কিৰিযাব্যাকতৱণ্ণনা
মনোধাতুচিত্তং
৫৬৬. ইদানি কিৰিযাব্যাকতং ভাজেত্ৱা দস্সেতুং পুন কতমে ধম্মা অব্যাকতাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ কিৰিযাতি কৰণমত্তং. সব্বেসুযেৱ হি কিৰিযচিত্তেসু যং জৱনভাৱং অপ্পত্তং তং ৱাতপুপ্ফং ৱিয. যং জৱনভাৱপ্পত্তং তং ছিন্নমূলকৰুক্খপুপ্ফং ৱিয অফলং হোতি, তংতং কিচ্চসাধনৱসেন পৱত্তত্তা পন কৰণমত্তমেৱ হোতি. তস্মা কিৰিযাতি ৱুত্তং. নেৱকুসলানাকুসলাতিআদীসু কুসলমূলসঙ্খাতস্স কুসলহেতুনো অভাৱা ‘নেৱকুসলা’; অকুসলমূলসঙ্খাতস্স অকুসলহেতুনো অভাৱা ‘নেৱঅকুসলা’; যোনিসোমনসিকাৰঅযোনিসোমনসিকাৰসঙ্খাতানম্পি কুসলাকুসলপচ্চযানং অভাৱা ‘নেৱকুসলানাকুসলা’. কুসলাকুসলসঙ্খাতস্স জনকহেতুনো অভাৱা নেৱকম্মৱিপাকা.
ইধাপি চিত্তস্সেকগ্গতানিদ্দেসে পৱত্তিট্ঠিতিমত্তমেৱ লব্ভতি. দ্ৱে পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি, তিস্সো মনোধাতুযো, তিস্সো মনোৱিঞ্ঞাণধাতুযো, ৱিচিকিচ্ছাসহগতন্তি ইমেসু সত্তৰসসু চিত্তেসু দুব্বলত্তা সণ্ঠিতি অৱট্ঠিতিআদীনি ন লব্ভন্তি. সেসং সব্বং ৱিপাকমনোধাতুনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং, অঞ্ঞত্ৰ উপ্পত্তিট্ঠানা. তঞ্হি চিত্তং পঞ্চৱিঞ্ঞাণানন্তৰং উপ্পজ্জতি. ইদং পন পঞ্চদ্ৱাৰে ৱড়ঞ্জনকপ্পৱত্তিকালে সব্বেসং পুৰে উপ্পজ্জতি. কথং? চক্খুদ্ৱাৰে তাৱ ইট্ঠইট্ঠমজ্ঝত্তঅনিট্ঠঅনিট্ঠমজ্ঝত্তেসু ৰূপাৰম্মণেসু যেন কেনচি পসাদে ঘট্টিতে তং আৰম্মণং গহেত্ৱা আৱজ্জনৱসেন পুৰেচাৰিকং হুত্ৱা ভৱঙ্গং আৱট্টযমানং উপ্পজ্জতি. সোতদ্ৱাৰাদীসুপি এসেৱ নযোতি.
কিৰিযমনোধাতুচিত্তং নিট্ঠিতং.
কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতুচিত্তানি
৫৬৮. মনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পন্না হোতি…পে… সোমনস্সসহগতাতি, ইদং চিত্তং অঞ্ঞেসং অসাধাৰণং. খীণাসৱস্সেৱ পাটিপুগ্গলিকং. ছসু দ্ৱাৰেসু লব্ভতি. চক্খুদ্ৱাৰে হি পধানসাৰুপ্পং ঠানং দিস্ৱা খীণাসৱো ইমিনা চিত্তেন সোমনস্সিতো হোতি. সোতদ্ৱাৰে ভণ্ডভাজনীযট্ঠানং পত্ৱা মহাসদ্দং কত্ৱা লুদ্ধলুদ্ধেসু গণ্হন্তেসু ‘এৱৰূপা নাম মে লোলুপ্পতণ্হা পহীনা’তি ইমিনা চিত্তেন সোমনস্সিতো হোতি. ঘানদ্ৱাৰে গন্ধেহি ৱা পুপ্ফেহি ৱা চেতিযং পূজেন্তো ইমিনা চিত্তেন সোমনস্সিতো হোতি. জিৱ্হাদ্ৱাৰে ৰসসম্পন্নং পিণ্ডপাতং লদ্ধা ভাজেত্ৱা পৰিভুঞ্জন্তো ‘সাৰণীযধম্মো ৱত মে পূৰিতো’তি ইমিনা চিত্তেন সোমনস্সিতো হোতি. কাযদ্ৱাৰে অভিসমাচাৰিকৱত্তং কৰোন্তো ‘কাযদ্ৱাৰে মে ৱত্তং পূৰিত’ন্তি ইমিনা চিত্তেন সোমনস্সিতো হোতি. এৱং তাৱ পঞ্চদ্ৱাৰে লব্ভতি.
মনোদ্ৱাৰে পন অতীতানাগতমাৰব্ভ উপ্পজ্জতি. জোতিপালমাণৱ(ম. নি. ২.২৮২ আদযো) মগ্ঘদেৱৰাজ(ম. নি. ২.৩০৮ আদযো) কণ্হতাপসাদিকালস্মিঞ্হি (জা. ১.১০.১১ আদযো) কতং কাৰণং আৱজ্জেত্ৱা তথাগতো সিতং পাত্ৱাকাসি. তং পন পুব্বেনিৱাসঞাণসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানং কিচ্চং. তেসং পন দ্ৱিন্নং ঞাণানং চিণ্ণপৰিযন্তে ইদং চিত্তং হাসযমানং উপ্পজ্জতি. অনাগতে ‘তন্তিস্সৰো মুদিঙ্গস্সৰো পচ্চেকবুদ্ধো ভৱিস্সতী’তি সিতং পাত্ৱাকাসি. তম্পি অনাগতংসঞাণসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণানং কিচ্চং. তেসং পন দ্ৱিন্ন ঞাণানং চিণ্ণপৰিযন্তে ইদং চিত্তং হাসযমানং উপ্পজ্জতি.
নিদ্দেসৱাৰে পনস্স সেসঅহেতুকচিত্তেহি বলৱতৰতায চিত্তেকগ্গতা সমাধিবলং পাপেত্ৱা ঠপিতা. ৱীৰিযম্পি ৱীৰিযবলং পাপেত্ৱা. উদ্দেসৱাৰে পন ‘সমাধিবলং হোতি ৱীৰিযবলং হোতী’তি অনাগতত্তা পৰিপুণ্ণেন বলট্ঠেনেতং দ্ৱযং বলং নাম ন হোতি. যস্মা পন ‘নেৱ কুসলং নাকুসলং’ তস্মা বলন্তি ৱত্ৱান ঠপিতং. যস্মা চ ন নিপ্পৰিযাযেন বলং, তস্মা সঙ্গহৱাৰেপি ‘দ্ৱে বলানি হোন্তী’তি ন ৱুত্তং. সেসং সব্বং সোমনস্সসহগতাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং.
৫৭৪. উপেক্খাসহগতাতি ইদং চিত্তং তীসু ভৱেসু সব্বেসং সচিত্তকসত্তানং সাধাৰণং, ন কস্সচি সচিত্তকস্স নুপ্পজ্জতি নাম. উপ্পজ্জমানং পন পঞ্চদ্ৱাৰে ৱোট্ঠব্বনং হোতি, মনোদ্ৱাৰে আৱজ্জনং. ছ অসাধাৰণঞাণানিপি ইমিনা গহিতাৰম্মণমেৱ গণ্হন্তি. মহাগজং নামেতং চিত্তং; ইমস্স অনাৰম্মণং নাম নত্থি. ‘অসব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণং সব্বঞ্ঞুতঞ্ঞাণগতিকং নাম কতম’ন্তি ৱুত্তে ‘ইদ’ন্তি ৱত্তব্বং. সেসমেত্থ পুৰিমচিত্তে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. কেৱলঞ্হি তত্থ সপ্পীতিকত্তা নৱঙ্গিকো সঙ্খাৰক্খন্ধো ৱিভত্তো. ইধ নিপ্পীতিকত্তা অট্ঠঙ্গিকো.
ইদানি যানি কুসলতো অট্ঠ মহাচিত্তানেৱ খীণাসৱস্স উপ্পজ্জনতায কিৰিযানি জাতানি, তস্মা তানি কুসলনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বানি.
ইধ ঠত্ৱা হসনকচিত্তানি সমোধানেতব্বানি. কতি পনেতানি হোন্তীতি? ৱুচ্চতে তেৰস. পুথুজ্জনা হি কুসলতো চতূহি সোমনস্সসহগতেহি, অকুসলতো চতূহীতি, অট্ঠহি চিত্তেহি হসন্তি. সেক্খা কুসলতো চতূহি সোমনস্সসহগতেহি, অকুসলতো দ্ৱীহি দিট্ঠিগতৱিপ্পযুত্তেহি সোমনস্সসহগতেহীতি, ছহি চিত্তেহি হসন্তি. খীণাসৱা কিৰিযতো পঞ্চহি সোমনস্সসহগতেহি হসন্তীতি.
ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকিৰিযং
৫৭৭. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰকিৰিযনিদ্দেসেসু দিট্ঠধম্মসুখৱিহাৰন্তি দিট্ঠধম্মে, ইমস্মিংযেৱ অত্তভাৱে, সুখৱিহাৰমত্তং. তত্থ খীণাসৱস্স পুথুজ্জনকালে নিব্বত্তিতা সমাপত্তি যাৱ ন নং সমাপজ্জতি তাৱ কুসলাৱ সমাপন্নকালে কিৰিযা হোতি. খীণাসৱকালে পনস্স নিব্বত্তিতা সমাপত্তি কিৰিযাৱ হোতি. সেসং সব্বং তংসদিসত্তা কুসলনিদ্দেসে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বন্তি.
অট্ঠসালিনিযা ধম্মসঙ্গহঅট্ঠকথায
চিত্তুপ্পাদকণ্ডকথা নিট্ঠিতা.
অব্যাকতপদং পন নেৱ তাৱ নিট্ঠিতন্তি.
চিত্তুপ্পাদকণ্ডৱণ্ণনা নিট্ঠিতা.