অট্ঠমহাৱিপাকচিত্তৱণ্ণনা
৪৯৮. ইদানি অট্ঠমহাৱিপাকচিত্তানি দস্সেতুং পুন কতমে ধম্মা অব্যাকতাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ পাড়িযং নযমত্তং দস্সেত্ৱা সব্বৱাৰা সংখিত্তা. তেসং অত্থো হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বো. যো পনেত্থ ৱিসেসো তং দস্সেতুং অলোভো অব্যাকতমূলন্তিআদি ৱুত্তং. যম্পি ন ৱুত্তং তং এৱং ৱেদিতব্বং – যো হি কামাৱচৰকুসলেসু কম্মদ্ৱাৰকম্মপথপুঞ্ঞকিৰিযৱত্থুভেদো ৱুত্তো সো ইধ নত্থি. কস্মা? অৱিঞ্ঞত্তিজনকতো অৱিপাকধম্মতো তথা অপ্পৱত্তিতো চ. যাপি তা যেৱাপনকেসু কৰুণামুদিতা ৱুত্তা, তা সত্তাৰম্মণত্তা ৱিপাকেসু ন সন্তি. একন্তপৰিত্তাৰম্মণানি হি কামাৱচৰৱিপাকানি. ন কেৱলঞ্চ কৰুণামুদিতা, ৱিৰতিযোপেত্থ ন সন্তি. ‘পঞ্চ সিক্খাপদানি কুসলানেৱা’তি (ৱিভ. ৭১৫) হি ৱুত্তং.
অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰৱিধানঞ্চেত্থ কুসলতো চেৱ পচ্চযভেদতো চ ৱেদিতব্বং. অসঙ্খাৰিকস্স হি কুসলস্স অসঙ্খাৰিকমেৱ ৱিপাকং, সসঙ্খাৰিকস্স সসঙ্খাৰিকং. বলৱপচ্চযেহি চ উপ্পন্নং অসঙ্খাৰিকং, ইতৰেহি ইতৰং. হীনাদিভেদেপি ইমানি হীনমজ্ঝিমপণীতেহি ছন্দাদীহি অনিপ্ফাদিতত্তা হীনমজ্ঝিমপণীতানি নাম ন হোন্তি. হীনস্স পন কুসলস্স ৱিপাকং হীনং, মজ্ঝিমস্স মজ্ঝিমং, পণীতস্স পণীতং. অধিপতিনো পেত্থ ন সন্তি. কস্মা? ছন্দাদীনি ধুৰং কত্ৱা অনুপ্পাদেতব্বতো. সেসং সব্বং অট্ঠসু কুসলেসু ৱুত্তসদিসমেৱ.
ইদানি ইমেসং অট্ঠন্নং মহাৱিপাকচিত্তানং ৱিপচ্চনট্ঠানং ৱেদিতব্বং. এতানি হি চতূসু ঠানেসু ৱিপচ্চন্তি – পটিসন্ধিযং, ভৱঙ্গে, চুতিযং, তদাৰম্মণেতি. কথং? মনুস্সেসু তাৱ কামাৱচৰদেৱেসু চ পুঞ্ঞৱন্তানং দুহেতুকতিহেতুকানং পটিসন্ধিগ্গহণকালে পটিসন্ধি হুত্ৱা ৱিপচ্চন্তি. পটিসন্ধিযা ৱীতিৱত্তায পৱত্তে সট্ঠিপি অসীতিপি ৱস্সানি অসঙ্খ্যেয্যম্পি আযুকালং ভৱঙ্গং হুত্ৱা, বলৱাৰম্মণে ছসু দ্ৱাৰেসু তদাৰম্মণং হুত্ৱা, মৰণকালে চুতি হুত্ৱাতি. এৱং চতূসু ঠানেসু ৱিপচ্চন্তি.
তত্থ সব্বেপি সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তা পচ্ছিমপটিসন্ধিগ্গহণে পঠমেন সোমনস্সসহগততিহেতুকঅসঙ্খাৰিকমহাৱিপাকচিত্তেন পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তং পন মেত্তাপুব্বভাগচিত্তস্স ৱিপাকং হোতি. তেন দিন্নায পটিসন্ধিযা অসঙ্খ্যেয্যং আযু. কালৱসেন পন পৰিণমতি. মহাসীৱত্থেৰো পনাহ – ‘সোমনস্সসহগততো উপেক্খাসহগতং বলৱতৰং. তেন পটিসন্ধিং গণ্হন্তি. তেন গহিতপটিসন্ধিকা হি মহজ্ঝাসযা হোন্তি. দিব্বেসুপি আৰম্মণেসু উপ্পিলাৱিনো ন হোন্তি, তিপিটকচূড়নাগত্থেৰাদযো ৱিযা’তি. অট্ঠকথাযং পন – ‘অযং থেৰস্স মনোৰথো,’‘নত্থি এত’ন্তি পটিক্খিপিত্ৱা ‘সব্বঞ্ঞুবোধিসত্তানং হিতূপচাৰো বলৱা হোতি, তস্মা মেত্তাপুব্বভাগকামাৱচৰকুসলৱিপাকসোমনস্সসহগততিহেতুকঅসঙ্খাৰিকচিত্তেন পটিসন্ধিং গণ্হন্তী’তি ৱুত্তং.
ৱিপাকুদ্ধাৰকথা
ইদানি ৱিপাকুদ্ধাৰকথায মাতিকা ঠপেতব্বা – তিপিটকচূড়নাগত্থেৰো তাৱ আহ – একায কুসলচেতনায সোড়স ৱিপাকচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. এত্থেৱ দ্ৱাদসকমগ্গোপি অহেতুকট্ঠকম্পীতি. মোৰৱাপিৱাসী মহাদত্তত্থেৰো পনাহ – একায কুসলচেতনায দ্ৱাদস ৱিপাকচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. এত্থেৱ দসকমগ্গোপি অহেতুকট্ঠকম্পীতি. তিপিটকমহাধম্মৰক্খিতত্থেৰো আহ – একায কুসলচেতনায দস ৱিপাকচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, এত্থেৱ অহেতুকট্ঠকন্তি.
ইমস্মিং ঠানে সাকেতপঞ্হং নাম গণ্হিংসু. সাকেতে কিৰ উপাসকা সালাযং নিসীদিত্ৱা ‘কিং নু খো একায চেতনায কম্মে আযূহিতে একা পটিসন্ধি হোতি উদাহু নানা’তি? পঞ্হং নাম সমুট্ঠাপেত্ৱা নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তা আভিধম্মিকত্থেৰে উপসঙ্কমিত্ৱা পুচ্ছিংসু. থেৰা ‘যথা একস্মা অম্ববীজা একোৱ অঙ্কুৰো নিক্খমতি, এৱং একাৱ পটিসন্ধি হোতী’তি সঞ্ঞাপেসুং. অথেকদিৱসং ‘কিং নু খো নানাচেতনাহি কম্মে আযূহিতে পটিসন্ধিযো নানা হোন্তি উদাহু একা’তি? পঞ্হং সমুট্ঠাপেত্ৱা নিচ্ছেতুং অসক্কোন্তা থেৰে পুচ্ছিংসু. থেৰা ‘যথা বহূসু অম্ববীজেসু ৰোপিতেসু বহূ অঙ্কুৰা নিক্খমন্তি, এৱং বহুকাৱ পটিসন্ধিযো হোন্তী’তি সঞ্ঞাপেসুং.
অপৰম্পি ইমস্মিং ঠানে উস্সদকিত্তনং নাম গহিতং. ইমেসঞ্হি সত্তানং লোভোপি উস্সন্নো হোতি, দোসোপি মোহোপি; অলোভোপি অদোসোপি অমোহোপি. তং নেসং উস্সন্নভাৱং কো নিযামেতীতি? পুব্বহেতু নিযামেতি. কম্মাযূহনক্খণেযেৱ নানত্তং হোতি. কথং? ‘‘যস্স হি কম্মাযূহনক্খণে লোভো বলৱা হোতি অলোভো মন্দো, অদোসামোহা বলৱন্তো দোসমোহা মন্দা, তস্স মন্দো অলোভো লোভং পৰিযাদাতুং ন সক্কোতি, অদোসামোহা পন বলৱন্তো দোসমোহে পৰিযাদাতুং সক্কোন্তি. তস্মা সো তেন কম্মেন দিন্নপটিসন্ধিৱসেন নিব্বত্তো লুদ্ধো হোতি, সুখসীলো অক্কোধনো, পঞ্ঞৱা পন হোতি ৱজিৰূপমঞাণো’’তি.
‘যস্স পন কম্মাযূহনক্খণে লোভদোসা বলৱন্তো হোন্তি অলোভাদোসা মন্দা, অমোহো বলৱা মোহো মন্দো, সো পুৰিমনযেনেৱ লুদ্ধো চেৱ হোতি দুট্ঠো চ, পঞ্ঞৱা পন হোতি ৱজিৰূপমঞাণো দত্তাভযত্থেৰো ৱিয.
‘যস্স পন কম্মাযূহনক্খণে লোভাদোসমোহা বলৱন্তো হোন্তি ইতৰে মন্দা, সো পুৰিমনযেনেৱ লুদ্ধো চেৱ হোতি দন্ধো চ, সুখসীলকো পন হোতি অক্কোধনো.
‘তথা যস্স কম্মাযূহনক্খণে তযোপি লোভদোসমোহা বলৱন্তো হোন্তি অলোভাদযো মন্দা, সো পুৰিমনযেনেৱ লুদ্ধো চেৱ হোতি দুট্ঠো চ মূড়্হো চ.
‘যস্স পন কম্মাযূহনক্খণে অলোভদোসমোহা বলৱন্তো হোন্তি ইতৰে মন্দা, সো পুৰিমনযেনেৱ অপ্পকিলেসো হোতি, দিব্বাৰম্মণম্পি দিস্ৱা নিচ্চলো, দুট্ঠো পন হোতি দন্ধপঞ্ঞো চাতি.
‘যস্স পন কম্মাযূহনক্খণে অলোভাদোসমোহা বলৱন্তো হোন্তি ইতৰে মন্দা, সো পুৰিমনযেনেৱ অলুদ্ধো চেৱ হোতি, সুখসীলকো চ, দন্ধো পন হোতি.
‘তথা যস্স কম্মাযূহনক্খণে অলোভদোসামোহা বলৱন্তো হোন্তি ইতৰে মন্দা, সো পুৰিমনযেনেৱ অলুদ্ধো চেৱ হোতি পঞ্ঞৱা চ, দুট্ঠো চ পন হোতি কোধনো.
‘যস্স পন কম্মাযূহনক্খণে তযোপি অলোভাদযো বলৱন্তো হোন্তি লোভাদযো মন্দা, সো মহাসঙ্ঘৰক্খিতত্থেৰো ৱিয অলুদ্ধো অদুট্ঠো পঞ্ঞৱা চ হোতী’তি.
অপৰম্পি ইমস্মিং ঠানে হেতুকিত্তনং নাম গহিতং. তিহেতুককম্মঞ্হি তিহেতুকম্পি দুহেতুকম্পি অহেতুকম্পি ৱিপাকং দেতি. দুহেতুককম্মং তিহেতুকৱিপাকং ন দেতি, ইতৰং দেতি. তিহেতুককম্মেন পটিসন্ধি তিহেতুকাপি হোতি, দুহেতুকাপি; অহেতুকা ন হোতি. দুহেতুকেন দুহেতুকাপি হোতি অহেতুকাপি; তিহেতুকা ন হোতি. অসঙ্খাৰিকং কুসলং অসঙ্খাৰিকম্পি সসঙ্খাৰিকম্পি ৱিপাকং দেতি. সসঙ্খাৰিকং সসঙ্খাৰিকম্পি অসঙ্খাৰিকম্পি ৱিপাকং দেতি. আৰম্মণেন ৱেদনা পৰিৱত্তেতব্বা. জৱনেন তদাৰম্মণং নিযামেতব্বং.
ইদানি তস্স তস্স থেৰস্স ৱাদে সোড়সমগ্গাদযো ৱেদিতব্বা. পঠমকামাৱচৰকুসলসদিসেন হি পঠমমহাৱিপাকচিত্তেন গহিতপটিসন্ধিকস্স গব্ভাৱাসতো নিক্খমিত্ৱা সংৱৰাসংৱৰে পট্ঠপেতুং সমত্থভাৱং উপগতস্স চক্খুদ্ৱাৰস্মিং ‘ইট্ঠাৰম্মণে’ আপাথমাগতে কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গে অনাৱট্টিতেযেৱ অতিক্কমনআৰম্মণানং পমাণং নত্থি. কস্মা এৱং হোতি? আৰম্মণদুব্বলতায. অযং তাৱ একো মোঘৱাৰো.
সচে পন ভৱঙ্গং আৱট্টেতি, কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গে আৱট্টিতে, ৱোট্ঠব্বনং অপাপেত্ৱাৱ অন্তৰা, চক্খুৱিঞ্ঞাণে ৱা সম্পটিচ্ছনে ৱা সন্তীৰণে ৱা ঠত্ৱা নিৱত্তিস্সতীতি নেতং ঠানং ৱিজ্জতি. ৱোট্ঠব্বনৱসেন পন ঠত্ৱা একং ৱা দ্ৱে ৱা চিত্তানি পৱত্তন্তি. ততো আসেৱনং লভিত্ৱা জৱনট্ঠানে ঠত্ৱা পুন ভৱঙ্গং ওতৰতি ইদম্পি আৰম্মণদুব্বলতায এৱ হোতি. অযং পন ৱাৰো ‘দিট্ঠং ৱিয মে, সুতং ৱিয মে’তিআদীনি ৱদনকালে লব্ভতি. অযম্পি দুতিযো মোঘৱাৰো.
অপৰস্স কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গে আৱট্টিতে ৱীথিচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি, জৱনং জৱতি. জৱনপৰিযোসানে পন তদাৰম্মণস্স ৱাৰো. তস্মিং অনুপ্পন্নেযেৱ ভৱঙ্গং ওতৰতি. তত্ৰাযং উপমা – যথা হি নদিযা আৱৰণং বন্ধিত্ৱা মহামাতিকাভিমুখে উদকে কতে উদকং গন্ত্ৱা উভোসু তীৰেসু কেদাৰে পূৰেত্ৱা অতিৰেকং কক্কটকমগ্গাদীহি পলাযিত্ৱা পুন নদিংযেৱ ওতৰতি, এৱমেতং দট্ঠব্বং. এত্থ হি নদিযং উদকপ্পৱত্তনকালো ৱিয ভৱঙ্গৱীথিপ্পৱত্তনকালো. আৱৰণবন্ধনকালো ৱিয কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গস্স আৱট্টনকালো. মহামাতিকায উদকপ্পৱত্তনকালো ৱিয ৱীথিচিত্তপ্পৱত্তি. উভোসু তীৰেসু কেদাৰপূৰণং ৱিয জৱনং. কক্কটকমগ্গাদীহি পলাযিত্ৱা পুন উদকস্স নদীওতৰণং ৱিয জৱনং জৱিত্ৱা তদাৰম্মণে অনুপ্পন্নেযেৱ পুন ভৱঙ্গোতৰণং. এৱং ভৱঙ্গং ওতৰণচিত্তানম্পি গণনপথো নত্থি. ইদঞ্চাপি আৰম্মণদুব্বলতায এৱ হোতি. অযং ততিযো মোঘৱাৰো.
সচে পন বলৱাৰম্মণং আপাথগতং হোতি কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গে আৱট্টিতে চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি উপ্পজ্জন্তি. জৱনট্ঠানে পন পঠমকামাৱচৰকুসলচিত্তং জৱনং হুত্ৱা ছসত্তৱাৰে জৱিত্ৱা তদাৰম্মণস্স ৱাৰং দেতি. তদাৰম্মণং পতিট্ঠহমানং তংসদিসমেৱ মহাৱিপাকচিত্তং পতিট্ঠাতি. ইদং দ্ৱে নামানি লভতি – পটিসন্ধিচিত্তসদিসত্তা ‘মূলভৱঙ্গ’ন্তি চ, যং জৱনেন গহিতং আৰম্মণং তস্স গহিতত্তা ‘তদাৰম্মণ’ন্তি চ. ইমস্মিং ঠানে চক্খুৱিঞ্ঞাণং সম্পটিচ্ছনং সন্তীৰণং তদাৰম্মণন্তি চত্তাৰি ৱিপাকচিত্তানি গণনূপগানি হোন্তি.
যদা পন দুতিযকুসলচিত্তং জৱনং হোতি, তদা তংসদিসং দুতিযৱিপাকচিত্তমেৱ তদাৰম্মণং হুত্ৱা পতিট্ঠাতি. ইদঞ্চ দ্ৱে নামানি লভতি. পটিসন্ধিচিত্তেন অসদিসত্তা ‘আগন্তুকভৱঙ্গ’ন্তি চ পুৰিমনযেনেৱ ‘তদাৰম্মণ’ন্তি চ. ইমিনা সদ্ধিং পুৰিমানি চত্তাৰি পঞ্চ হোন্তি.
যদা পন ততিযকুসলচিত্তং জৱনং হোতি, তদা তংসদিসং ততিযৱিপাকচিত্তং তদাৰম্মণং হুত্ৱা পতিট্ঠাতি. ইদম্পি ৱুত্তনযেনেৱ ‘আগন্তুকভৱঙ্গং’‘তদাৰম্মণ’ন্তি চ দ্ৱে নামানি লভতি. ইমিনা সদ্ধিং পুৰিমানি পঞ্চ ছ হোন্তি.
যদা পন চতুত্থকুসলচিত্তং জৱনং হোতি, তদা তংসদিসং চতুত্থৱিপাকচিত্তং তদাৰম্মণং হুত্ৱা পতিট্ঠাতি. ইদম্পি ৱুত্তনযেনেৱ ‘আগন্তুকভৱঙ্গং’‘তদাৰম্মণ’ন্তি চ দ্ৱে নামানি লভতি. ইমিনা সদ্ধিং পুৰিমানি ছ সত্ত হোন্তি.
যদা পন তস্মিং দ্ৱাৰে ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণং’ আপাথমাগচ্ছতি, তত্ৰাপি ৱুত্তনযেনেৱ তযো মোঘৱাৰা লব্ভন্তি. যস্মা পন আৰম্মণেন ৱেদনা পৰিৱত্ততি তস্মা তত্থ উপেক্খাসহগতসন্তীৰণং. চতুন্নঞ্চ উপেক্খাসহগতমহাকুসলজৱনানং পৰিযোসানে চত্তাৰি উপেক্খাসহগতমহাৱিপাকচিত্তানেৱ তদাৰম্মণভাৱেন পতিট্ঠহন্তি. তানিপি ৱুত্তনযেনেৱ ‘আগন্তুকভৱঙ্গং’‘তদাৰম্মণ’ন্তি চ দ্ৱে নামানি লভন্তি. ‘পিট্ঠিভৱঙ্গানী’তিপি ৱুচ্চন্তি এৱ. ইতি ইমানি পঞ্চ পুৰিমেহি সত্তহি সদ্ধিং দ্ৱাদস হোন্তি. এৱং চক্খুদ্ৱাৰে দ্ৱাদস, সোতদ্ৱাৰাদীসু দ্ৱাদস দ্ৱাদসাতি, সমসট্ঠি হোন্তি. এৱং একায চেতনায কম্মে আযূহিতে সমসট্ঠি ৱিপাকচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন পন চক্খুদ্ৱাৰে দ্ৱাদস, সোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণানি চত্তাৰীতি সোড়স হোন্তি.
ইমস্মিং ঠানে অম্বোপমং নাম গণ্হিংসু – একো কিৰ পুৰিসো ফলিতম্বৰুক্খমূলে সসীসং পাৰুপিত্ৱা নিপন্নো নিদ্দাযতি. অথেকং অম্বপক্কং ৱণ্টতো মুচ্চিত্ৱা তস্স কণ্ণসক্খলিং পুঞ্ছমানং ৱিয ‘থ’ন্তি ভূমিযং পতি. সো তস্স সদ্দেন পবুজ্ঝিত্ৱা উম্মীলেত্ৱা ওলোকেসি. ততো হত্থং পসাৰেত্ৱা ফলং গহেত্ৱা মদ্দিত্ৱা উপসিঙ্ঘিত্ৱা পৰিভুঞ্জি.
তত্থ, তস্স পুৰিসস্স অম্বৰুক্খমূলে নিদ্দাযনকালো ৱিয ভৱঙ্গসমঙ্গিকালো. অম্বপক্কস্স ৱণ্টতো মুচ্চিত্ৱা কণ্ণসক্খলিং পুঞ্ছমানস্স পতনকালো ৱিয আৰম্মণস্স পসাদঘট্টনকালো. তেন সদ্দেন পবুদ্ধকালো ৱিয কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গস্স আৱট্টিতকালো. উম্মীলেত্ৱা ওলোকিতকালো ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স দস্সনকিচ্চসাধনকালো. হত্থং পসাৰেত্ৱা গহিতকালো ৱিয ৱিপাকমনোধাতুযা আৰম্মণস্স সম্পটিচ্ছিতকালো. গহেত্ৱা মদ্দিতকালো ৱিয ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণস্স সন্তীৰণকালো. উপসিঙ্ঘিতকালো ৱিয কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণস্স ৱৱত্থাপিতকালো. পৰিভুত্তকালো ৱিয জৱনস্স আৰম্মণৰসং অনুভৱিতকালো. অযং উপমা কিং দীপেতি? আৰম্মণস্স পসাদঘট্টনমেৱ কিচ্চং. তেন পসাদে ঘট্টিতে কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গাৱট্টনমেৱ, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স দস্সনমত্তকমেৱ, ৱিপাকমনোধাতুযা আৰম্মণসম্পটিচ্ছনমত্তকমেৱ, ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণসন্তীৰণমত্তকমেৱ, কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণৱৱত্থাপনমত্তকমেৱ কিচ্চং. একন্তেন পন আৰম্মণৰসং জৱনমেৱ অনুভৱতীতি দীপেতি.
এত্থ চ ‘ত্ৱং ভৱঙ্গং নাম হোহি, ত্ৱং আৱজ্জনং নাম, ত্ৱং দস্সনং নাম, ত্ৱং সম্পটিচ্ছনং নাম, ত্ৱং সন্তীৰণং নাম, ত্ৱং ৱোট্ঠব্বনং নাম, ত্ৱং জৱনং নাম, হোহী’তি কোচি কত্তা ৱা কাৰেতা ৱা নত্থি.
ইমস্মিং পন ঠানে পঞ্চৱিধং নিযামং নাম গণ্হিংসু – বীজনিযামং উতুনিযামং কম্মনিযামং ধম্মনিযামং চিত্তনিযামন্তি. তত্থ কুলত্থগচ্ছস্স উত্তৰগ্গভাৱো, দক্খিণৱল্লিযা দক্খিণতো ৰুক্খপৰিহৰণং, সূৰিযাৱট্টপুপ্ফানং সূৰিযাভিমুখভাৱো, মালুৱলতায ৰুক্খাভিমুখগমনমেৱ, নাড়িকেৰস্স মত্থকে ছিদ্দসব্ভাৱোতি তেসং তেসং বীজানং তংতংসদিসফলদানং বীজনিযামো নাম. তস্মিং তস্মিং সমযে তেসং তেসং ৰুক্খানং একপ্পহাৰেনেৱ পুপ্ফফলপল্লৱগ্গহণং উতুনিযামো নাম. তিহেতুককম্মং তিহেতুকদুহেতুকাহেতুকৱিপাকং দেতি. দুহেতুককম্মং দুহেতুকাহেতুকৱিপাকং দেতি, তিহেতুকং ন দেতীতি, এৱং তস্স তস্স কম্মস্স তংতংসদিসৱিপাকদানমেৱ কম্মনিযামো নাম.
অপৰোপি কম্মসৰিক্খকৱিপাকৱসেনেৱ কম্মনিযামো হোতি. তস্স দীপনত্থমিদং ৱত্থুং কথেন্তি – সম্মাসম্বুদ্ধকালে সাৱত্থিযা দ্ৱাৰগামো ঝাযি. ততো পজ্জলিতং তিণকৰড়ং উট্ঠহিত্ৱা আকাসেন গচ্ছতো কাকস্স গীৱায পটিমুঞ্চি. সো ৱিৰৱন্তো ভূমিযং পতিত্ৱা কালমকাসি. মহাসমুদ্দেপি একা নাৱা নিচ্চলা অট্ঠাসি. হেট্ঠা কেনচি নিৰুদ্ধভাৱং অপস্সন্তা কাড়কণ্ণিসলাকং ৱিচাৰেসুং. সা নাৱিকস্সেৱ উপাসিকায হত্থে পতি. ততো একিস্সা কাৰণা মা সব্বে নস্সন্তু, উদকে নং খিপামাতি আহংসু. নাৱিকো ‘ন সক্খিস্সামি এতং উদকে উপ্পিলৱমানং পস্সিতু’ন্তি ৱালিকাঘটং গীৱাযং বন্ধাপেত্ৱা খিপাপেসি. তঙ্খণঞ্ঞেৱ নাৱা খিত্তসৰো ৱিয পক্খন্দি. একো ভিক্খু লেণে ৱসতি. মহন্তং পব্বতকূটং পতিত্ৱা দ্ৱাৰং পিদহি. তং সত্তমে দিৱসে সযমেৱ অপগতং. সম্মাসম্বুদ্ধস্স জেতৱনে নিসীদিত্ৱা ধম্মং কথেন্তস্স ইমানি তীণি ৱত্থূনি একপ্পহাৰেনেৱ আৰোচেসুং. সত্থা ‘ন এতং অঞ্ঞেহি কতং, তেহি কতকম্মমেৱ ত’ন্তি অতীতং আহৰিত্ৱা দস্সেন্তো আহ –
কাকো পুৰিমত্তভাৱে মনুস্সো হুত্ৱা একং দুট্ঠগোণং দমেতুং অসক্কোন্তো গীৱায পলালৱেণিং বন্ধিত্ৱা অগ্গিং অদাসি. গোণো তেনেৱ মতো. ইদানি তং কম্মং এতস্স আকাসেন গচ্ছতোপি ন মুচ্চিতুং অদাসি. সাপি ইত্থী পুৰিমত্তভাৱে একা ইত্থীযেৱ. একো কুক্কুৰো তায পৰিচিতো হুত্ৱা অৰঞ্ঞং গচ্ছন্তিযা সদ্ধিং গচ্ছতি, সদ্ধিমেৱাগচ্ছতি. মনুস্সা ‘নিক্খন্তো ইদানি অম্হাকং সুনখলুদ্দকো’তি উপ্পণ্ডেন্তি. সা তেন অট্টীযমানা কুক্কুৰং নিৱাৰেতুং অসক্কোন্তী ৱালিকাঘটং গীৱায বন্ধিত্ৱা উদকে খিপি. তং কম্মং তস্সা সমুদ্দমজ্ঝে মুচ্চিতুং নাদাসি. সোপি ভিক্খু পুৰিমত্তভাৱে গোপালকো হুত্ৱা বিলং পৱিট্ঠায গোধায সাখাভঙ্গমুট্ঠিযা দ্ৱাৰং থকেসি. ততো সত্তমে দিৱসে সযং আগন্ত্ৱা ৱিৱৰি. গোধা কম্পমানা নিক্খমি. কৰুণায তং ন মাৰেসি. তং কম্মং তস্স পব্বতন্তৰং পৱিসিত্ৱা নিসিন্নস্স মুচ্চিতুং নাদাসীতি. ইমানি তীণি ৱত্থূনি সমোধানেত্ৱা ইমং গাথমাহ –
‘‘ন অন্তলিক্খে ন সমুদ্দমজ্ঝে,
ন পব্বতানং ৱিৱৰং পৱিস্স;
ন ৱিজ্জতে সো জগতিপ্পদেসো,
যত্থট্ঠিতো মুচ্চেয্য পাপকম্মা’’তি. (ধ. প. ১২৭);
অযম্পি কম্মনিযামোযেৱ নাম. অঞ্ঞানিপি এৱৰূপানি ৱত্থূনি কথেতব্বানি.
বোধিসত্তানং পন পটিসন্ধিগ্গহণে, মাতুকুচ্ছিতো নিক্খমনে, অভিসম্বোধিযং তথাগতস্স ধম্মচক্কপ্পৱত্তনে, আযুসঙ্খাৰস্স ওস্সজ্জনে, পৰিনিব্বানে চ দসসহস্সচক্কৱাড়কম্পনং ধম্মনিযামো নাম.
আৰম্মণেন পন পসাদে ঘট্টিতে ‘ত্ৱং আৱজ্জনং নাম হোহি…পে… ত্ৱং জৱনং নাম হোহী’তি কোচি কত্তা ৱা কাৰেতা ৱা নত্থি, অত্তনো অত্তনো পন ধম্মতায এৱ আৰম্মণেন পসাদস্স ঘট্টিতকালতো পট্ঠায কিৰিযমনোধাতুচিত্তং ভৱঙ্গং আৱট্টেতি, চক্খুৱিঞ্ঞাণং দস্সনকিচ্চং সাধেতি, ৱিপাকমনোধাতু সম্পটিচ্ছনকিচ্চং সাধেতি, ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু সন্তীৰণকিচ্চং সাধেতি, কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতু ৱোট্ঠব্বনকিচ্চং সাধেতি, জৱনং আৰম্মণৰসং অনুভৱতীতি অযং চিত্তনিযামো নাম. অযং ইধ অধিপ্পেতো.
সসঙ্খাৰিকতিহেতুককুসলেনাপি উপেক্খাসহগতেহি অসঙ্খাৰিকসসঙ্খাৰিককুসলচিত্তেহিপি কম্মে আযূহিতে তংসদিসৱিপাকচিত্তেহি আদিন্নায পটিসন্ধিযা এসেৱ নযো. উপেক্খাসহগতদ্ৱযে পন পঠমং ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণৱসেন’ পৱত্তিং দস্সেত্ৱা পচ্ছা ‘ইট্ঠাৰম্মণৱসেন’ দস্সেতব্বা.
এৱম্পি একেকস্মিং দ্ৱাৰে দ্ৱাদস দ্ৱাদস হুত্ৱা সমসট্ঠি হোন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন সোড়স ৱিপাকচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি.
ইমস্মিং ঠানে পঞ্চউচ্ছুনাড়িযন্তোপমং নাম গণ্হিংসু. উচ্ছুপীড়নসমযে কিৰ একস্মা গামা একাদস যন্তৱাহা নিক্খমিত্ৱা একং উচ্ছুৱাটং দিস্ৱা তস্স পৰিপক্কভাৱং ঞত্ৱা উচ্ছুসামিকং উপসঙ্কমিত্ৱা ‘যন্তৱাহা ময’ন্তি আৰোচেসুং. সো ‘অহং তুম্হেযেৱ পৰিযেসামী’তি উচ্ছুসালং তে গহেত্ৱা অগমাসি. তে তত্থ নাড়িযন্তং সজ্জেত্ৱা ‘মযং একাদস জনা, অপৰম্পি একং লদ্ধুং ৱট্টতি, ৱেতনেন গণ্হথা’তি আহংসু. উচ্ছুসামিকো ‘অহমেৱ সহাযো ভৱিস্সামী’তি উচ্ছূনং সালং পূৰাপেত্ৱা তেসং সহাযো অহোসি. তে অত্তনো অত্তনো কিচ্চানি কত্ৱা, ফাণিতপাচকেন উচ্ছুৰসে পক্কে, গুড়বন্ধকেন বদ্ধে, উচ্ছুসামিকেন তুলযিত্ৱা ভাগেসু দিন্নেসু, অত্তনো অত্তনো ভাগং আদায উচ্ছুসালং সামিকস্স পটিচ্ছাপেত্ৱা, এতেনেৱ উপাযেন অপৰাসুপি চতূসু সালাসু কম্মং কত্ৱা পক্কমিংসু.
তত্থ পঞ্চ যন্তসালা ৱিয পঞ্চ পসাদা দট্ঠব্বা. পঞ্চ উচ্ছুৱাটা ৱিয পঞ্চ আৰম্মণানি. একাদস ৱিচৰণকযন্তৱাহা ৱিয একাদস ৱিপাকচিত্তানি. পঞ্চ উচ্ছুসালাসামিনো ৱিয পঞ্চৱিঞ্ঞাণানি. পঠমকসালাযং সামিকেন সদ্ধিং দ্ৱাদসন্নং জনানং একতোৱ হুত্ৱা কতকম্মানং ভাগগ্গহণকালো ৱিয একাদসন্নং ৱিপাকচিত্তানং চক্খুৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং একতো হুত্ৱা চক্খুদ্ৱাৰে ৰূপাৰম্মণে সকসককিচ্চকৰণকালো. সালাসামিকস্স সালায সম্পটিচ্ছনকালো ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স দ্ৱাৰসঙ্কন্তিঅকৰণং. দুতিয ততিয চতুত্থ পঞ্চমসালায দ্ৱাদসন্নং একতো হুত্ৱা কতকম্মানং ভাগগ্গহণকালো ৱিয একাদসন্নং ৱিপাকচিত্তানং কাযৱিঞ্ঞাণেন সদ্ধিং একতো হুত্ৱা কাযদ্ৱাৰে ফোট্ঠব্বাৰম্মণে সকসককিচ্চকৰণকালো. সালাসামিকস্স সালায সম্পটিচ্ছনকালো ৱিয কাযৱিঞ্ঞাণস্স দ্ৱাৰসঙ্কন্তিঅকৰণং ৱেদিতব্বং. এত্তাৱতা তিহেতুককম্মেন পটিসন্ধি তিহেতুকা হোতীতি ৱাৰো কথিতো. যা পন তেন দুহেতুকপটিসন্ধি হোতি, সা পটিচ্ছন্নাৱ হুত্ৱা গতা.
ইদানি দুহেতুককম্মেন দুহেতুকা পটিসন্ধি হোতীতি ৱাৰো কথেতব্বো. দুহেতুকেন হি সোমনস্সসহগতঅসঙ্খাৰিকচিত্তেন কম্মে আযূহিতে তংসদিসেনেৱ দুহেতুকৱিপাকচিত্তেন গহিতপটিসন্ধিকস্স ৱুত্তনযেনেৱ চক্খুদ্ৱাৰে ‘ইট্ঠাৰম্মণে’ আপাথমাগতে তযো মোঘৱাৰা. দুহেতুকসোমনস্সসহগতঅসঙ্খাৰিকজৱনাৱসানে তংসদিসমেৱ মূলভৱঙ্গসঙ্খাতং তদাৰম্মণং. সসঙ্খাৰিকজৱনাৱসানে তংসদিসমেৱ আগন্তুকভৱঙ্গসঙ্খাতং তদাৰম্মণং. ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে’ দ্ৱিন্নং উপেক্খাসহগতজৱনানং অৱসানে তাদিসানেৱ দ্ৱে তদাৰম্মণানি উপ্পজ্জন্তি. ইধ একেকস্মিং দ্ৱাৰে অট্ঠ অট্ঠ কত্ৱা সমচত্তালীস চিত্তানি. অগ্গহিতগ্গহণেন পন চক্খুদ্ৱাৰে অট্ঠ, সোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণানি চত্তাৰীতি দ্ৱাদস হোন্তি. এৱং একায চেতনায কম্মে আযূহিতে দ্ৱাদস ৱিপাকচিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অম্বোপমপঞ্চনিযামকথা পাকতিকা এৱ. দুহেতুকসেসচিত্তত্তযসদিসৱিপাকেন গহিতপটিসন্ধিকেপি এসেৱ নযো. যন্তৱাহোপমায পনেত্থ সত্ত যন্তৱাহা. তেহি তত্থ যন্তে নাম সজ্জিতে সালাসামিকং অট্ঠমং কত্ৱা ৱুত্তনযানুসাৰেন যোজনা ৱেদিতব্বা. এত্তাৱতা দুহেতুককম্মেন দুহেতুকপটিসন্ধি হোতীতি ৱাৰো কথিতো.
ইদানি অহেতুকপটিসন্ধিকথা হোতি – চতুন্নঞ্হি দুহেতুককুসলচিত্তানং অঞ্ঞতৰেন কম্মে আযূহিতে কুসলৱিপাকউপেক্খাসহগতাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুচিত্তেন গহিতপটিসন্ধিকস্স পটিসন্ধি কম্মসদিসাতি ন ৱত্তব্বা. কম্মঞ্হি দুহেতুকং পটিসন্ধি অহেতুকা. তস্স ৱুড্ঢিপ্পত্তস্স চক্খুদ্ৱাৰে ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে’ আপাথমাগতে পুৰিমনযেনেৱ তযো মোঘৱাৰা ৱেদিতব্বা. চতুন্নং পন দুহেতুককুসলচিত্তানং অঞ্ঞতৰজৱনস্স পৰিযোসানে অহেতুকচিত্তং তদাৰম্মণভাৱেন পতিট্ঠাতি. তং ‘মূলভৱঙ্গং’‘তদাৰম্মণ’ন্তি দ্ৱে নামানি লভতি. এৱমেত্থ চক্খুৱিঞ্ঞাণং সম্পটিচ্ছনং উপেক্খাসহগতসন্তীৰণং তদাৰম্মণম্পি উপেক্খাসহগতমেৱাতি তেসু একং গহেত্ৱা গণনূপগানি তীণেৱ হোন্তি.
‘ইট্ঠাৰম্মণে’ পন সন্তীৰণম্পি তদাৰম্মণম্পি সোমনস্সসহগতমেৱ. তেসু একং গহেত্ৱা পুৰিমানি তীণি চত্তাৰি হোন্তি. এৱং পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু চত্তাৰি চত্তাৰি কত্ৱা একায চেতনায কম্মে আযূহিতে ৱীসতি ৱিপাকচিত্তানি উপ্পজ্জন্তীতি ৱেদিতব্বানি. অগ্গহিতগ্গহণেন পন চক্খুদ্ৱাৰে চত্তাৰি সোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণানি চত্তাৰীতি অট্ঠ হোন্তি. ইদং ‘অহেতুকট্ঠকং’ নাম. ইদং মনুস্সলোকেন গহিতং.
চতূসু পন অপাযেসু পৱত্তে লব্ভতি. যদা হি মহামোগ্গল্লানত্থেৰো নিৰযে পদুমং মাপেত্ৱা পদুমকণ্ণিকায নিসিন্নো নেৰযিকানং ধম্মকথং কথেসি, তদা তেসং থেৰং পস্সন্তানং কুসলৱিপাকং চক্খুৱিঞ্ঞাণং উপ্পজ্জতি. সদ্দং সুণন্তানং সোতৱিঞ্ঞাণং, চন্দনৱনে দিৱাৱিহাৰং নিসীদিত্ৱা গতস্স চীৱৰগন্ধঘাযনকালে ঘানৱিঞ্ঞাণং, নিৰযগ্গিং নিব্বাপেতুং দেৱং ৱস্সাপেত্ৱা পানীযদানকালে জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, মন্দমন্দৱাতসমুট্ঠাপনকালে কাযৱিঞ্ঞাণন্তি এৱং চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি পঞ্চ, একং সম্পটিচ্ছনং, দ্ৱে সন্তীৰণানীতি অহেতুকট্ঠকং লব্ভতি. নাগসুপণ্ণৱেমানিকপেতানম্পি অকুসলেন পটিসন্ধি হোতি. পৱত্তে কুসলং ৱিপচ্চতি. তথা চক্কৱত্তিনো মঙ্গলহত্থিঅস্সাদীনং. অযং তাৱ ‘ইট্ঠইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণেসু’ কুসলজৱনৱসেন কথামগ্গো.
‘ইট্ঠাৰম্মণে’ পন চতূসু সোমনস্সসহগতাকুসলচিত্তেসু জৱিতেসু কুসলৱিপাকং সোমনস্সসহগতাহেতুকচিত্তং তদাৰম্মণং হোতি. ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে’ চতূসু উপেক্খাসহগতলোভসম্পযুত্তেসু জৱিতেসু কুসলৱিপাকং উপেক্খাসহগতাহেতুকচিত্তং তদাৰম্মণং হোতি. যং পন ‘জৱনেন তদাৰম্মণং নিযমেতব্ব’ন্তি ৱুত্তং তং কুসলং সন্ধায ৱুত্তন্তি ৱেদিতব্বং. দোমনস্সসহগতজৱনানন্তৰং তদাৰম্মণং উপ্পজ্জমানং কিং উপ্পজ্জতীতি? অকুসলৱিপাকাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুচিত্তং উপ্পজ্জতি.
ইদং পন জৱনং কুসলত্থায ৱা অকুসলত্থায ৱা কো নিযামেতীতি? আৱজ্জনঞ্চেৱ ৱোট্ঠব্বনঞ্চ. আৱজ্জনেন হি যোনিসো আৱট্টিতে ৱোট্ঠব্বনেন যোনিসো ৱৱত্থাপিতে জৱনং অকুসলং ভৱিস্সতীতি অট্ঠানমেতং. আৱজ্জনেন অযোনিসো আৱট্টিতে ৱোট্ঠব্বনেন অযোনিসো ৱৱত্থাপিতে জৱনং কুসলং ভৱিস্সতীতিপি অট্ঠানমেতং. উভযেন পন যোনিসো আৱট্টিতে ৱৱত্থাপিতে চ জৱনং কুসলং হোতি, অযোনিসো অকুসলন্তি ৱেদিতব্বং.
‘ইট্ঠাৰম্মণে’ পন কঙ্খতো উদ্ধতস্স চ তদাৰম্মণং কিং হোতীতি? ইট্ঠাৰম্মণস্মিং কঙ্খতু ৱা মা ৱা, উদ্ধতো ৱা হোতু মা ৱা, কুসলৱিপাকাহেতুকসোমনস্সচিত্তমেৱ তদাৰম্মণং হোতি, ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে’ ‘কুসলৱিপাকাহেতুকউপেক্খাসহগত’ন্তি, অযং পনেত্থ সঙ্খেপতো অত্থদীপনো মহাধম্মৰক্খিতত্থেৰৱাদো নাম. সোমনস্সসহগতস্মিঞ্হি জৱনে জৱিতে পঞ্চ তদাৰম্মণানি গৱেসিতব্বানীতি. উপেক্খাসহগতস্মিং জৱনে জৱিতে ছ গৱেসিতব্বানীতি.
অথ যদা সোমনস্সসহগতপটিসন্ধিকস্স পৱত্তে ঝানং নিব্বত্তেত্ৱা পমাদেন পৰিহীনজ্ঝানস্স ‘পণীতধম্মো মে নট্ঠো’তি পচ্চৱেক্খতো ৱিপ্পটিসাৰৱসেন দোমনস্সং উপ্পজ্জতি, তদা কিং উপ্পজ্জতি? ‘সোমনস্সানন্তৰঞ্হি দোমনস্সং দোমনস্সানন্তৰঞ্চ সোমনস্সং’ পট্ঠানে পটিসিদ্ধং. মহগ্গতধম্মং আৰব্ভ জৱনে জৱিতে তদাৰম্মণম্পি তত্থেৱ পটিসিদ্ধন্তি? কুসলৱিপাকা ৱা অকুসলৱিপাকা ৱা উপেক্খাসহগতাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু উপ্পজ্জতি, কিমস্সা আৱজ্জনন্তি? ‘ভৱঙ্গাৱজ্জনানং ৱিয নত্থস্সা আৱজ্জনকিচ্চ’ন্তি. ‘এতানি তাৱ অত্তনো নিন্নত্তা চ চিণ্ণত্তা চ সমুদাচাৰত্তা চ উপ্পজ্জন্তু, অযং কথং উপ্পজ্জতী’তি? ‘যথা নিৰোধস্স অনন্তৰপচ্চযং নেৱসঞ্ঞানাসঞ্ঞাযতনং, নিৰোধা ৱুট্ঠহন্তস্স ফলসমাপত্তিচিত্তং, অৰিযমগ্গচিত্তং, মগ্গানন্তৰানি ফলচিত্তানি, এৱং অসন্তেপি আৱজ্জনে, নিন্নচিণ্ণসমুদাচাৰভাৱেন উপ্পজ্জতি. ৱিনা হি আৱজ্জনেন চিত্তং উপ্পজ্জতি, আৰম্মণেন পন ৱিনা নুপ্পজ্জতী’তি. ‘অথ কিমস্সাৰম্মণ’ন্তি? ‘ৰূপাদীসু পৰিত্তধম্মেসু অঞ্ঞতৰং. এতেসু হি যদেৱ তস্মিং সমযে আপাথমাগতং হোতি, তং আৰব্ভ এতং চিত্তং উপ্পজ্জতী’তি ৱেদিতব্বং.
ইদানি সব্বেসম্পি এতেসং চিত্তানং পাকটভাৱত্থং অযং পকিণ্ণকনযো ৱুত্তো –
সুত্তং দোৱাৰিকো চ, গামিল্লো অম্বো কোলিযকেন চ;
জচ্চন্ধো পীঠসপ্পী চ, ৱিসযগ্গাহো চ উপনিস্সযমত্থসোতি.
তত্থ ‘সুত্ত’ন্তি, একো পন্থমক্কটকো পঞ্চসু দিসাসু সুত্তং পসাৰেত্ৱা জালং কত্ৱা মজ্ঝে নিপজ্জতি. পঠমদিসায পসাৰিতসুত্তে পাণকেন ৱা পটঙ্গেন ৱা মক্খিকায ৱা পহটে নিপন্নট্ঠানতো চলিত্ৱা নিক্খমিত্ৱা সুত্তানুসাৰেন গন্ত্ৱা তস্স যূসং পিৱিত্ৱা পুনআগন্ত্ৱা তত্থেৱ নিপজ্জতি. দুতিযদিসাদীসু পহটকালেপি এৱমেৱ কৰোতি.
তত্থ পঞ্চসু দিসাসু পসাৰিতসুত্তং ৱিয পঞ্চপসাদা. মজ্ঝে নিপন্নমক্কটকো ৱিয চিত্তং. পাণকাদীহি সুত্তঘট্টনকালো ৱিয আৰম্মণেন পসাদস্স ঘট্টিতকালো. মজ্ঝে নিপন্নমক্কটকস্স চলনং ৱিয পসাদঘট্টনকং আৰম্মণং গহেত্ৱা কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গস্স আৱট্টিতকালো. সুত্তানুসাৰেন গমনকালো ৱিয ৱীথিচিত্তপ্পৱত্তি. সীসে ৱিজ্ঝিত্ৱা যূসপিৱনং ৱিয জৱনস্স আৰম্মণে জৱিতকালো. পুনআগন্ত্ৱা মজ্ঝে নিপজ্জনং ৱিয চিত্তস্স হদযৱত্থুমেৱ নিস্সায পৱত্তনং.
ইদং ওপম্মং কিং দীপেতি? আৰম্মণেন পসাদে ঘট্টিতে পসাদৱত্থুকচিত্ততো হদযৰূপৱত্থুকচিত্তং পঠমতৰং উপ্পজ্জতীতি দীপেতি. একেকং আৰম্মণং দ্ৱীসু দ্ৱীসু দ্ৱাৰেসু আপাথমাগচ্ছতীতিপি.
‘দোৱাৰিকো’তি, একো ৰাজা সযনগতো নিদ্দাযতি. তস্স পৰিচাৰকো পাদে পৰিমজ্জন্তো নিসীদি. বধিৰদোৱাৰিকো দ্ৱাৰে ঠিতো. তযো পটিহাৰা পটিপাটিযা ঠিতা. অথেকো পচ্চন্তৱাসী মনুস্সো পণ্ণাকাৰং আদায আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰং আকোটেসি. বধিৰদোৱাৰিকো সদ্দং ন সুণাতি. পাদপৰিমজ্জকো সঞ্ঞং অদাসি. তায সঞ্ঞায দ্ৱাৰং ৱিৱৰিত্ৱা পস্সি. পঠমপটিহাৰো পণ্ণাকাৰং গহেত্ৱা দুতিযস্স অদাসি, দুতিযো ততিযস্স, ততিযো ৰঞ্ঞো. ৰাজা পৰিভুঞ্জি.
তত্থ সো ৰাজা ৱিয জৱনং দট্ঠব্বং. পাদপৰিমজ্জকো ৱিয আৱজ্জনং. বধিৰদোৱাৰিকো ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণং. তযো পটিহাৰা ৱিয সম্পটিচ্ছনাদীনি তীণি ৱীথিচিত্তানি. পচ্চন্তৱাসিনো পণ্ণাকাৰং আদায আগন্ত্ৱা দ্ৱাৰাকোটনং ৱিয আৰম্মণস্স পসাদঘট্টনং. পাদপৰিমজ্জকেন সঞ্ঞায দিন্নকালো ৱিয কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গস্স আৱট্টিতকালো. তেন দিন্নসঞ্ঞায বধিৰদোৱাৰিকস্স দ্ৱাৰৱিৱৰণকালো ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স আৰম্মণে দস্সনকিচ্চসাধনকালো. পঠমপটিহাৰেন পণ্ণাকাৰস্স গহিতকালো ৱিয ৱিপাকমনোধাতুযা আৰম্মণস্স সম্পটিচ্ছিতকালো. পঠমেন দুতিযস্স দিন্নকালো ৱিয ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণস্স সন্তীৰণকালো. দুতিযেন ততিযস্স দিন্নকালো ৱিয কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণস্স ৱৱত্থাপিতকালো. ততিযেন ৰঞ্ঞো দিন্নকালো ৱিয ৱোট্ঠব্বনেন জৱনস্স নিয্যাদিতকালো. ৰঞ্ঞো পৰিভোগকালো ৱিয জৱনস্স আৰম্মণৰসানুভৱনকালো.
ইদং ওপম্মং কিং দীপেতি? আৰম্মণস্স পসাদঘট্টমত্তনমেৱ কিচ্চং, কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গাৱট্টনমত্তমেৱ, চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনং দস্সনসম্পটিচ্ছনসন্তীৰণৱৱত্থাপনমত্তানেৱ কিচ্চানি. একন্তেন পন জৱনমেৱ আৰম্মণৰসং অনুভোতীতি দীপেতি.
‘গামিল্লো’তি, সম্বহুলা গামদাৰকা অন্তৰৱীথিযং পংসুকীড়ং কীড়ন্তি. তত্থেকস্স হত্থে কহাপণো পটিহঞ্ঞি. সো ‘ময্হং হত্থে পটিহতং, কিং নু খো এত’ন্তি আহ. অথেকো ‘পণ্ডৰং এত’ন্তি আহ. অপৰো সহ পংসুনা গাড়্হং গণ্হি. অঞ্ঞো ‘পুথুলং চতুৰস্সং এত’ন্তি আহ. অপৰো ‘কহাপণো এসো’তি আহ. অথ নং আহৰিত্ৱা মাতু অদাসি. সা কম্মে উপনেসি.
তত্থ সম্বহুলানং দাৰকানং অন্তৰৱীথিযং কীড়ন্তানং নিসিন্নকালো ৱিয ভৱঙ্গচিত্তপ্পৱত্তি দট্ঠব্বা. কহাপণস্স হত্থে পটিহতকালো ৱিয আৰম্মণেন পসাদস্স ঘট্টিতকালো. ‘কিং নু খো এত’ন্তি ৱুত্তকালো ৱিয তং আৰম্মণং গহেত্ৱা কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গস্স আৱট্টিতকালো. ‘পণ্ডৰং এত’ন্তি ৱুত্তকালো ৱিয চক্খুৱিঞ্ঞাণেন দস্সনকিচ্চস্স সাধিতকালো. সহ পংসুনা গাড়্হং গহিতকালো ৱিয ৱিপাকমনোধাতুযা আৰম্মণস্স সম্পটিচ্ছিতকালো. ‘পুথুলং চতুৰস্সং এত’ন্তি ৱুত্তকালো ৱিয ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণস্স সন্তীৰণকালো. ‘এসো কহাপণো’তি ৱুত্তকালো ৱিয কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা আৰম্মণস্স ৱৱত্থাপিতকালো. মাতৰা কম্মে উপনীতকালো ৱিয জৱনস্স আৰম্মণৰসানুভৱনং ৱেদিতব্বং.
ইদং ওপম্মং কিং দীপেতি? কিৰিযমনোধাতু অদিস্ৱাৱ ভৱঙ্গং আৱট্টেতি, ৱিপাকমনোধাতু অদিস্ৱাৱ সম্পটিচ্ছতি, ৱিপাকমনোৱিঞ্ঞাণধাতু অদিস্ৱাৱ সন্তীৰেতি, কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতু অদিস্ৱাৱ ৱৱত্থাপেতি, জৱনং অদিস্ৱাৱ আৰম্মণৰসং অনুভোতি. একন্তেন পন চক্খুৱিঞ্ঞাণমেৱ দস্সনকিচ্চং সাধেতীতি দীপেতি.
‘অম্বো কোলিযকেন চা’তি, ইদং হেট্ঠা ৱুত্তং অম্বোপমঞ্চ উচ্ছুসালাসামিকোপমঞ্চ সন্ধায ৱুত্তং.
‘জচ্চন্ধো পীঠসপ্পী চা’তি, উভোপি কিৰ তে নগৰদ্ৱাৰে সালাযং নিসীদিংসু. তত্থ পীঠসপ্পী আহ – ‘ভো অন্ধক, কস্মা ত্ৱং ইধ সুস্সমানো ৱিচৰসি, অসুকো পদেসো সুভিক্খো বহ্ৱন্নপানো, কিং তত্থ গন্ত্ৱা সুখেন জীৱিতুং ন ৱট্টতী’তি? ‘ময্হং তাৱ তযা আচিক্খিতং, তুয্হং পন তত্থ গন্ত্ৱা সুখেন জীৱিতুং কিং ন ৱট্টতী’তি? ‘ময্হং গন্তুং পাদা নত্থী’তি. ‘ময্হম্পি পস্সিতুং চক্খূনি নত্থী’তি. ‘যদি এৱং, তৱ পাদা হোন্তু, মম চক্খূনী’তি উভোপি ‘সাধূ’তি সম্পটিচ্ছিত্ৱা জচ্চন্ধো পীঠসপ্পিং খন্ধং আৰোপেসি. সো তস্স খন্ধে নিসীদিত্ৱা ৱামহত্থেনস্স সীসং পৰিক্খিপিত্ৱা দক্খিণহত্থেন ‘ইমস্মিং ঠানে মূলং আৱৰিত্ৱা ঠিতং, ইমস্মিং পাসাণো, ৱামং মুঞ্চ দক্খিণং গণ্হ, দক্খিণং মুঞ্চ ৱামং গণ্হা’তি মগ্গং নিযমেত্ৱা আচিক্খতি. এৱং জচ্চন্ধস্স পাদা পীঠসপ্পিস্স চক্খূনীতি উভোপি সম্পযোগেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৱা সুখেন জীৱিংসু.
তত্থ জচ্চন্ধো ৱিয ৰূপকাযো, পীঠসপ্পী ৱিয অৰূপকাযো. পীঠসপ্পিনা ৱিনা জচ্চন্ধস্স দিসং গন্তুং গমনাভিসঙ্খাৰস্স অনিব্বত্তিতকালো ৱিয ৰূপস্স অৰূপেন ৱিনা আদানগহণচোপনং পাপেতুং অসমত্থতা. জচ্চন্ধেন ৱিনা পীঠসপ্পিস্স দিসং গন্তুং গমনাভিসঙ্খাৰস্স অপ্পৱত্তনং ৱিয পঞ্চৱোকাৰে ৰূপং, ৱিনা অৰূপস্স অপ্পৱত্তি. দ্ৱিন্নম্পি সম্পযোগেন ইচ্ছিতট্ঠানং গন্ত্ৱা সুখেন জীৱিতকালো ৱিয ৰূপাৰূপধম্মানং অঞ্ঞমঞ্ঞযোগেন সব্বকিচ্চেসু পৱত্তিসম্ভাৱোতি. অযং পঞ্হো পঞ্চৱোকাৰভৱৱসেন কথিতো.
‘ৱিসযগ্গাহো’ চাতি, চক্খু ৰূপৱিসযং গণ্হাতি. সোতাদীনি সদ্দাদিৱিসযে.
‘উপনিস্সযমত্থসো’তি, ‘উপনিস্সযতো’ চ ‘অত্থতো’ চ. তত্থ অসম্ভিন্নত্তা চক্খুস্স, আপাথগতত্তা ৰূপানং, আলোকসন্নিস্সিতং, মনসিকাৰহেতুকং চতূহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং, সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি. তত্থ মতস্সাপি চক্খু সম্ভিন্নং হোতি. জীৱতো নিৰুদ্ধম্পি, পিত্তেন ৱা সেম্হেন ৱা ৰুহিৰেন ৱা পলিবুদ্ধম্পি, চক্খুৱিঞ্ঞাণস্স পচ্চযো ভৱিতুং অসক্কোন্তং ‘সম্ভিন্নং’ নাম হোতি. সক্কোন্তং অসম্ভিন্নং নাম. সোতাদীসুপি এসেৱ নযো. চক্খুস্মিং পন অসম্ভিন্নেপি বহিদ্ধা ৰূপাৰম্মণে আপাথং অনাগচ্ছন্তে চক্খুৱিঞ্ঞাণং নুপ্পজ্জতি. তস্মিং পন আপাথং আগচ্ছন্তেপি আলোকসন্নিস্সযে অসতি নুপ্পজ্জতি. তস্মিং সন্তেপি কিৰিযমনোধাতুযা ভৱঙ্গে অনাৱট্টিতে নুপ্পজ্জতি. আৱট্টিতেযেৱ উপ্পজ্জতি. এৱং উপ্পজ্জমানং সম্পযুত্তধম্মেহি সদ্ধিংযেৱ উপ্পজ্জতি. ইতি ইমে চত্তাৰো পচ্চযে লভিত্ৱা উপ্পজ্জতি চক্খুৱিঞ্ঞাণং (ম. নি. ১.৩০৬ থোকং ৱিসদিসং).
অসম্ভিন্নত্তা সোতস্স, আপাথগতত্তা সদ্দানং, আকাসসন্নিস্সিতং, মনসিকাৰহেতুকং চতূহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জতি সোতৱিঞ্ঞাণং, সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি. তত্থ ‘আকাসসন্নিস্সিত’ন্তি আকাসসন্নিস্সযং লদ্ধাৱ উপ্পজ্জতি, ন ৱিনা তেন. ন হি পিহিতকণ্ণচ্ছিদ্দস্স সোতৱিঞ্ঞাণং পৱত্ততি. সেসং পুৰিমনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. যথা চেত্থ এৱং ইতো পৰেসুপি. ৱিসেসমত্তং পন ৱক্খাম.
অসম্ভিন্নত্তা ঘানস্স, আপাথগতত্তা গন্ধানং, ৱাযোসন্নিস্সিতং, মনসিকাৰহেতুকং চতূহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জতি ঘানৱিঞ্ঞাণং, সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি. তত্থ ‘ৱাযোসন্নিস্সিত’ন্তি ঘানবিলং ৱাযুম্হি পৱিসন্তেযেৱ উপ্পজ্জতি, তস্মিং অসতি নুপ্পজ্জতীতি অত্থো.
অসম্ভিন্নত্তা জিৱ্হায, আপাথগতত্তা ৰসানং, আপোসন্নিস্সিতং, মনসিকাৰহেতুকং চতূহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জতি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং, সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি. তত্থ ‘আপোসন্নিস্সিত’ন্তি জিৱ্হাতেমনং আপং লদ্ধাৱ উপ্পজ্জতি, ন ৱিনা তেন. সুক্খজিৱ্হানঞ্হি সুক্খখাদনীযে জিৱ্হায ঠপিতেপি জিৱ্হাৱিঞ্ঞাণং নুপ্পজ্জতেৱ.
অসম্ভিন্নত্তা কাযস্স, আপাথগতত্তা ফোট্ঠব্বানং, পথৱিসন্নিস্সিতং, মনসিকাৰহেতুকং চতূহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জতি কাযৱিঞ্ঞাণং, সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি. তত্থ ‘পথৱিসন্নিস্সিত’ন্তি কাযপসাদপচ্চযং পথৱিসন্নিস্সযং লদ্ধাৱ উপ্পজ্জতি, ন তেন ৱিনা. কাযদ্ৱাৰস্মিঞ্হি বহিদ্ধামহাভূতাৰম্মণং অজ্ঝত্তিকং কাযপসাদং ঘট্টেত্ৱা পসাদপচ্চযেসু মহাভূতেসু পটিহঞ্ঞতি.
অসম্ভিন্নত্তা মনস্স, আপাথগতত্তা ধম্মানং, ৱত্থুসন্নিস্সিতং, মনসিকাৰহেতুকং চতূহি পচ্চযেহি উপ্পজ্জতি মনোৱিঞ্ঞাণং, সদ্ধিং সম্পযুত্তধম্মেহি. তত্থ ‘মনো’তি ভৱঙ্গচিত্তং. তং নিৰুদ্ধম্পি, আৱজ্জনচিত্তস্স পচ্চযো ভৱিতুং অসমত্থং মন্দথামগতমেৱ পৱত্তমানম্পি, সম্ভিন্নং নাম হোতি. আৱজ্জনস্স পন পচ্চযো ভৱিতুং সমত্থং অসম্ভিন্নং নাম. ‘আপাথগতত্তা ধম্মান’ন্তি ধম্মাৰম্মণে আপাথগতে. ‘ৱত্থুসন্নিস্সিত’ন্তি হদযৱত্থুসন্নিস্সযং লদ্ধাৱ উপ্পজ্জতি, ন তেন ৱিনা. অযম্পি পঞ্হো পঞ্চৱোকাৰভৱং সন্ধায কথিতো. ‘মনসিকাৰহেতুক’ন্তি কিৰিযমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা ভৱঙ্গে আৱট্টিতেযেৱ উপ্পজ্জতীতি অত্থো. অযং তাৱ ‘উপনিস্সযমত্থসো’তি এত্থ উপনিস্সযৱণ্ণনা.
‘অত্থতো’ পন চক্খু দস্সনত্থং, সোতং সৱনত্থং, ঘানং ঘাযনত্থং, জিৱ্হা সাযনত্থা, কাযো ফুসনত্থো, মনো ৱিজাননত্থো. তত্থ দস্সনং অত্থো অস্স. তঞ্হি তেন নিপ্ফাদেতব্বন্তি দস্সনত্থং. সেসেসুপি এসেৱ নযো. এত্তাৱতা তিপিটকচূড়নাগত্থেৰৱাদে সোড়সকমগ্গো নিট্ঠিতো, সদ্ধিং দ্ৱাদসকমগ্গেন চেৱ অহেতুকট্ঠকেন চাতি.
ইদানি মোৰৱাপীৱাসীমহাদত্তত্থেৰৱাদে দ্ৱাদসকমগ্গকথা হোতি. তত্থ সাকেতপঞ্হউস্সদকিত্তনহেতুকিত্তনানি পাকতিকানেৱ. অযং পন থেৰো অসঙ্খাৰিকসসঙ্খাৰিকেসু দোসং দিস্ৱা ‘অসঙ্খাৰিকং অসঙ্খাৰিকমেৱ ৱিপাকং দেতি, নো সসঙ্খাৰিকং; সসঙ্খাৰিকম্পি সসঙ্খাৰিকমেৱ নো অসঙ্খাৰিক’ন্তি আহ. জৱনেন চেস চিত্তনিযামং ন কথেতি. আৰম্মণেন পন ৱেদনানিযামং কথেতি. তেনস্স ৱিপাকুদ্ধাৰে দ্ৱাদসকমগ্গো নাম জাতো. দসকমগ্গোপি, অহেতুকট্ঠকম্পি এত্থেৱ পৱিট্ঠং.
তত্ৰাযং নযো – সোমনস্সসহগততিহেতুকঅসঙ্খাৰিকচিত্তেন হি কম্মে আযূহিতে তাদিসেনেৱ ৱিপাকচিত্তেন গহিতপটিসন্ধিকস্স ৱুড্ঢিপ্পত্তস্স চক্খুদ্ৱাৰে ‘ইট্ঠাৰম্মণে’ আপাথগতে হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ তযো মোঘৱাৰা হোন্তি. তস্স কুসলতো চত্তাৰি সোমনস্সসহগতানি, অকুসলতো চত্তাৰি, কিৰিযতো পঞ্চাতি ইমেসং তেৰসন্নং চিত্তানং অঞ্ঞতৰেন জৱিতপৰিযোসানে তদাৰম্মণং পতিট্ঠহমানং সোমনস্সসহগতঅসঙ্খাৰিকতিহেতুকচিত্তম্পি দুহেতুকচিত্তম্পি পতিট্ঠাতি. এৱমস্স চক্খুদ্ৱাৰে চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি তীণি, তদাৰম্মণানি দ্ৱেতি, পঞ্চ গণনূপগচিত্তানি হোন্তি.
আৰম্মণেন পন ৱেদনং পৰিৱত্তেত্ৱা কুসলতো চতুন্নং, অকুসলতো চতুন্নং, কিৰিযতো চতুন্নন্তি, দ্ৱাদসন্নং উপেক্খাসহগতচিত্তানং অঞ্ঞতৰেন জৱিতাৱসানে উপেক্খাসহগততিহেতুকঅসঙ্খাৰিকৱিপাকম্পি দুহেতুকঅসঙ্খাৰিকৱিপাকম্পি তদাৰম্মণং হুত্ৱা উপ্পজ্জতি. এৱমস্স চক্খুদ্ৱাৰে উপেক্খাসহগতসন্তীৰণং, ইমানি দ্ৱে তদাৰম্মণানীতি, তীণি গণনূপগচিত্তানি হোন্তি. তানি পুৰিমেহি পঞ্চহি সদ্ধিং অট্ঠ. সোতদ্ৱাৰাদীসুপি অট্ঠ অট্ঠাতি একায চেতনায কম্মে আযূহিতে সমচত্তালীস চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন পন চক্খুদ্ৱাৰে অট্ঠ, সোতৱিঞ্ঞাণাদীনি চত্তাৰীতি, দ্ৱাদস হোন্তি. তত্থ ‘মূলভৱঙ্গতা’‘আগন্তুকভৱঙ্গতা’‘অম্বোপমনিযামকথা’ চ ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বা.
সোমনস্সসহগততিহেতুকসসঙ্খাৰিককুসলচিত্তেন কম্মে আযূহিতেপি উপেক্খাসহগততিহেতুকঅসঙ্খাৰিকসসঙ্খাৰিকেহি কম্মে আযূহিতেপি এসেৱ নযো. তত্থ যন্তোপমাপি এত্থ পাকতিকা এৱ. এত্তাৱতা তিহেতুককম্মেন তিহেতুকপটিসন্ধি হোতীতি ৱাৰো কথিতো. তিহেতুককম্মেন দুহেতুকপটিসন্ধি হোতীতি ৱাৰো পন পটিচ্ছন্নো হুত্ৱা গতো.
ইদানি দুহেতুককম্মেন দুহেতুকপটিসন্ধিকথা হোতি. সোমনস্সসহগতদুহেতুকঅসঙ্খাৰিকচিত্তেন হি কম্মে আযূহিতে তাদিসেনেৱ ৱিপাকচিত্তেন গহিতপটিসন্ধিকস্স ৱুড্ঢিপ্পত্তস্স চক্খুদ্ৱাৰে ইট্ঠাৰম্মণে আপাথগতে হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ তযো মোঘৱাৰা হোন্তি. দুহেতুকস্স পন জৱনকিৰিযা নত্থি. তস্মা কুসলতো চত্তাৰি সোমনস্সসহগতানি, অকুসলতো চত্তাৰীতি ইমেসং অট্ঠন্নং অঞ্ঞতৰেন জৱিতপৰিযোসানে দুহেতুকমেৱ সোমনস্সসহগতঅসঙ্খাৰিকং তদাৰম্মণং হোতি. এৱমস্স চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি তীণি, ইদঞ্চ তদাৰম্মণন্তি, চত্তাৰি গণনূপগচিত্তানি হোন্তি. ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে’ পন কুসলতো উপেক্খাসহগতানং চতুন্নং, অকুসলতো চতুন্নন্তি, অট্ঠন্নং অঞ্ঞতৰেন জৱিতপৰিযোসানে দুহেতুকমেৱ উপেক্খাসহগতং অসঙ্খাৰিকং তদাৰম্মণং হোতি. এৱমস্স উপেক্খাসহগতসন্তীৰণং, ইদঞ্চ তদাৰম্মণন্তি, দ্ৱে গণনূপগচিত্তানি হোন্তি. তানি পুৰিমেহি চতূহি সদ্ধিং ছ. সোতদ্ৱাৰাদীসুপি ছ ছাতি একায চেতনায কম্মে আযূহিতে সমতিংস চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন পন চক্খুদ্ৱাৰে ছ, সোতৱিঞ্ঞাণাদীনি চত্তাৰীতি দস হোন্তি. অম্বোপমনিযামকথা পাকতিকা এৱ. যন্তোপমা ইধ ন লব্ভতীতি ৱুত্তং.
সোমনস্সসহগতদুহেতুকসসঙ্খাৰিককুসলচিত্তেন কম্মে আযূহিতেপি উপেক্খাসহগতদুহেতুকঅসঙ্খাৰিকসসঙ্খাৰিকেহি কম্মে আযূহিতেপি এসেৱ নযো. এত্তাৱতা দুহেতুককম্মেন দুহেতুকপটিসন্ধি হোতীতি ৱাৰো কথিতো.
অহেতুকপটিসন্ধি হোতীতি ৱাৰো পন এৱং ৱেদিতব্বো – কুসলতো চতূহি ঞাণৱিপ্পযুত্তেহি কম্মে আযূহিতে, কুসলৱিপাকাহেতুকমনোৱিঞ্ঞাণধাতুযা উপেক্খাসহগতায পটিসন্ধিযা গহিতায, কম্মসদিসা পটিসন্ধীতি ন ৱত্তব্বা. ইতো পট্ঠায হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ কথেত্ৱা ইট্ঠেপি ইট্ঠমজ্ঝত্তেপি চিত্তপ্পৱত্তি ৱেদিতব্বা. ইমস্স হি থেৰস্স ৱাদে পিণ্ডজৱনং জৱতি. সেসা ইদং পন জৱনং কুসলত্থায ৱা অকুসলত্থায ৱা কো নিযামেতীতিআদিকথা সব্বা হেট্ঠা ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বাতি. এত্তাৱতা মোৰৱাপীৱাসীমহাদত্তত্থেৰৱাদে দ্ৱাদসকমগ্গো নিট্ঠিতো সদ্ধিং দসকমগ্গেন চেৱ অহেতুকট্ঠকেন চ.
ইদানি মহাধম্মৰক্খিতত্থেৰৱাদে দসকমগ্গকথা হোতি. তত্থ সাকেতপঞ্হউস্সদকিত্তনানি পাকতিকানেৱ. হেতুকিত্তনে পন অযং ৱিসেসো. তিহেতুককম্মং তিহেতুকৱিপাকম্পি দুহেতুকৱিপাকম্পি অহেতুকৱিপাকম্পি দেতি. দুহেতুককম্মং তিহেতুকমেৱ ন দেতি, ইতৰং দেতি. তিহেতুককম্মেন পটিসন্ধি তিহেতুকাৱ হোতি; দুহেতুকাহেতুকা ন হোতি. দুহেতুককম্মেন দুহেতুকাহেতুকা হোতি, তিহেতুকা ন হোতি. অসঙ্খাৰিককম্মং ৱিপাকং অসঙ্খাৰিকমেৱ দেতি, নো সসঙ্খাৰিকং. সসঙ্খাৰিকম্পি সসঙ্খাৰিকমেৱ দেতি, নো অসঙ্খাৰিকং. আৰম্মণেন ৱেদনা পৰিৱত্তেতব্বা. জৱনং পিণ্ডজৱনমেৱ জৱতি. আদিতো পট্ঠায চিত্তানি কথেতব্বানি.
তত্ৰাযং কথা – একো পঠমকুসলচিত্তেন কম্মং আযূহতি, পঠমৱিপাকচিত্তেনেৱ পটিসন্ধিং গণ্হাতি. অযং কম্মসদিসা পটিসন্ধি. তস্স ৱুড্ঢিপ্পত্তস্স চক্খুদ্ৱাৰে ‘ইট্ঠাৰম্মণে’ আপাথগতে ৱুত্তনযেনেৱ তযো মোঘৱাৰা হোন্তি. অথস্স হেট্ঠা ৱুত্তানং তেৰসন্নং সোমনস্সসহগতজৱনানং অঞ্ঞতৰেন জৱিতপৰিযোসানে পঠমৱিপাকচিত্তমেৱ তদাৰম্মণং হোতি. তং ‘মূলভৱঙ্গং’ ‘তদাৰম্মণ’ন্তি দ্ৱে নামানি লভতি. এৱমস্স চক্খুৱিঞ্ঞাণাদীনি তীণি, ইদঞ্চ তদাৰম্মণন্তি, চত্তাৰি গণনূপগচিত্তানি হোন্তি. ‘ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণে’ হেট্ঠা ৱুত্তানংযেৱ দ্ৱাদসন্নং উপেক্খাসহগতজৱনানং অঞ্ঞতৰেন জৱিতপৰিযোসানে উপেক্খাসহগতং তিহেতুকং অসঙ্খাৰিকচিত্তং তদাৰম্মণতায পৱত্ততি. তং ‘আগন্তুকভৱঙ্গং’‘তদাৰম্মণ’ন্তি দ্ৱে নামানি লভতি. এৱমস্স উপেক্খাসহগতসন্তীৰণং ইদঞ্চ তদাৰম্মণন্তি দ্ৱে গণনূপগচিত্তানি. তানি পুৰিমেহি চতূহি সদ্ধিং ছ হোন্তি. এৱং একায চেতনায কম্মে আযূহিতে পঞ্চসু দ্ৱাৰেসু সমতিংস চিত্তানি উপ্পজ্জন্তি. অগ্গহিতগ্গহণেন পন চক্খুদ্ৱাৰে ছ, সোতৱিঞ্ঞাণাদীনি চত্তাৰীতি দস হোন্তি. অম্বোপমনিযামকথা পাকতিকাযেৱ.
দুতিযততিযচতুত্থকুসলচিত্তেহি কম্মে আযূহিতেপি এত্তকানেৱ ৱিপাকচিত্তানি হোন্তি. চতূহি উপেক্খাসহগতচিত্তেহি আযূহিতেপি এসেৱ নযো. ইধ পন পঠমং ইট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণং দস্সেতব্বং. পচ্ছা ইট্ঠাৰম্মণেন ৱেদনা পৰিৱত্তেতব্বা. অম্বোপমনিযামকথা পাকতিকা এৱ. যন্তোপমা ন লব্ভতি. ‘কুসলতো পন চতুন্নং ঞাণৱিপ্পযুত্তানং অঞ্ঞতৰেন কম্মে আযূহিতে’তি ইতো পট্ঠায সব্বং ৱিত্থাৰেত্ৱা অহেতুকট্ঠকং কথেতব্বং. এত্তাৱতা মহাধম্মৰক্খিতত্থেৰৱাদে দসকমগ্গো নিট্ঠিতো হোতি, সদ্ধিং অহেতুকট্ঠকেনাতি.
ইমেসং পন তিণ্ণং থেৰানং কতৰস্স ৱাদো গহেতব্বোতি? ন কস্সচি একংসেন. সব্বেসং পন ৱাদেসু যুত্তং গহেতব্বং. পঠমৱাদস্মিঞ্হি সসঙ্খাৰাসঙ্খাৰৱিধানং পচ্চযভেদতো অধিপ্পেতং. তেনেত্থ, অসঙ্খাৰিককুসলস্স দুব্বলপচ্চযেহি উপ্পন্নং সসঙ্খাৰিকৱিপাকং, সসঙ্খাৰিককুসলস্স বলৱপচ্চযেহি উপ্পন্নং অসঙ্খাৰিকৱিপাকঞ্চ গহেত্ৱা, লব্ভমানানিপি কিৰিযজৱনানি পহায, কুসলজৱনেন তদাৰম্মণং আৰম্মণেন চ ৱেদনং নিযামেত্ৱা, সেক্খপুথুজ্জনৱসেন সোড়সকমগ্গো কথিতো. যং পনেত্থ অকুসলজৱনাৱসানে অহেতুকৱিপাকমেৱ তদাৰম্মণং দস্সিতং, তং ইতৰেসু ন দস্সিতমেৱ. তস্মা তং তত্থ তেসু ৱুত্তং সহেতুকৱিপাকঞ্চ, এত্থাপি সব্বমিদং লব্ভতেৱ. তত্ৰাযং নযো – যদা হি কুসলজৱনানং অন্তৰন্তৰা অকুসলং জৱতি, তদা কুসলাৱসানে আচিণ্ণসদিসমেৱ, অকুসলাৱসানে সহেতুকং তদাৰম্মণং যুত্তং. যদা নিৰন্তৰং অকুসলমেৱ তদা অহেতুকং. এৱং তাৱ পঠমৱাদে যুত্তং গহেতব্বং.
দুতিযৱাদে পন কুসলতো সসঙ্খাৰাসঙ্খাৰৱিধানং অধিপ্পেতং. তেনেত্থ অসঙ্খাৰিককুসলস্স অসঙ্খাৰিকমেৱ ৱিপাকং, সসঙ্খাৰিককুসলস্স চ সসঙ্খাৰিকমেৱ গহেত্ৱা, জৱনেন তদাৰম্মণনিযামং অকত্ৱা, সব্বেসম্পি সেক্খাসেক্খপুথুজ্জনানং উপ্পত্তিৰহো পিণ্ডজৱনৱসেনেৱ দ্ৱাদসকমগ্গো কথিতো. তিহেতুকজৱনাৱসানে পনেত্থ তিহেতুকং তদাৰম্মণং যুত্তং. দুহেতুকজৱনাৱসানে দুহেতুকং, অহেতুকজৱনাৱসানে অহেতুকং ভাজেত্ৱা পন ন ৱুত্তং. এৱং দুতিযৱাদে যুত্তং গহেতব্বং.
ততিযৱাদেপি কুসলতোৱ অসঙ্খাৰসসঙ্খাৰৱিধানং অধিপ্পেতং. ‘তিহেতুককম্মং তিহেতুকৱিপাকম্পি দুহেতুকৱিপাকম্পি অহেতুকৱিপাকম্পি দেতী’তি পন ৱচনতো অসঙ্খাৰিকতিহেতুকপটিসন্ধিকস্স অসঙ্খাৰিকদুহেতুকেনপি তদাৰম্মণেন ভৱিতব্বং. তং অদস্সেত্ৱা হেতুসদিসমেৱ তদাৰম্মণং দস্সিতং. তং পুৰিমায হেতুকিত্তনলদ্ধিযা ন যুজ্জতি. কেৱলং দসকমগ্গৱিভাৱনত্থমেৱ ৱুত্তং. ইতৰম্পি পন লব্ভতেৱ. এৱং ততিযৱাদেপি যুত্তং গহেতব্বং. অযঞ্চ সব্বাপি পটিসন্ধিজনকস্সেৱ কম্মস্স ৱিপাকং সন্ধায তদাৰম্মণকথা. ‘সহেতুকং ভৱঙ্গং অহেতুকস্স ভৱঙ্গস্স অনন্তৰপচ্চযেন পচ্চযো’তি (পট্ঠা. ৩.১.১০২) ৱচনতো পন নানাকম্মেন অহেতুকপটিসন্ধিকস্সাপি সহেতুকৱিপাকং তদাৰম্মণং উপ্পজ্জতি. তস্স উপ্পত্তিৱিধানং মহাপকৰণে আৱি ভৱিস্সতীতি.
কামাৱচৰকুসলৱিপাককথা নিট্ঠিতা.
ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰৱিপাককথা
৪৯৯. ইদানি ৰূপাৱচৰাদিৱিপাকং দস্সেতুং পুন কতমে ধম্মা অব্যাকতাতিআদি আৰদ্ধং. তত্থ যস্মা কামাৱচৰৱিপাকং অত্তনো কুসলেন সদিসম্পি হোতি, অসদিসম্পি, তস্মা ন তং কুসলানুগতিকং কত্ৱা ভাজিতং. ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰৱিপাকং পন যথা হত্থিঅস্সপব্বতাদীনং ছাযা হত্থিআদিসদিসাৱ হোন্তি, তথা অত্তনো কুসলসদিসমেৱ হোতীতি কুসলানুগতিকং কত্ৱা ভাজিতং. কামাৱচৰকম্মঞ্চ যদা কদাচি ৱিপাকং দেতি, ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰং পন অনন্তৰাযেন, দুতিযস্মিংযেৱ অত্তভাৱে, ৱিপাকং দেতীতিপি কুসলানুগতিকমেৱ কত্ৱা ভাজিতং. সেসং কুসলে ৱুত্তনযেনেৱ ৱেদিতব্বং. অযং পন ৱিসেসো – পটিপদাদিভেদো চ হীনপণীতমজ্ঝিমভাৱো চ এতেসু ঝানাগমনতো ৱেদিতব্বো. ছন্দাদীনং পন অঞ্ঞতৰং ধুৰং কত্ৱা অনুপ্পাদনীযত্তা নিৰধিপতিকানেৱ এতানীতি.
ৰূপাৱচৰাৰূপাৱচৰৱিপাককথা নিট্ঠিতা.
লোকুত্তৰৱিপাককথা
৫০৫. লোকুত্তৰৱিপাকম্পি কুসলসদিসত্তা কুসলানুগতিকমেৱ কত্ৱা ভাজিতং. যস্মা পন তেভূমককুসলং চুতিপটিসন্ধিৱসেন ৱট্টং আচিনাতি ৱড্ঢেতি, তস্মা তত্থ কতত্তা উপচিতত্তাতি ৱুত্তং. লোকুত্তৰং পন তেন আচিতম্পি অপচিনাতি, সযম্পি চুতিপটিসন্ধিৱসেন ন আচিনাতি, তেনেত্থ ‘কতত্তা উপচিতত্তা’তি অৱত্ৱা কতত্তা ভাৱিতত্তাতি ৱুত্তং.
সুঞ্ঞতন্তিআদীসু ‘মগ্গো’ তাৱ ‘আগমনতো সগুণতো আৰম্মণতোতি তীহি কাৰণেহি নামং লভতী’তি, ইদং হেট্ঠা কুসলাধিকাৰে ৱিত্থাৰিতং. তত্থ সুত্তন্তিকপৰিযাযেন সগুণতোপি আৰম্মণতোপি নামং লভতি. পৰিযাযদেসনা হেসা. অভিধম্মকথা পন নিপ্পৰিযাযদেসনা. তস্মা ইধ সগুণতো ৱা আৰম্মণতো ৱা নামং ন লভতি, আগমনতোৱ লভতি. আগমনমেৱ হি ধুৰং. তং দুৱিধং হোতি – ৱিপস্সনাগমনং মগ্গাগমনন্তি.
তত্থ মগ্গস্স আগতট্ঠানে ৱিপস্সনাগমনং ধুৰং, ফলস্স আগতট্ঠানে মগ্গাগমনং ধুৰন্তি, ইদম্পি হেট্ঠা ৱুত্তমেৱ. তেসু ইদং ফলস্স আগতট্ঠানং, তস্মা ইধ মগ্গাগমনং ধুৰন্তি ৱেদিতব্বং. সো পনেস মগ্গো আগমনতো ‘সুঞ্ঞত’ন্তি নামং লভিত্ৱা সগুণতো চ আৰম্মণতো চ ‘অনিমিত্তো’‘অপ্পণিহিতো’তিপি ৱুচ্চতি. তস্মা সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো ফলস্স তীণি নামানি দেতি. কথং? অযঞ্হি সুদ্ধাগমনৱসেনেৱ লদ্ধনামো ‘সুঞ্ঞতমগ্গো’ সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো ফলস্স নামং দদমানো ‘সুঞ্ঞত’ন্তি নামং অকাসি. ‘সুঞ্ঞতঅনিমিত্তমগ্গো’ সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো ফলস্স নামং দদমানো ‘অনিমিত্ত’ন্তি নামং অকাসি. ‘সুঞ্ঞতঅপ্পণিহিতমগ্গো’ সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো ফলস্স নামং দদমানো ‘অপ্পণিহিত’ন্তি নামং অকাসি. ইমানি পন তীণি নামানি মগ্গানন্তৰে ফলচিত্তস্মিংযেৱ ইমিনা নযেন লব্ভন্তি, নো অপৰভাগে ৱড়ঞ্জনকফলসমাপত্তিযা. অপৰভাগে পন অনিচ্চতাদীহি তীহি ৱিপস্সনাহি ৱিপস্সিতুং সক্কোতি. অথস্স ৱুট্ঠিতৱুট্ঠিতৱিপস্সনাৱসেন অনিমিত্তঅপ্পণিহিতসুঞ্ঞতসঙ্খাতানি তীণি ফলানি উপ্পজ্জন্তি. তেসং তানেৱ সঙ্খাৰাৰম্মণানি. অনিচ্চানুপস্সনাদীনি ঞাণানি অনুলোমঞাণানি নাম হোন্তি.
যো চাযং সুঞ্ঞতমগ্গে ৱুত্তো. অপ্পণিহিতমগ্গেপি এসেৱ নযো. অযম্পি হি সুদ্ধাগমনৱসেন লদ্ধনামো ‘অপ্পণিহিতমগ্গো’ সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো ফলস্স নামং দদমানো ‘অপ্পণিহিত’ন্তি নামং অকাসি. ‘অপ্পণিহিতঅনিমিত্তমগ্গো’ সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো ফলস্স নামং দদমানো ‘অনিমিত্ত’ন্তি নামং অকাসি. ‘অপ্পণিহিতসুঞ্ঞতমগ্গো’ সযং আগমনীযট্ঠানে ঠত্ৱা অত্তনো ফলস্স নামং দদমানো ‘সুঞ্ঞত’ন্তি নামং অকাসি. ইমানিপি তীণি নামানি মগ্গানন্তৰে ফলচিত্তস্মিংযেৱ ইমিনা নযেন লব্ভন্তি, ন অপৰভাগে ৱড়ঞ্জনকফলসমাপত্তিযাতি. এৱং ইমস্মিং ৱিপাকনিদ্দেসে কুসলচিত্তেহি তিগুণানি ৱিপাকচিত্তানি ৱেদিতব্বানি.
যথা পন তেভূমককুসলানি অত্তনো ৱিপাকং অধিপতিং লভাপেতুং ন সক্কোন্তি, ন এৱং লোকুত্তৰকুসলানি. কস্মা? তেভূমককুসলানঞ্হি অঞ্ঞো আযূহনকালো অঞ্ঞো ৱিপচ্চনকালো. তেন তানি অত্তনো ৱিপাকং অধিপতিং লভাপেতুং ন সক্কোন্তি. লোকুত্তৰানি পন তায সদ্ধায, তস্মিং ৱীৰিযে, তায সতিযা, তস্মিং সমাধিম্হি, তায পঞ্ঞায অৱূপসন্তায, অপণ্ণকং অৱিৰদ্ধং মগ্গানন্তৰমেৱ ৱিপাকং পটিলভন্তি, তেন অত্তনো ৱিপাকং অধিপতিং লভাপেতুং সক্কোন্তি.
যথা হি পৰিত্তকস্স অগ্গিনো গতট্ঠানে অগ্গিস্মিং নিব্বুতমত্তেযেৱ উণ্হাকাৰো নিব্বাযিত্ৱা কিঞ্চি ন হোতি, মহন্তং পন আদিত্তং অগ্গিক্খন্ধং নিব্বাপেত্ৱা গোমযপৰিভণ্ডে কতেপি উণ্হাকাৰো অৱূপসন্তোৱ হোতি, এৱমেৱ তেভূমককুসলে অঞ্ঞো কম্মক্খণো অঞ্ঞো ৱিপাকক্খণো পৰিত্তঅগ্গিট্ঠানে উণ্হভাৱনিব্বুতকালো ৱিয হোতি. তস্মা তং অত্তনো ৱিপাকং অধিপতিং লভাপেতুং ন সক্কোতি. লোকুত্তৰে পন তায সদ্ধায…পে… তায পঞ্ঞায অৱূপসন্তায, মগ্গানন্তৰমেৱ ফলং উপ্পজ্জতি, তস্মা তং অত্তনো ৱিপাকং অধিপতিং লভাপেতীতি ৱেদিতব্বং. তেনাহু পোৰাণা – ‘ৱিপাকে অধিপতি নত্থি ঠপেত্ৱা লোকুত্তৰ’ন্তি.
৫৫৫. চতুত্থফলনিদ্দেসে অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযন্তি অঞ্ঞাতাৱিনো চতূসু সচ্চেসু নিট্ঠিতঞাণকিচ্চস্স ইন্দ্ৰিযং, অঞ্ঞাতাৱীনং ৱা চতূসু সচ্চেসু নিট্ঠিতকিচ্চানং চত্তাৰি সচ্চানি ঞত্ৱা পটিৱিজ্ঝিত্ৱা ঠিতানং ধম্মানং অব্ভন্তৰে ইন্দট্ঠসাধনেন ইন্দ্ৰিযং. নিদ্দেসৱাৰেপিস্স অঞ্ঞাতাৱীনন্তি আজানিত্ৱা ঠিতানং. ধম্মানন্তি সম্পযুত্তধম্মানং অব্ভন্তৰে. অঞ্ঞাতি আজাননা, পঞ্ঞা পজাননাতিআদীনি ৱুত্তত্থানেৱ. মগ্গঙ্গং মগ্গপৰিযাপন্নন্তি ফলমগ্গস্স অঙ্গং, ফলমগ্গে চ পৰিযাপন্নন্তি অত্থো.
অপিচেত্থ ইদং পকিণ্ণকং – একং ইন্দ্ৰিযং একং ঠানং গচ্ছতি, একং ছ ঠানানি গচ্ছতি, একং একং ঠানং গচ্ছতি. একঞ্হি ‘অনঞ্ঞাতঞ্ঞস্সামীতিন্দ্ৰিযং’ একং ঠানং গচ্ছতি সোতাপত্তিমগ্গং. একং ‘অঞ্ঞিন্দ্ৰিযং’ হেট্ঠা তীণি ফলানি, উপৰি তযো মগ্গেতি ছ ঠানানি গচ্ছতি. একং ‘অঞ্ঞাতাৱিন্দ্ৰিযং’ একং ঠানং গচ্ছতি অৰহত্তফলং. সব্বেসুপি মগ্গফলেসু অত্থতো অট্ঠ অট্ঠ ইন্দ্ৰিযানীতি চতুসট্ঠি লোকুত্তৰিন্দ্ৰিযানি কথিতানি. পাড়িতো পন নৱ নৱ কত্ৱা দ্ৱাসত্ততি হোন্তি. মগ্গে মগ্গঙ্গন্তি ৱুত্তং. ফলেপি মগ্গঙ্গং. মগ্গে বোজ্ঝঙ্গোতি ৱুত্তো ফলেপি বোজ্ঝঙ্গো. মগ্গক্খণে আৰতি ৱিৰতীতি ৱুত্তা ফলক্খণেপি আৰতি ৱিৰতীতি. তত্থ মগ্গো মগ্গভাৱেনেৱ মগ্গো, ফলং পন মগ্গং উপাদায মগ্গো নাম; ফলঙ্গং ফলপৰিযাপন্নন্তি ৱত্তুম্পি ৱট্টতি. মগ্গে বুজ্ঝনকস্স অঙ্গোতি সম্বোজ্ঝঙ্গো, ফলে বুদ্ধস্স অঙ্গোতি সম্বোজ্ঝঙ্গো. মগ্গে আৰমণৱিৰমণৱসেনেৱ আৰতি ৱিৰতি. ফলে পন আৰতিৱিৰতিৱসেনাতি.
লোকুত্তৰৱিপাককথা নিট্ঠিতা.
অকুসলৱিপাককথা
৫৫৬. ইতো পৰানি অকুসলৱিপাকানি – পঞ্চ চক্খুসোতঘানজিৱ্হাকাযৱিঞ্ঞাণানি, একা মনোধাতু, একা মনোৱিঞ্ঞাণধাতূতি ইমানি সত্ত চিত্তানি – পাড়িতো চ অত্থতো চ হেট্ঠা ৱুত্তেহি তাদিসেহেৱ কুসলৱিপাকচিত্তেহি সদিসানি.
কেৱলঞ্হি তানি কুসলকম্মপচ্চযানি ইমানি অকুসলকম্মপচ্চযানি. তানি চ ইট্ঠইট্ঠমজ্ঝত্তেসু আৰম্মণেসু ৱত্তন্তি, ইমানি অনিট্ঠঅনিট্ঠমজ্ঝত্তেসু. তত্থ চ সুখসহগতং কাযৱিঞ্ঞাণং, ইধ দুক্খসহগতং. তত্থ চ উপেক্খাসহগতা মনোৱিঞ্ঞাণধাতু মনুস্সেসু জচ্চন্ধাদীনং পটিসন্ধিং আদিং কত্ৱা পঞ্চসু ঠানেসু ৱিপচ্চতি. ইধ পন একাদসৱিধেনাপি অকুসলচিত্তেন কম্মে আযূহিতে কম্মকম্মনিমিত্তগতিনিমিত্তেসু অঞ্ঞতৰং আৰম্মণং কত্ৱা চতূসু অপাযেসু পটিসন্ধি হুত্ৱা ৱিপচ্চতি; দুতিযৱাৰতো পট্ঠায যাৱতাযুকং ভৱঙ্গং হুত্ৱা, অনিট্ঠঅনিট্ঠমজ্ঝত্তাৰম্মণায পঞ্চৱিঞ্ঞাণৱীথিযা সন্তীৰণং হুত্ৱা, বলৱাৰম্মণে ছসু দ্ৱাৰেসু তদাৰম্মণং হুত্ৱা, মৰণকালে চুতি হুত্ৱাতি, এৱং পঞ্চসু এৱ ঠানেসু ৱিপচ্চতীতি.
অকুসলৱিপাককথা নিট্ঠিতা.