিযা – ‘‘বুজ্ঝনকস্স পুগ্গলস্স অঙ্গাতি ৱা বোজ্ঝঙ্গা’’তি (ৱিভ. অট্ঠ. ৪৬৬; সং. নি. অট্ঠ. ৩.৫.১৮২).

অপিচ ‘‘বোজ্ঝঙ্গাতি কেনট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গা? বোধায সংৱত্তন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা, বুজ্ঝন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা, অনুবুজ্ঝন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা, পটিবুজ্ঝন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা, সম্বুজ্ঝন্তীতি বোজ্ঝঙ্গা’’তি (পটি. ম. ২.১৭) ইমিনা পটিসম্ভিদানযেনাপি বোজ্ঝঙ্গত্থো ৱেদিতব্বো. পসত্থো সুন্দৰো ৱা বোজ্ঝঙ্গোতি সম্বোজ্ঝঙ্গো. এৱং পীতি এৱ সম্বোজ্ঝঙ্গো পীতিসম্বোজ্ঝঙ্গোতি. চিত্তেকগ্গতানিদ্দেসাদীসুপি ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো.

২৯৬. তেসং ধম্মানন্তি যে তস্মিং সমযে পটিৱেধং গচ্ছন্তি চতুসচ্চধম্মা, তেসং ধম্মানং. অনঞ্ঞাতানন্তি কিঞ্চাপি পঠমমগ্গেন তে ধম্মা ঞাতা নাম হোন্তি, যথা পন পকতিযা অনাগতপুব্বং ৱিহাৰং আগন্ত্ৱা ৱিহাৰমজ্ঝে ঠিতোপি পুগ্গলো পকতিযা অনাগতভাৱং উপাদায ‘অনাগতপুব্বং ঠানং আগতোম্হী’তি ৱদতি, যথা চ পকতিযা অপিড়ন্ধপুব্বং মালং পিড়ন্ধিত্ৱা, অনিৱত্থপুব্বং ৱত্থং নিৱাসেত্ৱা, অভুত্তপুব্বং ভোজনং ভুঞ্জিত্ৱা, পকতিযা অভুত্তভাৱং উপাদায অভুত্তপুব্বং ভোজনং ভুত্তোম্হীতি ৱদতি, এৱমিধাপি যস্মা পকতিযা ইমিনা পুগ্গলেন ইমে ধম্মা ন ঞাতপুব্বা তস্মা অনঞ্ঞাতানন্তি ৱুত্তং. অদিট্ঠাদীসুপি এসেৱ নযো. তত্থ অদিট্ঠানন্তি ইতো পুব্বে পঞ্ঞাচক্খুনা অদিট্ঠানং. অপ্পত্তানন্তি অধিগমনৱসেন অপ্পত্তানং. অৱিদিতানন্তি ঞাণেন অপাকটকতানং. অসচ্ছিকতানন্তি অপচ্চক্খকতানং. সচ্ছিকিৰিযাযাতি পচ্চক্খকৰণত্থং. যথা চ ইমিনা পদেন, এৱং সেসেহিপি সদ্ধিং অনঞ্ঞাতানং ঞাণায, অদিট্ঠানং দস্সনায, অপ্পত্তানং পত্তিযা, অৱিদিতানং ৱেদাযাতি যোজনা কাতব্বা.

২৯৯. চতূহি ৱচীদুচ্চৰিতেহীতিআদীসু ৱচীতি ৱচীৱিঞ্ঞত্তি ৱেদিতব্বা. তিণ্ণং দোসানং যেন কেনচি দুট্ঠানি চৰিতানীতি দুচ্চৰিতানি. ৱচীতো পৱত্তানি দুচ্চৰিতানি ৱচীদুচ্চৰিতানি, ৱচিযা ৱা নিপ্ফাদিতানি দুচ্চৰিতানি ৱচীদুচ্চৰিতানি. তেহি ৱচীদুচ্চৰিতেহি. আৰকা ৰমতীতি আৰতি. ৱিনা তেহি ৰমতীতি ৱিৰতি. ততো ততো পটিনিৱত্তাৱ হুত্ৱা তেহি ৱিনা ৰমতীতি পটিৱিৰতি. উপসগ্গৱসেন ৱা পদং ৱড্ঢিতং. সব্বমিদং ওৰমণভাৱস্সেৱাধিৱচনং. ৱেৰং মণতি, ৱিনাসেতীতি ৱেৰমণী. ইদম্পি ওৰমণস্সেৱ ৱেৱচনং. যায পন চেতনায মুসাৱাদাদীনি ভাসমানো কৰোতি নাম, অযং লোকুত্তৰমগ্গৱিৰতি. উপ্পজ্জিত্ৱা তং কিৰিযং কাতুং ন দেতি, কিৰিযাপথং পচ্ছিন্দতীতি অকিৰিযা. তথা তং কৰণং কাতুং ন দেতি, কৰণপথং পচ্ছিন্দতীতি অকৰণং. যায চ চেতনায চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং ভাসমানো অজ্ঝাপজ্জতি নাম, অযং উপ্পজ্জিত্ৱা তথা অজ্ঝাপজ্জিতুং ন দেতীতি অনজ্ঝাপত্তি.

ৱেলাঅনতিক্কমোতি এত্থ ‘‘তায ৱেলাযা’’তিআদীসু (দী. নি. ২.১৫৪; মহাৱ. ১-৩; উদা. ১ আদযো) তাৱ কালো ৱেলাতি আগতো. ‘‘উৰুৱেলাযং ৱিহৰতী’’তি (মহাৱ. ১; সং. নি. ১.১৩৭) এত্থ ৰাসি. ‘‘ঠিতধম্মো ৱেলং নাতিৱত্ততী’’তি (চূড়ৱ. ৩৮৪; অ. নি. ৮.১৯; উদা. ৪৫) এত্থ সীমা. ইধাপি সীমাৱ. অনতিক্কমনীযট্ঠেন হি চত্তাৰি ৱচীসুচৰিতানি ৱেলাতি অধিপ্পেতানি. ইতি যায চেতনায চত্তাৰি ৱচীদুচ্চৰিতানি ভাসমানো ৱেলং অতিক্কমতি নাম, অযং উপ্পজ্জিত্ৱা তং ৱেলং অতিক্কমিতুং ন দেতীতি ৱেলাঅনতিক্কমোতি ৱুত্তা. ৱেলাযতীতি ৱা ৱেলা, চলযতি ৱিদ্ধংসেতীতি অত্থো. কিং ৱেলাযতি? চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং. ইতি ৱেলাযনতো ‘ৱেলা’. পুৰিসস্স পন হিতসুখং অনতিক্কমিত্ৱা ৱত্ততীতি ‘অনতিক্কমো’. এৱমেত্থ পদদ্ৱযৱসেনাপি অত্থো ৱেদিতব্বো.

সেতুং হনতীতি সেতুঘাতো; চতুন্নং ৱচীদুচ্চৰিতানং পদঘাতো পচ্চযঘাতোতি অত্থো. পচ্চযো হি ইধ সেতূতি অধিপ্পেতো. তত্ৰাযং ৱচনত্থো – ৰাগাদিকো চতুন্নং ৱচীদুচ্চৰিতানং পচ্চযো ৱট্টস্মিং পুগ্গলং সিনোতি বন্ধতীতি সেতু. সেতুস্স ঘাতো সেতুঘাতো. ৱচীদুচ্চৰিতপচ্চযসমুগ্ঘাটিকায ৱিৰতিযা এতং অধিৱচনং. অযং পন সম্মাৱাচাসঙ্খাতা ৱিৰতি পুব্বভাগে নানাচিত্তেসু লব্ভতি. অঞ্ঞেনেৱ হি চিত্তেন মুসাৱাদা ৱিৰমতি, অঞ্ঞেন পেসুঞ্ঞাদীহি. লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পন একচিত্তস্মিংযেৱ লব্ভতি. চতুব্বিধায হি ৱচীদুচ্চৰিতচেতনায পদপচ্ছেদং কুৰুমানা মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ ৱিৰতি উপ্পজ্জতি.

৩০০. কাযদুচ্চৰিতেহীতি কাযতো পৱত্তেহি কাযেন ৱা নিপ্ফাদিতেহি পাণাতিপাতাদীহি দুচ্চৰিতেহি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযম্পি সম্মাকম্মন্তসঙ্খাতা ৱিৰতি পুব্বভাগে নানাচিত্তেসু লব্ভতি. অঞ্ঞেনেৱ হি চিত্তেন পাণাতিপাতা ৱিৰমতি, অঞ্ঞেন অদিন্নাদানমিচ্ছাচাৰেহি. লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পন একচিত্তস্মিংযেৱ লব্ভতি. তিৱিধায হি কাযদুচ্চৰিতচেতনায পদপচ্ছেদং কুৰুমানা মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ ৱিৰতি উপ্পজ্জতি.

৩০১. সম্মাআজীৱনিদ্দেসে অকিৰিযাতিআদীসু যায চেতনায মিচ্ছাজীৱং আজীৱমানো কিৰিযং কৰোতি নাম, অযং উপ্পজ্জিত্ৱা তং কিৰিযং কাতুং ন দেতীতি অকিৰিযাতি. ইমিনা নযেন যোজনা ৱেদিতব্বা. আজীৱো চ নামেস পাটিযেক্কো নত্থি, ৱাচাকম্মন্তেসু গহিতেসু গহিতোৱ হোতি, তপ্পক্খিকত্তা. ধুৱপটিসেৱনৱসেন পনাযং ততো নীহৰিত্ৱা দস্সিতোতি. এৱং সন্তে সম্মাআজীৱো সকিচ্চকো ন হোতি, অট্ঠ মগ্গঙ্গানি ন পৰিপূৰেন্তি, তস্মা সম্মাআজীৱো সকিচ্চকো কাতব্বো, অট্ঠ মগ্গঙ্গানি পৰিপূৰেতব্বানীতি. তত্ৰাযং নযো – আজীৱো নাম ভিজ্জমানো কাযৱচীদ্ৱাৰেসুযেৱ ভিজ্জতি. মনোদ্ৱাৰে আজীৱভেদো নাম নত্থি. পূৰযমানোপি তস্মিংযেৱ দ্ৱাৰদ্ৱযে পূৰতি. মনোদ্ৱাৰে আজীৱপূৰণং নাম নত্থি. কাযদ্ৱাৰে পন ৱীতিক্কমো আজীৱহেতুকোপি অত্থি নআজীৱহেতুকোপি. তথা ৱচীদ্ৱাৰে.

তত্থ যং ৰাজৰাজমহামত্তা খিড্ডাপসুতা সূৰভাৱং দস্সেন্তা মিগৱধং ৱা পন্থদুহনং ৱা পৰদাৰৱীতিক্কমং ৱা কৰোন্তি, ইদং অকুসলং কাযকম্মং নাম. ততো ৱিৰতিপি ‘সম্মাকম্মন্তো’ নাম. যং পন নআজীৱহেতুকং চতুব্বিধং ৱচীদুচ্চৰিতং ভাসন্তি, ইদং অকুসলং ৱচীকম্মং নাম. ততো ৱিৰতিপি ‘সম্মাৱাচা’ নাম.

যং পন আজীৱহেতু নেসাদমচ্ছবন্ধাদযো পাণং হনন্তি, অদিন্নং আদিযন্তি, মিচ্ছাচাৰং চৰন্তি, অযং মিচ্ছাজীৱো নাম. ততো ৱিৰতি ‘সম্মাআজীৱো’ নাম. যম্পি লঞ্জং গহেত্ৱা মুসা ভণন্তি, পেসুঞ্ঞফৰুসসম্ফপ্পলাপে পৱত্তেন্তি, অযম্পি মিচ্ছাজীৱো নাম. ততো ৱিৰতি সম্মাআজীৱো নাম.

মহাসীৱত্থেৰো পনাহ – ‘কাযৱচীদ্ৱাৰেসুপি ৱীতিক্কমো আজীৱহেতুকো ৱা হোতু নো ৱা আজীৱহেতুকো, অকুসলং কাযকম্মং ৱচীকম্মন্ত্ৱেৱ সঙ্খ্যং গচ্ছতি. ততো ৱিৰতিপি সম্মাকম্মন্তো সম্মাৱাচাত্ৱেৱ ৱুচ্চতী’তি. ‘আজীৱো কুহি’ন্তি ৱুত্তে পন ‘তীণি কুহনৱত্থূনি নিস্সায চত্তাৰো পচ্চযে উপ্পাদেত্ৱা তেসং পৰিভোগো’তি আহ. অযং পন কোটিপ্পত্তো মিচ্ছাজীৱো. ততো ৱিৰতি সম্মাআজীৱো নাম.

অযম্পি সম্মাআজীৱো পুব্বভাগে নানাচিত্তেসু লব্ভতি, অঞ্ঞেনেৱ হি চিত্তেন কাযদ্ৱাৰৱীতিক্কমা ৱিৰমতি, অঞ্ঞেন ৱচীদ্ৱাৰৱীতিক্কমা. লোকুত্তৰমগ্গক্খণে পন একচিত্তস্মিংযেৱ লব্ভতি. কাযৱচীদ্ৱাৰেসু হি সত্তকম্মপথৱসেন উপ্পন্নায মিচ্ছাজীৱসঙ্খাতায দুস্সীল্যচেতনায পদপচ্ছেদং কুৰুমানা মগ্গঙ্গং পূৰযমানা একাৱ ৱিৰতি উপ্পজ্জতীতি. অযং নিদ্দেসৱাৰে ৱিসেসো.

যং পনেতং ইন্দ্ৰিযেসু অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং ৱড্ঢিতং, মগ্গঙ্গেসু চ সম্মাৱাচাদীনি, তেসং ৱসেন সঙ্গহৱাৰে ‘‘নৱিন্দ্ৰিযানি, অট্ঠঙ্গিকো মগ্গো’’তি ৱুত্তং. সুঞ্ঞতৱাৰো পাকতিকোযেৱাতি. অযং তাৱ সুদ্ধিকপটিপদায ৱিসেসো.

৩৪৩. ইতো পৰং সুদ্ধিকসুঞ্ঞতা সুঞ্ঞতপটিপদা সুদ্ধিকঅপ্পণিহিতা অপ্পণিহিতপটিপদাতি অযং দেসনাভেদো হোতি. তত্থ সুঞ্ঞতন্তি লোকুত্তৰমগ্গস্স নামং. সো হি আগমনতো সগুণতো আৰম্মণতোতি তীহি কাৰণেহি নামং লভতি. কথং? ইধ ভিক্খু অনত্ততো অভিনিৱিসিত্ৱা অনত্ততো সঙ্খাৰে পস্সতি. যস্মা পন অনত্ততো দিট্ঠমত্তেনেৱ মগ্গৱুট্ঠানং নাম ন হোতি, অনিচ্চতোপি দুক্খতোপি দট্ঠুমেৱ ৱট্টতি, তস্মা ‘অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’তি তিৱিধং অনুপস্সনং আৰোপেত্ৱা সম্মসন্তো চৰতি. ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা পনস্স তেভূমকেপি সঙ্খাৰে সুঞ্ঞতোৱ পস্সতি. অযং ৱিপস্সনা সুঞ্ঞতা নাম হোতি. সা আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো মগ্গস্স ‘সুঞ্ঞত’ন্তি নামং দেতি. এৱং মগ্গো ‘আগমনতো’ সুঞ্ঞতনামং লভতি. যস্মা পন সো ৰাগাদীহি সুঞ্ঞো তস্মা ‘সগুণেনেৱ’ সুঞ্ঞতনামং লভতি. নিব্বানম্পি ৰাগাদীহি সুঞ্ঞত্তা সুঞ্ঞতন্তি ৱুচ্চতি. তং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পন্নত্তা মগ্গো ‘আৰম্মণতো’ সুঞ্ঞতনামং লভতি.

তত্থ সুত্তন্তিকপৰিযাযেন সগুণতোপি আৰম্মণতোপি নামং লভতি. পৰিযাযদেসনা হেসা. অভিধম্মকথা পন নিপ্পৰিযাযদেসনা. তস্মা ইধ সগুণতো ৱা আৰম্মণতো ৱা নামং ন লভতি, আগমনতোৱ লভতি. আগমনমেৱ হি ধুৰং. তং দুৱিধং হোতি – ৱিপস্সনাগমনং মগ্গাগমনন্তি. তত্থ মগ্গস্স আগতট্ঠানে ৱিপস্সনাগমনং ধুৰং, ফলস্স আগতট্ঠানে মগ্গাগমনং ধুৰং. ইধ মগ্গস্স আগতত্তা ৱিপস্সনাগমনমেৱ ধুৰং জাতং.

৩৫০. অপ্পণিহিতন্তি, এত্থাপি অপ্পণিহিতন্তি মগ্গস্সেৱ নামং. ইদম্পি নামং মগ্গো তীহেৱ কাৰণেহি লভতি. কথং? ইধ ভিক্খু আদিতোৱ দুক্খতো অভিনিৱিসিত্ৱা দুক্খতোৱ সঙ্খাৰে পস্সতি. যস্মা পন দুক্খতো দিট্ঠমত্তেনেৱ মগ্গৱুট্ঠানং নাম ন হোতি, অনিচ্চতোপি অনত্ততোপি দট্ঠুমেৱ ৱট্টতি, তস্মা অনিচ্চং দুক্খমনত্তা’তি তিৱিধং অনুপস্সনং আৰোপেত্ৱা সম্মসন্তো চৰতি. ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনা পনস্স তেভূমকসঙ্খাৰেসু পণিধিং সোসেত্ৱা পৰিযাদিযিত্ৱা ৱিস্সজ্জেতি. অযং ৱিপস্সনা অপ্পণিহিতা নাম হোতি. সা আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো মগ্গস্স ‘অপ্পণিহিত’ন্তি নামং দেতি. এৱং মগ্গো ‘আগমনতো’ অপ্পণিহিতনামং লভতি. যস্মা পন তত্থ ৰাগদোসমোহপণিধযো নত্থি, তস্মা ‘সগুণেনেৱ’ অপ্পণিহিতনামং লভতি. নিব্বানম্পি তেসং পণিধীনং অভাৱা অপ্পণিহিতন্তি ৱুচ্চতি. তং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পন্নত্তা মগ্গো অপ্পণিহিতনামং লভতি.

তত্থ সুত্তন্তিকপৰিযাযেন সগুণতোপি আৰম্মণতোপি নামং লভতি. পৰিযাযদেসনা হেসা. অভিধম্মকথা পন নিপ্পৰিযাযদেসনা. তস্মা ইধ সগুণতো ৱা আৰম্মণতো ৱা নামং ন লভতি, আগমনতোৱ লভতি. আগমনমেৱ হি ধুৰং. তং দুৱিধং হোতি – ৱিপস্সনাগমনং মগ্গাগমনন্তি. তত্থ মগ্গস্স আগতট্ঠানে ৱিপস্সনাগমনং ধুৰং, ফলস্স আগতট্ঠানে মগ্গাগমনং ধুৰং. ইধ মগ্গস্স আগতত্তা ৱিপস্সনাগমনমেৱ ধুৰং জাতং.

ননু চ সুঞ্ঞতো অনিমিত্তো অপ্পণিহিতোতি তীণি মগ্গস্স নামানি? যথাহ – ‘‘তযোমে, ভিক্খৱে, ৱিমোক্খা – সুঞ্ঞতো ৱিমোক্খো, অনিমিত্তো ৱিমোক্খো, অপ্পণিহিতো ৱিমোক্খো’’তি (পটি. ম. ১.২০৯). তেসু ইধ দ্ৱে মগ্গে গহেত্ৱা অনিমিত্তো কস্মা ন গহিতোতি? আগমনাভাৱতো. অনিমিত্তৱিপস্সনা হি সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো মগ্গস্স নামং দাতুং ন সক্কোতি. সম্মাসম্বুদ্ধো পন অত্তনো পুত্তস্স ৰাহুলত্থেৰস্স.

‘‘অনিমিত্তঞ্চ ভাৱেহি, মানানুসযমুজ্জহ;

ততো মানাভিসমযা, উপসন্তো চৰিস্সসী’’তি. (সু. নি. ৩৪৪);

অনিমিত্তৱিপস্সনং কথেসি. ৱিপস্সনা হি নিচ্চনিমিত্তং ধুৱনিমিত্তং সুখনিমিত্তং অত্তনিমিত্তঞ্চ উগ্ঘাটেতি. তস্মা অনিমিত্তাতি কথিতা. সা চ কিঞ্চাপি তং নিমিত্তং উগ্ঘাটেতি, সযং পন নিমিত্তধম্মেসু চৰতীতি সনিমিত্তাৱ হোতি. তস্মা সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো মগ্গস্স নামং দাতুং ন সক্কোতি.

অপৰো নযো – অভিধম্মো নাম পৰমত্থদেসনা. অনিমিত্তমগ্গস্স চ পৰমত্থতো হেতুৱেকল্লমেৱ হোতি. কথং? অনিচ্চানুপস্সনায হি ৱসেন অনিমিত্তৱিমোক্খো কথিতো. তেন চ ৱিমোক্খেন সদ্ধিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি. তং অৰিযমগ্গে একঙ্গম্পি ন হোতি, অমগ্গঙ্গত্তা অত্তনো মগ্গস্স পৰমত্থতো নামং দাতুং ন সক্কোতি. ইতৰেসু পন দ্ৱীসু অনত্তানুপস্সনায তাৱ ৱসেন সুঞ্ঞতৱিমোক্খো, দুক্খানুপস্সনায ৱসেন অপ্পণিহিতৱিমোক্খো কথিতো. তেসু সুঞ্ঞতৱিমোক্খেন পঞ্ঞিন্দ্ৰিযং অধিমত্তং হোতি, অপ্পণিহিতৱিমোক্খেন সমাধিন্দ্ৰিযং. তানি অৰিযমগ্গস্স অঙ্গত্তা অত্তনো মগ্গস্স পৰমত্থতো নামং দাতুং সক্কোন্তি. মগ্গাৰম্মণত্তিকেপি হি মগ্গাধিপতিধম্মৱিভজনে ছন্দচিত্তানং অধিপতিকালে তেসং ধম্মানং অমগ্গঙ্গত্তাৱ মগ্গাধিপতিভাৱো ন ৱুত্তো. এৱংসম্পদমিদং ৱেদিতব্বন্তি. অযমেত্থ অট্ঠকথামুত্তকো একস্স আচৰিযস্স মতিৱিনিচ্ছযো.

এৱং সব্বথাপি অনিমিত্তৱিপস্সনা সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো মগ্গস্স নামং দাতুং ন সক্কোতীতি অনিমিত্তমগ্গো ন গহিতো. কেচি পন ‘অনিমিত্তমগ্গো আগমনতো নামং অলভন্তোপি সুত্তন্তপৰিযাযেন সগুণতো চ আৰম্মণতো চ নামং লভতী’তি আহংসু. তে ইদং ৱত্ৱা পটিক্খিত্তা – অনিমিত্তমগ্গে সগুণতো চ আৰম্মণতো চ নামং লভন্তে সুঞ্ঞতঅপ্পণিহিতমগ্গাপি সগুণতোযেৱ আৰম্মণতোযেৱ চ ইধ নামং লভেয্যুং. ন পন লভন্তি. কিং কাৰণা? অযঞ্হি মগ্গো নাম দ্ৱীহি কাৰণেহি নামং লভতি – সৰসতো চ পচ্চনীকতো চ; সভাৱতো চ পটিপক্খতো চাতি অত্থো. তত্থ সুঞ্ঞতঅপ্পণিহিতমগ্গা সৰসতোপি পচ্চনীকতোপি নামং লভন্তি. সুঞ্ঞতঅপ্পণিহিতমগ্গা হি ৰাগাদীহি সুঞ্ঞা, ৰাগপণিধিআদীহি চ অপ্পণিহিতাতি এৱং ‘সৰসতো’ নামং লভন্তি. সুঞ্ঞতো চ অত্তাভিনিৱেসস্স পটিপক্খো, অপ্পণিহিতো পণিধিস্সাতি এৱং ‘পচ্চনীকতো’ নামং লভন্তি. অনিমিত্তমগ্গো পন ৰাগাদিনিমিত্তানং নিচ্চনিমিত্তাদীনঞ্চ অভাৱেন সৰসতোৱ নামং লভতি, নো পচ্চনীকতো. ন হি সো সঙ্খাৰনিমিত্তাৰম্মণায অনিচ্চানুপস্সনায পটিপক্খো. অনিচ্চানুপস্সনা পনস্স অনুলোমভাৱে ঠিতাতি. সব্বথাপি অভিধম্মপৰিযাযেন অনিমিত্তমগ্গো নাম নত্থীতি.

সুত্তন্তিকপৰিযাযেন পনেস এৱং আহৰিত্ৱা দীপিতো – যস্মিঞ্হি ৱাৰে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, তীণি লক্খণানি একাৱজ্জনেন ৱিয আপাথমাগচ্ছন্তি, তিণ্ণঞ্চ একতো আপাথগমনং নাম নত্থি. কম্মট্ঠানস্স পন ৱিভূতভাৱদীপনত্থং এৱং ৱুত্তং. আদিতো হি যত্থ কত্থচি অভিনিৱেসো হোতু, ৱুট্ঠানগামিনী পন ৱিপস্সনা যং যং সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি তস্স তস্সেৱ ৱসেন আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো মগ্গস্স নামং দেতি. কথং? অনিচ্চাদীসু হি যত্থ কত্থচি অভিনিৱিসিত্ৱা ইতৰম্পি লক্খণদ্ৱযং দট্ঠুং ৱট্টতি এৱ. একলক্খণদস্সনমত্তেনেৱ হি মগ্গৱুট্ঠানং নাম ন হোতি, তস্মা অনিচ্চতো অভিনিৱিট্ঠো ভিক্খু ন কেৱলং অনিচ্চতোৱ ৱুট্ঠাতি, দুক্খতোপি অনত্ততোপি ৱুট্ঠাতিযেৱ. দুক্খতো অনত্ততো অভিনিৱিট্ঠেপি এসেৱ নযো. ইতি আদিতো যত্থ কত্থচি অভিনিৱেসো হোতু, ৱুট্ঠানগামিনী পন ৱিপস্সনা যং যং সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি তস্স তস্সেৱ ৱসেন আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো মগ্গস্স নামং দেতি. তত্থ অনিচ্চতো ৱুট্ঠহন্তস্স মগ্গো অনিমিত্তো নাম হোতি, দুক্খতো ৱুট্ঠহন্তস্স অপ্পণিহিতো, অনত্ততো ৱুট্ঠহন্তস্স সুঞ্ঞতোতি. এৱং সুত্তন্তপৰিযাযেন আহৰিত্ৱা দীপিতো.

ৱুট্ঠানগামিনী পন ৱিপস্সনা কিমাৰম্মণাতি? লক্খণাৰম্মণাতি. লক্খণং নাম পঞ্ঞত্তিগতিকং ন ৱত্তব্বধম্মভূতং. যো পন অনিচ্চং দুক্খমনত্তাতি তীণি লক্খণানি সল্লক্খেতি, তস্স পঞ্চক্খন্ধা কণ্ঠে বদ্ধকুণপং ৱিয হোন্তি. সঙ্খাৰাৰম্মণমেৱ ঞাণং সঙ্খাৰতো ৱুট্ঠাতি. যথা হি একো ভিক্খু পত্তং কিণিতুকামো পত্তৱাণিজেন পত্তং আভতং দিস্ৱা হট্ঠপহট্ঠো গণ্হিস্সামীতি চিন্তেত্ৱা ৱীমংসমানো তীণি ছিদ্দানি পস্সেয্য, সো ন ছিদ্দেসু নিৰালযো হোতি, পত্তে পন নিৰালযো হোতি; এৱমেৱ তীণি লক্খণানি সল্লক্খেত্ৱা সঙ্খাৰেসু নিৰালযো হোতি. সঙ্খাৰাৰম্মণেনেৱ ঞাণেন সঙ্খাৰতো ৱুট্ঠাতীতি ৱেদিতব্বং. দুস্সোপমাযপি এসেৱ নযো.

ইতি ভগৱা লোকুত্তৰং ঝানং ভাজেন্তো সুদ্ধিকপটিপদায চতুক্কনযং পঞ্চকনযন্তি দ্ৱেপি নযে আহৰি. তথা সুদ্ধিকসুঞ্ঞতায সুঞ্ঞতপটিপদায সুদ্ধিকঅপ্পণিহিতায অপ্পণিহিতপটিপদাযাতি. কস্মা এৱং আহৰীতি? পুগ্গলজ্ঝাসযেন চেৱ দেসনাৱিলাসেন চ. তদুভযম্পি হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. এৱং লোকুত্তৰং ঝানং ভাৱেতীতি এত্থ সুদ্ধিকপটিপদায চতুক্কপঞ্চকৱসেন দ্ৱে নযা, তথা সেসেসূতি সব্বেসুপি পঞ্চসু কোট্ঠাসেসু দস নযা ভাজিতা.

লোকুত্তৰকুসলং পকিণ্ণককথা

তত্ৰিদং পকিণ্ণকং –

অজ্ঝত্তঞ্চ বহিদ্ধা চ, ৰূপাৰূপেসু পঞ্চসু;

সত্তট্ঠঙ্গপৰিণামং, নিমিত্তং পটিপদাপতীতি.

লোকুত্তৰমগ্গো হি অজ্ঝত্তং অভিনিৱিসিত্ৱা অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠাতি, অজ্ঝত্তং অভিনিৱিসিত্ৱা বহিদ্ধা ৱুট্ঠাতি, বহিদ্ধা অভিনিৱিসিত্ৱা বহিদ্ধা ৱুট্ঠাতি, বহিদ্ধা অভিনিৱিসিত্ৱা অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠাতি. ৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা ৰূপা ৱুট্ঠাতি, ৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা অৰূপা ৱুট্ঠাতি. অৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা অৰূপা ৱুট্ঠাতি, অৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা ৰূপা ৱুট্ঠাতি, একপ্পহাৰেনেৱ পঞ্চহি খন্ধেহি ৱুট্ঠাতি.

‘সত্তট্ঠঙ্গপৰিণাম’ন্তি সো পনেস মগ্গো অট্ঠঙ্গিকোপি হোতি সত্তঙ্গিকোপি. বোজ্ঝঙ্গাপি সত্ত ৱা হোন্তি ছ ৱা. ঝানং পন পঞ্চঙ্গিকং ৱা হোতি চতুৰঙ্গিকং ৱা; তিৱঙ্গিকং ৱা দুৱঙ্গিকং ৱা. এৱং সত্তঅট্ঠাদীনং অঙ্গানং পৰিণামো ৱেদিতব্বোতি অত্থো.

‘নিমিত্তং পটিপদাপতী’তি নিমিত্তন্তি যতো ৱুট্ঠানং হোতি; ‘পটিপদাপতী’তি পটিপদায চ অধিপতিনো চ চলনাচলনং ৱেদিতব্বং.

তত্থ অজ্ঝত্তং অভিনিৱিসিত্ৱা অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠাতীতিআদীসু তাৱ ইধেকচ্চো আদিতোৱ অজ্ঝত্তং পঞ্চসু খন্ধেসু অভিনিৱিসতি, অভিনিৱিসিত্ৱা তে অনিচ্চাদিতো পস্সতি, যস্মা পন ন সুদ্ধঅজ্ঝত্তদস্সনমত্তেনেৱ মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, বহিদ্ধাপি দট্ঠব্বমেৱ, তস্মা পৰস্স খন্ধেপি অনুপাদিন্নসঙ্খাৰেপি অনিচ্চং দুক্খমনত্তাতি পস্সতি. সো কালেন অজ্ঝত্তং সম্মসতি কালেন বহিদ্ধাতি. তস্সেৱং সম্মসতো অজ্ঝত্তং সম্মসনকালে ৱিপস্সনা মগ্গেন সদ্ধিং ঘটিযতি. এৱং অজ্ঝত্তং অভিনিৱিসিত্ৱা অজ্ঝত্তং ৱুট্ঠাতি নাম. সচে পনস্স বহিদ্ধা সম্মসনকালে ৱিপস্সনা মগ্গেন সদ্ধিং ঘটিযতি, এৱং অজ্ঝত্তং অভিনিৱিসিত্ৱা বহিদ্ধা ৱুট্ঠাতি নাম. এসেৱ নযো বহিদ্ধা অভিনিৱিসিত্ৱা বহিদ্ধা চ অজ্ঝত্তঞ্চ ৱুট্ঠানেপি.

অপৰো আদিতোৱ ৰূপে অভিনিৱিসতি অভিনিৱিসিত্ৱা ভূতৰূপঞ্চ উপাদাৰূপঞ্চ পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অনিচ্চাদিতো পস্সতি, যস্মা পন ন সুদ্ধৰূপদস্সনমত্তেনেৱ ৱুট্ঠানং হোতি অৰূপম্পি দট্ঠব্বমেৱ, তস্মা তং ৰূপং আৰম্মণং কত্ৱা উপ্পন্নং ৱেদনং সঞ্ঞং সঙ্খাৰে ৱিঞ্ঞাণঞ্চ ইদং অৰূপন্তি পৰিচ্ছিন্দিত্ৱা অনিচ্চাদিতো পস্সতি. সো কালেন ৰূপং সম্মসতি কালেন অৰূপং. তস্সেৱং সম্মসতো ৰূপসম্মসনকালে ৱিপস্সনা মগ্গেন সদ্ধিং ঘটিযতি. এৱং ৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা ৰূপা ৱুট্ঠাতি নাম. সচে পনস্স অৰূপসম্মসনকালে ৱিপস্সনা মগ্গেন সদ্ধিং ঘটিযতি, এৱং ৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা অৰূপা ৱুট্ঠাতি নাম. এস নযো অৰূপে অভিনিৱিসিত্ৱা অৰূপা চ ৰূপা চ ৱুট্ঠানেপি.

‘‘যংকিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি (মহাৱ. ১৬; দী. নি. ১.২৯৮) এৱং অভিনিৱিসিত্ৱা এৱমেৱ ৱুট্ঠানকালে পন একপ্পহাৰেন পঞ্চহি খন্ধেহি ৱুট্ঠাতি নামাতি. অযং তিক্খৱিপস্সকস্স মহাপঞ্ঞস্স ভিক্খুনো ৱিপস্সনা.

যথা হি ছাতজ্ঝত্তস্স পুৰিসস্স মজ্ঝে গূথপিণ্ডং ঠপেত্ৱা নানগ্গৰসভোজনপুণ্ণং পাতিং উপনেয্যুং, সো ব্যঞ্জনং হত্থেন ৱিযূহন্তো তং গূথপিণ্ডং দিস্ৱা ‘কিমিদ’ন্তি পুচ্ছিত্ৱা গূথপিণ্ডোতি ৱুত্তে ‘ধি ধি, অপনেথা’তি ভত্তেপি পাতিযম্পি নিৰালযো হোতি. এৱংসম্পদমিদং দট্ঠব্বং.

ভোজনপাতিদস্সনস্মিঞ্হি তস্স অত্তমনকালো ৱিয ইমস্স ভিক্খুনো বালপুথুজ্জনকালে পঞ্চক্খন্ধে ‘অহং মমা’তি গহিতকালো. গূথপিণ্ডস্স দিট্ঠকালো ৱিয তিণ্ণং লক্খণানং সল্লক্খিতকালো. ভত্তেপি পাতিযম্পি নিৰালযকালো ৱিয তিক্খৱিপস্সকস্স মহাপঞ্ঞস্স ভিক্খুনো ‘‘যংকিঞ্চি সমুদযধম্মং সব্বং তং নিৰোধধম্ম’’ন্তি পঞ্চহি খন্ধেহি একপ্পহাৰেন ৱুট্ঠিতকালো ৱেদিতব্বো.

‘সত্তট্ঠঙ্গপৰিণাম’ন্তি এত্থ অযং ৱুত্তপ্পভেদো অঙ্গপৰিণামো যথা হোতি তথা ৱেদিতব্বো. সঙ্খাৰুপেক্খাঞাণমেৱ হি অৰিযমগ্গস্স বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গঝানঙ্গৱিসেসং নিযমেতি. কেচি পন থেৰা ‘বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গঝানঙ্গৱিসেসং পাদকজ্ঝানং নিযমেতী’তি ৱদন্তি. কেচি ‘ৱিপস্সনায আৰম্মণভূতা খন্ধা নিযমেন্তী’তি ৱদন্তি. কেচি ‘পুগ্গলজ্ঝাসযো নিযমেতী’তি ৱদন্তি. তেসম্পি ৱাদেসু অযং সঙ্খাৰুপেক্খাসঙ্খাতা পুব্বভাগা ৱুট্ঠানগামিনিৱিপস্সনাৱ নিযমেতীতি ৱেদিতব্বা.

তত্ৰাযং অনুপুব্বীকথা – ৱিপস্সনানিযমেন হি সুক্খৱিপস্সকস্স উপ্পন্নমগ্গোপি সমাপত্তিলাভিনো ঝানং পাদকং অকত্ৱা উপ্পন্নমগ্গোপি পঠমজ্ঝানং পাদকং কত্ৱা পকিণ্ণকসঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা উপ্পাদিতমগ্গোপি পঠমজ্ঝানিকোৱ হোতি. সব্বেসু সত্ত বোজ্ঝঙ্গানি অট্ঠ মগ্গঙ্গানি পঞ্চ ঝানঙ্গানি হোন্তি. তেসঞ্হি পুব্বভাগৱিপস্সনা সোমনস্সসহগতাপি উপেক্খাসহগতাপি হুত্ৱা ৱুট্ঠানকালে সঙ্খাৰুপেক্খাভাৱং পত্তা সোমনস্সসহগতাৱ হোতি.

পঞ্চকনযে দুতিযততিযচতুত্থজ্ঝানানি পাদকানি কত্ৱা উপ্পাদিতমগ্গেসু যথাক্কমেনেৱ ঝানং চতুৰঙ্গিকং তিৱঙ্গিকং দুৱঙ্গিকঞ্চ হোতি. সব্বেসু পন সত্ত মগ্গঙ্গানি হোন্তি, চতুত্থে ছ বোজ্ঝঙ্গানি. অযং ৱিসেসো পাদকজ্ঝাননিযমেন চেৱ ৱিপস্সনানিযমেন চ হোতি. তেসম্পি হি পুব্বভাগৱিপস্সনা সোমনস্সসহগতাপি উপেক্খাসহগতাপি হোতি. ৱুট্ঠানগামিনী সোমনস্সসহগতাৱ.

পঞ্চমজ্ঝানং পাদকং কত্ৱা নিব্বত্তিতমগ্গে পন উপেক্খাচিত্তেকগ্গতাৱসেন দ্ৱে ঝানঙ্গানি বোজ্ঝঙ্গমগ্গঙ্গানি ছ সত্ত চেৱ. অযম্পি ৱিসেসো উভযনিযমৱসেন হোতি. ইমস্মিঞ্হি নযে পুব্বভাগৱিপস্সনা সোমনস্সসহগতা ৱা উপেক্খাসহগতা ৱা হোতি, ৱুট্ঠানগামিনী উপেক্খাসহগতাৱ. অৰূপজ্ঝানানি পাদকানি কত্ৱা উপ্পাদিতমগ্গেপি এসেৱ নযো. এৱং পাদকজ্ঝানতো ৱুট্ঠায যে কেচি সঙ্খাৰে সম্মসিত্ৱা নিব্বত্তিতমগ্গস্স আসন্নপদেসে ৱুট্ঠিতা সমাপত্তি অত্তনা সদিসভাৱং কৰোতি, ভূমিৱণ্ণো ৱিয গোধাৱণ্ণস্স.

দুতিযত্থেৰৱাদে পন যতো যতো সমাপত্তিতো ৱুট্ঠায যে যে সমাপত্তিধম্মে সম্মসিত্ৱা মগ্গো নিব্বত্তিতো হোতি তংতংসমাপত্তিসদিসোৱ হোতি, সম্মসিতসমাপত্তিসদিসোতি অত্থো. সচে পন কামাৱচৰধম্মে সম্মসতি পঠমজ্ঝানিকোৱ হোতি. তত্ৰাপি ৱিপস্সনানিযমো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

ততিযত্থেৰৱাদে ‘অহো ৱতাহং সত্তঙ্গিকং মগ্গং পাপুণেয্যং, অট্ঠঙ্গিকং মগ্গং পাপুণেয্য’ন্তি অত্তনো অজ্ঝাসযানুৰূপেন যং যং ঝানং পাদকং কত্ৱা যে ৱা যে ৱা ঝানধম্মে সম্মসিত্ৱা মগ্গো নিব্বত্তিতো তংতংঝানসদিসোৱ হোতি. পাদকজ্ঝানং পন সম্মসিতজ্ঝানং ৱা ৱিনা, অজ্ঝাসযমত্তেনেৱ তং ন ইজ্ঝতি. স্ৱাযমত্থো নন্দকোৱাদসুত্তেন দীপেতব্বো. ৱুত্তঞ্হেতং –

‘‘সেয্যথাপি, ভিক্খৱে, তদহুপোসথে পন্নৰসে ন হোতি বহুনো জনস্স কঙ্খা ৱা ৱিমতি ৱা ‘ঊনো নু খো চন্দো পুণ্ণো নু খো চন্দো’তি, অথ খো পুণ্ণো চন্দোত্ৱেৱ হোতি, এৱমেৱ খো, ভিক্খৱে, তা ভিক্খুনিযো নন্দকস্স ধম্মদেসনায অত্তমনা চেৱ পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পা চ. তাসং, ভিক্খৱে, পঞ্চন্নং ভিক্খুনিসতানং যা পচ্ছিমিকা ভিক্খুনী সা সোতাপন্না অৱিনিপাতধম্মা নিযতা সম্বোধিপৰাযণা’’তি (ম. নি. ৩.৪১৫).

তাসু হি যস্সা ভিক্খুনিযা সোতাপত্তিফলস্স উপনিস্সযো, সা সোতাপত্তিফলেনেৱ পৰিপুণ্ণসঙ্কপ্পা অহোসি…পে… যস্সা অৰহত্তস্স উপনিস্সযো সা অৰহত্তেনেৱ. এৱমেৱ অত্তনো অজ্ঝাসযানুৰূপেন যং যং ঝানং পাদকং কত্ৱা যে ৱা যে ৱা ঝানধম্মে সম্মসিত্ৱা মগ্গো নিব্বত্তিতো তংতংঝানসদিসোৱ সো হোতি. পাদকজ্ঝানং পন সম্মসিতজ্ঝানং ৱা ৱিনা, অজ্ঝাসযমত্তেনেৱ তং ন ইজ্ঝতীতি. এত্থাপি চ ৱিপস্সনানিযমো ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো.

তত্থ ‘পাদকজ্ঝানমেৱ নিযমেতী’তি এৱংৱাদিং তিপিটকচূড়নাগত্থেৰং অন্তেৱাসিকা আহংসু – ‘ভন্তে, যত্থ তাৱ পাদকজ্ঝানং অত্থি তত্থ তং নিযমেতু; যস্মিং পন পাদকজ্ঝানং নত্থি, তস্মিং অৰূপভৱে কিং নিযমেতী’তি? ‘আৱুসো, তত্থপি পাদকজ্ঝানমেৱ নিযমেতি. যো হি ভিক্খু অট্ঠসমাপত্তিলাভী পঠমজ্ঝানং পাদকং কত্ৱা সোতাপত্তিমগ্গফলানি নিব্বত্তেত্ৱা অপৰিহীনজ্ঝানো কালং কত্ৱা অৰূপভৱে নিব্বত্তো, পঠমজ্ঝানিকায সোতাপত্তিফলসমাপত্তিযা ৱুট্ঠায ৱিপস্সনং পট্ঠপেত্ৱা উপৰি তীণি মগ্গফলানি নিব্বত্তেতি, তস্স তানি পঠমজ্ঝানিকানেৱ হোন্তি. দুতিযজ্ঝানিকাদীসুপি এসেৱ নযো. অৰূপে তিকচতুক্কজ্ঝানং উপ্পজ্জতি, তঞ্চ খো লোকুত্তৰং ন লোকিযং. এৱং তত্থাপি পাদকজ্ঝানমেৱ নিযমেতি আৱুসো’তি. ‘সুকথিতো, ভন্তে, পঞ্হো’তি.

‘ৱিপস্সনায আৰম্মণভূতা খন্ধা নিযমেন্তি; যং যং হি পঞ্চক্খন্ধং সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠাতি তংতংসদিসোৱ মগ্গো হোতী’তি ৱাদিং মোৰৱাপিৱাসিমহাদত্তত্থেৰম্পি অন্তেৱাসিকা আহংসু ‘ভন্তে, তুম্হাকং ৱাদে দোসো পঞ্ঞাযতি – ৰূপং সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠিতভিক্খুনো হি ৰূপসদিসেন অব্যাকতেন মগ্গেন ভৱিতব্বং, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং নযতো পৰিগ্গহেত্ৱা ৱুট্ঠিতস্স তংসদিসেনেৱ নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাভাৱপ্পত্তেন মগ্গেন ভৱিতব্ব’ন্তি. ‘ন, আৱুসো, এৱং হোতি. লোকুত্তৰমগ্গো হি অপ্পনং অপ্পত্তো নাম নত্থি, তস্মা ৰূপং সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠিতস্স অট্ঠঙ্গিকো সোমনস্সসহগতমগ্গো হোতি, নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং সম্মসিত্ৱা ৱুট্ঠিতস্সপি ন সব্বাকাৰেন তাদিসো হোতি, সত্তঙ্গিকো পন উপেক্খাসহগতমগ্গো হোতী’তি.

‘পুগ্গলজ্ঝাসযো নিযমেতী’তিৱাদিনো চূড়াভযত্থেৰস্সাপি ৱাদং আহৰিত্ৱা তিপিটকচূড়নাগত্থেৰস্স কথযিংসু. সো আহ – ‘যস্স তাৱ পাদকজ্ঝানং অত্থি তস্স পুগ্গলজ্ঝাসযো নিযমেতু, যস্স তং নত্থি তস্স কতৰজ্ঝাসযো নিযমেস্সতি নিদ্ধনস্স ৱুড্ঢিগৱেসনকালো ৱিয হোতী’তি.

তং কথং আহৰিত্ৱা তিপিটকচূড়াভযত্থেৰস্স পুন কথযিংসু. সো ‘পাদকজ্ঝানৱতো ইদং কথিতং আৱুসো’তি আহ. যথা পন পাদকজ্ঝানৱতো, সম্মসিতজ্ঝানৱতোপি তথেৱ ৱেদিতব্বং. পঞ্চমজ্ঝানতো ৱুট্ঠায হি পঠমাদীনি সম্মসতো উপ্পন্নমগ্গো পঠমত্থেৰৱাদেন পঞ্চমজ্ঝানিকো. দুতিযৱাদেন পঠমাদিজ্ঝানিকো আপজ্জতীতি দ্ৱেপি ৱাদা ৱিৰুজ্ঝন্তি. ততিযৱাদেন পনেত্থ ‘যং ইচ্ছতি তজ্ঝানিকো হোতী’তি তে চ ৱাদা ন ৱিৰুজ্ঝন্তি, অজ্ঝাসযো চ সাত্থকো হোতীতি. এৱং তযোপি থেৰা পণ্ডিতা ব্যত্তা বুদ্ধিসম্পন্নাৱ. তেন তেসং ৱাদং তন্তিং কত্ৱা ঠপযিংসু. ইধ পন অত্থমেৱ উদ্ধৰিত্ৱা তযোপেতে ৱাদে ৱিপস্সনাৱ নিযমেতীতি দস্সিতং.

ইদানি ‘নিমিত্তং পটিপদাপতী’তি এত্থ এৱং অঙ্গপৰিণামৱতো মগ্গস্স উপ্পাদকালে গোত্ৰভু কুতো ৱুট্ঠাতি? মগ্গো কুতোতি? গোত্ৰভু তাৱ নিমিত্ততো ৱুট্ঠাতি, পৱত্তং ছেত্তুং ন সক্কোতি, একতোৱুট্ঠানো হেস. মগ্গো নিমিত্ততো ৱুট্ঠাতি, পৱত্তম্পি ছিন্দতি উভতোৱুট্ঠানো হেস. তেসং অযং উপ্পত্তিনযো – যস্মিঞ্হি ৱাৰে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, তস্মিং অনুলোমং নেৱ একং হোতি, ন পঞ্চমং. একঞ্হি আসেৱনং ন লভতি, পঞ্চমং ভৱঙ্গস্স আসন্নত্তা পৱেধতি. তদা হি জৱনং পতিতং নাম হোতি. তস্মা নেৱ একং হোতি ন পঞ্চমং. মহাপঞ্ঞস্স পন দ্ৱে অনুলোমানি হোন্তি, ততিযং গোত্ৰভু, চতুত্থং মগ্গচিত্তং, তীণি ফলানি, ততো ভৱঙ্গোতৰণং. মজ্ঝিমপঞ্ঞস্স তীণি অনুলোমানি হোন্তি, চতুত্থং গোত্ৰভু, পঞ্চমং মগ্গচিত্তং, দ্ৱে ফলানি, ততো ভৱঙ্গোতৰণং. মন্দপঞ্ঞস্স চত্তাৰি অনুলোমানি, হোন্তি পঞ্চমং গোত্ৰভু, ছট্ঠং মগ্গচিত্তং, সত্তমং ফলং, ততো ভৱঙ্গোতৰণং. তত্ৰ মহাপঞ্ঞমন্দপঞ্ঞানং ৱসেন অকথেত্ৱা মজ্ঝিমপঞ্ঞস্স ৱসেন কথেতব্বং.

যস্মিঞ্হি ৱাৰে মগ্গৱুট্ঠানং হোতি, তস্মিং কিৰিযাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপেক্খাসহগতা মনোদ্ৱাৰাৱজ্জনং হুত্ৱা ৱিপস্সনাগোচৰে খন্ধে আৰম্মণং কত্ৱা ভৱঙ্গং আৱট্টেতি. তদনন্তৰং তেনেৱ আৱজ্জনেন গহিতক্খন্ধে গহেত্ৱা উপ্পজ্জতি পঠমং জৱনং অনুলোমঞাণং. তং তেসু খন্ধেসু অনিচ্চাতি ৱা দুক্খাতি ৱা অনত্তাতি ৱা পৱত্তিত্ৱা ওড়াৰিকং ওড়াৰিকং সচ্চপটিচ্ছাদকতমং ৱিনোদেত্ৱা তীণি লক্খণানি ভিয্যো ভিয্যো পাকটানি কত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. তদনন্তৰং উপ্পজ্জতি দুতিযানুলোমং. তেসু পুৰিমং অনাসেৱনং. দুতিযস্স পুৰিমং আসেৱনং হোতি. তম্পি লদ্ধাসেৱনত্তা তিক্খং সূৰং পসন্নং হুত্ৱা তস্মিংযেৱাৰম্মণে তেনেৱাকাৰেন পৱত্তিত্ৱা মজ্ঝিমপ্পমাণং সচ্চপটিচ্ছাদকতমং ৱিনোদেত্ৱা তীণি লক্খণানি ভিয্যো ভিয্যো পাকটানি কত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. তদনন্তৰং উপ্পজ্জতি ততিযানুলোমং. তস্স দুতিযং আসেৱনং হোতি. তম্পি লদ্ধাসেৱনত্তা তিক্খং সূৰং পসন্নং হুত্ৱা তস্মিংযেৱাৰম্মণে তেনেৱাকাৰেন পৱত্তিত্ৱা তদৱসেসং অণুসহগতং সচ্চপটিচ্ছাদকতমং ৱিনোদেত্ৱা নিৰৱসেসং কত্ৱা তীণি লক্খণানি ভিয্যো ভিয্যো পাকটানি কত্ৱা নিৰুজ্ঝতি. এৱং তীহি অনুলোমেহি সচ্চপটিচ্ছাদকতমে ৱিনোদিতে তদনন্তৰং উপ্পজ্জতি গোত্ৰভুঞ্ঞাণং নিব্বানং আৰম্মণং কুৰুমানং.

তত্ৰাযং উপমা – একো কিৰ চক্খুমা পুৰিসো নক্খত্তযোগং জানিস্সামীতি ৰত্তিভাগে নিক্খমিত্ৱা চন্দং পস্সিতুং উদ্ধং উল্লোকেসি. তস্স ৱলাহকেহি পটিচ্ছন্নত্তা চন্দো ন পঞ্ঞাযিত্থ. অথেকো ৱাতো উট্ঠহিত্ৱা থূলথূলে ৱলাহকে ৱিদ্ধংসেসি. অপৰো মজ্ঝিমে. অপৰো সুখুমে. ততো সো পুৰিসো ৱিগতৱলাহকে নভে চন্দং দিস্ৱা নক্খত্তযোগং অঞ্ঞাসি.

তত্থ তযো ৱলাহকা ৱিয সচ্চপটিচ্ছাদকথূলমজ্ঝিমসুখুমকিলেসন্ধকাৰা. তযো ৱাতা ৱিয তীণি অনুলোমচিত্তানি. চক্খুমা পুৰিসো ৱিয গোত্ৰভুঞ্ঞাণং. চন্দো ৱিয নিব্বানং. একেকস্স ৱাতস্স যথাক্কমেন ৱলাহকত্তযৱিদ্ধংসনং ৱিয একেকস্স অনুলোমচিত্তস্স সচ্চপটিচ্ছাদকতমৱিনোদনং. ৱিগতৱলাহকে নভে তস্স পুৰিসস্স ৱিসুদ্ধচন্দদস্সনং ৱিয ৱিগতে সচ্চপটিচ্ছাদকে তমে গোত্ৰভুঞ্ঞাণস্স সুৱিসুদ্ধনিব্বানাৰম্মণকৰণং.

যথেৱ হি তযো ৱাতা চন্দপটিচ্ছাদকে ৱলাহকেযেৱ ৱিদ্ধংসেতুং সক্কোন্তি, ন চন্দং দট্ঠুং, এৱং অনুলোমানি সচ্চপটিচ্ছাদকতমেযেৱ ৱিনোদেতুং সক্কোন্তি, ন নিব্বানং আৰম্মণং কাতুং. যথা সো পুৰিসো চন্দমেৱ দট্ঠুং সক্কোতি ন ৱলাহকে ৱিদ্ধংসেতুং, এৱং গোত্ৰভুঞ্ঞাণং নিব্বানমেৱ আৰম্মণং কাতুং সক্কোতি ন কিলেসতমং ৱিনোদেতুং. এৱং অনুলোমং সঙ্খাৰাৰম্মণং হোতি, গোত্ৰভু নিব্বানাৰম্মণং.

যদি হি গোত্ৰভু অনুলোমেন গহিতাৰম্মণং গণ্হেয্য পুন অনুলোমং তং অনুবন্ধেয্যাতি মগ্গৱুট্ঠানমেৱ ন ভৱেয্য. গোত্ৰভুঞ্ঞাণং পন অনুলোমস্স আৰম্মণং অগ্গহেত্ৱা তং অপচ্ছতোপৱত্তিকং কত্ৱা সযং অনাৱজ্জনম্পি সমানং আৱজ্জনট্ঠানে ঠত্ৱা এৱং নিব্বত্তাহীতি মগ্গস্স সঞ্ঞং দত্ৱা ৱিয নিৰুজ্ঝতি. মগ্গোপি তেন দিন্নসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ অৱীচিসন্ততিৱসেন তং ঞাণং অনুবন্ধমানো অনিব্বিদ্ধপুব্বং অপদালিতপুব্বং লোভক্খন্ধং দোসক্খন্ধং মোহক্খন্ধং নিব্বিজ্ঝমানোৱ পদালযমানোৱ নিব্বত্ততি.

তত্ৰাযং উপমা – একো কিৰ ইস্সাসো ধনুসতমত্থকে ফলকসতং ঠপাপেত্ৱা ৱত্থেন মুখং ৱেঠেত্ৱা সৰং সন্নয্হিত্ৱা চক্কযন্তে অট্ঠাসি. অঞ্ঞো পুৰিসো চক্কযন্তং আৱঞ্ছিত্ৱা যদা ইস্সাসস্স ফলকসতং অভিমুখং হোতি তদা তত্থ দণ্ডকেন সঞ্ঞং দেতি, ইস্সাসো দণ্ডকসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ সৰং খিপিত্ৱা ফলকসতং নিব্বিজ্ঝতি. তত্থ দণ্ডকসঞ্ঞা ৱিয গোত্ৰভুঞ্ঞাণং. ইস্সাসো ৱিয মগ্গঞাণং. ইস্সাসস্স দণ্ডকসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ ফলকসতনিব্বিজ্ঝনং ৱিয মগ্গঞাণস্স গোত্ৰভুঞ্ঞাণেন দিন্নসঞ্ঞং অমুঞ্চিত্ৱাৱ নিব্বানং আৰম্মণং কত্ৱা অনিব্বিদ্ধপুব্বঅপদালিতপুব্বানং লোভক্খন্ধাদীনং নিব্বিজ্ঝনপদালনং. ভূমিলদ্ধৱট্টসেতুসমুগ্ঘাতকৰণন্তিপি এতদেৱ. মগ্গস্স হি একমেৱ কিচ্চং অনুসযপ্পজহনং. ইতি সো অনুসযে পজহন্তো নিমিত্তা ৱুট্ঠাতি নাম, পৱত্তং ছিন্দতি নাম. ‘নিমিত্ত’ন্তি ৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণনিমিত্তং. ‘পৱত্ত’ম্পি ৰূপৱেদনাসঞ্ঞাসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণপৱত্তমেৱ. তং দুৱিধং হোতি – উপাদিন্নকং অনুপাদিন্নকন্তি. তেসু মগ্গস্স অনুপাদিন্নকতো ৱুট্ঠানচ্ছাযা দিস্সতীতি ৱত্ৱা অনুপাদিন্নকতো ৱুট্ঠাতীতি ৱদিংসু.

সোতাপত্তিমগ্গেন হি চত্তাৰি দিট্ঠিগতসম্পযুত্তানি ৱিচিকিচ্ছাসহগতন্তি পঞ্চ চিত্তানি পহীযন্তি. তানি ৰূপং সমুট্ঠাপেন্তি. তং অনুপাদিন্নকৰূপক্খন্ধো. তানি চিত্তানি ৱিঞ্ঞাণক্খন্ধো. তংসম্পযুত্তা ৱেদনা সঞ্ঞা সঙ্খাৰা তযো অৰূপক্খন্ধা. তত্থ সচে সোতাপন্নস্স সোতাপত্তিমগ্গো অভাৱিতো অভৱিস্স তানি পঞ্চ চিত্তানি ছসু আৰম্মণেসু পৰিযুট্ঠানং পাপুণেয্যুং. সোতাপত্তিমগ্গো পন তেসং পৰিযুট্ঠানেনপ্পত্তিং ৱাৰযমানো সেতুসমুগ্ঘাতং অভব্বুপ্পত্তিকভাৱং কুৰুমানো অনুপাদিন্নকতো ৱুট্ঠাতি নাম.

সকদাগামিমগ্গেন চত্তাৰি দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তানি দ্ৱে দোমনস্সসহগতানীতি ওড়াৰিককামৰাগব্যাপাদৱসেন ছ চিত্তানি পহীযন্তি. অনাগামিমগ্গেন অণুসহগতকামৰাগব্যাপাদৱসেন তানি এৱ ছ চিত্তানি পহীযন্তি. অৰহত্তমগ্গেন চত্তাৰি দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তানি উদ্ধচ্চসহগতঞ্চাতি পঞ্চ অকুসলচিত্তানি পহীযন্তি. তত্থ সচে তেসং অৰিযানং তে মগ্গা অভাৱিতা অস্সু, তানি চিত্তানি ছসু আৰম্মণেসু পৰিযুট্ঠানং পাপুণেয্যুং. তে পন তেসং মগ্গা পৰিযুট্ঠানপ্পত্তিং ৱাৰযমানা সেতুসমুগ্ঘাতং অভব্বুপ্পত্তিকভাৱং কুৰুমানা অনুপাদিন্নকতো ৱুট্ঠহন্তি নাম.

উপাদিন্নকতো ৱুট্ঠানচ্ছাযা দিস্সতীতি ৱত্ৱা উপাদিন্নকতো ৱুট্ঠাতীতিপি ৱদিংসু. সচে হি সোতাপন্নস্স সোতাপত্তিমগ্গো অভাৱিতো অভৱিস্স, ঠপেত্ৱা সত্ত ভৱে অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে উপাদিন্নকপ্পৱত্তং পৱত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৱত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. তীণি সংযোজনানি দিট্ঠানুসযো ৱিচিকিচ্ছানুসযোতি ইমে পন পঞ্চ কিলেসে সোতাপত্তিমগ্গো উপ্পজ্জমানোৱ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো সোতাপন্নস্স সত্ত ভৱে ঠপেত্ৱা অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে উপাদিন্নকপ্পৱত্তং পৱত্তিস্সতি? এৱং সোতাপত্তিমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৱত্তং অপ্পৱত্তং কুৰুমানো উপাদিন্নকতো ৱুট্ঠাতি নাম.

সচে সকদাগামিস্স সকদাগামিমগ্গো অভাৱিতো অভৱিস্স, ঠপেত্ৱা দ্ৱে ভৱে পঞ্চসু ভৱেসু উপাদিন্নকপৱত্তং পৱত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৱত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. ওড়াৰিকানি কামৰাগপটিঘসংযোজনানি ওড়াৰিকো কামৰাগানুসযো পটিঘানুসযোতি ইমে পন চত্তাৰো কিলেসে সো মগ্গো উপ্পজ্জমানোৱ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো সকদাগামিস্স দ্ৱে ভৱে ঠপেত্ৱা পঞ্চসু ভৱেসু উপাদিন্নকপ্পৱত্তং পৱত্তিস্সতি? এৱং সকদাগামিমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৱত্তং অপ্পৱত্তং কুৰুমানো উপাদিন্নকতো ৱুট্ঠাতি নাম.

সচে অনাগামিস্স অনাগামিমগ্গো অভাৱিতো অভৱিস্স, ঠপেত্ৱা একং ভৱং দুতিযভৱে উপাদিন্নকপ্পৱত্তং পৱত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৱত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. অণুসহগতানি কামৰাগপটিঘসংযোজনানি অণুসহগতো কামৰাগানুসযো পটিঘানুসযোতি ইমে পন চত্তাৰো কিলেসে সো মগ্গো উপ্পজ্জমানোৱ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো অনাগামিস্স একং ভৱং ঠপেত্ৱা দুতিযভৱে উপাদিন্নকপ্পৱত্তং পৱত্তিস্সতি? এৱং অনাগামিমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৱত্তং অপ্পৱত্তং কুৰুমানো উপাদিন্নকতো ৱুট্ঠাতি নাম.

সচে অৰহতো অৰহত্তমগ্গো অভাৱিতো অভৱিস্স, ৰূপাৰূপভৱেসু উপাদিন্নকপ্পৱত্তং পৱত্তেয্য. কস্মা? তস্স পৱত্তিযা হেতূনং অত্থিতায. ৰূপৰাগো অৰূপৰাগো মানো উদ্ধচ্চং অৱিজ্জা মানানুসযো ভৱৰাগানুসযো অৱিজ্জানুসযোতি ইমে পন অট্ঠ কিলেসে সো মগ্গো উপ্পজ্জমানোৱ সমুগ্ঘাতেতি. ইদানি কুতো খীণাসৱস্স পুনব্ভৱে উপাদিন্নকপ্পৱত্তং পৱত্তিস্সতি? এৱং অৰহত্তমগ্গো উপাদিন্নকপ্পৱত্তং অপ্পৱত্তং কুৰুমানো উপাদিন্নকতো ৱুট্ঠাতি নাম.

সোতাপত্তিমগ্গো চেত্থ অপাযভৱতো ৱুট্ঠাতি, সকদাগামিমগ্গো সুগতিকামভৱেকদেসতো, অনাগামিমগ্গো কামভৱতো, অৰহত্তমগ্গো ৰূপাৰূপভৱতো সব্বভৱেহিপি ৱুট্ঠাতি এৱাতি ৱদন্তি.

ইমস্স পনত্থস্স ৱিভাৱনত্থং অযং পাড়ি – ‘‘সোতাপত্তিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন সত্ত ভৱে ঠপেত্ৱা অনমতগ্গে সংসাৰৱট্টে যে উপ্পজ্জেয্যুং, নামঞ্চ ৰূপঞ্চ এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসমন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি.

‘সকদাগামিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন দ্ৱে ভৱে ঠপেত্ৱা পঞ্চসু ভৱেসু যে উপ্পজ্জেয্যুং, নামঞ্চ ৰূপঞ্চ এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসমন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি.

‘অনাগামিমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন একং ভৱং ঠপেত্ৱা কামধাতুযা দ্ৱীসু ভৱেসু যে উপ্পজ্জেয্যুং, নামঞ্চ ৰূপঞ্চ এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসমন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি.

‘অৰহত্তমগ্গঞাণেন অভিসঙ্খাৰৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন ৰূপধাতুযা ৱা অৰূপধাতুযা ৱা যে উপ্পজ্জেয্যুং, নামঞ্চ ৰূপঞ্চ এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসমন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তি. অৰহতো অনুপাদিসেসায নিব্বানধাতুযা পৰিনিব্বাযন্তস্স চৰিমৱিঞ্ঞাণস্স নিৰোধেন পঞ্ঞা চ সতি চ নামঞ্চ ৰূপঞ্চ এত্থেতে নিৰুজ্ঝন্তি ৱূপসমন্তি অত্থং গচ্ছন্তি পটিপ্পস্সম্ভন্তী’’তি (চূড়নি. অজিতমাণৱপুচ্ছানিদ্দেস ৬). অযং তাৱ নিমিত্তে ৱিনিচ্ছযো.

‘পটিপদাপতী’তি – এত্থ পন পটিপদা চলতি ন চলতীতি? চলতি. তথাগতস্স হি সাৰিপুত্তত্থেৰস্স চ চত্তাৰোপি মগ্গা সুখপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা অহেসুং. মহামোগ্গল্লানত্থেৰস্স পঠমমগ্গো সুখপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো, উপৰি তযো মগ্গা দুক্খপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. কস্মা? নিদ্দাভিভূতত্তা. সম্মাসম্বুদ্ধো কিৰ সত্তাহং দহৰকুমাৰকং ৱিয থেৰং পৰিহৰি. থেৰোপি একদিৱসং নিদ্দাযমানো নিসীদি. অথ নং সত্থা আহ – ‘‘পচলাযসি নো ত্ৱং, মোগ্গল্লান, পচলাযসি নো ত্ৱং মোগ্গল্লানা’’তি (অ. নি. ৭.৬১). এৱৰূপস্সপি মহাভিঞ্ঞপ্পত্তস্স সাৱকস্স পটিপদা চলতি, সেসানং কিং ন চলিস্সতি? একচ্চস্স হি ভিক্খুনো চত্তাৰোপি মগ্গা দুক্খপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা হোন্তি, একচ্চস্স দুক্খপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা, একচ্চস্স সুখপটিপদা দন্ধাভিঞ্ঞা, একচ্চস্স সুখপটিপদা খিপ্পাভিঞ্ঞা. একচ্চস্স পঠমমগ্গো দুক্খপটিপদো দন্ধাভিঞ্ঞো হোতি, দুতিযমগ্গো দুক্খপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞো, ততিযমগ্গো সুখপটিপদো দন্ধাভিঞ্ঞো, চতুত্থমগ্গো সুখপটিপদো খিপ্পাভিঞ্ঞোতি.

যথা চ পটিপদা এৱং অধিপতিপি চলতি এৱ. একচ্চস্স হি ভিক্খুনো চত্তাৰোপি মগ্গা ছন্দাধিপতেয্যা হোন্তি, একচ্চস্স ৱীৰিযাধিপতেয্যা, একচ্চস্স চিত্তাধিপতেয্যা, একচ্চস্স ৱীমংসাধিপতেয্যা. একচ্চস্স পন পঠমমগ্গো ছন্দাধিপতেয্যো হোতি, দুতিযো ৱীৰিযাধিপতেয্যো, ততিযো চিত্তাধিপতেয্যো, চতুত্থো ৱীমংসাধিপতেয্যোতি.

পকিণ্ণককথা নিট্ঠিতা.

পঠমমগ্গৱীসতিমহানযো

৩৫৭. ইদানি যস্মা লোকুত্তৰকুসলং ভাৱেন্তো ন কেৱলং উপনিজ্ঝাযনট্ঠেন ঝানংযেৱ ভাৱেতি, নিয্যানট্ঠেন পন মগ্গম্পি ভাৱেতি, উপট্ঠানট্ঠেন সতিপট্ঠানম্পি, পদহনট্ঠেন সম্মপ্পধানম্পি, ইজ্ঝনট্ঠেন ইদ্ধিপাদম্পি, অধিপতিযট্ঠেন ইন্দ্ৰিযম্পি, অকম্পিযট্ঠেন বলম্পি, বুজ্ঝনট্ঠেন বোজ্ঝঙ্গম্পি, তথট্ঠেন সচ্চম্পি, অৱিক্খেপট্ঠেন সমথম্পি, সুঞ্ঞতট্ঠেন ধম্মম্পি, ৰাসট্ঠেন খন্ধম্পি, আযতনট্ঠেন আযতনম্পি, সুঞ্ঞসভাৱনিস্সত্তট্ঠেন ধাতুম্পি, পচ্চযট্ঠেন আহাৰম্পি, ফুসনট্ঠেন ফস্সম্পি, ৱেদযিতট্ঠেন ৱেদনম্পি, সঞ্জাননট্ঠেন সঞ্ঞম্পি, চেতযিতট্ঠেন চেতনম্পি, ৱিজাননট্ঠেন চিত্তম্পি ভাৱেতি, তস্মা এতেসং একূনৱীসতিযা পদানং দস্সনত্থং পুন কতমে ধম্মা কুসলাতিআদি ৱুত্তং. এৱং ‘ইদম্পি ভাৱেতি, ইদম্পি ভাৱেতী’তি পুগ্গলজ্ঝাসযেন চেৱ দেসনাৱিলাসেন চ ৱীসতি নযা দেসিতা হোন্তি. ধম্মং সোতুং নিসিন্নদেৱপৰিসায হি যে উপনিজ্ঝাযনট্ঠেন লোকুত্তৰং ‘ঝান’ন্তি কথিতে বুজ্ঝন্তি, তেসং সপ্পাযৱসেন ঝানন্তি কথিতং…পে… যে ৱিজাননট্ঠেন ‘চিত্ত’ন্তি ৱুত্তে বুজ্ঝন্তি, তেসং সপ্পাযৱসেন চিত্তন্তি কথিতং. অযমেত্থ ‘পুগ্গলজ্ঝাসযো’.

সম্মাসম্বুদ্ধো পন অত্তনো বুদ্ধসুবোধিতায দসবলচতুৱেসাৰজ্জচতুপটিসম্ভিদতায ছঅসাধাৰণঞাণযোগেন চ দেসনং যদিচ্ছকং নিযমেত্ৱা দস্সেতি. ইচ্ছন্তো উপনিজ্ঝাযনট্ঠেন লোকুত্তৰং ঝানন্তি দস্সেতি, ইচ্ছন্তো নিয্যানট্ঠেন…পে… ৱিজাননট্ঠেন লোকুত্তৰং চিত্তন্তি. অযং ‘দেসনাৱিলাসো’ নাম. তত্থ যথেৱ লোকুত্তৰং ঝানন্তি ৱুত্তট্ঠানে দস নযা ৱিভত্তা, এৱং মগ্গাদীসুপি তেযেৱ ৱেদিতব্বা. ইতি ৱীসতিযা ঠানেসু দস দস কত্ৱা দ্ৱে নযসতানি ৱিভত্তানি হোন্তি.

৩৫৮. ইদানি অধিপতিভেদং দস্সেতুং পুন কতমে ধম্মা কুসলাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ ছন্দং ধুৰং জেট্ঠকং পুব্বঙ্গমং কত্ৱা নিব্বত্তিতং লোকুত্তৰং ঝানং ছন্দাধিপতেয্যং নাম. সেসেসুপি এসেৱ নযো. ইতি পুৰিমস্মিং সুদ্ধিকে দ্ৱেনযসতানি ছন্দাধিপতেয্যাদীসুপি দ্ৱে দ্ৱেতি নযসহস্সেন ভাজেত্ৱা পঠমমগ্গং দস্সেসি ধম্মৰাজা.

পঠমমগ্গো নিট্ঠিতো.

দুতিযমগ্গো

৩৬১. ইদানি দুতিযমগ্গাদীনং দস্সনত্থং পুন কতমে ধম্মা কুসলাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ কামৰাগব্যাপাদানং তনুভাৱাযাতি এতেসং কিলেসানং তনুভাৱত্থায. তত্থ দ্ৱীহি কাৰণেহি তনুভাৱো ৱেদিতব্বো – অধিচ্চুপ্পত্তিযা চ পৰিযুট্ঠানমন্দতায চ. সকদাগামিস্স হি, ৱট্টানুসাৰিমহাজনস্সেৱ, কিলেসা অভিণ্হং নুপ্পজ্জন্তি, কদাচি কদাচি উপ্পজ্জন্তি; উপ্পজ্জন্তাপি ৱিৰড়াকাৰা হুত্ৱা উপ্পজ্জন্তি, ৱিৰড়ৱাপিতখেত্তে অঙ্কুৰা ৱিয. উপ্পজ্জমানাপি, চ ৱট্টানুসাৰিমহাজনস্সেৱ, মদ্দন্তা ফৰন্তা ছাদেন্তা অন্ধকাৰং কৰোন্তা নুপ্পজ্জন্তি. দ্ৱীহি পন মগ্গেহি পহীনত্তা মন্দা মন্দা উপ্পজ্জন্তি. তনুকাকাৰা হুত্ৱা উপ্পজ্জন্তি, অব্ভপটলং ৱিয মক্খিকাপত্তং ৱিয চ.

তত্থ কেচি থেৰা ৱদন্তি – ‘সকদাগামিস্স কিলেসা কিঞ্চাপি চিৰেন উপ্পজ্জন্তি, বহলাৱ পন হুত্ৱা উপ্পজ্জন্তি, তথা হিস্স পুত্তা চ ধীতৰো চ দিস্সন্তী’তি. এতং পন অপ্পমাণং. পুত্তধীতৰো হি অঙ্গপচ্চঙ্গপৰামসনমত্তেনপি হোন্তি. দ্ৱীহি পন মগ্গেহি পহীনত্তা নত্থি কিলেসানং বহলতাতি. দ্ৱীহি এৱ কাৰণেহিস্স কিলেসানং তনুভাৱো ৱেদিতব্বো – অধিচ্চুপ্পত্তিযা চ পৰিযুট্ঠানমন্দতায চাতি.

দুতিযাযাতি গণনৱসেনাপি দুতিযুপ্পত্তিৱসেনাপি দুতিযায. ভূমিযা পত্তিযাতি সামঞ্ঞফলস্স পটিলাভত্থায. ততিযচতুত্থেসুপি এসেৱ নযো. ৱিসেসমত্তংযেৱ পন ৱক্খাম.

অঞ্ঞিন্দ্ৰিযন্তি আজাননকং ইন্দ্ৰিযং. পঠমমগ্গেন ঞাতমৰিযাদং অনতিক্কমিত্ৱা তেসংযেৱ তেন মগ্গেন ঞাতানং চতুসচ্চধম্মানং জাননকং ইন্দ্ৰিযন্তি ৱুত্তং হোতি. নিদ্দেসৱাৰেপিস্স ইমিনাৱ নযেন অত্থো ৱেদিতব্বো. কোট্ঠাসৱাৰেপি ইমিনাৱ সদ্ধিং নৱিন্দ্ৰিযানি হোন্তি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.

দুতিযমগ্গো নিট্ঠিতো.

ততিযচতুত্থমগ্গা

৩৬২. ততিযে অনৱসেসপ্পহানাযাতি তেসংযেৱ সকদাগামিমগ্গেন তনুভূতানং সংযোজনানং নিস্সেসপজহনত্থায.

চতুত্থে ৰূপৰাগঅৰূপৰাগমানউদ্ধচ্চঅৱিজ্জায অনৱসেসপ্পহানাযাতি এতেসং পঞ্চন্নং উদ্ধম্ভাগিযসংযোজনানং নিস্সেসপজহনত্থায. তত্থ ৰূপৰাগোতি ৰূপভৱে ছন্দৰাগো. অৰূপৰাগোতি অৰূপভৱে ছন্দৰাগো. মানোতি অৰহত্তমগ্গৱজ্ঝকো মানো এৱ. তথা উদ্ধচ্চাৱিজ্জা. ইমেসুপি দ্ৱীসু মগ্গেসু নৱমং অঞ্ঞিন্দ্ৰিযমেৱ হোতি.

চতুমগ্গনযসহস্সং

সব্বমগ্গেসু পদপটিপাটিযা সমসট্ঠিপদানি, চতূহি অপণ্ণকঙ্গেহি সদ্ধিং চতুসট্ঠি হোন্তি. অসম্ভিন্নতো পন তেত্তিংস. কোট্ঠাসৱাৰসুঞ্ঞতৱাৰা পাকতিকা এৱ. যথা চ পন পঠমমগ্গে এৱং দুতিযাদীসুপি নযসহস্সমেৱাতি চত্তাৰো মগ্গে চতূহি নযসহস্সেহি ভাজেত্ৱা দস্সেসি ধম্মৰাজা.

সচ্চৱিভঙ্গে পন সট্ঠি নযসহস্সানি লোকুত্তৰানি ইমেসং এৱ ৱসেন নিক্খিত্তানি. সতিপট্ঠানৱিভঙ্গে ৱীসতি নযসহস্সানি লোকুত্তৰানি, সম্মপ্পধানৱিভঙ্গে ৱীসতি, ইদ্ধিপাদৱিভঙ্গে দ্ৱত্তিংস, বোজ্ঝঙ্গৱিভঙ্গে দ্ৱত্তিংস, মগ্গঙ্গৱিভঙ্গে অট্ঠৱীসতি নযসহস্সানি লোকুত্তৰানি ইমেসং এৱ ৱসেন নিক্খিত্তানি.

ইধ পন চতূসু মগ্গেসু চত্তাৰিযেৱ নযসহস্সানি. তেসু পঠমজ্ঝানিকে পঠমমগ্গে অট্ঠঙ্গানি ভাজিতানি; তথা দুতিযাদীসু. তত্থ পঠমমগ্গে সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতীতি সম্মাদিট্ঠি. সম্মাসঙ্কপ্পাদযোপি মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদীনং পজহনট্ঠেনেৱ ৱেদিতব্বা. এৱং সন্তে ‘পঠমমগ্গেনেৱ দ্ৱাসট্ঠিযা দিট্ঠিগতানং পহীনত্তা উপৰিমগ্গত্তযেন পহাতব্বা দিট্ঠি নাম নত্থি. তত্থ সম্মাদিট্ঠীতি নামং কথং হোতী’তি? ‘যথা ৱিসং অত্থি ৱা, হোতু মা ৱা, অগদো অগদো ত্ৱেৱ ৱুচ্চতি, এৱং মিচ্ছাদিট্ঠি অত্থি ৱা, হোতু মা ৱা, অযং সম্মাদিট্ঠি এৱ নাম’.

‘যদি এৱং নামমত্তমেৱেতং হোতি, উপৰিমগ্গত্তযে পন সম্মাদিট্ঠিযা কিচ্চাভাৱো আপজ্জতি, মগ্গঙ্গানি ন পৰিপূৰেন্তি, তস্মা সম্মাদিট্ঠি সকিচ্চকা কাতব্বা মগ্গঙ্গানি পূৰেতব্বানী’তি. সকিচ্চকা চেত্থ সম্মাদিট্ঠি যথালাভনিযমেন দীপেতব্বা. উপৰিমগ্গত্তযৱজ্ঝো হি একো মানো অত্থি, সো দিট্ঠিট্ঠানে তিট্ঠতি. সা তং মানং পজহতীতি সম্মাদিট্ঠি. সোতাপত্তিমগ্গস্মিঞ্হি সম্মাদিট্ঠি মিচ্ছাদিট্ঠিং পজহতি. সোতাপন্নস্স পন সকদাগামিমগ্গৱজ্ঝো মানো অত্থি, সো দিট্ঠিট্ঠানে তিট্ঠতি সা তং মানং পজহতীতি সম্মাদিট্ঠি. তস্সেৱ সত্তঅকুসলচিত্তসহজাতো সঙ্কপ্পো অত্থি. তেহেৱ চিত্তেহি ৱাচঙ্গচোপনং অত্থি, কাযঙ্গচোপনং অত্থি, পচ্চযপৰিভোগো অত্থি, সহজাতৱাযামো অত্থি, অসতিভাৱো অত্থি, সহজাতচিত্তেকগ্গতা অত্থি. এতে মিচ্ছাসঙ্কপ্পাদযো নাম সকদাগামিমগ্গে সম্মাসঙ্কপ্পাদযো. তেসং পহানেন সম্মাসঙ্কপ্পাদযোতি ৱেদিতব্বা. এৱং সকদাগামিমগ্গে অট্ঠঙ্গানি সকিচ্চকানি কত্ৱা আগতানি. সকদাগামিস্স অনাগামিমগ্গৱজ্ঝো মানো অত্থি. সো দিট্ঠিট্ঠানে তিট্ঠতি. তস্সেৱ সত্তহি চিত্তেহি সহজাতা সঙ্কপ্পাদযো. তেসং পহানেন অনাগামিমগ্গে অট্ঠন্নং অঙ্গানং সকিচ্চকতা ৱেদিতব্বা. অনাগামিস্স অৰহত্তমগ্গৱজ্ঝো মানো অত্থি. সো দিট্ঠিট্ঠানে তিট্ঠতি. যানি পনস্স পঞ্চ অকুসলচিত্তানি, তেহি সহজাতা সঙ্কপ্পাদযো. তেসং পহানেন অৰহত্তমগ্গে অট্ঠন্নং অঙ্গানং সকিচ্চকতা ৱেদিতব্বা.

ইমেসু চতূসু মগ্গেসু পঠমমগ্গেন চত্তাৰি সচ্চানি দিট্ঠানি. ‘উপৰিমগ্গত্তযং দিট্ঠকমেৱ পস্সতি, অদিট্ঠকং পস্সতী’তি দিট্ঠকমেৱ পস্সতীতি অযং আচৰিযানং সমানত্থকথা. ৱিতণ্ডৱাদী পনাহ ‘অদিট্ঠং পস্সতী’তি. সো ৱত্তব্বো – ‘পঠমমগ্গে কতমং ইন্দ্ৰিযং ভাজেসী’তি? জানমানো ‘অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিয’ন্তি ৱক্খতি. ‘উপৰিমগ্গেসু কতৰ’ন্তি? ৱুত্তেপি ‘অঞ্ঞিন্দ্ৰিয’ন্তি ৱক্খতি. সো ৱত্তব্বো – ‘অদিট্ঠসচ্চদস্সনে সতি উপৰিমগ্গেসুপি অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযমেৱ ভাজেহি. এৱং তে পঞ্হো সমেস্সতী’তি. ‘কিলেসে পন অঞ্ঞে অঞ্ঞো পজহতি; পহীনে এৱ পজহতী’তি? ‘অঞ্ঞে অঞ্ঞো পজহতী’তি. ‘যদি অঞ্ঞে অঞ্ঞো, অপ্পহীনে কিলেসে পজহতি. সচ্চানিপি অদিট্ঠানেৱ পস্সতী’তি এৱংৱাদী পুগ্গলো পুচ্ছিতব্বো – ‘সচ্চানি নাম কতী’তি? জানন্তো ‘চত্তাৰী’তি ৱক্খতি. সো ৱত্তব্বো – ‘তৱ ৱাদে সোড়স সচ্চানি আপজ্জন্তি. ত্ৱং বুদ্ধেহিপি অদিট্ঠং পস্সসি. বহুসচ্চকো নাম ত্ৱং. এৱং মা গণ্হ. সচ্চদস্সনং নাম অপুব্বং নত্থি, কিলেসে পন অপ্পহীনে পজহতী’তি.

তত্থ সচ্চদস্সনস্স অপুব্বাভাৱে পেড়োপমং নাম গহিতং – একস্স কিৰ চত্তাৰো ৰতনপেড়া সাৰগব্ভে ঠপিতা. সো ৰত্তিভাগে পেড়াসু উপ্পন্নকিচ্চো দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা, দীপং জালেত্ৱা, দীপেন ৱিহতে অন্ধকাৰে, পেড়াসু পাকটভাৱং গতাসু, তাসু কিচ্চং কত্ৱা দ্ৱাৰং পিদহিত্ৱা গতো. পুন অন্ধকাৰং অৱত্থৰি. দুতিযৱাৰেপি ততিযৱাৰেপি তথেৱ অকাসি. চতুত্থৱাৰে দ্ৱাৰে ৱিৱটে অন্ধকাৰে পেড়া ন পঞ্ঞাযন্তীতি ৱীমংসন্তস্সেৱ সূৰিযো উগ্গঞ্ছি, সূৰিযোভাসেন ৱিহতে অন্ধকাৰে পেড়াসু কিচ্চং কত্ৱা পক্কামি.

তত্থ চত্তাৰো পেড়া ৱিয চত্তাৰি সচ্চানি. তাসু কিচ্চে উপ্পন্নে দ্ৱাৰৱিৱৰণকালো ৱিয সোতাপত্তিমগ্গস্স ৱিপস্সনাভিনীহৰণকালো. অন্ধকাৰং ৱিয সচ্চপটিচ্ছাদকতমং. দীপো ভাসো ৱিয সোতাপত্তিমগ্গোভাসো. ৱিহতে অন্ধকাৰে তস্স পুৰিসস্স পেড়ানং পাকটভাৱো ৱিয মগ্গঞাণস্স সচ্চানং পাকটভাৱো. মগ্গঞাণস্স পাকটানি পন মগ্গসমঙ্গিস্স পুগ্গলস্স পাকটানেৱ হোন্তি. পেড়াসু কিচ্চং কত্ৱা গতকালো ৱিয সোতাপত্তিমগ্গস্স অত্তনা পহাতব্বকিলেসে পজহিত্ৱা নিৰুদ্ধকালো. পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয উপৰিমগ্গত্তযৱজ্ঝসচ্চপটিচ্ছাদকতমং.

দুতিযৱাৰে দ্ৱাৰৱিৱৰণকালো ৱিয সকদাগামিমগ্গস্স ৱিপস্সনাভিনীহৰণকালো. দীপোভাসো ৱিয সকদাগামিমগ্গোভাসো. পেড়াসু কিচ্চং কত্ৱা গতকালো ৱিয সকদাগামিমগ্গস্স অত্তনা পহাতব্বকিলেসে পজহিত্ৱা নিৰুদ্ধকালো. পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয উপৰিমগ্গদ্ৱযৱজ্ঝসচ্চপটিচ্ছাদকতমং.

ততিযৱাৰে দ্ৱাৰৱিৱৰণকালো ৱিয অনাগামিমগ্গস্স ৱিপস্সনাভিনীহৰণকালো. দীপোভাসো ৱিয অনাগামিমগ্গোভাসো. পেড়াসু কিচ্চং কত্ৱা গতকালো ৱিয অনাগামিমগ্গস্স অত্তনা পহাতব্বকিলেসে পজহিত্ৱা নিৰুদ্ধকালো. পুন অন্ধকাৰাৱত্থৰণং ৱিয উপৰিঅৰহত্তমগ্গৱজ্ঝসচ্চপটিচ্ছাদকতমং.

চতুত্থৱাৰে দ্ৱাৰৱিৱৰণকালো ৱিয অৰহত্তমগ্গস্স ৱিপস্সনাভিনীহৰণকালো. সূৰিযুগ্গমনং ৱিয অৰহত্তমগ্গুপ্পাদো. অন্ধকাৰৱিধমনং ৱিয অৰহত্তমগ্গস্স সচ্চপটিচ্ছাদকতমৱিনোদনং. ৱিহতে অন্ধকাৰে তস্স পেড়ানং পাকটভাৱো ৱিয অৰহত্তমগ্গঞাণস্স চতুন্নং সচ্চানং পাকটভাৱো. ঞাণস্স পাকটানি পন পুগ্গলস্স পাকটানেৱ হোন্তি. পেড়াসু কিচ্চং কত্ৱা গতকালো ৱিয অৰহত্তমগ্গস্স সব্বকিলেসখেপনং. সূৰিযুগ্গমনতো পট্ঠায আলোকস্সেৱ পৱত্তিকালো ৱিয অৰহত্তমগ্গস্স উপ্পন্নকালতো পট্ঠায পুন সচ্চপটিচ্ছাদকতমাভাৱো. ইদং তাৱ সচ্চদস্সনস্স অপুব্বাভাৱে ওপম্মং.

দিট্ঠকমেৱ হি পস্সতি. ‘কিলেসে পন অঞ্ঞে অঞ্ঞো পজহতী’তি এত্থ খাৰোপমং নাম গহিতং. একো পুৰিসো কিলিট্ঠং ৱত্থং ৰজকস্স অদাসি. ৰজকো ঊসখাৰং ছাৰিকখাৰং গোমযখাৰন্তি তযো খাৰে দত্ৱা খাৰেহি খাদিতভাৱং ঞত্ৱা উদকে ৱিক্খালেত্ৱা ওড়াৰিকোড়াৰিকং মলং পৱাহেসি. ততো ন তাৱ পৰিসুদ্ধন্তি দুতিযম্পি তথেৱ খাৰে দত্ৱা, উদকে ৱিক্খালেত্ৱা, ততো নাতিসণ্হতৰং মলং পৱাহেসি. ততো ন তাৱ পৰিসুদ্ধন্তি ততিযম্পি তে খাৰে দত্ৱা উদকে ৱিক্খালেত্ৱা ততো সণ্হতৰং মলং পৱাহেসি. ততো ন তাৱ পৰিসুদ্ধন্তি চতুত্থম্পি তে খাৰে দত্ৱা, উদকে ৱিক্খালেত্ৱা অংসুঅব্ভন্তৰগতম্পি নিস্সেসং মলং পৱাহেত্ৱা সামিকস্স অদাসি. সো গন্ধকৰণ্ডকে পক্খিপিত্ৱা ইচ্ছিতিচ্ছিতকালে পৰিদহতি.

তত্থ কিলিট্ঠৱত্থং ৱিয কিলেসানুগতং চিত্তং. তিৱিধখাৰদানকালো ৱিয তীসু অনুপস্সনাসু কম্মস্স পৱত্তনকালো. উদকে ৱিক্খালেত্ৱা ওড়াৰিকোড়াৰিকমলপ্পৱাহনং ৱিয সোতাপত্তিমগ্গেন পঞ্চকিলেসখেপনং. দুতিযম্পি তেসং খাৰানং অনুপ্পদানং ৱিয ‘ন তাৱ পৰিসুদ্ধং ইদং চিত্ত’ন্তি তাসুযেৱ তীসু অনুপস্সনাসু কম্মপ্পৱত্তনং. ততো নাতিসণ্হতৰমলপ্পৱাহনং ৱিয সকদাগামিমগ্গেন ওড়াৰিকসংযোজনদ্ৱযখেপনং. ততো ‘ন তাৱ পৰিসুদ্ধং ৱত্থ’ন্তি পুন খাৰত্তযদানং ৱিয ‘ন তাৱ পৰিসুদ্ধং ইদং চিত্ত’ন্তি তাসুযেৱ তীসু অনুপস্সনাসু কম্মপ্পৱত্তনং. ততো সণ্হতৰমলপ্পৱাহনং ৱিয অনাগামিমগ্গেন অণুসহগতসংযোজনদ্ৱযখেপনং. ‘ন তাৱ পৰিসুদ্ধং ৱত্থ’ন্তি পুন খাৰত্তযদানং ৱিয ‘ন তাৱ পৰিসুদ্ধং ইদং চিত্ত’ন্তি তাসুযেৱ তীসু অনুপস্সনাসু কম্মপ্পৱত্তনং. ততো ৱিক্খালনেন অংসুঅব্ভন্তৰগতে মলে পৱাহেত্ৱা পৰিসুদ্ধস্স ৰজতপট্টসদিসস্স গন্ধকৰণ্ডকে নিক্খিত্তস্স ৱত্থস্স ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে পৰিদহনং ৱিয অৰহত্তমগ্গেন অট্ঠন্নং কিলেসানং খেপিতত্তা পৰিসুদ্ধস্স খীণাসৱচিত্তস্স ইচ্ছিতিচ্ছিতক্খণে ফলসমাপত্তিৱিহাৰেন ৱীতিনামনং. ইদং ‘অঞ্ঞে অঞ্ঞো কিলেসে পজহতী’তি এত্থ ওপম্মং. ৱুত্তম্পি চেতং –

‘‘সেয্যথাপি, আৱুসো, ৱত্থং সংকিলিট্ঠং মলগ্গহিতং, তমেনং সামিকা ৰজকস্স অনুপদজ্জেয্যুং. তমেনং ৰজকো ঊসে ৱা খাৰে ৱা গোমযে ৱা সম্মদ্দিত্ৱা অচ্ছে উদকে ৱিক্খালেতি. কিঞ্চাপি তং হোতি ৱত্থং পৰিসুদ্ধং পৰিযোদাতং, অথ খ্ৱস্স হোতিযেৱ ‘অণুসহগতো ঊসগন্ধো ৱা খাৰগন্ধো ৱা গোমযগন্ধো ৱা অসমূহতো’. তমেনং ৰজকো সামিকানং দেতি. তমেনং সামিকা গন্ধপৰিভাৱিতে কৰণ্ডকে নিক্খিপন্তি. যোপিস্স হোতি অণুসহগতো ঊসগন্ধো ৱা খাৰগন্ধো ৱা গোমযগন্ধো ৱা অসমূহতো, সোপি সমুগ্ঘাতং গচ্ছতি. এৱমেৱ খো, আৱুসো, কিঞ্চাপি অৰিযসাৱকস্স পঞ্চোৰম্ভাগিযানি সংযোজনানি পহীনানি ভৱন্তি, অথ খ্ৱস্স হোতিযেৱ পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অণুসহগতো ‘অস্মী’তি মানো, ‘অস্মী’তি ছন্দো, ‘অস্মী’তি অনুসযো অসমূহতো, সো অপৰেন সমযেন পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সী ৱিহৰতি – ‘ইতি ৰূপং, ইতি ৰূপস্স সমুদযো, ইতি ৰূপস্স অত্থঙ্গমো; ইতি ৱেদনা ইতি সঞ্ঞা ইতি সঙ্খাৰা ইতি ৱিঞ্ঞাণং, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স সমুদযো, ইতি ৱিঞ্ঞাণস্স অত্থঙ্গমো’তি. তস্সিমেসু পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু উদযব্বযানুপস্সিনো ৱিহৰতো যোপিস্স হোতি পঞ্চসু উপাদানক্খন্ধেসু অণুসহগতো ‘অস্মী’তি মানো, ‘অস্মী’তি ছন্দো, ‘অস্মী’তি অনুসযো অসমূহতো, সোপি সমুগ্ঘাতং গচ্ছতী’’তি (সং. নি. ৩.৮৯).

তত্থ সোতাপত্তিমগ্গেন পঞ্চ অকুসলচিত্তানি পহীযন্তি সদ্ধিং চিত্তঙ্গৱসেন উপ্পজ্জনকপাপধম্মেহি. সকদাগামিমগ্গেন দ্ৱে দোমনস্সসহগতচিত্তানি তনুকানি ভৱন্তি সদ্ধিং চিত্তঙ্গৱসেন উপ্পজ্জনকপাপধম্মেহি. অনাগামিমগ্গেন তানিযেৱ পহীযন্তি সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি. অৰহত্তমগ্গেন পঞ্চ অকুসলচিত্তানি পহীযন্তি সদ্ধিং চিত্তঙ্গৱসেন উপ্পজ্জনকপাপধম্মেহি. ইমেসং দ্ৱাদসন্নং অকুসলচিত্তানং পহীনকালতো পট্ঠায খীণাসৱস্স চিত্তঙ্গৱসেন পুন পচ্ছতোপৱত্তনককিলেসো নাম ন হোতি.

তত্ৰিদং ওপম্মং – একো কিৰ মহাৰাজা পচ্চন্তে আৰক্খং দত্ৱা মহানগৰে ইস্সৰিযং অনুভৱন্তো ৱসতি. অথস্স পচ্চন্তো কুপ্পি. তস্মিং সমযে দ্ৱাদস চোৰজেট্ঠকা অনেকেহি পুৰিসসহস্সেহি সদ্ধিং ৰট্ঠং ৱিলুম্পন্তি. পচ্চন্তৱাসিনো মহামত্তা ‘পচ্চন্তো কুপিতো’তি ৰঞ্ঞো পহিণিংসু. ৰাজা ‘ৱিস্সট্ঠা গণ্হথ, অহং তুম্হাকং কত্তব্বং কৰিস্সামী’তি সাসনং পহিণি. তে পঠমসম্পহাৰেনেৱ অনেকেহি পুৰিসসহস্সেহি সদ্ধিং পঞ্চ চোৰজেট্ঠকে ঘাতযিংসু. সেসা সত্ত জনা অত্তনো অত্তনো পৰিৱাৰে গহেত্ৱা পব্বতং পৱিসিংসু. অমচ্চা তং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো পেসযিংসু.

ৰাজা ‘তুম্হাকং কত্তব্বযুত্তং অহং জানিস্সামি, তেপি গণ্হথা’তি ধনং পহিণি. তে দুতিযসম্পহাৰেন দ্ৱে চোৰজেট্ঠকে পহৰিংসু, পৰিৱাৰেপি তেসং দুব্বলে অকংসু. তে সব্বেপি পলাযিত্ৱা পব্বতং পৱিসিংসু. তম্পি পৱত্তিং অমচ্চা ৰঞ্ঞো পেসযিংসু.

পুন ৰাজা ‘ৱিস্সট্ঠা গণ্হন্তূ’তি ধনং পহিণি. তে ততিযসম্পহাৰেন সদ্ধিং সহাযপুৰিসেহি দ্ৱে চোৰজেট্ঠকে ঘাতযিত্ৱা তং পৱত্তিং ৰঞ্ঞো পেসযিংসু.

পুন ৰাজা ‘অৱসেসে ৱিস্সট্ঠা গণ্হন্তূ’তি ধনং পহিণি. তে চতুত্থসম্পহাৰেন সপৰিৱাৰে পঞ্চ চোৰজেট্ঠকে ঘাতযিংসু. দ্ৱাদসন্নং চোৰজেট্ঠকানং ঘাতিতকালতো পট্ঠায কোচি চোৰো নাম নত্থি. খেমা জনপদা উৰে পুত্তে নচ্চেন্তা মঞ্ঞে ৱিহৰন্তি. ৰাজা ৱিজিতসঙ্গামেহি যোধেহি পৰিৱুতো ৱৰপাসাদগতো মহাসম্পত্তিং অনুভৱি.

তত্থ মহন্তো ৰাজা ৱিয ধম্মৰাজা. পচ্চন্তৱাসিনো অমচ্চা ৱিয যোগাৱচৰা কুলপুত্তা. দ্ৱাদস চোৰজেট্ঠকা ৱিয দ্ৱাদস অকুসলচিত্তানি. তেসং সহাযা অনেকসহস্সপুৰিসা ৱিয চিত্তঙ্গৱসেন উপ্পজ্জনকপাপধম্মা. ৰঞ্ঞো পচ্চন্তো কুপিতোতি পহিতকালো ৱিয আৰম্মণে কিলেসেসু উপ্পন্নেসু ‘ভন্তে, কিলেসো মে উপ্পন্নো’তি সত্থু আৰোচনকালো. ‘ৱিস্সট্ঠা গণ্হন্তূ’তি ধনদানং ৱিয ‘কিলেসে নিগ্গণ্হ ভিক্খূ’তি ধম্মৰঞ্ঞো কম্মট্ঠানাচিক্খনং. সপৰিৱাৰানং পঞ্চন্নং চোৰজেট্ঠকানং ঘাতিতকালো ৱিয সোতাপত্তিমগ্গেন সম্পযুত্তানং পঞ্চন্নং অকুসলচিত্তানং পহানং.

পুন ৰঞ্ঞো পৱত্তিপেসনং ৱিয সম্মাসম্বুদ্ধস্স পটিলদ্ধগুণাৰোচনং. ‘সেসকে চ গণ্হন্তূ’তি পুন ধনদানং ৱিয ভগৱতো সকদাগামিমগ্গস্স ৱিপস্সনাচিক্খনং. দুতিযসম্পহাৰেন সপৰিৱাৰানং দ্ৱিন্নং চোৰজেট্ঠকানং দুব্বলীকৰণং ৱিয সকদাগামিমগ্গেন সসম্পযুত্তানং দ্ৱিন্নং দোমনস্সচিত্তানং তনুভাৱকৰণং.

পুন ৰঞ্ঞো পৱত্তিপেসনং ৱিয সত্থু পটিলদ্ধগুণাৰোচনং. ‘ৱিস্সট্ঠা গণ্হন্তূ’তি পুন ধনদানং ৱিয ভগৱতো অনাগামিমগ্গস্স ৱিপস্সনাচিক্খনং. ততিযসম্পহাৰেন সপৰিৱাৰানং দ্ৱিন্নং চোৰজেট্ঠকানং ঘাতনং ৱিয অনাগামিমগ্গেন সসম্পযুত্তানং দ্ৱিন্নং দোমনস্সচিত্তানং পহানং.

পুন ৰঞ্ঞো পৱত্তিপেসনং ৱিয তথাগতস্স পটিলদ্ধগুণাৰোচনং. ‘ৱিস্সট্ঠা গণ্হন্তূ’তি পুন ধনদানং ৱিয ভগৱতো অৰহত্তমগ্গস্স ৱিপস্সনাচিক্খনং. চতুত্থসম্পহাৰেন সপৰিৱাৰানং পঞ্চন্নং চোৰজেট্ঠকানং ঘাতিতকালতো পট্ঠায জনপদস্স খেমকালো ৱিয অৰহত্তমগ্গেন সসম্পযুত্তেসু পঞ্চসু অকুসলচিত্তেসু পহীনেসু দ্ৱাদসন্নং অকুসলচিত্তানং পহীনকালতো পট্ঠায পুন চিত্তঙ্গৱসেন উপ্পজ্জনকস্স অকুসলধম্মস্স অভাৱো. ৰঞ্ঞো ৱিজিতসঙ্গামস্স অমচ্চগণপৰিৱুতস্স ৱৰপাসাদে মহাসম্পত্তিঅনুভৱনং ৱিয খীণাসৱপৰিৱুতস্স ধম্মৰঞ্ঞো সুঞ্ঞতঅনিমিত্তঅপ্পণিহিতভেদেসু সমাপত্তিসুখেসু ইচ্ছিতিচ্ছিতফলসমাপত্তিসুখানুভৱনং ৱেদিতব্বন্তি.

কুসলা ধম্মাতিপদস্স ৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.